praag.co.za

Category: Leon Lemmer

  • Leon Lemmer: Cor Ehlers oor Afrikaner-selfbeskikking

    Leon Lemmer: Cor Ehlers oor Afrikaner-selfbeskikking

    Cor Ehlers (gebore in 1958) is geen onbekende op Praag nie. Op 11 Julie 2017 het hy Christi van der Westerhuizen in besonderhede geantwoord oor haar kommentaar op Helen Zille se uitlatings oor kolonialisme. 16 lesers het daarop gereageer. Op 13 Mei 2014 het Johann Wingard verwys na wat Ehlers, in antwoord op Christo Landman se standpunt, oor regsaspekte van selfbeskikking geskryf het. Daar was 128 reaksies. Op 13 Oktober 2013 is Ehlers deur Manfred Delport gekritiseer omdat hy eerder kultuur as velkleur as eie aan Afrikaners beskou. Hierdie keer was daar 240 reaksies. Wanneer ek skryf, is daar baie minder reaksies. Is dit omdat my uitlatings bv minder omstrede of interessant is, of omdat daar minder lesers is, of omdat daar minder belangstelling is? Twee dinge is duidelik: Ehlers besin reeds geruime tyd oor Afrikaner-selfbeskikking en daar word nie sonder meer (oor alles) met hom saamgestem nie.

    Ehlers woon in die omgewing van Bethal en is ‘n sakeman en boer. Sedert 2011 is hy in ‘n leidende hoedanigheid by die drukgroep OASE (Onafhanklike Afrikaner-selfbeskikkingsekspedisie) betrokke. Sy dogter is ‘n regsgeleerde en ondersteun hom in sy studie van die Suid-Afrikaanse reg (bv die Grondwet) en internasionale reg. Op 2 Oktober 2011 het Dan Roodt ‘n raak karakterisering van OASE en ander Afrikaner-instansies op Praag verskaf. Daar was geen leserreaksie nie terwyl die uitstekende teks ‘n herlees waardig is. Ehlers het onlangs die volgende boek gepubliseer: ‘n Heimat vir Afrikaners: Die tiende provinsie (2019, 301p; Amazon Kindle $9,20). Die teks is ook gratis op die internet beskikbaar. Die Kindle-weergawe is nie sonder gebreke nie. Die voorwoord is gedateer “16 Desember 2018 – Geloftedag” (312), maar daar is ook inligting wat later bygewerk is, bv die “Maart 2019”-aanhaling (1425). Daar is baie inligting in die boek wat aan ingeligte lesers bekend is, maar dit is goed om nogeens kennis te neem van bv die agteruitgang wat sedert die dwase 1994-magsoorgawe plaasgevind het. Verval in die dorp Bethal word met foto’s geïllustreer. Dit behoort vir iedere nie-verloopte Afrikaner ontstellend te wees.

    Wat ons hier mee te make het, is ‘n Afrikaner wat ‘n dekade lank ernstig oor Afrikaner-selfbeskikking besin het. Nieteenstaande ‘n ernstige hartaanval in 2016 (316), het Ehlers hom die moeite getroos om die teks, wat oor jare ontstaan het, af te rond en as ‘n boek te publiseer. “Die boek poog om ‘n volhoubare oplossing voor te stel en bied ‘n padkaart vir Afrikaners se voortbestaan as ‘n Westerse volk” (1). Ten spyte van al die bravade by my en Ehlers, het sy boek by my tuisgebring hoe klein die Afrikanerdom getalsgewys is. Dieselfde is ook (in ‘n bietjie mindere mate) waar van die blankedom in Suid-Afrika. Verswelging is ons voorland tensy ons in ‘n tuisland laer trek. Daarom is Afrikaner-eenheid van deurslaggewende belang terwyl ons ongelukkig juis daarvoor bekend is dat ons nie eensgesind is nie. Ek aanvaar Ehlers se bona fides. Maar dit onthef my nie van die verpligting nie om aan te toon, nie net waaroor ek met Ehlers staamstem nie, maar ook waaroor ek met hom verskil.

    In baie gevalle toon Ehlers goeie insig. “Die Afrikaner Broederbond het as dinkskrum van die NP al in 1986 besluit dat Suid-Afrika ‘n multikulturele eenheidstaat sou word met ‘n swart staatspresident” (1035). Die vraag wat aan die blanke kiesers in die 1992-referendum gestel is, word deur Ehlers dalk te sagkens “misleidend” genoem (247). Daar is verraderlik gehandel. “Op ‘n vraag destyds aan De Klerk oor waar die NP se onderhandelaars staan ten opsigte van selfbeskikking vir wittes en meer spesifiek vir Afrikaners, het hy soos volg geantwoord: ‘Ons doen alles in ons vermoë om enige blanke vrese te besweer. U het niks te vrese van die Nuwe Suid-Afrika nie. Ons te onderhandele wigte en teenwigte staan steeds vas soos die Rots van Gibraltar.’ En nou, 25 jaar later, weet ons dat daar maar min tereggekom het van De Klerk se ‘wigte en teenwigte’” (1046). “Die referendum van 1992 was duidelik net nog ‘n voorbeeld van politieke vuilspel” (1058). “Ons volk se politieke vryheid … [is] in 1994 op ‘n skinkbord weggegee … aan ‘n spul plunderaars en kommuniste” (321). “Afrikaners sit vandag opgeskeep met die gebakte pere van De Klerk en sy onderhandelingspan se manewales” (403). “Dit is Afrikaners se politieke onmag wat veroorsaak dat hulle sedert 1994 nie in beheer is van hul eie mense se veiligheid nie” (1130). John Kane-Berman skryf: “The police are better at implementing their employment equity targets than in combating crime” (1194).

    “Demokratiese verkiesings in Suid-Afrika is bloot ‘n rasgebaseerde sensusopname” (1130). “Die ANC geniet die steun van nagenoeg tweederdes van stemgeregtigdes in Suid-Afrika en meer as 96% hiervan is swartes. Dit bring mee dat wit mense, veral Afrikaners wat minder as 6% van die land se bevolking uitmaak, haas geen politieke invloed in die land kan uitoefen nie” (1135). “Afrikaners is polities ontmagtig omdat grondgebied nêrens in Suid-Afrika só afgebaken is dat hulle die meerderheid in ‘n spesifieke deel van die land vorm waar hulle ten minste tot op provinsiale vlak groepsoutonomie geniet nie. Die implikasie hiervan is dat Afrikaners hul aanspraak op selfbeskikking ontsê word terwyl die swart meerderheidsregering skuil agter demokratiese geregtigheid” (1587). “Beperkte vorms van groepsoutonomie [sal] weinig verbetering bring aan Afrikaners se lot onder ‘n swart meerderheidsregering” (1847).

    “Wittes probeer om binne die DA met die steun van bruin mense se getalle nog ‘n mate van politieke beheer oor die Wes-Kaap uit te oefen, maar dit is nie volhoubaar nie” (1146). Op die lange duur sal die getalsoorwig van swartes, dus verswelging, oral in die eenheidstaat Suid-Afrika in alle verkiesings deurslaggewend wees. Desnieteenstaande is daar blankes “wat valse hoop koester dat die nuwe president, Cyril Ramaphosa, die land sal red van die rand van die huidige afgrond waarvoor dit tans staan” (1547). “Navorsing bewys dat waar ‘n minderheid deur ‘n meerderheid onderdruk word, lede van die minderheid verkies om in ontkenning te leef wat betref die werklikheid, omdat dit hulle beter laat ‘cope’ [opgewasse wees] in hulle daaglikse lewe” (1714).

    “Ten spyte van die feit dat apartheid in 1994 finaal afgeskaf is, word die land se burgers steeds amptelik volgens ras geklassifiseer deur die regering, naamlik: Swartes, Wittes, Kleurlinge en mense van Asiatiese afkoms” (1058). “Diskriminerende wetgewing soos Regstellende Aksie, Swart Ekonomiese Bemagtiging en die regering se voorgenome onteiening van wit boere se plase sonder enige vergoeding lei daartoe dat die Afrikaner-minderheid stelselmatig verarm” (961). Daar gaan “al hoe meer swart stemme op vir Marxisme en staatsbeheer oor alles, waar privaat besit geen bestaansreg het nie. Swartes was vir eeue lank die grootste slagoffers van rassediskriminasie in Suid-Afrika, maar sedert 1994 word hulle op wetlike gronde bevoordeel as gevolg van hul velkleur. Hulle is die grootste groep bevoorregtes wat betref wetgewing, wat op niks anders neerkom as rassediskriminasie nie” (967).

    “Nêrens elders in die wêreld word ‘n meerderheid in ‘n land so op die wetboek bevoordeel ten koste van ‘n minderheid nie. Die ANC sorg daarvoor dat daar meer as 100 wette is wat sedert 1994 deur die parlement gepromulgeer is en wat teen wit mense in Suid-Afrika diskrimineer op grond van hul velkleur” (1597). Afrikaners het “sedert 1994 die slagoffers geword van ‘n vyandige regering en van ander lede van die samelewing wat daartoe lei dat Afrikaners niks anders is as tweederangse burgers van die land nie” (1581). Hoewel die ANC-regime roem op bv nie-rassisme en nie-seksisme en die gelykheid van alle inwoners, weet die blankes dat dit nie die geval is nie.

    “Daar is ‘n goed georkestreerde poging in Suid-Afrika aan die gang wat Afrikaner-identiteit ondermyn en aftakel. Die gevolg hiervan is dat sommige Afrikaners hulleself vandag eerder sien as Suid-Afrikaners. Die ironie is dat Afrikaners wat taal, kultuur, waardes en norme betref totaal verskil van die meeste ander Suid-Afrikaners” (420). “Vandag se Afrikaners handhaaf ‘n duidelik herkenbare Westerse kulturele identiteit” (841). “Dit is nie net die ANC en hul bondgenote wat poog om Afrikaner-identiteit te vernietig nie. Selfs Afrikaanse dagblaaie, tydskrifte en KykNet dien dikwels as mediakanale waarmee Afrikaners onbewustelik vervreem word van hul volksidentiteit. Sommige tersiêre instellings werk ook saam aan hierdie proses van kulturele aftakeling” (425). “Die stelselmatige en voortdurende sosiale marginalisering, kulturele aftakeling en ekonomiese ontmagtiging wat Afrikaners sedert 1994 in Suid-Afrika ondergaan, is niks anders as menseregtevergrype nie” (430). Dit is inderdaad verontmensliking, soos die ANC en sy meelopers so graag oor apartheid beweer.

    Hierbo het ek verwys na ‘n “tuisland”. Ek gebruik dit as ‘n sinoniem vir ‘n “volkstaat”, dus ‘n plek waar die Afrikanervolk tuis sal voel. Ehlers skryf egter: “Die konsep van ‘n volkstaat, soos in die verlede voorgehou aan Afrikaners, is lankal uitgedien” (508). Waarteen Ehlers dit het, is dat die indruk gewek kan word “dat OASE ‘n regse organisasie is wat uitgediende konsepte propageer” (508). Dit blyk dat Ehlers, met die oog op internasionale erkenning, wil wegkom van ras en kleur en slegs kultuur/lewenswyse as dié onderskeidende kenmerk van Afrikaners wil erken. “Afrikaners wat glo dat hulle ‘n ‘volkstaat’ op grond van hul ras, dws as ‘blankes’, tot stand kan bring, leef in ‘n droomwêreld. So iets druis in teen Suid-Afrika se grondwet en teen internasionale regsbeginsels” (991). “Dit is juis Afrikaners se kulturele identiteit as volk wat vir hulle aanspraak bied op selfbeskikking en nie die feit dat hulle as wit geklassifiseer word nie” (986).

    Ehlers se beswaar teen die term “volkstaat” en sy onderbeklemtoning van velkleur kan as taktiese skuiwe beskou word. Maar hy verwys telkens na Afrikaners as ‘n “volk”. As daar ‘n spesiale gebied vir hulle geskep word, kan dit dus ‘n “volkstaat” genoem word. As dit ‘n plek is waar Afrikaners tuis voel, kan dit ‘n “tuisland” genoem word. Ehlers se voorkeurfrase is egter “tiende provinsie”. Een van die redes hiervoor, soos hier onder blyk, is dat hierdie voorgestelde provinsie steeds met ‘n potpourri van rasse en etnisiteite gaan sit, al hoop hy op ‘n (uiteindelike, dalk kortstondige) Afrikaner meerderheid. Daar is ‘n vraag wat hom bly voordoen: Gaan al die moeite die moeite werd wees?

    “Tensy Afrikaners territoriale selfbeskikking geniet, sal hul Westerse sosiale, kulturele en ekonomiese strewes altyd onder ernstige druk wees in ‘n multikulturele demokrasie waar die oorgrote meerderheid van die bevolking Afrikakultuur en -waardestelsels aankleef” (1146). “Die transformasie wat Suid-Afrika se samelewing onder ANC-bewind ondergaan, het duidelik tot gevolg dat die wil van die swart meerderheid afgedwing word op almal in die land – ook wat betref die howe en grondwetlike sake” (1815). Gedwonge rasse-integrasie is oral in die nuwe Suid-Afrika aan die orde van die dag. In die United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples staan: “States shall provide effective mechanisms for prevention of, and redress for (2035) … any form of forced assimilation or integration” (2039). Waarom word toegelaat dat die ANC-regime hiermee wegkom? “Daar is eenvoudig geen ander uitweg as territoriale selfbeskikking nie” (1570).

    Afrikaners word daaraan gekenmerk dat hulle, naas ‘n eie kultuur, aan die blanke ras behoort. Dit beteken dat Afrikaners deel is van ‘n groep wat al eeue lank uitmuntend presteer. Volgens Ehlers is daar nie ‘n wit nasie in Suid-Afrika nie. Alle Suid-Afrikaners vorm die nasie (984), ‘n uitspraak wat meer optimisties is as die ANC-regime, wat nog bou aan die nasie, dus na groter eensgesindheid en eendersheid streef. Afrikaners en Engelssprekende blankes vorm nie ‘n eenheid wat sodanig is dat hulle ‘n blanke nasie of volk genoem kan word nie. Myns insiens is ras ‘n baie belangrike saambindende faktor, by uitstek in die nuwe Suid-Afrika waar alle blankes die slagoffers van blatante rassediskriminasie is. Maar Ehlers se standpunt is dat ras nie ‘n norm is op grond waarvan mense internasionale goedkeuring vir selfbeskikking kan kry nie (991). Hy meen ook dat ras/kleur aanvanklik nie ‘n (groot) rol aan die Kaap gespeel het nie: “Die eerste gedokumenteerde voorvalle van rassisme [aan die Kaap] kom eers in die 1780’s voor. Eers van die 1790’s kom die term blanke in gebruik en dan is dit besoekende Europese amptenare wat die voortou neem” (819).

    Ek vind dit bedroewend dat Ehlers, wat reeds op Praag (soos hierbo aangedui) gepubliseer het, nêrens erkenning aan hierdie instansie gee nie terwyl dit duidelik is dat sy mening, bv oor Wannie Carstens, deur skrywes op Praag beïnvloed is, bv “dat die boek waarop Carstens hom so roem [Die storie van Afrikaans] vol slordighede en feitefoute is” (866). Hennie van Coller se resensie, wat tot soortgelyke gevolgtrekkings kom (LitNet 8.01.2020), is lank ná die verskyning van Ehlers se boek gepubliseer. “Die politiek korrekte houding van sommige Afrikaner-akademici soos prof Wannie Carstens, afgetrede hoof [voorsitter] van die Afrikaanse Taalraad, doen taalwetenskap ‘n onreg aan. Sy benadering getuig van oordrewe politieke korrektheid waar die kind saam met die badwater uitgegooi word” (846). Ehlers het ‘n meer korrekte siening van Afrikaans as Carstens, bv dat “Afrikaans uit 17de-eeuse Nederlands [Hollands] ontwikkel [het]. Onder Afrikaners se politieke beheer het Afrikaans ontwikkel tot ‘n internasionaal erkende taal tot op die hoogste akademiese vlak” (933). Hy noem ook dat “daar baie bruines is wat verkies om Engels te praat” (933). “Dat Afrikaans as taal onder ‘n vyandiggesinde ANC-regering verontregting ondergaan, is nie te betwyfel nie” (1736).

    Ehlers distansieer hom openlik van die regse politiek, skynbaar veral in die hoop dat dit sy voorgestelde Afrikaner-tuisland internasionaal aanvaarbaar sal maak. “Deur telkens te versplinter in klein regse en verregse partye en groepies word die Afrikanerstem net verder verdeel en versterk dit die hande van Afrikaners se vyande” (3331). “Dit is net die ANC, hul kommunistiese bondgenote en ‘n klompie ultraregse wittes wat nog vasklou aan apartheid. Die ANC se beleid van transformasie, wat op niks anders neerkom as afrikanisering (‘indigenisation’) van die samelewing nie, veroorsaak dat Afrikaners sosiaal gemarginaliseer, kultureel afgetakel en ekonomies ontmagtig word; dit is veral as gevolg van die feit dat Afrikaners as ‘Wittes’ geklassifiseer word” (1078). Sou die ANC minder vyandig gesind wees as Afrikaners hulle kultuur (bv Afrikaanssprekendheid) pleks van blankheid as hulle onderskeidende kenmerk voorstoot? Ek dink nie so nie. Internasionaal dalk wel, maar in die praktyk ook onwaarskynlik.

    Hy is krities oor AfriForum omdat daardie instansie bv aanvoer “dat Afrikaners nie reg is vir selfbeskikking nie. Dit is verbasend om te sien hoedat sekere Afrikaner-belangegroepe bly vasklou aan die reënboogmentaliteit wat deur De Klerk en sy span op Afrikaners afgedwing is” (518). “Daar is mense wat aanvoer dat Solidariteit Beweging en sy vertakkinge, soos AfriForum, grootliks as besighede met ‘n winsmotief bedryf word en dat die belange van Afrikaners nie die organisasie se hoofdoel is nie. Dit verklaar moontlik die organisasie se anti-selfbeskikkingshouding, behalwe dan wat betref die Orania-inisiatief waar senior bestuur van Solidariteit Beweging na bewering geld belê het” (1810). Later noem hy Solidariteit ‘n multikulturele organisasie “wat nie spesifiek vir Afrikaners selfbeskikking bepleit nie” (2854).

    Oor die Vryheidsfront Plus, wat hom deesdae as pleitsbesorger vir alle minderheidsgroepe voordoen, is Ehlers meer positief omdat hierdie party selfbeskikking vir al die plaaslike minderheidsgroepe voorstaan (523). Die VF Plus word beskryf as “Afrikaners se amptelike verteenwoordiger by die internasionale liggaam, Unrepresented Nations and Peoples Organisation (UNPO)” (532). “OASE handhaaf sedert 2014 ‘n mondelinge samewerkingsooreenkoms met die VF Plus waarvolgens die twee organisasies mekaar nie in die openbaar ondermyn nie” (539). “Totdat daar … ‘n politieke party of vryheidsbeweging na vore tree wat openlik selfbeskikking vir Afrikaners bepleit, met bewese steun wat groter is as dié van VF Plus … sal OASE voortgaan om VF Plus te steun en om samewerking met die party te bevorder” (550).

    “Voorts het VF Plus se voorganger, die Vryheidsfront, onder leierskap van generaal [Constand] Viljoen, in aanloop tot die demokratiese verkiesing van [23 April] 1994 ‘n regsgeldige akkoord met die ANC gesluit vir ‘n outonome gebied vir Afrikaners” (539). Hieraan moet myns insiens liefs geen waarde geheg word nie. Dit was ‘n duidelike poging van die ANC om Afrikanergemoedere vóór die 1994-verkiesing te sus. Ehlers erken: “Oor die moontlike instelling van territoriale selfbeskikking vir Afrikaners is daar egter in die finale Grondwet van 1996 niks te vinde nie” (1889). Verskeie akkoorde is gedurende 1990/94 deur die NP met die ANC aangegaan, bv dat geweld opgeskort sou word. In werklikheid het die ANC die gewapende stryd met groter oorgawe voortgesit. Geen waarde behoort aan ANC-beloftes geheg te word nie.

    Volgens die Menseregtekommissie is 21 000 mense van 1948 tot 1994, dus tydens apartheid, in politieke geweld in Suid-Afrika dood, “waarvan 14 000 dood is tydens die oorgangstydperk tussen 1990 en 1994 … Van alle sterfgevalle is die oorgrote meerderheid (92%) voorvalle waar swart mense ander swart mense doodgemaak het, soos byvoorbeeld tydens faksiegevegte” (1108); dus nie ter bestryding van apartheid nie, maar veel eerder om te probeer verseker dat die ANC die 1994-verkiesing wen. Dít laat geen twyfel oor die fundamentele boosheid van die ANC nie. Sedert 1994 is “Afrikaners as etniese groep, per kapita van die bevolking die grootste slagoffers … van moorde onder wittes in Suid-Afrika” (1118). “Dr Stanton van Genocide Watch is van mening dat sulke aanvalle en moorde op wittes minstens haatgedrewe, indien nie rasgedrewe nie, is” (1640).

    “David Ben-Goerion [1886-1973], die oprigter van die staat Israel, het gesê selfbeskikking sonder ‘n territoriale basis is sinloos” (1847). Hierop volg dan die vraag waarmee seker iedere voorstander van ‘n Afrikaner-tuisland gekonfronteer word: Waar gaan daardie tuisland wees? Ehlers voorsien dat sy tuisland nie in die buiteland nie maar plaaslik gaan wees. Die plasing daarvan berus op veral twee grondslae, te wete histories en demografies. “Afrikaners as volk het in die verlede territoriale selfbeskikking geniet in die vorm van twee onafhanklike Boererepublieke, naamlik die ZAR [Transvaal] en Oranje-Vrijstaat” (1854). Met die uitsondering van Boererepublieke wat, in wat tans Natal genoem word, bestaan het en by die ZAR ingelyf is, het Afrikaners nooit territoriale selfbeskikking in die res van Suid-Afrika geniet nie. Wat Ehlers betref is ‘n Afrikaner-tuisland in die drie Kaapprovinsies dus uit (2536). Teen 2031 sal daar na verwagting net 370 294 Afrikaners in hierdie provinsies woon (2594).

    Wat demografie betref bly 70% van Afrikaners tans noord van die Oranjerivier. Ehlers plaas sy Afrikaner-tuisland waar daar reeds ‘n groot konsentrasie Afrikaners is omdat die minimum ontwrigting moet plaasvind (3246). Die oppervlakte van sy voorgestelde tuisland is ongeveer so groot soos Oostenryk (2541). Die gebied sluit die volgende in: Gauteng: Pretoria, Oos-Rand, Meyerton, Heidelberg, Krugersdorp; Noord-Wes: Potchefstroom, Rustenburg, Klerksdorp; Mpumalanga: Ermelo, Secunda, Middelburg; Vrystaat: Bloemfontein, Bethlehem, Welkom; Kwazulu-Natal: Richardsbaai (2551). Teen 2031 sal daar na verwagting 1 275 011 Afrikaners in hierdie voorgestelde tuisland woon (2573).

    Maar die voorgestelde opset word ingewikkeld omdat net sekere dele van die genoemde stede en dorpe by die tuisland ingesluit sal word, naamlik daardie dele waar daar baie Afrikaners woon. Hy noem sommige hiervan “grensdorpe en -stede” (2629). “Begrensing van die afgebakende gebied bring mee dat dele van dorpe en stede wat tradisioneel Afrikaner-woonbuurte is, afgeskei word van omliggende woonbuurte waar Afrikaners nie eintlik voorkom nie” (2613). Dit sal bv logistieke probleme veroorsaak, om dit sag te stel.

    Oor die grense sal met die (ANC-)regering onderhandel moet word (2623, 2833). Die resultate van die 1990/94-onderhandelings is sodanig dat dit heelwat moed sal verg om selfs maar net weer met so iets te begin. Ehlers wil “gesoute onderhandelaars” gebruik. “Afrikaners kan nie bekostig om weer ‘n reserwespan aan te wend om politieke vryheid te bekom nie” (2942). Vooraf sal ‘n referendum gehou moet word, wat verskillende vorme kan aanneem (2957). Internasionale steun is ook nodig (2966).

    Die hoop word gekoester dat Afrikaners die meerderheid inwoners in die tuisland sal wees of word. Op die oomblik is Afrikaners die helfte van die inwoners (2675). “Sonder ‘n getalsoorwig in ‘n duidelik afgebakende territorium sal Afrikaners nooit weer politieke vryheid geniet nie” (2822). Dit is ‘n (feitlik) onoorkomelike probleem. Die (natuurlike) bevolkingsgroei van blankes is laer as dié van ander groepe en daar is geen sekerheid oor die mate waarin Afrikaners uit ander gebiede hulle in hierdie tuisland sal vestig nie.

    Daar is “geen rede om bruines wat in OASE se afgebakende gebied gevestig is, uit te sluit op grond van ras of velkleur nie” (2599). Nie-Afrikaanssprekende blankes hoef ook nie uitgesluit te word nie (2680). “Groot getalle wit Engelssprekendes sal tuis voel in ‘n Afrikanerbeheerde [tiende] provinsie, aangesien hulle tans ook die slagoffers is van rassediskriminasie in Suid-Afrika” (3360). Die ironie is dat Ehlers die hele tyd [moet] wegstuur van rassediskriminasie, maar dit word daagliks met oorgawe deur die ANC-regime gepleeg. Dit kom neer op dubbele standaarde. Blankes mag nie teen nie-blankes diskrimineer nie, maar andersom kan dit maar gedoen word.

    Onwettige swart immigrate sal uitgesit word, maar wat van swart Suid-Afrikaners? “Dit maak nie saak hoe of waar Afrikaners hul politieke vryheid opeis nie – dit kan nie volhoubaar wees solank as wat daar aan nie-Afrikaners ‘n trekpleister gebied word om permanent in hul midde te verkeer nie” (2773). Dit is ‘n kernprobleem. Enersyds sal daar nie maklik ontslae geraak word van swartes wat tans in die voorgestelde tuisland woon nie. Andersyds sal dit ‘n nog groter probleem wees om swartes buite te hou as die tuisland suksesvol, bv welvarend, blyk te wees.

    Ehlers diskrediteer instromingsbeheer: “Die inperking van swart burgers se bewegingsvryheid in die ou Suid-Afrika was een van die grootste euwels van apartheid” (3114). Aandklokreëlings in Ehlers se gedeelde stede en dorpe sal sekerlik ook taboe wees. Is die veiligheid wat blankes/Afrikaners eens in hulle vaderland geniet het dan enigsins haalbaar?

    “Arbeid uit eie geledere [is] die sleutel tot volhoubare Afrikaner-selfbeskikking” (2783). In Orania verg dit groot inspanning om te verseker dat slegs van volkseie arbeid gebruik gemaak word. In die Ehlers-tuisland met sy bonte mengelmoes mense sal dit myns insiens ‘n onbegonne taak wees om so iets af te dwing. Maar Ehlers is optimisties: “Dit is wel moontlik om lede van ander bevolkingsgroepe te ontmoedig om te gaan woon in die voorgestelde gebied waar Afrikaners nou reeds gekonsentreerd woon deur bloot die motivering vir diesulkes om daar te wees weg te neem, sodat hulle rede het om liewer elders te gaan woon waar daar wel vir hulle werksgeleenthede is” (2783).

    Die voorgestelde tuisland bly onderhewig aan die onverkwiklikhede van die nuwe Suid-Afrika: “Selfs al sou Afrikaners territoriale selfbeskikking in ‘n tiende provinsie of in die vorm van ‘n deelstaat binne ‘n federasie kry, sal alle burgers van Suid-Afrika steeds die reg hê om in die Afrikanerbeheerde territorium te gaan werk en hulle daar te gaan vestig. Afrikaners sal ook nie beheer kan uitoefen oor Suid-Afrika se eksterne immigrasiebeleid nie” (3119). “Die kanse dat Afrikaners onder bogenoemde omstandighede op die lang duur hul getalsmeerderheid sal kan handhaaf in ‘n gebied waar hulle territoriale selfbeskikking geniet, is nie baie goed nie” (3124). Dit lyk asof Ehlers realisties genoeg is om te besef dat sy eie Afrikaner-utopie onprakties kan wees. Pleks van al die moeite te doen vir so ‘n tuisland lyk dit vir my verkieslik om maar voort te gaan waar ek tans is, met as alternatief om weg te vlieg en weg te bly.

    Dit is om grondwetlike redes dat Ehlers voorstel dat sy Afrikaner-tuisland ‘n tiende provinsie moet wees. Daarvoor is slegs ‘n parlementêre meerderheid nodig (1909). ‘n Deelstaat of kanton sou ‘n tweederde meerderheid verg (1869). Ander vereistes wat hy stel, is dat dit nie ‘n versnipperde gebied moet wees nie, maar aaneengeslote, sodat dit bv makliker geadministreer en beveilig kan word (456, 2536).

    “Waar volke blootgestel is aan ernstige en voortdurende menseregteskendings, ontstaan die reg op regstellende afskeiding (‘remedial secession’)” (1975, 3145). Byvoorbeeld, volgens internasionale reg: “In no case may a people be deprived of its own means of subsistence” (1986). Maar dit is presies wat by grondonteiening sonder vergoeding en in sommige gevalle weens ander regstellende aksies gebeur. In die African Charter on Human and Peoples’ Rights staan: “All peoples shall have the right to existence” (2005). Om lewend te wees is immers die voorvereiste vir die benutting van alle ander regte. Maar dit kan bevraagteken word of die veiligheidsituasie in die nuwe Suid-Afrika sodanig is dat aan hierdie basiese vereiste voldoen word. In dieselfde handves staan: “All peoples shall freely dispose of their wealth and natural resources … In no case shall a people be deprived of it” (2013). “In case of spoliation the dispossed people shall have the right to lawful recovery of its property as well as to an adequate compensation” (2017). Onteiening en veral onteiening sonder vergoeding druis hierteen in, asook die mate waarin blankes oorbelas word sodat ellende onder ander bevolkingsgroepe bestry kan word en daar geld in die staatskas is waarmee korrupsie gepleeg kan word.

    Hoewel die plaaslike blankes, veral die Afrikaners, in ‘n benarde situasie verkeer, verkies Ehlers om so vreedsaam moontlik te werk te gaan, al noem hy ‘n enkele keer die moontlikheid van “verdedigende geweld” (3345). In die laaste hoofstuk skryf hy: “Dit is nie die bedoeling om … eksterne selfbeskikking te bepleit en daardeur sesessie van grondgebied te propageer met die oog op soewereiniteit nie” (3086). Maar “Afrikaners as ‘n klein minderheidsvolk met hul Westerse kultuur en waardestelsel [staar] werklik ‘n bedreiging in die gesig tussen miljoene mense in Suid-Afrika wat Afrikakulture en -waardestelsels aankleef. Gaan kyk ‘n mens na die ernstige gevolge wat die demokratisering van Suid-Afrika vir Afrikaners meegebring het, sal hulle op die lange duur moeilik oorleef as ‘n Westerse volk waar hulle nie politieke beheer uitoefen oor alle regeringsfunksies nie” (3103).

    “Dit is sinloos om selfbeskikking na te streef wat nie uit die staanspoor gemik is op volle onafhanklikheid met internasionale erkenning nie” (3150). Dit beteken dat die tuisland deur afskeiding van Suid-Afrika of van ‘n ander land verkry moet word. Hiervoor sal Afrikaners onder meer uitgelewer wees aan die internasionale reg en ten minste in ‘n mate aan die goedkeuring van die internasionale gemeenskap, wat berug is vir bv opportunisme en dubbele standaarde. Maar ook hierdie paadjie word eintlik deur Ehlers grootliks toegemaak: “Volke in ‘n eenheidstaat verkry normaalweg nie die reg op eksterne selfbeskikking oftewel die reg van afskeiding (sesessie) nie. Volke het wel die reg op interne selfbeskikking” (3184), waarmee ons terug by die (onpraktiese) OASE-tuisland is.

    Enersyds is dit nodig om te oorweeg watter voordele daar vir Afrikaners gaan wees elke keer as ‘n Afrikaner-tuisland voorgestel word. Party voorstelle is meer aanvaarbaar en prakties uitvoerbaar as ander. Andersyds moet daar uit die oogpunt van die ANC-regime na die saak gekyk word, as dit ‘n poging is om die tuisland plaaslik te vestig. Sedert die dwase magsoorgawe in 1994 is die verderflike ANC ‘n faktor waarmee rekening gehou moet word. Die ANC-regime is mags- en geldhonger. In OASE se voorgestelde tiende provinsie is daar niks wat dit ‘n aantreklike moontlikheid vir die kamerade maak nie. Selfs vir Afrikaners hou so ‘n tuisland myns insiens nie voldoende voordele in nie. Soos in die geval van kommunistiese regerings streef die ANC-regime na oordrewe gesentraliseerde beheer. Daar is geen moontlikheid dat die kamerade die ideaal van volle onafhanklikheid (soos genoem in die vorige paragraaf) aan Afrikaners sal gun nie. Soos Abraham Lincoln in Amerika sal die terroristiese ANC eerder oorlog voer as om die eenheidstaat te laat verbrokkel. Dit is nie dat die ANC ‘n gedugte weermag tot sy beskikking het nie, maar dit kan tog lastigheidswaarde hê.

    Hoe verder? “Het dit nie nou weer tyd geword dat Afrikaners in Suid-Afrika laer trek ter wille van hul oorlewing nie?” (3315). Dus, probeer hou wat jy het. “Totdat Afrikaners nie in beduidende getalle die wíl toon om oor hul eie mense te regeer nie [eerder: deur hulle eie mense regeer te word nie], sal hulle weer vry wees van onderdrukking deur ‘n swart meerderheidsregering in Suid-Afrika nie” (3326). Apatie weens die onwilligheid om die huidige en die langtermyn situasie in oënskou te neem, is ‘n fundamentele probleem wat tans alle pogings om ‘n Afrikaner-tuisland tot stand te bring, saboteer.

  • Leon Lemmer: Willie Esterhuyse oor oorlog en vrede

    Leon Lemmer: Willie Esterhuyse oor oorlog en vrede

    Willie Esterhuyse (gebore in 1936) maak daarop aanspraak dat hy ‘n (belangrike) rol in die beëindiging van die blanke politieke bewind in Suid-Afrika gespeel het. Hy het in die jare tagtig deelgeneem aan “geheime gesprekke”, wat as resultaat gehad het die magsoorgawe aan die ANC, dus swart meerderheidsregering. In hierdie proses is die blankes van alle beduidende politieke mag ontneem. Anders as Thabo Mbeki, beklemtoon Esterhuyse graag hulle hegte vriendskap. Hy ontken selfs dat Mbeki ‘n terroris is/was. Hy sou die ANC-terroriste eerder vryheidsvegters of -stryders noem. Esterhuyse kan tereg daarop aanspraak maak dat hy die vader van die vernietiging van die Afrikaanse universiteite is. In die eerste jaar van ons “bevryding” het hy ‘n artikel, “Can South Africa afford five Afrikaans universities?” in The Times Higher Education Supplement (24.02.1995) gepubliseer. Ek het by ‘n vorige geleentheid die aandag hierop gevestig (Praag 20.10.2018). Van my ander rubrieke handel ook oor die geval Esterhuyse (Praag 10.11.2013 en 6.09.2015).

    Esterhuyse se jongste boek is: Oorlog en vrede: Die morele verbeelding van die mens (Naledi, 2019, 353p, R270). Die hooftitel stem ooreen met Leo Tolstoy (1828-1910) se klassieke werk (1869), wat Esterhuyse “geïnspireer” het (p 24), maar die twee boeke verskil hemelsbreed in aard (en verdienste). Die woord “verbeelding” in die newetitel en teks is problematies. Hoewel Esterhuyse in sy “Leesgids” (338) nie na Tolstoy of Benedict Anderson (1936-2015) verwys nie, is dit laasgenoemde se boek, Imagined communities: Reflections on the origin and spread of nationalism (1983), wat bygedra het tot die gewildheid van die term verbeelding (“imagination”) in hedendaagse akademiese geskrifte. Anderson se boek word “as ‘n baanbrekerswerk oor nasionalisme en nasiestate beskou. Die frase in die boektitel, ‘imagined communities’, impliseer nie dat nasies fiktief is nie. Dit verwys bloot na die feit dat daar so baie individue in ‘n nasie is dat ‘n lid slegs ‘n beperkte getal van hulle persoonlik kan ken en hy van die res min, indien enigiets, weet. Indirekte inligting en verbeelding is nodig om ‘n voorstelling van ‘n nasie in sy geheel te maak” (Praag 10.02.2018).

    Dit is die mate waarin verbeelding (noodwendig) met fiksie/fantasie of onegtheid/valse voorstelling geassosieer word, wat die gebruik van hierdie woord problematies maak; des te meer in die konteks van moraliteit. Dit is ongetwyfeld so dat morele waardes, seker in alle gemeenskappe, met verloop van tyd verander. Maar binne iedere era kan onderskei word tussen diegene wat opreg en diegene wat vals met waardes omgaan. Onder die plaaslike blankes word ná 1994 ‘n groter mate van waardevalsheid as ooit sedert 1652 aangetref. Dit lyk asof Esterhuyse ‘n prominente voorbeeld hiervan kan wees. Is dit werklik moontlik dat ‘n oud-Broederbonder homself tot in sy diepste wese in so ‘n mate kon transformeer dat hy uitgesproke anti-Afrikaner en anti-Afrikaans geword het? Of is dit eerder ‘n front wat hy voorhou sodat hy as ‘n openbare intellektueel in die triestige hede applous kan ontlok vir die polities byderwetse geluide wat hy laat opklink? Kortom, voel Esterhuyse tuis in Kayamandi (kom hy ooit daar, of hou hy haastig verby?) of sit hy liewer knus in Paradyskloof, aan die teenoorgestelde kant van Stellenbosch?

    Die hoofgebou van die Universiteit van Suid-Afrika (Unisa), voorheen die Theo van Wijk-gebou, is na Winnie Mandela hernoem en die groot saal in hierdie gebou na ZK Matthews, nog ‘n ANC-aktivis. Sedert 1994 het Unisa toenemend ‘n doelbewus oorverswarte, linkse politieke instansie pleks van ‘n respektabele akademiese inrigting geword. Dit is hierdie radikaal getransformeerde tragedie wat Esterhuyse as ‘n buitengewone professor aangestel het. Die Thabo Mbeki African Leadership Institute is deel van hierdie opset. Esterhuyse kon hom uiteraard nie daarvan weerhou om hartlik met ‘n instituut vernoem na sy boesemvriend saam te werk nie. Vandaar die sewe lesings wat die hoofteks van sy boek vorm. Daar is ook ‘n voor- en ‘n nawoord. Heel aan die begin is daar selfs twee tekeninge, blykbaar deur twee van sy kleinkinders. Dit gee klaarblyklik uitdrukking aan ‘n persoonlike entoesiasme van die outeur, maar lewer geen bydrae tot die onderwerp van die boek nie. “Ek dra hierdie boek … aan my kontinentale gesprekgenote op” (vii), maw dit staan, soos die Universiteit Stellenbosch deesdae, in die Afrika-konteks.

    Die lesings wat Esterhuyse aan Unisa gelewer het, was sekerlik in Engels, in die praktyk (bv aan universiteite) eintlik die enigste amptelike taal in die nuwe Suid-Afrika. Die teks in die boek is egter in Afrikaans, waarskynlik omdat Esterhuyse as historiese Afrikaner hom beter in sy moedertaal as in die ANC se koloniale en amptelike taal kan uitdruk. Deesdae gebeur dit selde dat ‘n akademiese niefiksie boek in Afrikaans gepubliseer word en nie uitsluitlik in Engels nie. Selfs iemand soos Hermann Giliomee, wat in ‘n mate as ‘n behoudende Afrikaner kwalifiseer, veral wat betref sy bevordering van Afrikaans, se jongste boek, anders as sy voriges, is slegs in Engels beskikbaar. In ‘n onderhoud wat die ewe oorverligte Lizette Rabe met Esterhuyse gevoer het, sê hy (sonder om dit te betreur): “Afrikaans, as gesubsidieerde onderrig- en intellektuele publikasietaal, het géén toekoms nie!” (Netwerk24, 18.10.2019). Wie is sterk medepligtig aan die vernietiging van Afrikaans as akademiese taal? Willie Esterhuyse. In 2007 het Esterhuyse “die ryk Afrikaners veroordeel omdat hulle nie geld vir onderrig deur Afrikaans wou voorsien nie” (Pieter Kapp, Maties en Afrikaans, Pretoria: Protea Boekhuis, 2013, p 158). Die eintlike probleem is dat die ANC-regime bereid is om net ‘n enkele onderrigtaal aan ‘n universiteit te subsidieer, waarmee die vernietiging van Afrikaans as tersiêre onderrigmedium bewerkstellig word. Maar hierdie beleid van die ANC word nie deur Esterhuyse gekritiseer nie.

    Die verhouding lesings/boek kan nie uit die teks afgelei word nie. As Esterhuyse sewe voordragte gelewer het en hulle min of meer met die sewe hoofstukke ooreenstem, het elke lesing seker die vorm van ‘n oorsigtelike opsomming van ‘n hoofstuk aangeneem. Dit het immers kwalik enige sin om hierdie hoofstukke aan ‘n gehoor voor te lees. Byvoorbeeld, die eerste hoofstuk handel oor die antieke tyd. Dit het heelwat van my as ervare leser geverg om dit deurlopend met die nodige aandag te lees. Die teks verwys na een antieke heerser na die ander. Elkeen se (bloedige) geskiedenis kom grootliks met dié van die ander ooreen, bv hoe hulle (potensiële) opponente uitgemoor het sodat hulle self kon heers. Wat ek amusant gevind het, is hoe dikwels/graag Esterhuyse na die seksuele gedrag van hierdie mense verwys. Ek het gewonder: Dui dit daarop dat daar by Esterhuyse nog vuur in die kaggel is, al lê daar sneeu op die dak (hy het ‘n halfdosyn kinders), of is dit bloot impotente nostalgie oor wat eens was?

    Waarop die boodskap in die boek neerkom, is dat die mens (dalk) die morele verbeelding kan hê om vrede te bewerkstellig (soos die versoener en vredesikoon, Nelson Mandela?) maar dat die geskiedenis oor duisende jare gekenmerk word deur oorloë waarvoor mans polities korrek die skuld kry. “Die mens, veral in sy manlike gestalte, is die lewende wese wat moor, verwoesting saai, oorlog voer” (8). “Waarom kry slagoffers van erge strukturele geweld … dit reg om nie sélf gewelddadig te reageer nie? Baie kere vergewend, versoenend en vredesoekend? Soos Nelson Mandela, byvoorbeeld” (11). Dit is ongelooflik, maar dit staan daar! Mandela was volgens Esterhuyse nie ‘n geweldenaar nie. Hy was 27 jaar in die tronk omdat hy spreekwoordelik te hard in die kerk gesing het. “Die mens … kan nie sonder heldefigure oorleef nie” (71). “Die mens kan skynbaar, as kuddedier, nie sonder kultusfigure lewe nie” (247). Uit desperaatheid moet “die mens” egter nie so dwaas wees om van ‘n misdadiger en geweldenaar ‘n held te probeer maak nie. Esterhuyse verwys na Albert Borowitz se boek, Terrorism for self-glorification (2005). Is Mandela nie dié klassieke voorbeeld hiervan nie? Sy geweldsmisdade word “verromantiseer” (95), maar hy kom weg daarmee. “Magstryde ken nie eintlik morele verbintenisse of stellinginnames nie” (122).

    Maar watter ras of etniese groep in (die nuwe) Suid-Afrika is by uitstek by misdaad en geweld betrokke? Dít word nie gesê nie. Esterhuyse stel die vraag: “Word geweld en aggressie geneties bepaal of is dit die resultaat van omgewingsfaktore” (10). Maar hy beantwoord nie sy vraag in die inleiding nie. In sowel Amerika as Suid-Afrika is daar lede van ‘n bepaalde bevolkingsgroep wat hulle by uitstek aan misdaad en geweld skuldig maak. As daardie groep (in uitsonderlike gevalle) geïdentifiseer word, word die genetiese opsie heftig ontken en die omgewingsopsie omarm omdat die blaam daarmee op een en dieselfde ander bevolkingsgroep, naamlik die blankes, gepak kan word. Voorspelbaar is dit die agterdeur wat Esterhuyse gebruik. In die nawoord skryf hy: “Die idee dat mense ‘n gewelddadige brein het en geneties geprogrammeer is om selfs ander mense dood te maak, word skerp afgewys. Redes vir geweld moet eerder in omstandighede en vorme van sosialisering [bv apartheid] gesoek word” (311). Daarna probeer Esterhuyse om hierdie standpunt as bloot een van die moontlikhede af te maak (313). Myns insiens toon sy teks en myne duidelik waar die oorwig van sy simpatie lê. My geheelindruk is dat die tema van die boek deur Esterhuyse se linkse politieke beheptheid bederf word. Die outeur het ‘n byltjie te slyp en hy doen dit met oorgawe. Soos by sy vriend, Dawie de Villiers, is daar by Esterhuyse geen teken van verootmoediging oor hulle grootskaalse politieke droogmakery nie.

    Hy skryf: “Die mens se morele verbeelding is vir evolusie vatbaar. Én vir revolusie!” (3). Maar dan verwys hy sagkens na “die georganiseerde verset teen apartheid” (4) pleks van die gewelddadige terrorisme wat dit was. “Die vraag wat soos ‘n refrein deur hierdie boek loop: Is gewelddadigheid deel van die natuur van die mens?” (13). Ja, dit is deel van die natuur van sommige mense. Maar as Esterhuyse daardie mense in sy eie tyd en onmiddellike omgewing nie kan of wil identifiseer nie, watter sin het dit om met hierdie lang historiese relaas vorendag te kom? Heel aan die begin verwys hy na “die wit setlaars … [in Amerika wat] die Indiane meedoënloos uitgeroei het” (2). “Voorbeelde van gewelddadige menslike gedrag teenoor ander mense, en die studies daaroor, vertel dat dit die mens self is wat getem moet word; makgemaak [moet word] … om aggresiewe neigings in bedwang te bring én te hou” (19). In Suid-Afrika is veral swartes (getals- en persentasiegewys) by geweld en misdaad betrokke, maar daardie groep word polities korrek nooit spesifiek daarvoor verwyt nie. In die Suid-Afrika van weleer was die regering myns insiens in die hande van mense en kiesers wat aan hoër morele en doeltreffendheidstandaarde as tans voldoen het, gevolglik is mense se aggressiewe neigings destyds beter aan bande gelê, danksy wet en orde.

    Daar word dikwels beweer dat die nuwe Suid-Afrika een van die gewelddadigste lande in die wêreld is. Myns insiens is dit ongetwyfeld ‘n nalatenskap van die ANC se terrorisme, maar Esterhuyse verkies om Mandela, Mbeki en die res van die ANC as vreedsame elemente voor te stel. In linkse geledere word blankes graag as geweldenaars voorgestel omdat bv die twee wêreldoorloë in Europa uitgebreek het. Daar word dan beweer “dat die bestaan van nasiestate en nasionalismes by uitstek die eintlike struikelblok vir standhoudende Europese vrede is” (23). Maar Norbert Elias dink “dat georganiseerde en insidentele geweld in Europa oor die eeue heen betekenisvol gedaal het” (20 – The civilizing process, 2000). Steven Pinker kom tot ‘n soortgelyke gevolgtrekking (314 – The better angels of our nature: Why violence has declined, 2011). Maar in Suid-Afrika is die teenoorgestelde tendens sedert 1994 waarneembaar. Kan dit verkeerd wees om hierdie onverkwiklike situasie aan die nalatenskap van veral die ANC se terrorisme en die gedrag van sy ondersteuners toe te skryf? “Moenie jou vyand se infrastruktuur vernietig nie” (12). Die ANC het ook in hierdie opsig ‘n slegte voorbeeld gestel. Wanneer swartes deesdae steeds infrastruktuur vernietig, kom ANC-kornuite met die oproep: Moenie dit in ‘n demokrasie doen nie; dus, dit was iets wat met reg tydens die blanke bewind gedoen kon word.

    Esterhuyse maak gewag van “gedienstige lakeie” (33). Karl Marx het gewillige politieke lakeie “bruikbare idiote” genoem (70-71). Gedagtig aan Esterhuyse se rol in ons “politieke oorgang” (eintlik ondergang), soos deur homself beskryf in sy boek, Eindstryd (2012): Is Esterhuyse nie ‘n klassieke voorbeeld van ‘n bruikbare idioot nie? Thabo Mbeki wou hom selfs as die visevoorsitter van die sogenaamde Waarheids- en Versoeningskommissie (WVK) aanstel, sodat hy kon help om die blankes, veral die Afrikaners, te diskrediteer. “Tot vandag toe nog speel oorlopers ‘n belangrike rol in politieke prosesse” (201). Esterhuyse is ‘n prominente voorbeeld van ‘n verloopte Afrikaner. Dit verg ‘n erg verloopte Afrikaner om die 1994-ramp as ‘n suksesverhaal te takseer: “Suid-Afrika se vredesonderhandelinge en soeke na ‘n grondwetlike bedeling wat ‘n volwaardige nierassige en nieseksistiese bedeling moet inlui, kry buitengewone belangstelling en applous. Daar is immers min suksesverhale” (256).

    Die nuwe Suid-Afrika is nie ‘n toonbeeld van sukses, nierassigheid en nieseksisme nie; eerder die teenoorgesteldes. Finansiële rommelstatus is verwerf en daar word blatant teen veral die blankes en by uitstek blanke mans gediskrimineer. Esterhuyse gee ‘n aanduiding van die soort rol wat hy as WVK-visevoorsitter sou gespeel het: “Daar is altyd dissidente en spelbrekers wat nie deur die meganisme van algemene amnestie na wapenstilstande en informele vredesgesprekke gelok kan word nie. Hulle gaan gewoonlik voort met hul gewelddadige optredes om pogings tot ‘n onderhandelde skikkingsooreenkoms te saboteer. Soos wat ook in Suid-Afrika gebeur het” (298). Toe Mandela en later Mbeki die staatshoof was, was Esterhuyse ongetwyfeld ‘n geesdriftige ANC-kornuit. Dit is die rol wat hy by die WVK sou uitgeleef het. En hy sou sy mes vir veral regse Afrikaners, eerder as swartes, in gehad het.

    In die boek word “bloedige geweld” en “morsige affêres” een na die ander beskryf. Daar styg “‘n walging in jou gemoed op oor hoe meedoënloos gewelddadig en aggressief die mens weens godsdienstige fanatisme kan word” (93). Dit geld ook vir politieke fanatisme, waarvan die ANC ‘n sprekende voorbeeld is. “Die hedendaagse idee dat dit die moeite werd is om met die vyande te praat ten einde dodelike geweld te vermy of verdere bloedvergieting te bekamp, kry ‘n bepaalde gestalte” (94). Myns insiens laat “onderhandelinge” sedert 1994 ‘n bitter smaak in die mond van Afrikaners. ‘n Mens onderhandel nie met terroriste en kommuniste op wie se beloftes, bv dat hulle hulle geweldpleging staak, geen peil getrek kan word nie. Daar kan nie “in goeie trou gesprek” (123) met ‘n immorele instansie soos die ANC gevoer word nie. Dit was “‘n fyn beplande strik wat as ‘n onderhandelingsproses voorgehou is” (118). Sinvolle onderhandelings vereis ‘n sekere minimum morele gehalte by albei partye; iets wat by die ANC skromelik ontbreek. Die ANC is nie “die konstruk van die vyand” (bv 105, 253) nie. Die ANC is onteenseglik ‘n werklike en gevaarlike vyand van die blankes, veral die Afrikaners.

    Hoe polities korrek het Esterhuyse nie geword nie. “Die dialektiek tussen oorlog en vrede is daarom vanaf eeue gelede al ook deur goed georganiseerde (manlike) geheime organisasies bepaal. Afrikaners se Afrikaner-Broederbond, waarvan selfs [!] ek vir ‘n tyd ‘n lid was [toe dit lonend was], het ‘n lang geskiedenis” (100). Dit kan met stelligheid beweer word: Gerrit Viljoen sou nie vir Esterhuyse as hoogleraar in filosofie aan die Randse Afrikaanse Universiteit aangestel het as hy nie ‘n Broederbond-lid was nie. Dieselfde geld vir sy daaropvolgende aanstelling aan die Universiteit Stellenbosch. Aan Afrikaanse universiteite moes jy die “regte” front voorhou vir aanstelling as dosent, veral in die filosofie. “Beloning vir slaafse lojaliteit is so oud soos die berge” (122). Deesdae sing Esterhuyse ‘n heeltemal ander deuntjie as voorheen, bv: “Calvinisme … het op apartheid-Suid-Afrika ‘n wesenlike invloed gehad, weliswaar as ‘n polities perverse [!] interpretasievorm” (104). “Die apartheidstelsel was rassisties. Afrikaners wat die stelsel ondersteun het, ook. Dit sit in hulle gene” (306). Daar kan geen twyfel oor Esterhuyse se nuut gevonde anti-Afrikaner gesindheid wees nie.

    “Soldate toegelaat [is] om vir eie gewin te plunder, te roof, verwoesting te saai en te moor wanneer mense hulle verset het, soos wat … die geval in die Amerikaanse Burgeroorlog was toe die Suide geknak is” (106). Die ANC se MK-terroriste het dieselfde misdade as die soldate van die Amerikaanse Noorde gepleeg. Abraham Lincoln het die Amerikaanse Burgeroorlog ontlok, soos die Britte in die geval van die Anglo-Boereoorlog gedoen het. Lincoln het die slawe opgestook en tot die uiterste teen die Suidelike blankes misbruik. Die Suide is geplunder en sy infrastruktuur is in groot mate vernietig. Maar Lincoln word deur die swartes en linkse blankes as ‘n held voorgestel, soortgelyk aan die manier waarop Mandela deur die swartes en hulle meelopers, bv Esterhuyse, tot ‘n held verhef word; nie as gewelddenaar en terroris nie (dít word verswyg), maar as die teenoorgestelde: “Suid-Afrika se belangrikste vredesmakelaar” (248).

    Soos die ANC is Esterhuyse (ongekwalifiseerd) anti-kolonialisties: “Europa was polities en maatskaplik-ekonomies op ‘n strukturele en fisiek-gewelddadige trajek, naamlik kolonialisme” (111). Kolonialisme was glo op “goedkoop dwangarbeid” gebaseer (113). “Die kerklik-godsdienstige regverdiging van Westers-geïnisieerde strukturele en fisieke geweld, gepaardgaande met eksploitasie van mense en hulpbronne, het in koloniale en slawetye vir ‘n laagtepunt in die mens se geskiedenis gesorg waarvan die nagevolge nou nog rimpeleffekte laat. Dit was ‘n vorm van georganiseerde geweld wat nie bloot polities geïnspireer was nie, maar ook ekonomies. In die Europese slawehandel tree politieke imperiale drome en ekonomiese eksploitasie in ‘n bondgenootskap met mekaar op. Strukturele en fisieke georganiseerde geweld word ingebou in ‘n sosio-ekonomiese en politieke stelsel, met swartmense wat tot verhandelbare kommoditeit gereduseer word” (113).

    Esterhuyse veroorloof hom sterk taal wanneer hy teen blankes te velde trek. Hy sal die verval van en ellende in die polities onafhanklike Afrikastate ná kolonialisme nie “‘n laagtepunt in die mens se geskiedenis” noem nie. Wit slawe en swart slawehandelaars en -eienaars word nie as immoreel veroordeel nie. Die klem word eensydig op swart slawe en blanke slawe-eienaars geplaas, soos die gewoonte in polities linkse geledere is. Moslems en Arabiere word darem terloops genoem: “Vir bykans driehonderd jaar word mense Afrika se belangrikste uitvoerproduk wat die heersende ekonomiese en arbeidstelsel betref – mans, vroue en kinders. Hulle was kommoditeite in die hande van gewetenlose slawehandelaars, sowel Christene as Moslems. Dit was ‘n besigheid waarin die Arabiere, Spanjaarde, Franse, Hollanders en Engelse uitgeblink het, al het die Britte self nie slawe in Engeland aangehou nie” (115). Die swartes wat mede-swartes as slawe aan die Arabiere en blankes verkoop het, bly onvermeld. Pleks daarvan skryf Esterhuyse van “slawerny [wat] op ‘n groot skaal Europees en Christelik geword het” (118). Dit is die wanvoorstelling van slawerny, deur linkses soos Esterhuyse, wat hierdie eensydige beeld geskep het.

    Hierdie linkse elemente het bv in Amerika geen waardering vir Christopher Columbus nie. Esterhuyse skaar hom by hulle eenogige siening: Columbus “moes nie net ‘n nuwe handelsroete na die Ooste ontdek nie, maar ook nuwe bronne vir plundering, verowering en toeëiening vir die Spaanse heersende elite en sy gewillige meelopers van aristokrate en polities gesanksioneerde handelaars verkry” (114). Nog ‘n anti-blanke eensydigheid word deur Esterhuyse gepleeg wanneer hy na die Berberse Oorlog (“Barbary War”) van 1803 verwys sonder om melding van die verskriklike lot van blanke slawe in die hande van daardie Arabiere en Berbers te maak. Pleks daarvan plooi hy die gebeure met ‘n anti-Amerikaanse uitspraak: dat daardie oorlog “die begin [was] van wat as die Amerikaanse obsessie met wêreldpolisiëring beskou kan word” (166). Dit lyk asof Esterhuyse in sy lesings oorbewus van die anti-Westerse ingesteldheid van die Mbeki-instituut was en hy sy mantel ooreenkomstig gedraai het. Hy skryf van “politieke ego-massering” (171). Is dit nie ‘n raak karakterisering van sy veelgenoemde vriendskap met Mbeki nie?

    Later skryf Esterhuyse op sy eensydige manier verder oor slawerny omdat dit hom in staat stel om sy aansien by swartes, spesifiek die ANC, te konsolideer. Mandela het die slegte gewoonte gehad om te beweer dat die blankes in Suid-Afrika nie na verdienste suksesvol en welvarend was nie, maar omdat hulle op die rûe van swartes gery het. Esterhuyse pas dit op die blanke Amerikaanse Suiderlinge toe: Hulle het glo “‘n luukse en selfs uitspattige lewenstyl op die rûe van slawe geniet” (213). “Slawehandel, en nie bloot die besetting van grondgebied nie, was ‘n intrinsieke element van die koloniale projek. Die koloniale maatskaplik-ekonomiese instelling van slawerny is met geweld gebore en met geweld bevorder. Mense, hetsy verower of as potensiële slawe gevange geneem, is met geweld weggevoer; uit stam- of familieverbande geruk en as kommoditeite na ander lande verskeep om daar verkoop te word. Die VSA is vir ‘n lang tyd in sy vormingsjare gebou met die sweet en bloed van slawe se dwangarbeid en is daarvolgens nie ten volle in vryheid gebore soos graag beweer word nie. Die VSA was ook ‘n uitbreidingsproduk van Europese en Engelse imperialisme én ‘n sisteem van goedkoop arbeid” (130).

    Esterhuyse borduur voort: “As dit so is dat die reuk van goud en geld die mens van vroeg af gedryf en gemotiveer het, was kolonialisme, die verowering van die Nuwe Wêreld en veral slawehandel die mees strukturele én fisiek gewelddadige inkarnasie van dié reuk” (131). Amerikaanse slawehandel het “‘n dominante etniese faset gehad: wit eienaars teenoor swart slawearbeiders; ‘n wit meestersklas teenoor ‘n swart (gedwonge) werkersklas … Slawe het géén regte gehad nie. Slegs base” (132). Kortom, blankes is hel uit sleg. Ten spyte van al die swart “sweet en bloed” in die VSA se fondament, was en is dit egter blankes wat die land die suksesvolste en vooruitstrewendste ooit gemaak het.

    Esterhuyse se “morele verbeelding” gaan selfs verder op loop. Die Transatlantiese slawehandel is dié slawerny waaroor linkses by voorkeur te kere gaan. “Jy hoef nie eens hieroor te lees nie, maar net jou verbeelding te gebruik om ‘n voorstelling te kan maak van hoe wreed, onmenslik en moreel boosaardig dit was vanuit ‘n een-en-twintigste-eeuse perspektief bedink” (134). Die swartes is “soos slagvee op die slawemark opgeveil” (135). “Slawehandel en die slawemark was in die Westerse koloniale tye dié voortreflikste voorbeeld van strukturele en fisieke gewelddadigheid, met die Nuwe Wêreld as die wenner en Afrika as die grootste verloorder” (136). Is Amerika en ander Westerse lande nie dalk uit eie reg wenners en Afrikalande insgelyks uit eie reg, bv weens onvermoë, verloorders nie?

    Is die bodemlose Westerse hulpverlening aan mislukte swart state skuldige boetedoening of is dit blaamlose/pryssenswaardige goedertierenheid? Soos in swart geledere wil Esterhuyse hê dat die blankes (en net die blankes) steeds vir slawerny moet boet: “Dit moet beklemtoon word dat Afrika dié kontinent was waar die kanker van kolonialisme en slawerny wonde, letsels en herinneringe nagelaat het wat selfs tot in ons teenswoordige eeu nog nie uitgewis óf genees is nie” (142). Esterhuyse sou dieselfde van apartheid in Suid-Afrika beweer en die blankes tot verskoning vra en boetedoening probeer verplig. Maar sou hy ooit die “morele verbeelding” hê om teen die “wonde, letsels en herinneringe” van die “kanker” van ANC-terrorisme te velde te trek? Nooit gesien nie.

    Let op hoe wyd gooi Esterhuyse die wanprestasies en skuld van die slegte blankes: “Die era van Westerse kolonialisme en Christelike beskawingsinisiatiewe as vorm van fisieke en strukturele geweld, en Westerse imperialistiese drome, is ongetwyfeld een van die mees destruktiewe en mensonterende periodes van die sogenaamde moderne tyd en Christelike Westerse beskawing” (147). En Afrika sedert “bevryding” van die koloniale (dus blanke) “juk”? Is hierdie lande toonbeelde van nie-gewelddadigheid en beskawing? Nee, maar Esterhuyse en diesulkes het ‘n agterdeur: Die slegte blankes word hiervoor die skuld gegee.

    Die sin wat hier volg het op Brittanje betrekking, terwyl die een daarna lekker loslit sommer alle kolonies betrek: Die Britse kolonies was “niks meer as plunderplatforms nie. Daarom [!] was alle [!] koloniale state net [!] ‘n nuwe vorm van ‘n imperiale roofstaat met krygshere” (159). Oor kolonialisme: “Kulturele erfenisvernietiging en die verslawing van die inheemse bevolking het hand aan hand gegaan” (121). Die ANC beweer dat dit tot 1994 die geval in Suid-Afrika was. In werklikheid was die NP-regering daarop ingestel dat die swartes hulle kultuur, insluitende hulle moedertaal, moet koester en behou. Aan swartes is selfbestuur in hulle eie tuislande toegestaan; iets wat sedert 1994 nie aan die blankes gegun word nie. Die ANC misken in groot mate tradisionele swart kultuur en taal. In die geval van die Afrikaners word groot vyandigheid teenoor hulle kultuur en taal deur die ANC-regime geopenbaar.

    “Beslaglegging op leë en onontginde gebiede was [is] ‘n wet van die natuur,” volgens Alberico Gentili (1552-1608) (124-125). Toe die Voortrekkers in die 1830’s die binneland ingetrek het, was dit grootliks ontvolk weens stamoorloë onder die swartes. Daar kan dus kwalik beweer word dat die blankes (al hulle) grond van die swartes gesteel het. In die Kaapkolonie was daar van 1652 af nomadiese/rondtrekkende Khoi-San, maar hulle het nie die grond ontwikkel nie; eerder roofbou toegepas. In Australië was daar al hofuitsprake waarvolgens ontwikkeling noodsaaklik is vir aanspraak op eiendomsreg op grond. Die ANC se voorgenome grondonteiening sonder vergoeding voldoen nie aan hierdie regsbeginsels nie. Later vestig Esterhuyse (onbedoeld) die aandag op sinvolle standpunte. “Vir die Eurosentriese denkers soos [John] Locke [1632-1704] was die onbenutte grond en woude van Amerika geleenthede vir arm Europeërs en hul aspirasies. Besetting en ontginning was ‘n reg en ‘n plig. Thomas Hobbes (1588-1679) het ook so gedink. En ook die deken van St Paul’s Cathedral in Londen. In 1622 het hy met ‘n heilige [!] oortuiging tydens ‘n diens verklaar dat die ‘law of nature’ (en van nasies – dit wil sê: die Weste) vereis dat grond wat nie goed benut word nie, die regmatige eiendom kan word van dié wat dit wel kan benut” (149-150).

    Met verwysing na onder meer Vladimir Lenin (1870-1924), skryf Esterhuyse oor “bepaalde fasette van georganiseerde geweld” waarmee hy klaarblyklik saamstem. Eerstens: “Die verdediging van ‘n revolusionêre vryheidstryd as ‘n geregverdigde stryd, en die klassifisering van opponente, soos kapitaliste, koloniste en rassiste, as die eintlike gewelddenaars, oftewel aanstigters, en die opstandelinge as slagoffers van die stelsel [bv apartheid] en sy maghebbers [bv die NP]” (152). “Westerse kapitalisme stoel op kolonialisme” (175). Tweedens: “Die droom van radikale transformasie van die gevestigde orde en die skep van ‘n regverdiger orde op die basis van menseregte, asook die vereistes vir maatskaplike geregtigheid en ander vryheidsregte soos dit deur die vryheidsvegters verstaan word” (152). Albei is eintlik ‘n samevatting van die terroristiese ANC se stellinginname.

    Die ANC se menseregte sluit minderheidsregte uit en sy idee van geregtigheid sluit blatante rassediskriminasie (sy groot beswaar teen die blanke bewind) in. Die Afrikaners se kulturele regte, insluitende taalregte, word meedoënloos deur die ANC-regime misken en onderdruk, maar Esterhuyse opper geen beswaar hierteen nie. Die ANC se kampanje teen blanke boere, bv grondonteiening sonder vergoeding, volg ook die voorbeeld na wat Lenin gestel het deur “die grondeienaars en kommersiële boere aan te val. Niks help populistiese politiek méér doelteffend nie. Dit regverdig ook geweld [plaasmoorde?] teen grondbaronne” (177).

    Na sy oorsig van vyf duisend jaar se geskiedenis kom Esterhuyse, sekerlik onder meer gedagtig aan die ANC-distopie, tot die volgende gevolgtrekking: “Die morele verbeelding van die mens kán nie altyd ‘n paradys skep nie, maar wel konsensus oor ‘n gedeelde humaniteit en ‘n meer inklusief-menslike lewenswyse bevorder” (327). Hierdie slotsom is meer sop as substansie. Op die liggaamlike vlak (asemhaal, eet, drink, slaap) is daar gedeelde menslikheid. Kultureel is ‘n inklusiewe lewenswyse egter ‘n onhaalbare ideaal wat nie aan dese en gene opgedring moet word nie. Erken liewer kulturele verskille en berus daarin.

  • Leon Lemmer: Die nalatenskap van CJ Langenhoven soos vergestalt deur Willemien Brümmer

    Leon Lemmer: Die nalatenskap van CJ Langenhoven soos vergestalt deur Willemien Brümmer

    Sedert 1994 het Suid-Afrika meer openbare vakansiedae as ooit tevore; ook meer as die meeste (beskaafde) lande. Ons politieke “bevryding” het gesorg dat ons op meer dae van werk bevry is. Die meeste mense gebruik nie hulle vrye tyd konstruktief nie. Leeglê-naweke is klaarblyklik nie erg genoeg nie. In die goeie ou dae was ‘n naweek anderhalf dag lank; nie twee volle dae nie. Die werksure was ook langer en die jaarlikse verlof korter. Geen wonder dat die produktiwiteit vroeër hoër en die misdaadsyfer laer was nie. Talle mense sit saans, naweke en openbare vakansiedae voor die televisie en by die radio omdat hulle hulle nie self konstruktief kan besig hou nie. Hulle is statiese sponse wat die polities byderwetse retoriek van veral die SABC sonder gesonde weerstand absorbeer. Die enkelinge wat koerant lees, word aan soortgelyke mode-invloede blootgestel, bv in Afrikaans danksy die monopolistiese Naspers/Media24.

    Reeds vóór 1994 het die UDF, SAKP en vakbonde daarop aangedring dat 1 Mei as Werkersdag gevier moet word; dus deur nie te werk nie. Hiernaas het die ANC-regime ander polities geïnspireerde openbare vakansiedae ingestel: Menseregtedag, om die dood en verwoesting van Sharpeville te vier; Vryheidsdag, om die afloop van terrorisme te gedenk; Jeugdag, om die verwoesting aangerig in Soweto in 1976 te verheerlik; en Vrouedag, om die vroue te huldig wat ‘n optog gehou het omdat hulle hardegat oor die dra van passe was. In nie ‘n enkele geval word iets opbouends in herinnering geroep nie. Tiperend van die ANC word misdaad en wanprestasies gevier. Geen wonder dat Suid-Afrika sedert 1994 deur agteruitgang en verval gekenmerk word nie.

    Is dit moontlik om nog iets uit te dink wat van Suid-Afrika ‘n volslae verloorland kan maak? Ja, dit is moontlik. Sedert 1 Januarie 2020 is albei ouers by die geboorte of aanneming van ‘n kind op 10 dae betaalde verlof geregtig. Die ouers hoef nie getroud te wees nie. Willemien Brümmer het hieroor in ‘n artikel ‘n loflied aangehef (Netwerk24, 7.01.2020). Sy toon geen begrip vir hoe moeilik dit vir werkgewers is om vas te stel of so ‘n verlofaansoek geldig is nie. Sy gee ook nie ‘n flenter om vir die formele werkure wat verlore gaan nie. Sy vertel dat haar man twee weke verlof geneem het om haar met die geboorte van hulle seun by te staan. Vier maande ná die geboorte is sy terug na haar werk as joernalis. Doen ‘n moeder wat so gou gaan werk nie veel meer skade aan die kind as die potensiële voordeel van die 10 dae vaderskapverlof nie? Volgens haar bevorder die nuwe wet glo gender-gelykheid. Pleks van in talle opsigte na gelykheid en eendersheid te soek, ook waar so iets nie te vinde is nie, sou dit dalk beter wees om eerder daadwerklike geslagsverskille en -rolle te erken.

    Willemien roem graag daarop dat sy polities so links moontlik is. Sy is ook ‘n militante feminis. Die manier waarop sy die huwelik en ouerskap benader, kan bevraagteken word. Die tragedie is dat sy die agterkleinkind van CJ Langenhoven is; maw Sagmoedige Neelsie is haar oupagrootjie. Hier onder toon ek aan dat haar lewe ingrypend deur hierdie feit beïnvloed word, maar dat sy terselfdertyd die kern van Langenhoven se ingesteldheid, sy Afrikanerskap, verloën.

    Dit herinner aan Wim de Villiers se Universiteit Stellenbosch (US), deesdae eerder Stellenbosch University, selfs Stellenbosch Diversity. Die US het doelbewus versuim om sy stigtingskenker, Jan Marais (1850-1915), ‘n eeu ná sy dood te huldig. Marais se stigtingvoorwaarde, dat Hollands/Afrikaans nie ‘n mindere plek as Engels aan die US mag beklee nie, word opsetlik geïgnoreer. Tydens die US-eeufees in 2018 is Marais se naam skaars genoem. As Marais swart was, sou ‘n mens op die kampus om elke hoek en draai met sy naam gekonfronteer gewees het. Marais se Afrikanerskap bring mee dat hy deur die getransformeerde US as onhuldigingsbaar beskou word.

    Dieselfde geld vir Langenhoven, nog ‘n uitnemende Afrikaner. Die US het in 1931 ‘n eredoktorsgraad aan Langenhoven toegeken. Hy het letterlik sy skedel aan sy alma mater bemaak. Die US kon sy skedel drie dekades na sy dood opeis, maar het dit nie gedoen nie. Dit is uitsonderlik dat ‘n Afrikaner soos Langenhoven se naam darem nog nie heeltemal van die US-kampus verdwyn het nie; heel moontlik omdat dit slegs in ‘n gekamoefleerde vorm geduld word, naamlik as Die Neelsie, die naam van die Studentesentrum. Die skrif is egter aan die muur. Die Neelsie se webtuistes is uitsluitlik in Engels. Die Neelsie loop myns insiens die gevaar om as bv The Nelson hernoem te word.

    Die US-senaat en -raad het die verengelsing van die US met min daadwerklike teenstand goedgekeur en die verlenging van Wim de Villiers se ampstermyn selfs eenparig. Dit is moontlik dat Die Neelsie se naam met soortgelyke algemene instemming verander sal word. Google “universiteit stellenbosch”. Al die leidrade na die US is in Engels. Vanaf die Engelse webtuiste kan ‘n mens darem nog na die Afrikaanse webtuiste gaan. Maar dit gebeur dikwels dat die Afrikaanse teks van ‘n item nog nie beskikbaar is nie. Die US is deesdae immers primêr Engels. Die uiterste pogings word ook deurgaans op die webtuiste aangewend om die US so swart moontlik voor te stel. Die US is in feitlik geen opsig meer ‘n Afrikaanse universiteit nie en sekerlik nie meer ‘n Afrikaner-universiteit nie. Dit wil selfs nie eintlik as ‘n Suid-Afrikaanse universiteit bekend staan nie. Wat deesdae bowenal begeer word, is dat die US as ‘n Afrika-universiteit bekend moet wees. Dit impliseer verswarting en gevolglik verengelsing. Daar word deur die US skynbaar geen flenter omgegee nie vir die hemelskreiende radikale transformasie wat hierdeur nie net aan die universiteit nie maar ook aan die dorp Stellenbosch opgedring word.

    CJ Langenhoven (1873-1932) het sy studentetyd aan die Victoria College (die latere US) as “‘n jarelange stuk woestynlewe” beskryf, onder meer omdat hy toe nog nie “‘n duidelike nasionaliteitsgevoel” gehad het nie (JC Kannemeyer, Die dienswillige dienaar: ‘n Langenhoven-fotoboek (Kaapstad: Tafelberg, 1995, teks by foto 19). In 1895 behaal hy die graad BA op Stellenbosch. Langenhoven is ‘n “onbestendige jongman” genoem (foto 23). Uit Kannemeyer se Langenhoven-biografie (1995 – kyk hier onder) blyk dat onbestendigheid, bv in die sin van dranksug en depressie (wat mekaar wedersyds beïnvloed), nie net die res van Langenhoven se lewe gekenmerk het nie, maar ook dié van sy nageslag. Hy het net een kind, Engela, gehad, wat eintlik ‘n volslae mislukking (bv alkoholis) was en ook ‘n groot teleurstelling vir hom, wat haar eens sy “Engeltjie” genoem het (foto 27).

    Reeds in 1910 het Langenhoven “Engels as die uiteindelike taal van Suid-Afrika” voorsien (foto 35). Omstreeks April of Mei 1910 het daar egter ‘n kentering in sy houding teenoor Afrikaans gekom. “Daarmee vind hy sy eintlike missie in die lewe, naamlik om te veg vir die regte van Afrikaans en om literatuur te skep wat die aansien van die taal sou verhoog” (foto 35). Voorheen was hy eerder anti-Hollands as anti-Afrikaans. Tydens die Rebellie (1914) het hy sy politieke lojaliteit van Louis Botha en Jan Smuts na JBM Hertzog en DF Malan verskuif. As provinsiale raadslid slaag Langenhoven in 1914 daarin om ‘n mosie aanvaar te kry dat skoolonderwys deur die medium van die moedertaal, bv Afrikaans, tot en met die vierde standerd toelaatbaar is (foto 40). In 1918 skryf hy die woorde van “Die Stem” (foto 42). In 1938 word dit een van die twee volksliedere van Suid-Afrika. In 1957 word “Die Stem” (en die Engelse vertaling) die enigste Suid-Afrikaanse volkslied. In 1920 word Langehoven ‘n Volksraadlid en in 1921 ‘n senator. “Op 25 Mei 1925 word Langenhoven se ywer vir die taalstryd beloon met die amptelike erkenning van Afrikaans as amptelike taal naas Engels” (foto 50).

    Cornelis Jacob Zetuin Langenhoven (1842-1923) was CJ Langenhoven se vader. Gedagtig aan die ramp wat Suid-Afrika in 1994 getref het en die agteruitgang van bv Afrikaans sedertdien, ook aan die US, het die grafskrif van CJZ Langenhoven besondere relevansie verkry: “Vader as jy maar weer / jou oë kan open / watter veranderinge / sal jy nie sien maar / jy is baie ver beter / waar jy vandag rus / in stilte” (foto 7).

    Engela (1901-1975) het in 1926 met ‘n tandarts, Niko Brümmer (1899-1967), getrou. Guillaume Brümmer (gebore in 1934) is hulle enigste kind en dus die enigste kleinkind van CJ Langenhoven. Guillaume het in 1963 met Laetitia Conradie (1936-2019) getrou. Hy het daarna ‘n dosent in wiskunde aan die Universiteit Kaapstad geword (1965-2000). Soos Engela wou Guillaume nie deel van Sarah Goldblatt (1889-1975) se propagandistiese “Langenhoven-industrie” wees nie. Guillaume “het te veel onder die skaduwee van die Langenhoven-verbintenis geloop, en dit was hoog tyd dat hy van dié dinge wegkom en sy eie lewe lei” (Kannemeyer, Langenhoven-biografie, besonderhede hier onder, p 43). Ná Goldblatt se dood het Guillaume egter teen wil en dank die administrateur van CJ Langenhoven se letterkundige nalatenskap geword. Aan die Engelse Universiteit Kaapstad wou hy hom eerder van Langenhoven distansieer. Hy kon dit doen omdat hy as wiskundige akademies uitnemend gepresteer het. Hy en Laetitia het vier kinders, waarvan Willemien (gebore in 1974) die jongste is. Sy het in 2014 met Pierre Barkhuizen getrou. Hulle seun se naam is Matthias. Omdat sy in mindere mate as haar pa presteer, is dit vir haar voordelig om haar Langenhoven-verbintenis tot eie voordeel te ontgin, al neem dit dikwels die vorm van ‘n anti-Langenhoven ingesteldheid aan.

    Willemien het honneursgrade in drama en joernalistiek aan die US verwerf en was in 2011 ‘n genoot in die US se departement joernalistiek. ‘n Afrikaner, Piet Cillié, het hierdie departement in 1978 begin, maar sedertdien het dit onder linkse departementshoofde geressorteer: Johannes Grosskopf (1984-1993, wie se seun Hein as ANC-lid in 1987 die bom by Sterland in Johannesburg geplant het waarin 26 mense beseer is), George Claassen (1994-2000) en Lizette Rabe (sedert 2001). In 2006 het Willemien ‘n magistergraad in skeppende skryfkuns aan die Universiteit Kaapstad voltooi. Meer hieroor volg hier onder.

    Oor JC Kannemeyer se biografie, Langenhoven, ‘n lewe (Kaapstad: Tafelberg, 1995, 728p), het ek by ‘n vorige geleentheid op Praag (16.05.2015) geskryf. Langenhoven het Afrikaans “my pêrel van grote waarde” genoem. Hy het ingesien dat “taalregte ‘n essensiële voorwaarde vir die volwaardige bestaan van sy mense in hierdie land is.” Langenhoven het in 1914 geskryf: ” Afrikaans … is die enigste band wat vir ons als ‘n aparte nasie aanmekaar bind.” Ook: Afrikaans is “die één band wat ons as nasie aanmekaar heg; die uitgedrukte siel van ons volk.” As verloopte Afrikaner sal Willemien nie saamstem met Langenhoven se hegte band tussen die Afrikanervolk en Afrikaans nie.

    Ek het al verskeie kere op Praag na Willemien verwys:

    19.08.2017: Haar bespreking van die Afrikaanse Woordelys en Spelreëls (AWS, 11de uitgawe, 2017) op Netwerk24, 4.08.2017). Sy insinueer dat Standaardafrikaans, soos Afrikaners, (minstens) ‘n eeu lank benepe was. Dit vind aansluiting by haar ongunstige uitbeelding van Afrikaners in haar drama, Braai (2014). Kaaps is glo een van Afrikaans se “kleurryke en verleidelike variëteite.” Een van die besware wat hierdie feminis opper, is: “Die AWS was baie jare lank die domein van wit mans.” Ek het destyds geskryf: Brümmer “wek die indruk dat sy (ongekwalifiseerd) ten gunste van swart oorheersing en die (slaafse) navolging van internasionale neigings is.” Daarenteen was Langenhoven se standpunt: “Ter wille van die naturel self, sowel as ter wille van die blanke, moet daar na ‘n oplossing gesoek word waardeur die oorheersing van die witman verseker word vir die toekoms” (Kannemeyer, Langenhoven-biografie, p 416). Willemien verwys ook (smalend) na die “taalbulle” en “heilige koeie wat bly bulk.”

    7.04.2018: Ek verwys hier slegs terloops na Willemien se verbintenis met die US se departement joernalistiek. Die boek van Gabriël Botma wat bespreek word, gee egter ‘n uitstekende beeld van bv die anti-Afrikaner dampkring waaruit Willemien kom en waarmee sy haar klaarblyklik vereenselwig. Daar is myns insiens geen moontlikheid dat Willemien haar onomwonde teen bv die moorde op blanke of Afrikanerboere of die verswarting en gevolglike verengelsing van die US sal uitspreek nie. Oor plaasmoorde vestig sy die aandag op swart eerder as wit lyding (Netwerk24, 13.08.2019). Sy wek die indruk dat sy nie juis simpatie met die blanke slagoffers het nie; dat hulle kry wat hulle verdien. Sy impliseer ook dat die Grensoorlog onnodig was (Netwerk24, 7.11.2019). Skynbaar is geen standpunt vir haar te links nie.

    23.06.2018: Plaasmoorde word gekenmerk deur van die diepste smart denkbaar. “Om oor so ‘n pynlike situasie te berig, behoort in die kraam van bv die smartvraat-joernalis Willemien Brümmer te pas. As iemand wat op haar radikale politieke oorverligtheid roem, het sy, sover ek weet, nog nooit so ‘n rampgebied besoek en daaroor ‘n berig gepubliseer nie.” Kort hierna het sy my dalk verkeerd probeer bewys deur ‘n onderhoud te voer met gesinslede van die vermoorde eienaar van ‘n padstal buite Stellenbosch. Dit was egter glad nie ‘n tipiese plaasmoord nie. Sy het ook versuim om die moord en moordenaars te veroordeel. Ek noem ook dat sy ‘n onderhoud met die oud-MK-soldaat en -terroris, Jeremy Vearey (Praag 26.05.2018) gevoer het en “kritiekloos en selfs bewondered oor hom … skryf.” Sy het ook ‘n striemende aanval op Danie Langner, die besturende direkteur van die FAK, geloods. “In haar jongste skrywe lê sy haar pa [wat aan demensie ly] woorde in die mond ter verkleinering van ‘Die Stem’, wat glo ‘in elk geval nie ‘n goeie gedig [is] nie. Dis te blikkerig, te vol trompetgeskal, veels te eensydig in die klem op Afrikaners as “knegte van die Allerhoogste”. Die opvatting van Afrikaners as ‘n uitverkore volk, “teen die hele wêreld vry”, is in elk geval deur die geskiedenis geweeg en te lig bevind. Anders as jy [Langner] en jou organisasie [die FAK] roem ons nie op ons verlede nie. Ons sien ook nie “Die Stem” as ‘n simbool van Afrikaner-identiteit nie. Dit mag jou dalk ontstel, maar daar is duisende, dalk miljoene Afrikaanssprekendes wat met pres Ramaphosa saamstem dat “Die Stem” en die ou landsvlag simbole van diskriminasie, verdrukking en ellende is.’ Die politiek van hierdie skepsel behoort vir iedere Afrikaner absoluut verwerplik te wees.” Dit is die soort anti-Afrikanergif wat Naspers/Media24 deesdae graag publiseer.

    4.08.2018: Hier word daar slegs terloops na Willemien se Vearey-onderhoud verwys. Maar ek stel die vraag: Sou Brümmer en nog ‘n joernalis, Hanlie Retief, so bewonderend oor Vearey en sy boek geskryf het “as Vearey as MK-terroris van hulle familielede uitgewis het?”

    Deur die soekfunksie van Netwerk24 te gebruik, kan Willemien se ander koerantartikels gelees word. Wat opval, is dat sy, wat as moeder maar vyf jaar ondervinding van ‘n enkele kind het, graag raad aan ander uitdeel asof sy oor besonder gesaghebbende kennis en insig beskik. Foto’s van die Barkhuizen-gesin word oor en oor gepubliseer. Myns insiens dui dit op erge subjektiwiteit en narsisme by die skryfster. Dieselfde indruk word ook deur die titel van haar boek gewek en deur die inhoud bevestig: Die dag toe ek my hare losgemaak het (Kaapstad: Human & Rousseau, 2008, 144p; Amazon Kindle $18,40). Die boektitel is ook die titel van een van die dosyn kortverhale. Drie van die verhale is voorheen elders gepubliseer.

    Die teks in die boek is in meerdere of mindere mate verwerkings van die manuskrip wat Willemien in 2006 vir die verkryging van ‘n magistergraad in skeppende skryfwerk ingelewer het. My geheelindruk is dat haar verhale enersyds erg geforseerde en smartvol gebaarde konstruksies is en andersyds dat verbeeldingskrag, wat so noodsaaklik by fiksieskrywers is, by haar ontbreek. Diegene wat met haar skryfwerk en bv Kannemeyer se Langenhoven-biografie bekend is, sal tot die gevolgtrekking kom dat ons hier wesenlik met outobiografiese inligting te make het, wat ietwat aangepas is, bv die name en om die verhale “interessanter” te probeer maak. Vir my as leser is nie een van die verhale bevredigend nie. In my Amazon-beoordeling het ek twee uit vyf sterre aan die boek toegeken. Nogtans het Willemien die graad met lof ontvang. Haar Langenhoven-verbintenis kon hier ‘n rol gespeel het. Sy het boonop ‘n beurs vir hierdie studie ontvang.

    Hierdie gebeure bevestig my siening dat kursusse in skeppende skryfwerk nie deur universiteite aan aspirantskrywers aangebied behoort te word nie; veral nie vir ‘n gevorderde graad (soos magister, wat die deur tot ‘n doktorsgraad kan wees) nie en liefs vir geen graad nie. In taalkursusse vir die graad BA kan aan studente wel (beperkte) onderrig in skryfwerk gegee word, maar dan van ‘n afrondende aard. Die grondslag vir goeie skriftelike uitdrukking behoort reeds op skool gelê te word, hoewel ek natuurlik bewus is van die dalende gehalte, sedert 1994, van skoolonderrig in Suid-Afrika. Ek sou in elk geval graag die eerlike mening van ‘n ervare kortverhaalskrywer en -kenner, soos Abraham H de Vries, oor hierdie bundel wou hoor. Vir my is dit duidelik dat Willemien nie ‘n verbeeldingryke, skeppende kunstenaar is nie, maar bloot ‘n bevooroordeelde, selektiewe verslagdoener. Ek dink sy behoort na dese te besef dat sy eerder ‘n joernalis as ‘n fiksieskrywer is. In die res van hierdie rubriek bepaal ek my aandag by haar boek.

    In die boek is Mia Albertyn die hoofkarakter en verteller. In die voorwoord en in die eerste paragraaf van die eerste verhaal word Langenhoven genoem. Sy beeld haar pa as ‘n skeikunde-professor uit. Ná nog ‘n verwysing na haar deurmekaar ouerhuis in Tamboerskloof, handel die tweede verhaal oor die familieplaas buite Ladismith in die Klein-Karoo. Dit is die Desembervakansie ná sy standerd 4 (graad 6) voltooi het. Op hierdie jeugdige ouderdom is sy reeds haar polities verligte self. Sy wil nie hê dat die bruin plaaskinders haar “kleinnooi” noem nie. Hulle verwys na hulle “matchbox-huisie” (Kindle 215), ‘n term en siening wat eerder eie aan die volwasse Willemien is. Daar is glo “‘n onsigbare muur” tussen wit en bruin mense (245) wat Mia in woord en daad probeer afbreek. Sy is blykbaar vroeg seksueel oorryp. Op haar inisiatief speel sy as laerskoolkind “donkerkamertjie” met ‘n ouer bruin plaasseun (297). “As ons die lig afsit, sal niemand kan sien of ons witmense of bruinmense is nie” (307). Sy lewer ‘n hoogs onoortuigende maar polities byderwetse uitbeelding van kinderspel.

    In die derde verhaal verwys Mia na haar ouerhuis se deurmekaar kombuis, waarvan die vloer smerig is (soos later blyk), en sy is beswaard oor een van haar familiename, Ragel. Dit is werklik nie die moeite werd om iedere verhaal te probeer vertel nie, onder meer omdat daar maar min storie in is. In die verhale wat volg vertel sy van haar ma se onvermoë om kos te maak en hoe sy haar ma op ‘n onbeholpe manier hiermee help. Sy skryf ook oor die intieme verhoudings wat sy as jong meisie met ongetroude en getroude mans gehad het; soos Azille Coetzee onlangs ook gedoen het. Seksuele losbandigheid is blykbaar skering en inslag van verligtheid. “Ek het al baie boyfriends gehad … en ek het nog presies dieselfde issues” (1712). Sy stel haar in Engels voor aan die Afrikaanssprekende Nick du Toit (532).

    Mia besoek Beaufort-Wes, waar haar ouma Ragel (Engela) lank gewoon het en “nie altyd so lekker gevoel [het] nie” (922). “Die bottel Gilbeys was ‘n permanente susmiddel wat die werklikheid draagliker moes maak” (1554). Sy vertel ook van haar oeroumagrootjie wat aan depressie gely en selfmoord gepleeg het. Haar pa se (fiktiewe) suster, Aletta genoem, en een van haar kinders is in ‘n motorongeluk dood toe Aletta “poepdronk” was (1785). Een van Mia se mansvriende vra (tereg): “Was jou hele familie verstreurd?” (1090). Mia het ‘n sielkundige en ‘n terapeut en word in die hospitaal vir depressie behandel. ‘n Verpleegster vra: “Enige familiegeskiedenis van geestesversteurings?” (1541). Sy antwoord: “My ma sê daar’s ‘n geskiedenis van maniese depressie – aan my pa se kant. En party van my voorouers het gedrink” (1563). “Uit ‘n sekere perspektief gesien het nie een van hulle aan die waansin ontsnap nie” (1865). In die laaste verhaal is Mia getroud en het ‘n kind, maar haar man het gevlug toe die kind drie maande oud was. Dit klink glad nie onrealisties nie, maar Willemien het eers jare ná die publikasie van die boek ‘n man en kind gekry.

    Uit Goethe se Faust word aangehaal: “Wat jy van jou vadere geërf het: verdien dit self om dit te besit” (1936). Anders as Langenhoven en haar pa, moet Willemien nog haarself bewys. ‘n Mens kan maar net hoop dat die volgende administrateur van Langenhoven se letterkundige nalatenskap iemand is wat waardering vir Langenhoven, “Die Stem” en die Afrikanerdom het; dus iemand anders as Willemien.

  • Leon Lemmer: Die ontaarding van grondonteiening in Indië

    Leon Lemmer: Die ontaarding van grondonteiening in Indië

    Grondonteiening sonder vergoeding sal plaaslik heel moontlik een van die belangrikste nuustemas in 2020 wees. Die ANC-regime is vasbeslote om ontwikkelde plase in die besit van blankes sonder vergoeding “terug te neem” en dit dan (gratis) aan swartes beskikbaar te stel. Die valse veronderstelling waarvan uitgegaan word, is dat die grond voorheen sonder vergoeding van die swartes gesteel is. Geregtigheid seëvier dus as die regering die grond terugsteel. Wat gerieflikheidshalwe verswyg word, is dat daar geen plase of ontwikkeling was voordat blankes op daardie grond begin boer het nie. Dit is dus nie ‘n geval van weerwraak deur die ANC-regime nie, maar gewoon rassistiese wraak. Geeneen van daardie plase is steeds in die besit van die eerste blankes wat daarop geboer het nie. Dit is ook uitsonderlik as ‘n plaas deur oorerwing deurgaans in die besit van die nageslag van dieselfde blanke familie gebly het. Die meeste plase in blanke besit is dus bewysbaar van die vorige eienaar gekoop.

    In uitsonderlike gevalle is kontant vir die plaas betaal, maar meesal deur ‘n verband uit te neem en die koopsom, asook die oordragskoste en rente, oor baie jare te (probeer) delg. Baie blanke boere se finansiële situasie is benard, met skuld wat neig om meer as die waarde van die plaas te wees. Blanke boere vervul ‘n noodsaaklike produktiewe funksie deur kos aan die vinnig groeiende bevolking, insluitende inkommers, te voorsien. Die ANC-regime is in so ‘n mate met (marxistiese) ideologie behep dat hy nie tot ‘n realistiese siening van hierdie saak in staat is nie. Die meeste blanke boere is Afrikaners. Hulle word deur die ANC-regime as apartheidondersteuners getakseer, gevolglik is daar in owerheidsgeledere geen simpatie met hulle nie.

    Dit is waarom die afskaffing van landbousubsidies een van die eerste skuiwe van die ANC-regime was. Daardie regering is uiters traag om blanke boere in enige opsig tot hulp te kom, bv beveiliging teen plaasaanvalle en -moorde, asook hulpverlening weens droogte. Wat die ANC-regime baie gou gedoen het, is om plase soos residensiële en sake-eiendom te belas. Die skroef vir toegang tot water word ook al hoe stywer aangedraai. Mineraalregte is sonder vergoeding van boere ontneem. Een van die eerste verklarings waarmee Cyril Ramaphosa ná sy verkiesing as president vorendag gekom het – en wat hy daarna verskeie kere herhaal het – is dat grond sonder vergoeding onteien gaan word, of mense daarvan hou (swartes) of nie (blankes). Waarmee die kamerade klaarblyklik besig is, is om hongersnood te skep, wat die gepeupel tot opstand kan dryf. Die resultaat kan anargie en ‘n staatkundige revolusie wees.

    Die ANC-kamerade word in hulle misdadige voorneme, in hierdie geval steelsug, gesterk deur die voorbeeld wat Robert Mugabe in Zimbabwe gestel het. Mugabe en sy trawante het plase bekom deur toe te laat dat swart oproeriges ongehinderd blankes van hulle plase verdryf. Die hondersnood, ellende en verval wat daarop in Zimbabwe gevolg het, skeel die ANC-regime min. Volgens berigte het meer as 90% van die plase wat reeds in Suid-Afrika van blank na swart beheer oorgedra is, in onproduktiwiteit verval. Die land het ‘n netto invoerder van kos geword. ‘n Mens sou dink dat dit duidelik aantoon dat die ANC-regime se landboubeleid tot mislukking gedoem is. In werklikheid wil die bewindhebbers met oorgawe met hierdie strategie voortgaan, met as ideaal die nasionalisering van onder meer alle (landbou)grond.

    Dit geskied ingevolge die ANC se nasionale demokratiese revolusie, wat sy inspirasie uit die bepalings van die 1955-Vryheidsmanifes put. Soms word dit radikale transformasie genoem. In werklikheid is dit ‘n teruggryping na primitiwiteit, toe daar slegs gemeenskaplike en geen private grondbesit was nie. Dit verduidelik waarom dit ANC-beleid is om geen titelaktes te gee aan die swartes wat op eens blanke plase gevestig word nie. Maar dit is moontlik, eintlik waarskynlik, dat ANC-politici en -ampsdraers (mettertyd) titelaktes vir sodanige onteiende grond sal ontvang.

    Wat in Zimbabwe gebeur het, toon een manier waarop onteiening tot rampspoed lei. ‘n Tweede manier om negatiewe resultate te behaal, is die ANC-regime se huidige beleid waarvolgens blankes se plase met staatsgeld – insluitende (blanke) belastingbetalers se geld – aangekoop en aan swartes verkwansel word. Dit is ‘n resep waarvolgens produktiewe plase op ‘n feitlik onfeilbare manier in onproduktiewes omskep word. In die praktyk blyk hierdie swart “opkomende boere” om veel eerder ondergaande sukkelaars te wees. Pleks van halt te roep, is die ANC-kamerade vasbeslote om op die ingeslane weg voort te gaan, maar op ‘n vinniger en goedkoper manier, naamlik om sonder vergoeding blankes se plase te onteien.

    Indië

    Daar is ‘n derde manier waarop onteiening kan ontaard. Indië stel in hierdie opsig ‘n voorbeeld. Ek skryf na aanleiding van Michael Levien se boek, Dispossession without development: Land grabs in neoliberal India (New York: Oxford University Press, 2018, 336p; Amazon Kindle $11,49). Volgens ‘n internetbron verwys neoliberalisme na “market-oriented reform policies such as eliminating price controls, deregulating capital markets, lowering trade barriers and reducing state influence in the economy, especially through privatization and austerity.” Levien het in 2013 op grond van hierdie navorsing ‘n doktorsgraad aan die University of California, Berkeley, verwerf. Hy is ‘n dosent in sosiologie aan die Johns Hopkins University. Terwyl u hier onder lees oor hoe onteiening in Indië ontaard het, kan u gerus deurgaans probeer visualiseer hoe iets soortgelyks in Suid-Afrika kan gebeur. Teen die einde van hierdie rubriek skenk ek aandag hieraan.

    Levien het in Oktober 2009 begin om veldwerk in Indië te doen; aanvanklik vir 16 maande. Daarna het hy vir kort periodes (in 2012, 2014, 2016, 2017) opvolgbesoeke aan Indië gebring, wat ‘n verdere 3 maande in beslag geneem het. Maar die teks weerspieël in groot mate die situasie tot 2014 (Kindle 5609). Die navorsing het sowat sewe jaar geduur en het heelwat opoffering geverg. Levien was bv tydens die veldwerk vir die meeste van die tyd ‘n loseerder in die huis van ‘n arm gesin. Hy was verplig om vooraf Hindi te leer omdat Engels nie in die onontwikkelde platteland verstaan word nie. Die fokus van sy navorsing is die staat Rajasthan in die noordweste van Indië. Dit is die Indiese staat met die grootste oppervlakte. Vir water is hierdie staat van seisoenale Moesonreën afhanklik, maar daar is ook ‘n kanaal, 8 000 kilometer lank, wat water uit die Himalajagebergtes na die Tharwoestyn aan die grens met Pakistan bring (1180).

    Jaipur, die hoofstad van Rajasthan, is 268 km van Nieu-Delhi, die hoofstad van Indië. Jaipur is die 10de grootste stad in Indië en aan die hoofweg tussen Delhi en Moembai geleë. Sy geografiese ligging maak die Jaipur-omgewing geskik vir die diversivering van ondernemings wat tradisioneel in die oorbevolkte groot stede gehuisves is. Levien het die meeste van sy aandag bepaal by ‘n dorp, wat hy Rajpura noem, 25 km noordoos van Jaipur, en drie ander dorpe in die omgewing: Shivpura, Jatpura en Neempura. Meer as 400 huisgesinne het in Rajrupa gewoon. In sy gedetailleerde bestekopname het Levien 94 huishoudings in hierdie vier dorpe betrek (2733). “While most residents of ‘Rajpura’ spoke Hindi, their first language was a dialect of Rajasthani that they called Marwari” (312). Aangesien met sensitiewe inligting gehandel word, gebruik Levien skuilname vir hierdie dorpe en die inwoners om hulle teen vergelding te beskerm (317).

    Vóór onafhanklikheid in 1947 en vier dekades lank ná onafhanklikheid is grond in Indië sonder noemenswaardige protes deur die regering onteien sodat bv spoorweë, paaie, lug- en seehawes, damme en kragstasies gebou kon word. Dit is in die openbare belang en met die oog op die ontwikkeling van infrastruktuur gedoen. Dit was duidelik dat die land en (van) sy inwoners hierby sou baat; dus dat onteiening breedweg in die nasionale belang was. Daar is aanvaar dat vergoeding (“fair market value” – 1142) aan die betrokke grondeienaars betaal sou word. “Compensation would be based on the land’s previous use – often as agricultural land – and not take into consideration the land’s intended use” (1142).

    Teen die 1980’s het weerstand teen onteiening begin opbou, onder meer omdat die vergoeding as onvoldoende beskou is. Miljoene mense is bv in die opvanggebied van nuwe damme ontwortel en van hulle besittings en inkomste ontneem. “If they had thoughts of resisting, they were quickly met with police force. In several instances, dam authorities simply closed the spill gates to flood recalcitrant villagers out of their homes” (1342). “Over 25 000 families from hundreds of villages lost their land for just six of Rajasthan’s biggest dams” (1172). Ná hervestiging was die ontworteldes armer as voorheen.

    Neoliberalisme het die situasie vererger. “Those dispossessed by development projects in Rajasthan were pitifully compensated, seldom resettled, much less ‘rehabilitated’ to their previous standard of living, and almost always further impoverished” (1203). Van owerheidskant word geredeneer: “If we give market price, then industrialists won’t come. Providing investors with cheap land meant maintaining low compensation to farmers” (1583). “Land grabs” het ‘n gonsfrase in die Indiese politiek geword (72). Om minder as die vervangings- of markwaarde by onteiening te betaal, is ‘n skelmstreek wat die Indiërs by die Britte geleer het. Dink aan die bedrag waarvolgens en die manier waarop eienaars in die Britse Ryk destyds ná die vrystelling van die slawe vergoed is. Verder is daar “the difficulty of compensating for non-monetary values” (821), soos hier onder blyk.

    In die 1990’s het die Indiese regering met sy neoliberalistiese beleid begin. Die keuse was glo tussen “backwardness” en “modernization” (578). “State control over the economy should be diminished in favor of the market” (530). “Deepening marketization was accompanied by increasing use of state power to dispossess private (and common) [rural] property” (537). Vir die owerheid gaan dit nie meer om ontwikkeling in nasionale belang nie, maar om die fasilitering van “private sector-led growth” (111). Byvoorbeeld, regulasies is verslap, goedkeuringsprosedures vereenvoudig en belastingvergunnings toegestaan ten einde private beleggings uit die binneland en veral buiteland te lok en die vervaardiging en uitvoer van goedere aan te moedig. Die huidige onteiening verskil in aard van vorige onteiening. Byvoorbeeld: “The dispossession of rural land is different in important respects from urban slum demolitions” (510).

    Sedert die 1990’s is daar by onteiening “great flexibility to define the ‘public purpose’” (766). “Claims to the ‘public interest’ in unequal societies are necessarily ideological. They proceed by synecdoche, [ie] attributing the interests of a part of society to the whole” [according to Antonio Gramsci (1891-1937)] … a dam, highway, or airport inevitably benefits certain sections of the ‘public’ while imposing disproportionate costs on others” (771). “The driving causes of land dispossession changed dramatically in the early 1990s when India transitioned from state-managed capitalism to neoliberalism. Having dispossed land almost exclusively for large public-sector industrial and infrastructure projects in the forty years after Independence, Indian states began to dispossess land on behalf of large private corporations for increasingly rent-heavy and non-labor-absorbing purposes, including upscale residential and commercial real estate” (402).

    Reeds in die jare sestig was daar in Indië ‘n uitspraak deur die hooggeregshof teen hierdie soort privatisering: “A private industry did not constitute a public purpose and [the judges] worried that such a practice would make the government ‘a general agent for companies to acquire lands … for private profit’” (1248). Hierdie uitspraak het egter nie hierdie tendens gestuit nie. Hierdie soort onteiening het sedert die 1990’s al hoe groter momentum gekry. Dít ten spyte van die feit dat daar in die Indiese Grondwet staan: “The State shall, in particular, direct its policy towards securing … that the operation of the economic system does not result in the concentration of wealth and means of production to the common detriment” (5042). Wat sedert die 1990’s in Indië gebeur, is “premature deindustrialization” ten gunste van ‘n sogenaamde kennis-ekonomie wat kapitaalintensief is en oordrewe met die frase “jobless growth” gekarakteriseer word (5192). Dit bring ‘n afname in die aanvraag na veral ongeskoolde oftewel hande-arbeid mee.

    Teen 2005 het die regering begin om landbougrond te onteien sodat dit vir ontwikkeling aan private beleggers oorgedra kon word. “Their targets now included large private investments, high-tech parks, real estate colonies, privatised infrastructure, and factories for multinational corporations. Above all, the Indian government’s post-2000 strategy of promoting privately developed Special Economic Zones (SEZs) proved to be explosive. Attempts by state governments to transfer large chunks of rural land to private developers for hundreds [over 400 – 2706] of SEZs unleased widespread and militant farmer protest across the country” (72). Daar was bv “marches and hunger strikes” (5348). “Farmer protests were not only widespread but unprecedentedly successful in stopping and stalling large capital projects” (5097). “Farmers … refused to be dispossessed” (5096). Die regering was lugtig om die indruk te wek dat hy “anti-farmer” is (5097, 5259), gevolglik is toegelaat dat die weerstand sukses behaal.

    “So-called ‘land wars’ appeared to be springing up everywhere” (82). Byvoorbeeld: “In Western Uttar Pradesh, farmers engaged in a gun battle over land acquisition for the privately built Yamuna Expressway, which included upscale real estate development and a Formula 1 racetrack” (87). “Enraged at their low compensation, farmers kidnapped three officials of the Uttar Pradesh State Road Transport Corporation who were conducting a survey for the project. When the police tried to rescue them, a gunfight ensued that left two farmers and two policemen dead” (5282). Nog ‘n voorbeeld: “The opposition to land acquisition for Tata Motors’ Nano car factory in Singur, West Bengal, led to the project being shifted to Sanand, Gujarat, where then Chief Minister Narendra Modi made the required 1 000 acres available within a few weeks at a concessionary price. The high-profile relocation of the Nano factory reinforced perceptions of West Bengal as hostile to business, while shoring up Gujarat’s business-friendly image” (1377). Daar is sterk onderlinge mededinging by Indiese state om beleggings te lok.

    ‘n Mens moet nie vertroue in die beloftes van ‘n regering stel nie, soos ons as plaaslike blankes sedert 1994 besef. Dit geld ook vir onteiening. In Odisha is die grond van 500 gesinne in die 1990’s onteien vir die oprigting van ‘n olie-rafinadery. “The dispossessed were given low compensation [and] the promise of one job per family never materialized, and even neighboring villages did not get electricity. ‘In both cases … local people learned to discount promises of future benefits made by government officials and corporate executives alike.’ After a land-consuming IT park near Pune created few local jobs and came to a halt after the global financial crisis, [it was] observed that nearby farmers ‘refused to give up their lands for future industrial expansion.’ Farmers have also learned this lesson from prior phases of the same project: seeing what happened to those dispossessed before them, they have resolved to avoid the same fate” (5223).

    In 2005 “Rajpura became one of nine villages to have its farmland and grazing commons – 3 000 acres in all – dispossed for the Mahindra World City (MWC)” (127). Die onteiende private grond hiervoor het 2 000 akker beslaan. Van die gemeenskaplike openbare grond is 1 000 akker vervreem (1076). [‘n Akker is 4 047 vk meter of 0,405 hektaar. ‘n Suid-Afrikaanse morg is 0,8 hektaar of 2 akker.] Duisende boere is ontwortel (1069). Die daarstelling van die MWC is die kerngebeurtenis wat aanleiding tot Levien se navorsing gegee het. Sy veldwerk was veral gerig op die invloed wat hierdie grondonteiening op die plaaslike boerderygemeenskap het. Die staat het paaie, elektrisiteit, water, asook inligting- en dataverbindings, aan die MWC voorsien en ook die Jaipur-lughawe vergroot. Die staat het ‘n aandeel van 26% in MWC verkry (2181) en word dus direk deur hierdie onteiening bevoordeel. Binne die MWC-enklave is die private eienaars vir die koste en voorsiening van die infrastruktuur verantwoordelik. Die MWC naby Jaipur is soortgelyk aan die een by Chennai (voorheen Madras) (2181). Mahindra is een van die grootste sake-ondernemings in Indië en bestaan uit talle maatskappye. Sommige Mahindra-voertuie word in Suid-Afrika bemark.

    In Rajpura en omliggende dorpe het die landbouers meesal klein lappies grond besit waarop hulle gewoon en geboer het. Daar was ook openbare grond waarop hierdie boere hulle vee kon laat wei. Sommige inwoners het geen grond van hulle eie gehad nie en was op openbare grond vir sowel woondoeleindes as weiding aangewese. Toe hierdie onontwikkelde grond vir die MWC onteien is, het diegene wat grond besit het in ruil daarvoor geld (bv vir hulle huise) en ontwikkelde grond (dus met toegangspaaie, asook water- en elektrisiteitstoevoer) aangrensend aan die MWC ontvang, Hierdie hervestigingsgrond was egter net ‘n kwart van die grootte van hulle vorige grond. Hulle plasies is dus in baie gevalle tot huiserwe verklein. Hulle kon voortaan tweederdes minder vee aanhou. Voorheen het hulle veral waterbuffels (vir melk en as trekdiere), koeie, bokke (“the poor man’s cow” – 1982) en skape aangehou. Naas bokke is daar nou noodgedwonge oorgeskakel na hoenders en konyne (2500). Vir die verbeterings op hulle vorige grond, bv huise, het hulle minder as die vervangingswaarde ontvang (2493). Diegene wat nie grond gehad het nie, dus op openbare grond gewoon en met vee geboer het, het uiteraard niks in ruil ontvang nie en is dus van sowel hulle woonplek as lewensmiddele ontneem. Sommige van hulle het hierna in tente gewoon (2514).

    Toe die moontlikheid van die MWC-ontwikkeling ‘n jaar voor die tyd rugbaar begin word het, het dit in hierdie gebied tot grootskaalse spekulasie in grond/vaste eiendom aanleiding gegee. Baie van die inwoners is ongeletterd en het beperkte insig. Hulle ervaar grond as ‘n natuurgegewe wat gebruikswaarde het; dus nie as ‘n kommoditeit wat geldwaarde het en verhandel kan word nie. “Farmers value land in multiple ways – as home, patrimony, security, and as a source of autonomy, status, identity, and community – that are not easily or necessarily translatable into price” (1507). Spekulante het baie van hierdie grond spotgoedkoop bekom. Weens gebrek aan lewensmiddele en onkunde het baie van die wat eienaars van ontwikkelde grond geword het, dit ook spoedig aan spekulante verkoop; dus voordat die grond met verloop van tyd dramaties in waarde gestyg het. Groot eiendomsontwikkeling het buite die MWC ontstaan, wat die aanvraag en waarde vir hierdie ontwikkelde grond skerp (selfs tienvoudig binne ‘n dekade – 4515) laat styg het.

    Die verskuiwing van die ligging van beplande ontwikkelingskemas en (hoof)paaie kan groot veranderings in grondwaarde meebring. “Allegations of manipulating project boundaries are legion … Land dispossession for large capital projects generates land speculation on surrounding farmland, and the buyers of this farmland must go through government agencies to have it converted from agricultural to commercial or residential status, and to obtain various building permits. This may be the single largest source of illicit revenue for urban development authority officials and politicians who appoint them. Many people believe it provides the bulk of the campaign finances for Indian elections. And this is only the higher level corruption: village, sub-district, and district land record officials routinely demand bribes from those wishing to register land transactions or resolve problematic titles” (1629).

    Levien het groot empatie met die armes. Ek dink ook dat daar hy hom simpatie met sommige aspekte van marxisme/kommunisme is, of dan ten minste met sosialisme. Hy steun bv sommige sienings van die marxistiese David Harvey (gebore in 1935), wat op sy beurt deur Gramsci beïnvloed is. “Privatization and commodification of public assets have been among the most criticized and disputed aspects of leoliberalism … [ie] the process of transfering property from public ownership to private ownership … The neoliberal modernity is thus, according to Harvey, a modernity in which dispossession plays a large role, and where the capital class is gaining power at the expense of the labour class” (“Accumulation by dispossession” – Wikipedia). Om openbare besit te privatiseer is die teenoorgestelde van wat marxiste verlang. Dit verduidelik deels waarom die ANC-regime so ongeneë is om mislukte semi-staatsondernemings, soos Eskom en die SA Lugdiens, te privatiseer. Levien haal ook Rosa Luxemburg (1871-1919) en Karl Polanyi (1886-1964) aan waarvolgens “dispossession was systematically connected to capitalist expansion by way of its demand for land, not labor” (719).

    Polanyi se siening van grond is hier ter sake. “Polanyi argued that land commodification was central to laissez faire capitalism and also generative of political struggle. Since land is a ‘fictitious commodity’ – it is not produced for sale on the market but is ‘an element of nature inextricably intertwined with man’s institutions’ [eg agriculture] – its commodification generates social dislocations that prompt ‘counter-movements’ for social protection” (719), soos die groot weerstand teen grondonteiening wat deesdae in Indië veral onder boere bestaan. Polanyi se standpunt vind aansluiting by dié van Karl Marx (1818-1883), wat daarop gewys het dat grond as ‘n kommoditeit/handelsartikel in ‘n belangrike opsig verskil van ander kommoditeite omdat daar by grond nie “the mediation of the production process” is nie (1104). Grond is ‘n gegewe deel van die natuur. Dit is nie deur mense gemaak nie. Mense kan wel verbeterings op grond aanbring, bv barre aarde in (produktiewe) plase omskep, soos Afrikaners oor eeue in uitnemende mate gedoen het.

    Die tradisionele kastestelsel bestaan steeds in ‘n groot mate in Indië. “The village remained organized into caste-segregated neighborhoods, caste endogamy prevailed, and inter-caste dining was limited. Upper castes would not drink from the same vessel as lower castes” (2053). “Untouchability still operated with particular force against the village sweepers … who could not go into temples … and whose compensation of leftover rotis [bread] was dropped into their hands from above to prevent ‘pollution’ … This routinized discrimination and segregation did not … disappear in a tide of modernization once the SEZ arrived” (2060). Die Indiese regering het hom klaarblyklik aan die opperste skynheiligheid skuldig gemaak toe hy jaarliks by die Verenigde Nasies klagtes oor apartheid, spesifiek die behandeling van Indiërs in Suid-Afrika, aanhangig gemaak het. Sedert 1994 word rassediskriminasie in Suid-Afrika voortgesit, maar die Indiese regering maak daarteen geen beswaar nie. Een van die besware teen grondonteiening in Rajpura is dat “the random assignment of compensation plots by lottery threatened to undermine caste-based residential segregation (although the majority of lower castes had already sold their plots and thus would not be living there)” (4508). Dit toon aan dat kultuurgebaseerde diskriminasie steeds ‘n belangrike rol in hedendaagse Indië speel.

    Levien het bevind dat lede van die hoër kaste in baie gevalle uitermate, veral finansieel, by die onteiening gebaat het, bv as spekulante, terwyl lede van die laer kaste dikwels in groter armoede en ellende gedompel is. Hy noem dit “differentiation by speculation” (2641). Dit het nogeens aan die elite die geleentheid gebied om te “eet” (4594). Minder diere as voorheen kon deur die armes op die kleiner grondoppervlakte aangehou word. Hulle kon voorheen op die klein plasies beswaarlik ‘n bestaan maak. Op die kleiner woonerwe het hulle meer as ooit behoefte aan ander lonende werk, wat in die meeste gevalle nie gerealiseer het nie. Daar is dus by hulle die “desire to find off-farm jobs” maar terselfdertyd sou hulle graag hulle plasies wou behou het (4020). Neoliberalisme, bv SEZ’s, het nie “broad-based economic transformation” tot gevolg nie (3936, 3976). Geen wonder dat die MWC later ook tot openbare proteste aanleiding gegee het nie (4543).

    Die MWC en die omliggende eiendomsontwikkeling het die aanvraag vir bv gegradueerdes laat styg terwyl daar baie minder aanvraag as voorheen vir ongeskoolde arbeid is. Vir hierdie hande-arbeiders was dit grootliks “jobless growth” (1326). “A small minority received low-paying and insecure work as gardeners, security guards, janitors and drivers … For almost no families did these jobs make up for lost argricultural assests” (1025). ‘n Klein aantal het “sanitation jobs inside the SEZ” gekry (3569). Hulle is nie deel van die formele personeel (3609), dus in kernberoepe (3617), in die MWC nie, maar “subcontracted casual wage laborers” (3625). Van die professionele personeel word ‘n graad en kennis van veral rekenaars, rekeningkunde en Engels verwag. Die voertuigbestuurders is glad nie seker van langtermyn werkgeleenthede nie. Hulle moet hulle eie voertuie gebruik sodat professionele werkers na en van die MWC kan pendel. Wanneer behuising in die MWC verskaf word, sal baie voertuigbestuurders hulle werk kwyt wees. Die sekuriteitswagte het ook nie werksekerheid nie. Een instansie het besluit “to replace the village security guards with non-local retired soldiers” (4894). Die boubedrywighede in en rondom die MWC maak, deur bemiddeling van werkverskaffingsburo’s, by voorkeur van werkers van elders gebruik omdat op hierdie manier meer bestendige of betroubare werkers verkry word. Die resultaat is groot werkloosheid in die omgewing van die MWC.

    Hierdie onteiening is “coercive redistribution” (424) of “coercive state-orchestrated dispossession” (461) van sowel grond as welstand, omdat bv die hoër kaste, die reeds welvarendes, eerder as die armes, die laer kaste, daarby baat vind. Grondonteiening in Indië het ontaard in “ongoing plunder of subaltern populations” (548). In navolging van David Harvey verwys Levien hierna as “a particularly predatory neoliberal phase of capitalism” (706). Die owerheid gee bv nie genoeg aandag aan onteiendes se “resettlement and rehabilitation” (474) nie. Dit kan insluit (of behoort in te sluit): “promises of employment, replacement land, [and/]or improved infrastructure and services (electricity, water, roads, schools, clinics, etc)” (827). Sulke beloftes moet gestand gedoen word. Welsyndienste is ook heeltemal onvoldoende om daadwerklik ‘n verskil te maak.

    Maar waarom die dwang? “Liberal economists believe that government coercion is necessary to make land find its ‘highest and best use’” (607). Die staat gebruik drie maniere om onteiening te bewerkstellig: “coercion, legitimization, and … material compensation” (810). Dit is net die regering wat die mag het om die klein lappies grond met talle verskillende eienaars deur onteiening in besit te neem en dan hierdie groot areas na private instansies vir meer ekonomiese benutting oor te dra. “Landholdings in India are among the smallest in the world and are only shrinking with the relentless march of generational subdivision. Of the 101 million operational holdings in rural India in 2003, 70% were less than one hectare. In Rajpura alone, the land acquired for the Mahindra World City was previously divided into 2 950 parcels owned by 391 different families” (1515). Rajpura is net een van die nege dorpe wat ten gunste van die MWC onteien is.

    “Any purpose representing a ‘higher value’ than agriculture warrants dispossession” (613). Dit word “accumulation by dispossession” genoem (706). Dus, die staat en private instansies (“the robbers”) lê beslag op besittings (“the loot”) wat onder dwang van landbouers ontneem is (766). “The income from this land brokering constitutes a significant and growing source of government revenue” (1615). “The story of Rajpura’s transformation, I suggest, is one of dispossession without development” (451) – as ‘n mens daarna uit die oogpunt van die landbouers kyk. Onteiening het, in die woorde van Marx, ‘n “surplus population” opgelewer, dus “labor power in excess of capitalism’s requirements” (3459). In Indië is daar “an already massive oversupply of labor” (3892). Dit geld vir alle vlakke, van hande-arbeiders tot gegradueerdes.

    “Industrialization is far less labor-absorbing today than during Europe’s industrial revolution” (3899). Dink aan die afmetings wat meganisering en outomatisering, bv robotisering, deesdae aanneem. Dit is “‘jobless growth’, which is especially non-labor-intensive” (3907). Private ontwikkeling van onteiende grond kan omtrent enigiets insluit: “hotels, motels, golf courses, gyms, sport complexes, health centres, zoo/botanical gardens, skating rinks, educational institutions … housing colonies (1668) … amusement parks for ‘water related games’, artificial sea waves, fast food” (1675). Dit is te betwyfel of baie van die werkloses/armes enigsins by die beskikbaarstelling van sulke geriewe baat.

    “When I arrived in 2009 … the MWC was up and running [since 2008], with campuses for Infosys and Deutsche Bank already operational” (127). “MWC’s marketing materials described it as an ‘integrated industrial city’ where one could ‘work, live, learn and play’” (2252). Die area wat reeds ontwikkel is, is afgeskei met ‘n 2,5 meter hoë muur en omskep in “privileged elite enclaves only tenuously linked to their surroundings” (451). Landbou is deur veral die dienste- en kennis-ekonomie vervang, bv “information technology (IT) and IT-enabled services (ITES)” (906). Sedert die 1990’s het Indië “a popular offshoring destination for ‘back-office’ services” geword want arbeidskoste “were typically 70% cheaper than in Western countries” (1406). “In addition to campuses for IT and Business Process Outsourcing (BPO) firms and four other zones for export-oriented industries, the MWC would feature a ‘Lifestyle Zone’ with elite residential colonies, private schools, hospitals, parks, and shopping malls. As landlord of this private city, Mahindra would resell plots of land to private companies and build high-end residential and commercial real estate” (1076).

    Dit gaan veral om die “so-called ‘FIRE’ industries – finance, insurance, and real estate” (1395). “The BPO sector grew rapidly in the 1990s and even faster in the 2000s, as outsourcing became standard business practice for Western corporations” (1406). “Credit expansion, combined with the booming demand for commercial office space by India’s IT industry and pent-up demand for housing by a burgeoning middle class (itself augmented by the IT industry), precipitated a real estate boom by die mid-2000s. Between 2001 and 2011, housing finance expanded by a factor of eight, and real estate values increased by at least a factor of five (2.5 times the rate of inflation)” (1453). “Crucially, the SEZ Act [2005] only required that 35% of the land acquired for SEZs be used for the manufacturing of goods or the rendering of services, giving developers freedom with the rest – after protests against them quickly emerged, the ‘processing area’ was increased to 50%. Since the highest-value land use is housing, most developers saw SEZs as an opportunity to built satellite cities on cheap land at the urban periphery during the unprecedented real estate boom of the mid-2000s” (1484).

    Daar is ‘n sone van 700 akker vir IT/ITES en “a 500 acre Domestic Tariff Area” vir maatskappye wat nie goedere uitvoer nie (2252). Van die uitvoer van vervaardigde goedere het daar blykbaar min tereg gekom. Die “Lifestyle Zone” beslaan 1 000 akker (2259). Oor die styging in die waarde van die grond wat onteien is, skryf Levien: “The rate of accumulation by dispossession was roughly 250% on the industrial land and would likely be more than 1 745% in the ‘Lifestyle Zone’” (2281). Die beoogde ontwikkelings in die MWC het egter nie so vinnig plaasgevind as wat aanvanklik in die vooruitsig gestel is nie (5609). Die IT/ITES-sone was die enigste deel wat tydens Levien se aanvanklike veldwerk operasioneel was, danksy Infosys (190 akker, 600 personeellede) en Deutsche Bank (500 personeellede). “While other large IT companies had bought land in the MWC, the 2008 financial crisis prompted them to delay construction” (2334). Teen 2012 was daar ook ‘n enkele tekstielfabriek en ‘n ingenieursonderneming. In 2014 het ‘n fabriek vir grondverskuiwingstoerusting bygekom. Ander banke het reeds grond gekoop maar dit nog nie ontwikkel nie (2319). Slegs sowat ‘n derde van die totale MWC-area is teen 2017 benut. Met die “Lifestyle”-ontwikkeling is nog nie begin nie (5616). Die onontwikkelde MWC-area is nie met ‘n muur nie maar met “temporary barbed wire fencing” afgesper. “In several places, grazers had cut open fencing and pushed over supports, allowing livestock to freely graze inside” (4923).

    Levien het sy navorsing nie uitsluitlik tot die staat Rajasthan en veral die dorp Rajpura beperk nie. “I interviewed government officials involved in land acquisition in six other states, visited a half dozen SEZs across India, and interviewed both their developers and dispossessed farmers where possible” (956). “I conducted 116 formal interviews, not counting more numerous informal ethnographic conversations” (961). Daar kan seker vertroue gestel word in die feite wat Levien aanbied, sonder om noodwendig (al) sy vertolkings te aanvaar.

    Suid-Afrika

    Sedert 1994 sit ons met swart meerderheidsregering in Suid-Afrika. Die blanke kiesers het nooit hiertoe ingestem nie. Die plaaslike blankes is deur ‘n groepie blanke Afrikaanssprekendes uit hulle toekoms verneuk. My standpunt is dus dat die ANC-regime ‘n onwettige regering is. Bloot op grond hiervan is dit eintlik al noodsaaklik dat wat hierdie regime ook al doen, dit deur die blankes teengestaan behoort te word.

    ‘n Ander uitgangspunt van my, wat net so geldig is as dié in die vorige paragraaf, is dat die ANC-regime deurtrek van misdadigheid is; aanvanklik veral terrorisme en sedertdien veral korrupsie. Ek dink dit is ‘n onomstootlike feit dat die ANC-regime by verre die immoreelste en misdadigste regering ooit in die Suid-Afrikaanse geskiedenis is. Dit is die soort regering wat so laag moontlik kan daal terwyl daar voorgegee word dat hy hom op die moreel hoë grond bevind. Dít is net so vals soos die ANC se telkens herhaalde vermetele aanspraak vóór die 1994-verkiesing dat hy “ready to govern” was. Ná verloop van ‘n kwarteeu van wanbestuur is dit duidelik dat die ANC gewoon nie die vermoë het (of ooit sal hê) om ‘n eens gesofistikeerde Westerse land doeltreffend te bestuur en administreer nie. ‘n Terreurbeweging kan kwalik in ‘n suksesvolle regering getransformeer word. Die vermoë om ‘n AK47-geweer regom vas te hou en met bomme dood en verwoesting te saai, verskil radikaal van wat nodig is om ‘n land doeltreffend te regeer en voorspoedig te maak.

    Onteiening in die openbare belang is iets waartoe seker alle regerings soms verplig is. Maar dit is iets wat met die grootste moontlike omsigtigheid gedoen behoort te word omdat dit ‘n radikale aantasting van die regte, bv eiendomsreg, van die betrokke individue is. Ek onthou hoe gegrief sommige blanke inwoners van Oakdale, Bellville, in die vorige eeu was toe hulle wonings met die oog op nuwe paaie onteien is. Die Nasionale Party het tydens die uitvoering van sy apartheidsbeleid eintlik groot simpatie met individue (blank en nieblank) getoon wat vanweë woongebiedskeiding elders heen moes verhuis. Aan die betrokke eienaars is lank voor die tyd skriftelik kennis gegee en volle vergoeding is ingevolge markwaarde, bv soos bepaal tydens ‘n veiling, betaal. Aan huurders van onteiende wonings is alternatiewe en dikwels beter huisvesting verskaf. Dit is wat gebeur het toe die krotbuurt en misdaadnes Distrik Ses onteien is. Dit het in hierdie geval nie net om aparte woongebiede gegaan nie, maar ook sodat snelweë gebou kon word. Maar al wat ‘n mens deesdae tot vervelens toe moet aanhoor, is dat stootskrapers op ‘n dag onaangekondig en heeltemal onverwags opgedaag het om die hele Distrik Ses plat te stoot en dat die inwoners op die “windverwaaide Kaapse vlakte neergesmyt” is.

    Onteiening ís ‘n radikale ingryping in die lewens van die betrokke mense. Maar dit kan versag word deur daarvoor te (probeer) vergoed, bv met geld, alternatiewe verblyfplek, ander werksgeleenthede, ens. Wat feitlik ongehoord en onverskoonbaar is, is onteiening sonder vergoeding. Dit neem nie die monitêre waarde van bv ‘n plaas in ag nie en natuurlik ook nie die nie-monitêre waardes (soos hier bo genoem) van eiendom wat bv geslagte lank aan ‘n familie ‘n tuiste gebied het en hulle lewensbron was nie. Onteiening sonder vergoeding is die radikaalste vorm wat onteiening kan aanneem. Dit is ook iets wat net deur die allermisdaadigste en -immoreelste regerings, soos die ANC-regrime, verkondig en onderneem sal word. Die uitgangspunt van die ANC was seker nog nooit die bevordering van die openbare belang, in die sin van (teoreties) alle inwoners se belang, nie. Vir die ANC gaan dit in die eerste plek om eiebelang, dus dié van sy politici en ampsdraers, en daarna om die belang van sy ondersteuners, dus die swart kiesers.

    Anders as in demokratiese Indië is daar in “demokratiese” Suid-Afrika vir die ANC-regime geen rede om lugtig te wees vir ‘n openlik anti-boer-gesindheid nie. Sedert die 1990/94-verraad is blanke kiesers ‘n onbeduidende politieke faktor. Die ANC is met oorgawe anti-blank en veral anti-Boer gesind. Dit verduidelik sy jongste radikale beleid, naamlik om blankes se plase sonder vergoeding te onteien. As hy hiermee slaag, sal die eiendom van ander blankes waarskynlik in sy visier kom. Die uitgesproke einddoel van die ANC-regime is immers om al die inwoners in alle opsigte gelyk te maak; dus die (blanke) rykes te verarm totdat hulle so arm soos die armste van die armes sal wees.

    Ek het nie naasteby alles gelees wat daar plaaslik oor onteiening sonder vergoeding geskryf is nie. Maar daar is ‘n belangrike faktor in die plaaslike onteieningsdebat wat skynbaar nog glad nie aandag geniet het nie. Wat beteken “in die openbare belang” in die konteks van die nuwe Suid-Afrika? Ingevolge die ANC se gesindheid beteken dit enigiets wat in die belang van die swart meerderheid is. Die blankes is met hulle Europese beskawing, kundigheid, toewyding, ens, die gom wat hierdie disfunksionele Afrika-staat aanmekaar hou, maar hulle belange word van die ANC se “in die openbare belang” uitgesluit. Die swartes is 80+% van die bevolking en hulle geledere word deurlopend met hoë geboortesyfers en (onwettige) inkommers aangevul. Hierdie opset bring mee dat die belange van nie-swartes (bruines, Asiate en veral blankes) nie net kwantitatief al hoe meer ignoreerbaar word nie, maar ook dat hulle doelbewus al hoe meer benadeel kan word. Die ANC het sy mes toenemend in vir die Asiate omdat hulle, danksy bv hulle handelsvermoë en ander kundigheid, daarin slaag om meer welvarend as die swartes te wees. Die punt is: Onteiening, selfs sonder vergoeding (dus diefstal), van wat ook al in blanke besit is, kan in ons situasie deur die ANC as “in die openbare belang” voorgestel word. In hierdie opsig kan die swart meerderheid onder die leiding van bv die ANC sonder demper voortgaan totdat daar niks in blanke besit oor is wat steelbaar is nie. Hierdie steelsug kan ook ten koste van die ander ras- en etniese minderheidsgroepe uitgeleef word.

    ‘n Ander faktor wat plaaslik skynbaar nog geen aandag ontvang het nie, is die nasorg, bv hervestiging en rehabilitasie, van die blankes wat van hulle eiendom ontneem is. Daar word blykbaar sonder meer veronderstel dat daar geen nasorg sal wees nie. Die ANC se standpunt is skynbaar: “Ons gaan na hartelus van die blankes steel en hulle sal maar moet sien hoe kom klaar.” Net soos hy die fundamentele misdadigheid van sy terrorisme (waaronder swartes meer as blankes gely het) ontken, sal die ANC die misdadigheid van sy onteieningsbeleid ontken deur dit as “regstellende geregtigheid” te propageer.

    Daar is groot verskille tussen onteiening in Indië en die nuwe Suid-Afrika. (1) In Indië word onteiening kapitalisties bedryf. In Suid-Afrika is die motivering marxisties/kommunisties, dus om alles uiteindelik staatsbesit te maak. (2) In Indië geld vergoeding as ‘n vanselfsprekende teenprestasie, al is dit dikwels onvoldoende. In Suid-Afrika is daar blykbaar geen voorneme by die ANC-regime om hom te steur aan die lot van blankes wat bv hulle plase sonder enige vergoeding verloor het nie. (3) In Indië word landbougrond ingevolge die ekonomiese beleid van die neoliberalistiese regering onteien. In Suid-Afrika gaan dit om rasgebaseerde politieke wraak. (4) In Indië is daar pogings om nasorg aan die slagoffers van onteiening te verskaf. In Suid-Afrika is daar geen sprake hiervan nie.

    In Indië het onteiening aanvanklik sonder noemenswaardige teenstand geskied. Met verloop van tyd het die boere hulle al hoe meer verset en daarin geslaag om projekte te vertraag of selfs te laat opskort en hulle het ook beter vergoeding beding. In Suid-Afrika is daar nog geen daadwerklike verset nie. Die indruk wat Agri SA wek, is dat hy eerder met die ANC-regime wil saamwerk as om daardie fundamentele boosheid met mag en mening teen te staan. Die Transvaalse Landbou-unie wek darem die indruk dat hy nie sonder meer onteiening sonder vergoeding sal toelaat nie. Sterker verset op talle maniere is noodsaaklik. Sonder daadwerklike verset sal die ANC-regime hom al hoe meer vry voel om die blankes rot en kaal te besteel. Toe ek jare gelede in ‘n swart tuisland gewoon en gewerk het, het ek gou agtergekom dat die strategie van die swartes is om bietjie vir bietjie te steel, sodat ‘n mens dit nie so gou en maklik agterkom nie. Ek verwag dus dat die ANC-regime aanvanklik hier en daar plase sal onteien; dus plase wat ver van mekaar geleë is, sodat sterk verset onder die Boere in ‘n streek nie so maklik opbou nie. ANC-politici en -ampsdraers sal aanvanklik seker ook lugtig wees om sulke plase sonder meer vir hulleself toe te eien.

    Wat noodsaaklik is, is ‘n verenigde front van blankes, veral Afrikaners, teen die bose ANC. Een van die swakhede in die Indiese opset is boere “divided among themselves” (4466). Die resultaat in Rajpura is “a village full of grievances but largely devoid of solidarity” (5019). Net in die gebiede waar die boere saamgestaan het, is sukses behaal. Dit hou ‘n belangrike les vir Suid-Afrikaanse blankes in.

    ‘n Ander belangrike les wat uit die Indiese voorbeeld geleer kan word, is dat so vroeg moontlik en so sterk moontlik teen onteiening beswaar gemaak moet word. Die dag van saligheid is nou. Uitstel van optrede sal wrange gevolge soortgelyk aan die mandaatlose 1990/94-magsoorgawe hê. Toe was daar geen daadwerklike verset nie. Verset moes ‘n aanvang geneem het toe die blankes nog in beheer van die weermag en polisiediens was. Met verloop van tyd het dit al hoe meer onmoontlik geword om die onverkwiklike situasie te beredder. Die mate van verset wat daar teen die MWC in Rajpura was (4543), het te laat gekom. “Once the land is gone, its former occupiers have far less leverage to make demands on the state or on the land’s new owner” (4335). Soos ‘n Indiese waarnemer dit gestel het: “Everyone has become wise only after they have been ruined” (4529). In Suid-Afrika is dit noodsaaklik dat die blanke boere onder leiding van hulle landbou-instansies saamstaan. Maar hulle het ook die daadwerklike ondersteuning van politieke partye, soos die Vryheidsfront Plus, nodig. “Without political organization to defend them, such reoccupations are an adaptation to defeat” (4941). Wat onteiening betref is die dag van saligheid nou/vandag. Die roemlose 1994-ramp hoef nie in die 2020’s herhaal te word nie.

    In Indië is onteiening aanvanklik (grootliks) in die openbare of nasionale belang onderneem. Met verloop van tyd het dit radikaal verander en het dit onteiening primêr in die belang van private instansies, asook die staat, geword. Toe private instansies as die bevoordeeldes van onteiening hulle intrede gemaak het, het korrupsie eksponensieel toegeneem. Ons weet hoe korrup die ANC-regime is as hulle bv met private instansies, soos wapenhandelaars of tenderaars van watter aard ook al, te make het. Hoewel baie Indiërs lugtig vir die ANC is, is daar ook diegene, bv die Guptas, wat tot wedersydse voordeel hartlik met hierdie kamerade saamgewerk het.

    As die plase van blankes onteien en met of sonder transportakte na swart beheer oorgedra word, is daar beperkte korrupsie-moontlikhede, hoewel toe-eiening deur ANC-kamerade moontlik is. As private instansies toegelaat word om by onteiening sonder vergoeding baat te vind, sal daar vir ANC-kornuite baie meer korrupsie-potensiaal wees. Dit is dus heeltemal moontlik dat onteiening plaaslik op ‘n manier soortgelyk aan in Indië sal ontaard. Plaaslik is daar heelwat Indiërs wat in die dampkring van die ANC beweeg en die aandag kan vestig op die korrupsie-moontlikhede wat die Indiese voorbeeld inhou.

    Die ANC se kommunistiese ingesteldheid sal nie ‘n hindernis wees nie. Die kamerade het die afgelope kwarteeu getoon dat hulle lippediens aan kommunisme kan bewys terwyl hulle hulleself soveel moontlik verryk. In geen era van die Suid-Afrikaanse geskiedenis het daar so baie mense (grootliks merieteloos) so vinnig en buitensporig ryk geword nie. Die resultaat van die ANC se onteieningsbeleid sal ‘n selfs donkerder finansiële nag as die huidige vir Suid-Afrika wees. Blankes loop die wesenlike gevaar dat enigiets wat hulle besit deur die ANC-regime onteien en ná betaling van korrupte tussengangerskommissie aan ander individue of instansies vervreem kan word.

    Die ANC-regime en goeie regering is so ver soos die Ooste en Weste van mekaar verwyder. Onteiening – en daarby sonder vergoeding – van hulle private eiendom deur die ANC-regime sal die wese van die plaaslike blankes se individualiteit asook dié van hulle instansies aantas. “Private property serves as the guarantee for the autonomy of individuals, as well as for all organised spheres of civil society … Socialist movements seize property … thus confiscating the citizenry’s material means. In that way they seek to ensure that people are stripped of the material prerequisite for a sense of independence and that there are no organisations of civil society to act as a rampant against overt governmental power … The protection of property … lies at the very core of the constitutional idea. It provides the oxygen for free, active and politically participating citizens, and forms the basis for the autonomous institutions of civil society which secures freedom by acting as check and balance against bad government” (Koos Malan, There is no supreme constitution, Stellenbosch: Sun Press, 2019, p 282-283).

    Eiendom maak van die blankes/Afrikaners iets waarmee rekening gehou moet word. Deur eiebelang eerste te stel en daarna die belang van swart kiesers, verkies die ANC dat die blankes/Afrikaners nie iets moet wees nie; dat hulle liefs niks moet hê op grond waarvan hulle iets (begeerliks) kan wees nie. Om dit te bereik, wil die ANC-regime die Grondwet verander sodat (blanke) eiendom sonder vergoeding onteien kan word. Soos gestel in die eerste paragraaf hier bo, is die hoofmotivering skynbaar rassistiese wraak. Maar wette, soos die Grondwet, en die regspleging is veronderstel om geregtigheid (“justice”), bv “goodness and fairness”, te bevorder. “Unjust law is no law at all” (Malan 9). Die blankes moet nie toelaat dat die beoogde hersiening van die Grondwet hulle afskrik nie. Ná die verlies van politieke mag, insluitende minderheidsregte, kan ons as blankes/Afrikaners eintlik vanselfsprekend nie ook ons eiendom verloor nie. ‘n Streep sal in die sand getrek moet word.

     

  • Leon Lemmer: Die ondermyning van kragdadigheid

    Leon Lemmer: Die ondermyning van kragdadigheid

    In die goeie ou dae het mense geweet waaraan hulle glo, wat hulle waardes is en dit uitgeleef. Daar was ‘n vastigheid in die lewe wat nie deur relativering ondergrawe is nie. Afrikaners het geweet waarvandaan hulle kom, wat hulle bereik het en was met reg trots daarop. Afrikaans was ‘n kleinood wat vertroetel is. Daar is nie toegelaat dat met Afrikaners en Afrikaans gemors word nie. Sedertdien het dinge radikaal verander. Nieblankes, vol van “pyn”, is met hulle oordrewe kritiek op die Afrikanerdom losgelaat. Maar daar is ook baie Afrikaanssprekende blankes, insluitende oud-Broeders, wat verkies het om hulle mantels te draai en sedertdien aan die voorpunt van die verfoeiing van Afrikaners is. As hedendaagse hanskakies probeer hulle om naatloos by die ANC en sy verengelsingsbeleid aansluiting te vind. Geradbraakte Afrikaans krap nie aan hulle siel nie.

    Dit is nie uitsluitlik ‘n plaaslike verskynsel nie. In die Weste het daar ‘n wil- en koersloosheid ingetree omdat twyfel gesaai word oor bv die nalatenskap van imperialisme en kolonialisme. In nie-Westerse geledere word Westerse prestasies en tradisionele waardes gekritiseer en verkleineer. Hierdie aanslag teen die blankedom kom wêreldwyd voor. Westerlinge word geïntimideer om te transformeer; nie (noodwendig) om te verbeter nie, maar om ooreenkomstig die mode te dink en handel. Hulle wyfel om koersvas en kragdadig ingevolge hulle tradisionele waardes voort te gaan. Donald Trump poog om hierdie selfvernietigende tendens om te keer.

    Westerlinge weet in baie gevalle nie meer wat om te glo nie. “The retreat of the strong gods from the culture of the West leaves a dangerous vacuum” (RR Reno, bron hier onder, Kindle 1420). “We are imperiled by a spiritual vacuum and the apathy it brings” (1555). Daarenteen weet die kulturele marxiste en die Moslems waaraan hulle glo en wat hulle wil bereik; dikwels op ‘n fanatiese en fundamentalistiese manier. Terwyl Westerlinge oor hulle waardes twyfel, kan hulle ten prooi val van diegene wat die ondergang van hulle beskawing begeer. In hierdie opsig is die tragedie wat sedert 1994 in Suid-Afrika afspeel, ‘n mikrokosmos van wat in die res van die Westerse wêreld kan gebeur as daar nie betyds en kragdadig opgetree word nie.

    Dit is teen hierdie agtergrond dat die publikasie van die volgende boek van RR (Russell Ronald) Reno (gebore in 1959) verwelkom kan word: Return of the strong gods: Nationalism, populism, and the future of the West (Washington: Regnery Gateway, 2019, 207p; Amazon Kindle $14.94). Reno was dekades lank ‘n teologiedosent. Sy verwysing na gode in die boektitel is dus verstaanbaar. Maar die nie-religieuse gode waarom dit hier gaan, word in die newetitel en in die teks genoem. Reno is sedert 2011 die redakteur van die tydskrif First Things. Dit is ‘n ekumeniese maar konserwatiewe publikasie, waarin bydraes oor die Joodse religie ook opgeneem word. Reno was vroeër lid van die Episkopale Kerk, maar het in 2004 na die Rooms-Katolieke Kerk oorgegaan. Sy vorige boek is Resurrecting the idea of a Christian society (2016, Amazon Kindle $11.49), wat deur die idees van onder meer TS Eliot (1888-1965) beïnvloed is.

    Reno verduidelik die titel van sy jongste boek soos volg: “The strong gods are the objects of men’s love and devotion, the sources of the passions and loyalties that unite societies … Truth is a strong god” (Kindle 75). “King and country, insofar as they still arouse men’s patriotic ardor, are strong gods. The strong gods can take the form of modern ideologies and charismatic leaders” (81). “No culture survives without strong gods. This is as true for an open society as a traditional one. A society lives on answers, not merely questions; convictions, not simply opinions. The political and cultural crisis of the West today is the result of our refusal – perhaps incapacity – to honor the strong gods that stiffen the spine and inspire loyalty” (1550).

    Die outeur verduidelik sy doel met die boek soos volg: “I want to understand how the West was reconstructed after 1945 in accord with openness and weakening and how they debilitate us today, threatening to destroy the Western tradition they are meant to redeem … I will show how anti-fascism and anti-totalitarianism inspired a general theory of society … characterized by a fundamental judgment: whatever is strong – strong loves and strong truths – leads to oppression, while liberty and prosperity require the reign of weak loves and weak truths” (86).

    “The violence that traumatized the West between 1914 and 1945 evoked a powerful, American-led response that was anti-fascist, anti-totalitarian, anti-colonialist, anti-imperialist, and anti-racist” (12). “In the second half of the twentieth century, we came to regard the first half as a world-historical eruption of the evils inherent in the Western tradition, which can be corrected only by the relentless pursuit of openness, disenchantment, and weakening” (17). Die twee wêreldoorloë word deur anti-Westerse elemente misbruik om blankes as bv gewelddadig, fascisties en rassisties te brandmerk. As rehabilitasiemaatreël word daar van Westerlinge verwag om hulle oop te stel aan ander idees en waardes; dus om hulle tradisionele lewenswyse te verander. Vandaar bv globalisme, identiteitspolitiek en multikulturalisme.

    “A uniquely Western anti-Western multiculturalism deprives people of their cultural inheritance. Mass migration reshapes the social landscape. Courtship, marriage, and family no longer form our moral imaginations. Borders are porous, even the one that separates men from women” (33). Die tweede helfte van die vorige eeu het chaos in Westerse samelewings gesaai. Slegs van Westerlinge is aanpassings verwag. Dit is opvallend dat bv Westerse sportspanne wat internasionaal meeding ‘n bonte mengelmoes van rasse en etnisiteite is terwyl nie-Westerse sportspanne in groot mate steeds monokultureel is. Die winde van verandering het weens ongekende dwaasheid ook die blanke bewind in Suid-Afrika vernietig. Albert Camus (1913-1960) het aan sulke gebeure uitdrukking gegee met die opmerking: “Disaster is today our common fatherland” (59) – dink aan Eskom. Reno noem dit ‘n “civilizational shoah [holocaust/whirlwind]” (65). Plaaslik is beskawingsverlies sedert 1994 deel van ons daaglikse ervaring. Ons eens Westerse land is in ‘n Afrikaland getransformeer.

    Reno noem die anti’s (gelys in die voorlaaste paragraaf hier bo) “the postwar consensus … The postwar Left fixed its attention on moral freedom and cultural deregulation, seeing them as natural extensions of the anti-authoritarian imperative, while the postwar Right focused on economic freedom and market deregulation for similar anti-totalitarian reasons” (65). “The postwar consensus is more than political. Its powerful cultural influence is evident in the emphasis on openness and weakening in highly theorized literary criticism and cultural studies in universities, often under the flag of critique and deconstruction, and in popular calls for diversity, multiculturalism, and inclusivity, all of which entail a weakening of boundaries and opening of borders” (70). Wim de Villiers se Stellenbosch University as ‘n Afrika-universiteit is ‘n sprekende voorbeeld hiervan.

    “The postwar era saw a shift in our metaphysical dreams to openness and a lightness of being [Milan Kundera] in response to the decades of catastrophe in the first half of the twentieth century. In pursuit of those dreams the postwar imagination seeks the ministry of weak gods … Today, one of our leading imperatives is inclusion, a god who softens differences. Transgression is prized for breaking down boundaries – opening things up. Diversity and multiculturalism suggest no authoritative center” (97). “The basic contrasts that have dominated the West since 1945 [are] open versus closed, spontaneous versus authoritative, weak versus strong” (108). Die mode-konsensus is: “We need to understand and overcome the powerful orthodoxies that govern public life in the West – the ‘open-mindedness’ that polices dissent, the ‘diversity’ in which all think alike” (135). “The utopian promises of multicultural ideologies [are] that diversity will be our strength … or that breaking down walls will promote harmony” (157). Daarenteen is Reno van mening: “We need to recover the ‘we’ that unites us … This century begs for a politics of loyalty and solidarity, not openness and deconsolidation. We don’t need more diversity and innovation. We need a home. And for that, we will require the return of the strong gods” (169). “Our danger is a dissolving society, not a closed one; the therapeutic personality, not the authoritarian one” (1560).

    Militarisme en aggressiewe nasionalisme word die skuld vir die twee wêreldoorloë gegee (185). “The inescapable lesson, most came to believe, was that war and destruction arose from close-minded modes of life and thought … We must banish narrow-mindedness and cultivate a spirit of openness. Instead of dogmatic convictions and passionate loyalties, we need a spirit of critical questioning. Rather than reinforcing dominant social norms, society should loosen up and allow for greater freedom and experimentation … Cultures need to expand their imaginative boundaries to welcome the contributions of new peoples. The world benefits from creative innovation, not conventional thinking. The spirit of openness, not dutiful obedience, is what we must cultivate” (190).

    Hierdie verwerping van tradisionele oortuigings en waardes en die daarstelling van openheid vir nuwe idees is volgens Reno veral deur Karl Popper (1902-1994) met sy boek, The open society and its enemies (1945), geïnisieer. Dit is myns insiens wenslik om skepties, krities en oop vir nuwe idees te wees, maar dit moet nie daartoe lei dat jy sonder oortuigings gelaat word nie. Wat as bv kritiese teorie (en soortgelyke frases) aangebied word, is dikwels vermomde kulturele marxisme wat hoogs onkrities met sy eie uitgangspunte omgegaan. Een van Popper se leerlinge (449), George Soros (gebore in 1930), met sy wêreldwye Open Society Foundations (455), toon hoe destruktief en geslote “openheid” kan wees.

    Reno som Popper se standpunt soos volg op; “By Popper’s reckoning, civilization faces a choice. We can live in a tribal or ‘closed society’, characterized by deference to authority and the subordination of the interests of the individual to those of society, or we can break free from this ‘collectivist’ impuls and build an ‘open society’, one that ‘sets free the critical powers of man.’ The future of the West depends upon choosing the latter” (200). Popper “denounced strong truth-claims as threats to freedom and widwives of totalitarianism” (248). Popper verkies om oor “‘meaning’ instead of ‘truth’” te skryf (282) omdat “meaning” ‘n “weak god” (288) en “truth” ‘n “strong god” is. Dit gaan om die verskil tussen “fact-based truth and self-chosen meaning” (315). “According to Popper, the strong truths are strong gods. They command our loyalty rather than being open to critical questioning and empirical falsification. As a consequence, they pose a threat to liberal norms. They are enemies of an open society” (264). “An open society must be true to openness above all, not to truth” (397).

    Popper se stellinginname geskied teen die andergrond van die Tweede Wêreldoorlog. Hy is ‘n Jood wat uit Oostenryk gevlug het. Reno skryf oor Popper se standpunt: “Never again shall we allow totalitarian governments to emerge. Never again shall societies reach a fever pitch of ideological fanaticism … We must banish the strong gods of the closed society and create a truly open one. One of the strong gods that the nations of the West must overcome is the nation itself” (212). Popper se boek kan as een van die oorspronge van die hedendaagse globalisme en anti-nasionalisme beskou word. “Popper expounds his conviction that an ‘attitude of reasonableness’ must be the basis for a democratic society” (304). “Reasonableness” is ‘n “weak god”, soos ons al dikwels in die nuwe Suid-Afrika agtergekom het omdat dit talle vertolkingsmoontlikhede toelaat.

    In 1945 is ‘n boek getiteld, General education in a free society, saamgestel deur James Bryant Connant en ander Harvard-akademici, gepubliseer. Daarin word besin oor die rigting wat onderrig ná die Tweede Wêreldoorlog behoort in te slaan, bv groter klem op wetenskaplike en tegniese onderrig (648). Maar die prominensie van Westerse kultuur, bv “the great books”, is gehandhaaf (665). “The Harvard committee sought a delicate balance between the authority of great books and independence of critical questioning” (677). Teen die 1980’s en 1990’s is hierdie standpunt verwerp met ‘n vraag soos: “Why should ‘dead white males’ and their Western civilization be privileged? A new, multicultural vision of education would expose students to cultural pluralism and awaken them to the persistent racism, sexism, homophobia, and xenophobia supposedly encouraged by dominant strands of the Western tradition” (682).

    “The race, class, and gender pedagogy was seen by the liberal educational establishment as the next stage of the ongoing effort to build an open society” (687). Met die oog hierop is “racially and culturally diverse teachers” aangestel (687). “Most education professionals think it’s good for young children to have transgender teachers. Their opinion runs counter to common sense, which tells us that children need the stability that comes from being conformed to human reality, at the heart of which is the dichotomy between male and female. But the postwar consensus overrides common sense, celebrating the transgression that breaks down walls and inculcates the critical virtues necessary for sustaining an open society. This is our crises: a disquietude [ongedurigheid] born of homelessness. I see it everywhere, the existential consequence of wholesale weakening [slapgattigheid]” (1652). “Openness today means an intensely competitive marketplace for wealth and status without the guardrails and road maps of cultural norms” (1657). “The openness we inherited from the postwar generation is no longer counterbalanced by consolidation and rootedness” (1690).

    In die plek van rasionaliteit het gevoelens en instinkte ‘n al hoe groter rol aan bv universiteite begin speel. “By the late 1960s and early 1970s, Popper’s open society had evolved to include open marriages, open drug use, and a general conviction that open discussion of the most intimate details of life would bring greater happiness and self-acceptance. Demands for an open and ever more non-Western literary canon, as well as other elements of multiculturalism, were only natural” (849). Die oop samelewing “now requires the policing of political correctness” (854); bv plaaslik deur die ANC se Menseregtekommissie. “The women’s movement, gay liberation, and … transgender rights” het kenmerkend van die oop samelewing geword (859). So ook ‘n groter mate van insluiting, diversiteit en bemagtiging (859).

    Daarvolgens moet patriargie (mans regeer) en “cisgender dominance” (oorheersing deur die twee tradisionele geslagte) bestry word (881). “Gay liberation was supposed to overturn the bourgeois order, but in fact the gay lifestyle has become the ne plus ultra of discerning taste and self-oriented consumption” (1176); dus as uitnemend navolgenswaardig en daarom eintlik bo kritiek verhewe. Alles is veroorloof. “We engineer our lives, even choose our sex” (1495). “It is forbidden to forbid!” (1188). Daarom word daar bv nie pleidooie vir suiwer(der) Afrikaans gelewer nie. Ons kan maar lekker loslit opneuk totdat Afrikaans as ‘n taal uit eie reg vernietig is.

    Die term “disenchantment” [onbehae, onvergenoegdheid], geïnisieer deur Max Weber (1864-1920), gee uitdrukking aan die ingesteldheid van die oop samelewing (740). “Disenchantment came to be seen as redemptive. The postwar consensus embraced ‘critical thinking’ as an indispensable cultural theraphy, necessary to prevent the development of the authoritarian personality and forestall the return of totalitarianism” (751). Die marxis, Norman O Brown (1913-2002), se hipotese is: “instinctual satisfaction as the final test of social justice” (827). Plaaslik kom ons hierdie soort destruktiewe dwaasheid daagliks teë. “What is today called ‘critical thinking’ amounts to a thoroughgoing therapy of disenchantment” (887). “To be an educated person today means acquiring the virtue of disenchantment … The rising generation should be guided toward what Philip Rieff [1922-2006] calls ‘deconversion’, the condition of critical knowingness that makes us ‘faithless’, not in the sense of believing nothing but of not believing anything strongly” (897). “We must drive out the strong gods from the West. We do so by relativizing them, putting them into their historical contexts, critiquing their xenophobic, patriarchal, cisgender, and racist legacies, and showing how they are products of a sociobiological process that produces in us a reptilian ‘tribal mind’” (903).

    “The less educated tend to cling to their guns and religion. But we need not despair. The ruling class, educated in how ‘meanings’ are produced and sensitive to ‘historical and cultural context’, will manage their loyalties with techniques of disenchantment” (909). “Multiculturalists … pursue disenchantment, which transforms truth into meaning – and then meaning into preferences, impulses, and urges” (1098). In navolging van bv Jacques Derrida (1930-2004) is die humaniora aan veral Amerikaanse universiteite deur “‘cultural theory’, the highbrow form of multiculturalism,” oorgeneem (1109). Daar is nie meer plek vir die tradisionele kursusse in Westerse beskawing nie. “According to Derrida, reality is ours to make anew” (1147); dus gerieflik subjektief. “We should not seek a refounding of the West in accord with a new ‘given‘. That would reestablish the closed world of the old, discredited gods. What we need is something intrinsically open, a reality-based ‘genetic indetermination’ and ‘seminal adventure’. In a word, play “(1147).

    Met verwysing na James Burnham se boek, Suicide of the West (Praag 1.10.2016), skryf Reno: “Liberalism sought ‘dialogue’ when firm resistance was needed” (1208). Is dit nie presies wat in 1990/94 plaaslik gebeur het nie? Pleks van terrorisme en marxisme kragdadig te bestry, is mandaatloos tot (algehele) oorgawe “onderhandel”. Anders as Burnham in sy verdienstelike boek, kom Reno met hierdie eienaardige vertolking vorendag: “Communism, an ideology born and bred in the West, became the most powerful tool of Western cultural imperialism throughout the world in the decades immediately following World War II, expanding the global influence of European culture. Mao’s communist rule destroyed China’s traditional Confusian culture, paving the way for Westernization. The totalitarian application of Marxist ideology did more to Westernize Russia than the policies of Peter the Great [1672-1725]. It provided a distinctly Western ideology for many third-world revolutionaries who sought to overthrow ancient monarchies, tribal systems, and the remaining colonial administrative elites” (1213).

    Ek sou eerder beweer dat hoewel marxisme in die Weste ontstaan het, dit nie ‘n tipies Westerse ideologie is nie. Dit het immers nooit oorheersende aanhang in die Weste geniet nie. Lande soos Rusland en China het eers ná die mislukking van hulle marxistiese beleid in groter mate Westerse lande begin navolg. Plaaslik streef die ANC-regime met romantiese idealisme steeds na volskaalse marxisme in sy sogenaamde nasionale demokratiese revolusie, wat die vernietiging van demokrasie insluit. NP van Wyk Louw (1906-1970) het voortbestaan in geregtigheid bepleit. Plaaslik ervaar ons egter veel eerder “justice without virtue” (1256). Selfs “viewpoint diversity” (1240) word al hoe minder geduld.

    “Justice, which is a strong god, requires race-blind policies, not the race-conscious policies with which universities recruited black students. To avoid that mandate [of justice], our leadership class turned to the muddy concept of ‘diversity’” (1834). ‘n Amerikaanse universiteitsrektor, Harold Shapiro, het in die 1980’s belowe: “The proper mix of race, sex, ethnicity, and religion … would contribute to ‘freedom of thought, innovation, and creativity’. Sexual orientation and other categories were soon added to the list, and corporations joined universities on the diversity bandwagon, asserting that a diverse workforce was essential for business success” (1840). “Diversity is a slogan of the open society. It isn’t a principle. It’s a therapy” (1861). “Multicultiralism … is another post-45 open-society therapy” (1861).

    “In the 1950s and 1960s, the ideal employee for a major corporation was a married man. His domestic responsibilities were thought to make him steady and reliable. By 2000, the dominant cultural ideals had shifted toward fluidity and openness, epitomized in the notion of diversity. Now, the cherished employee is single, perhaps gay, but certainly eccentric to the mainstream and thus more likely to be innovative, creative, and mobile. The solid middle-class person who is married, goes to church, and has a network of communal responsibilities has become a liability in the open economy and open culture. He’s the sort of person who is ‘inflexible’. He’s likely to be ‘conventional’. What’s needed, says the postwar consensus at this late stage, are nimble, self-creating personalities able to boldly test the boundaries. The media are fixated on transgendered celebrities, multicultural settings, and other ‘decentering’ stories and images” (1930).

    “‘De-centering’ means driving what was once privileged to the margins, and in real life that is accomplished through shaming, mocking, and deriding – a tactic otherwise known as ‘political correctness’” (1941). “They serve the common good by weakening norms. Those who trumpet diversity, innovation and transgression deserve to rule, not the ‘clingers’ who are susceptible to ‘nostalgia’ and vulnerable to ‘fear’, if not outright racism” (1957). “Aren’t the populist calls for closed borders clear indications of a reactionary impulse, a neo-colonialist effort to cling to the privileges of the ‘center’?” (2047).

    Richard Rorty (1931-2007) het waarheid gedefinieer as “what your contemporaries let you get away with” (1327). “Viewed sociologically, what counts as truth depends on the social consensus” (1327) – plaaslik soos geformuleer deur die ANC; dus die “dominant opinion” (1332). Is dit nie in oortreffende mate waar van die nuwe Suid-Afrika met sy 80%+ swart bevolking nie? Rorty “thinks most people are captive to false opinions” (1332). Maar dan is demokrasie gebaseer op een mens, een stem, veral in ‘n land soos Suid-Afrika, mos volslae dwaasheid.

    Émile Durkheim (1858-1917) skryf: “There can be no society which does not feel the need of upholding and reaffirming at regular intervals the collective sentiments and collective ideas which make its unity and its personality” (2116). “In every political culture the ‘we’ touches upon sacred things” (2307). Dink bv aan die verblydende herlewing onder Afrikaners van die herdenking van Geloftedag op 16 Desember 2019. Daardie “ons” is nie-inklusief. “The miracle of the ‘we’ turns contingent familial solidarity into something more precious than our universal humanity” (2312). “The concerns that drive populism in the West – immigration, borders, and national sovereignty – reflect a growing sense that the ‘we’ needs shoring up, which means calling upon the strong gods to renew our shared loves” (2362).

    “If it is ‘nationalist’ to cherish self-government, then we should be nationalists. The strong god of self-government and sovereignty, which calls upon us to use our freedom and reason, is ennobling” (2389). “Those who shrink from the strong god of truth are sure to see danger rather than blessing in the strong god of patriotism” (2448). “Public life, domestic life, and religious life: these are what Russell Hittinger [born in 1949] has called the three ‘necessary societies’” (2480). “The sacred always calls to us. The strong gods return, renewing our inheritance, giving us a place to stand” (2545).

  • Leon Lemmer: Wannie Carstens oor Die storie van Afrikaans

    Leon Lemmer: Wannie Carstens oor Die storie van Afrikaans

    ‘Afrikaans is nie ‘n kreoolse taal nie. Dit is onbetwisbaar ‘n Indo-Europese taal. Dit is wesenlik anders as die Afrikatale van die swartes. In daardie sin is dit opportunisties en valse propaganda om dit as ‘n Afrikataal te loof,’ sê Leon Lemmer.

    JC (Jaap) Steyn (gebore in 1938) is moontlik die verdienstelikste taalyweraar vir Afrikaans. Dit is dus gepas dat sy werk met ‘n huldigingsbundel vereer is: JC Steyn en Afrikaans – ‘n Viering (Bloemfontein: African Sun Media, 2019, 450p; Amazon Kindle $24,15), met Angelique van Niekerk, HP van Coller en Bernard Odendaal as redakteurs. Aan die begin is daar die briefwisseling tussen Elize Botha en Steyn. Veel meer openbarend is Steyn se outobiografiese Sonkyker: Afrikaner in die verkeerde eeu (Kaapstad: Tafelberg, 2008, 408p). Die eerste hoofstuk in die huldigingsbundel handel oor Steyn se Die verlore vader, deur Chris van der Merwe. Die onderwerp van hoofstuk 2 is die derde uitgawe van die Afrikaanse woordelys en -spelreëls, deur Christo van Rensburg, afgerond deur Ernst Kotzé. Hoofstuk 3, “Afrikaanse spitse op die leksikografiese landskap,” is geskryf deur Rufus H Gouws. Annette de Wet is die outeur van hoofstuk 4, wat handel oor bejaardheid in Elsa Joubert se Spertyd. In hoofstuk 5 skryf Theodorus du Plessis oor institusionele en akademiese taalbeleid. Hoofstuk 7, geskryf deur Angelique van Niekerk, het Afrikaanse advertensies as tema. HP van Coller skryf in hoofstuk 8 oor twee van Steyn se drie biografieë: dié oor MER en Piet Cillié. In hoofstuk 9 besin Hein Viljoen oor SJ du Toit se Koningin van Skeba. Die laaste hoofstuk, deur Anthea van Jaarsveld, handel oor Steyn se Dagboek van ‘n verraaier. Ek het die boek in sy geheel gelees, maar beperk my aandag vervolgens by ‘n enkele hoofstuk. Ek moet byvoeg dat die e-boek in talle opsigte ‘n onvolmaakte weergawe van die gedrukte boek is.

    Na aanleiding van WAM Carstens en EH Raidt se Die storie van Afrikaans beantwoord Carstens in hoofstuk 6 die vraag: “Wat is daar nog te sê?” Hierdie “tweeluik” bied ‘n omvattende geskiedenis van Afrikaans aan. Maar daar is nog talle onderwerpe wat verder nagevors behoort te word. Carstens het klaarblyklik kennis geneem van wat ek oor die twee boekdele geskryf het (Praag 26.11.2017 en 4.05.2019). Byvoorbeeld, hy gebruik die woord weer slegs twee keer en dus nie meer so dikwels en verwarrend soos in sy tweeluik nie. Maar as verligte gees verwerdig hy hom uiteraard nie om te verwys na wat op Praag gepubliseer is nie. Daarmee onthef hy hom van die verpligting om daardie argumente te weerlê. (Annette de Wet verwys darem na wat ek oor Elsa Joubert se Spertyd op Praag geskryf het, al haal dit nie die indeks nie.)

    Carstens gaan voort op sy ingeslane weg waarvolgens voorkeur aan politieke byderwetsheid bo die bevordering van ordentlike Afrikaans gegee word. Dit skeel hom klaarblyklik min as sy standpunt die ondergang van Afrikaans tot gevolg het. Ek voorspel: As op die huidige manier voortgegaan word, gaan Afrikaans vernietig word. Dit sal by uitstek op die rug van Kaaps gedoen word. Die mengel- of tussentaal Kaaps word in geen opsig deur Carstens veroordeel nie. Ook nie die sprekers van daardie taal nie. Met die blankes is dit anders gesteld. Hulle het glo op groot skaal drooggemaak en mense heeltemal onnodig vreeslik seergemaak. Dit is hulle wat hulle skuldig aan “fornikasie met slavinne” gemaak het. Hy noem dit twee keer in sy boek en herhaal hierdie frase in sy artikel. Hierdie slegte blankes moet nou as’t ware terugstaan en die toekoms van Afrikaans aan die bruin mense toevertrou. Dít is die kern van sy betoog. Myns insiens is dit onverdunde dwaasheid. Carstens kan gerus meer objektief probeer wees. Dan sal hy besef hoe baie die blankes, veral die Afrikaners, oor eeue in Afrika, by uitstek Suidelike Afrika, tot stand gebring het; insluitende Afrikaans.

    Wat Carstens probeer tuisbring, is dat al is hy op sy manier “pro-Afrikaans” en in daardie opsig nie polities korrek nie, hy op iedere ander manier oorverlig is. Dit is dus eintlik nodeloos om hom met argumente tot beter insigte te probeer bring. Ek haal twee kernsinne uit my vorige resensie aan: Carstens “het twee dik boekdele oor die storie van Afrikaans gepubliseer sonder om enige werklike besorgdheid oor die huidige verengelsing van veral gesproke Afrikaans uit te spreek. Dit laat my wanhoop aan sy taalgetrouheid.” Pleks van my besware in besonderhede te herhaal, verwys ek die leser eerder na my twee genoemde resensies. Carstens skryf: “Geskiedenis behels … ook waar Afrikaans nou is en waarheen dit op pad sou kon wees” (Kindle 2646). Seker die opvallendste kenmerk van ná-1994 Afrikaans (naas die afskaling daarvan as amptelike en openbare taal) is seker die toenemende verengelsing van veral gesproke – maar ook geskrewe – Afrikaans. Maar hieroor swyg Carstens. Hoekom? Omdat hy polities korrek wil wees. Niks mag gesê word wat bruin mense aanstoot kan gee en hulle (verder) van Afrikaans vervreem nie.

    Carstens weet dat die Afrikaanse woordeskat 85% (2768) of selfs meer as 90% (volgens die boek) van Nederlandse oorsprong is, maar hy bly hamer op groter erkenning vir die bydrae van die slawe, Khoi-Khoin, Moslems en ander bruin mense. Daardie beskeie bydraes is nooit (werklik) misken nie. Erkenning is duidelik vergestalt in die struktuur van Jan van Wijk se Afrikaanse Taalmonument in die Paarl, wat in 1975 tydens die hoogbloei van apartheid ingewy is. Carstens se oorbeklemtoning van die nie-blankes se bydrae tot Afrikaans kom neer op die onteiening van Afrikanerkultuurgoedere sonder vergoeding, soortgelyk aan die ANC se beoogde onteiening sonder vergoeding van blankes se besittings. Waarom lys Carstens nie bv die Afrikaanswoordeboeksamestellers en verskaf dan die persentasie nie-blankes onder hulle nie?

    Afrikaans is nie ‘n kreoolse taal nie. Dit is onbetwisbaar ‘n Indo-Europese taal. Dit is wesenlik anders as die Afrikatale van die swartes. In daardie sin is dit opportunisties en valse propaganda om dit as ‘n Afrikataal te loof. Afrikaans is ‘n Europese taal wat in Suidelike Afrika aanpassings ondergaan het; soortgelyk aan Europeërs, veral Afrikaners, wat hulle in hierdie wye en droewe land by die plaaslike omstandighede aangepas en voortreflik gepresteer het. Carstens wil die geskiedenis van Afrikaans “reg” skryf deur sy vertolking af te dwing. Maar dan is dit hy wat kla oor mense wat selektief met die geskiedenis omgaan. “Bevooroordeeldheid” blyk glo as Afrikaans “vanuit ‘n nasionalistiese hoek” benader word en “versoeningsmoontlikhede” nie aan bod kom nie (2680). Ooreenkomstig die mode verdoem hy nasionalisme, maar dit is juis Afrikanernasionalisme wat bv die lede van die Genootskap van Regte Afrikaners gemotiveer en uiteindelik tot die erkenning van Afrikaans as amptelike taal gelei het. Carstens wil Afrikaans die voertuig vir versoening maak, op die duidelike gevaar af dat die gehalte van Afrikaans dermate aangetas word dat dit mettertyd nie meer die moeite werd gaan wees om die geradbraakte resultaat naas Engels aan die gang te hou nie.

    Na aanleiding van sy en andere se (skielike) ná-1994 (oor)beklemtoning van die nieblankes se bydrae tot Afrikaans vra Carstens: “Wat kon aanleiding gegee het tot die verander(en)de insigte? Die sosiopolitieke proses wat tot die vestiging van die nuwe Suid-Afrika in 1994 gelei het, durf nie onderskat word in hierdie verband nie; as proses het dit ‘n nuwe bewussynsopenheid geskep, wat gelei het tot ‘n klimaat van regstelling op vele terreine, ook wat betref hoe ons na Afrikaans se verlede kyk” (2787). Carstens het hom hierdeur laat meevoer. ‘n Geykte resep word gevolg. Relatief prestasieloses se bydraes word bo verdienste verheerlik. In soverre daar nie salf aan te meer is nie, word die blankes die skuld gegee omdat hulle nie aan die benadeeldes geleenthede vir prestasie gegee het nie. Carstens loof die Afrikaanse Taalraad (ATR), waarvan hy die eerste voorsitter was, se politieke uitgangspunt: dat dit primêr om versoening eerder as die heil van Afrikaans gaan. “Die totstandkoming van die ATR is waarskynlik een van die belangrikste gebeure die afgelope 50 [!] jaar betreffende Afrikaans” (2925). Die ATR is ‘n miskraamde vulletjie in vergelyking met die onthulling van die Taalmonument in 1975. Daar is volgens Carstens “die onmenslike gevolge van apartheid” (2867) wat reggestel moet word. Afrikaans is glo gebruik “om ‘n onaanvaarbare politieke bestel af te dwing” (2877). Is die huidige politieke bestel werklik beter? Waarom verswyg Carstens grootliks die brutale wyse waarop Engels deesdae afgedwing word?

    Afrikaans word deur Carstens as ‘n politieke instrument vir (per slot van sake) die ANC se nasiebouprojek gebruik. Daar word geywer vir “‘n nuwe, gedeelde ‘ons’” (2796). Die strategie is die gonswoord “inklusiwiteit” (2801). Die kriteria is “objektiwiteit en billikheid” (2807). Carstens wil glo “feitelik korrek” wees (2830). Maar daar mag nie ingevryf word dat die Afrikaners se bydrae tot Afrikaans baie groter as dié van die nieblankes is nie. Dit sou die “eiendomsreg” van die blankes onaanvaarbaar kolossaal maak. Daar moet ook nie geteem word oor die grootskaalse dislojaliteit jeens Afrikaans in die bruin gemeenskap nie. Dit kan mos uitsluitlik gewyt word aan die blankes se apartheidsbestel. Maar was baie bruines sedert die aankoms van die Britte (1795, 1806) en bv tydens die Anglo-Boereoorlog, dus lank voor apartheid, nie geneig om pro-Brits en pro-Engels eerder as pro-Afrikaner en pro-Afrikaans te wees nie? Dit is deel van “die volle prentjie” (2811) maar word polities byderwets verswyg. Carstens se boek bied glo “‘n wyer blik” (2821) maar ‘n selektiewe, polities korrekte perspektief. Dit skrei ten hemele dat net die blankes gekritiseer word; dat die nie-blankes en hulle morsige omgang met Afrikaans nie gekritiseer word nie. Carstens wil politieke winste behaal, maar dit geskied ten koste van eerbare Afrikaans. ‘n Mens sou dink dat ‘n Afrikaansdosent se primêre lojaliteit Afrikaans sou wees.

    Van die grootste vergrype sedert 1994 in die Afrikaanstaalkunde is die ontmaskering van “die mite dat die geskiedenis van Afrikaans eers in 1652 begin het” (2853). Die Khoi-San was vóór die blankes aan die Kaap. As ‘n mens hulle en die slawe (wat ná die blankes hier aangekom het) wil verhef tot die eintlike skeppers van Afrikaans, móét die ontstaan van Afrikaans terugdateer word tot vóór die aankoms van Jan van Riebeeck. Dan kan immers met reg beweer word dat die Afrikaners Afrikaans van die nieblankes gesteel het. Dan kan nie meer beweer word dat die Khoi-San en die slawe niks nagelaat het nie. Afrikaans word dan húlle nalatenskap.

    Maar hoe bewimpel ‘n mens dit “taalwetenskaplik”? Jy aanvaar sonder meer Hans den Besten se (wan)voorstelling dat die “Aanleerdershollands” van die Khoi-San en slawe die hoofstroom en die Hollandse taal bloot ‘n systroom in die ontstaan van Afrikaans was. Dan kry jy die Afrikaanse Taalraad om opdrag aan Christo van Rensburg te gee om, in die onsterflike woorde van Michael le Cordeur, “die misverstande oor waar Afrikaans vandaan kom, finaal by te lê” (Christo van Rensburg, So kry ons Afrikaans, Pretoria: Lapa Uitgewers, 2012, p 9). Dus om “die nou byna afgesaagde gesegde dat Afrikaans ‘n witmanstaal is, finaal in die kiem te smoor … dat Afrikaans die eiendom is van almal wat Afrikaans praat” (10).

    Volgens Van Rensburg het Afrikaans in 1495 ontstaan (148), dus vóór Vasco da Gama in 1497 om die Kaap geseil het. Dit was ‘n “ligte mistykie” (Schalk Pienaar). Dit was te wyte aan die ongeërgde manier waarop Van Rensburg met jaartalle omgaan. “Teen die einde van 1500” (17) beteken nie 31 Desember 1500 of iets soortgelyk nie, maar die einde van die 1500’s, dus die einde van die 16de eeu. Daar is talle soortgelyke voorbeelde in die boek. Hy tref geen duidelike onderskeid tussen die taal Hollands aan die vroeë Kaap en die latere Nederlands nie. Van Rensburg onderskei ook nie konsekwent tussen Khoi (die taal) en die Khoi-Khoin (die sprekers van Khoi) nie. Maar hy is geloof vir die nuwe verligtheid wat hy in die studie van Afrikaans gebring het. Hy het oornag ‘n gewilde spreker geword by diegene wat sy polities korrekte weergawe wou hoor.

    Van Rensburg het dus voortborduur op sy ingeslane weg en ‘n verwerking en aanvulling van sy 2012-boek gepubliseer: Van Afrikaans gepraat (Pretoria: Lapa Uitgewers, 2018). Ek het albei boeke bespreek (Praag 15.12.18). Die ontstaan van Afrikaans word nou ‘n eeu later, 1595, gedateer. Dit maak Afrikaans uniek. Daar is seker geen ander taal waarvan die ontstaansdatum so presies bepaal is nie. 1595 is nie die jaartal waarin die Khoi-Khoin met Aanleerdershollands begin het nie. Dit is ook nie proto- of oer-Afrikaans nie. Dit is sommer Afrikaans. Wat in 1595 gebeur het, is dat dit die eerste bekende geval is waar die matrose van Hollandse skepe, Cornelis de Houtman (1565-1599) se bemanning, met Khoi-Khoin kennis gemaak en handel gedryf het. Daar is waarskynlik meer beduie as gepraat. Daarby het (al) die matrose nie noodwendig Hollands gepraat nie. Maar die vindingryke Khoi-Khoin het eensklaps Afrikaans geskep. Daar is egter geen dokumentêre bewys hiervoor nie. Dit is bronlose spekulasie of verligte wensdenkery.

    Dit vind soos volg neerslag in die tweede boekdeel van Carstens se Storie: Hy haal uit ‘n 2016-artikel van Van Rensburg aan: “Die eerste Afrikaans het al in 1595 begin toe die Khoi-Khoin die Nederlandse seelui se eerste Nederlands probeer napraat het: Khoi-Afrikaans” (39). Let op die foutiewe verwysings na “Nederlandse” pleks van Hollandse en “Nederlands” pleks van Hollands. Carstens voeg by: “Geskiedenis van Afrikaans in Afrika begin [in 1595]” (39). Dit herinner aan die Universiteit Stellenbosch wat hom deesdae eerder as ‘n Afrika-universiteit as ‘n Suid-Afrikaanse universiteit bemark. Carstens aanvaar sonder meer Van Rensburg se wensdenkery ten spyte van al die historiese en taalwetenskaplike besware wat geopper kan word. Hoekom? Omdat dit sy politieke agenda pas.

    Dieselfde geld vir bv Azille Coetzee vir wie enigiets blykbaar aanvaarbaar is as dit haar oorverligtheid pas. Sy borduur te pragtig voort op Van Rensburg se uitlatings en beweer selfs dat daar historiese rekords hiervoor bestaan. Sy skryf: “Jy soek verniet vir suiwerheid, veral in ons taal. In die voue van Afrikaans sit die Khoi. Vra vir die taalkundiges … Daar is rekords van Khoi-mense wat Nederlands kon verstaan so vroeg soos 1595, vóór die koms van Jan van Riebeeck. Hulle dryf handel met die Nederlanders wat by die Kaap verbygekom het voor die vestiging van die VOC. Die Khoi-mense rol die Nederlandse woorde in hul mond rond, buig dit. Breek die sinne, sit hulle terug aanmekaar, sodat die ritme reg sit, blaas rym daarin, sodat dit betekenis kry hier onder die sterre, die oopblou lug, op die liggrys grond op die suidelike punt van die Afrika-kontinent” (In my vel: ‘n reis, Kaapstad: Tafelberg, 2019, p 78-79). Oor Afrikaners kan sy nie so liries raak soos oor die Khoi-Khoin nie. Soos Van Rensburg onderskei sy nie tussen Hollands en Nederlands, asook tussen Khoi en Khoi-Khoin, nie.

    Lees ook Dan Roodt: GroenLinks en Afrikaans — Azille Coetzee se Amsterdamse relaas.

    Die destruktiewe gevolge van Van Rensburg se wensdenkery strek selfs verder. Om Afrikaans in oortreffende mate te verafrika, moet sy Hollandse/Nederlandse penwortel misken word. Van Rensburg verwys dus na “die vermeende Europese herkoms van Afrikaans” (140). Die wesenlik Hollandse/Nederlandse aard van Afrikaans word deur Van Rensburg die “herkomsmite” genoem. Daarmee word glo beweer: “Afrikaans kom uit die buiteland” (109). Die taalkunde as akademies-wetenskaplike dissipline en Afrikaans word nie ten beste met hierdie politiek-geïnspireerde speletjies gedien nie. Engels word selfs nie deur Van Rensburg as ‘n bedreiging vir Afrikaans beskou nie. “”Hoekom moet ‘n stryd met Engels aangeknoop word?” (145). “Engels verryk ook, bedreig nie net nie” (146). Dit herinner aan die argumente ten gunste van massa-immigrasie en multikulturaliteit. “Engels is goed geposisioneer … om Afrikaans te beïnvloed” (145). Inderdaad. Engels is met die steun van die ANC-regime en sy meelopers goed geposisioneer om Afrikaans al hoe meer te verswelg. Des te meer omdat Afrikaanstaalkundiges, soos Van Rensburg en Carstens, Kaaps as ‘n Trojaanse perd vertroetel.

    Carstens noem sy stellinginname waaragtig “die depolitisering van Afrikaans” (2925), wat deurgetrek moet word na die versoeningsgesprek (2929). Moslemafrikaans word geloof, al weet hy dat hierdie gemeenskap, soos baie ander in bruin geledere, sedert 1994 met rasse skrede verengels het (2939). Hy opper geen beswaar teen Kaaps as onderwystaal nie. Hy voorsien eerder dat dit “‘n fokuspunt in die Afrikaans van die toekoms gaan wees” (2943). Soos in ander lande is Standaardafrikaans, soos feitlik alle fasette van Afrikaans, deur die Afrikaandssprekende elite, die Afrikaners, geskep. Daarom word daar geneul oor die herstandaardisering van Afrikaans (2943); selfs die destandaardisering van Afrikaans, waaraan Kaapssprekers toegelaat word om mee te werk, bv op LitNet en in Rapport. Jan Rabie het ‘n afkeer van Engels gehad. Desnieteenstaande is die Rabie/Wallace-toekenning by meer as een geleentheid aan ‘n Kaapsskrywer toegeken. Dit bevorder geensins die heil van Afrikaans nie.

    Teen die einde van die hoofstuk haal Carstens ‘n tipiese reaksie van ‘n bruin Afrikaanssprekende aan. “Bestaansangs en vrees oor Afrikaans gaan ons nêrens bring nie … Ons moet … versigtig wees om nie in ‘n gat te trap waar ons dink ons taal is belangriker as ander tale nie, want dit is nie” (2979). Afrikaans kan dus, volgens haar, sonder groot verlies maar in sy swernoot gaan. Daar sal mos ander tale oorbly waarmee ons kan kommunikeer. Die punt is egter: Afrikaans is die moedertaal van Afrikaners. Dit is die kern van die Afrikanerdom. Dit is onvervangbaar. Daar sal met groter toewyding ten bate van Afrikaans geywer moet word; Afrikaans wat so volledig moontlik van Engelse invloed gesuiwer is.

    Ná 1994 het daar skynbaar ‘n fatale konsensus onder Afrikaanstaalkundiges gekristalliseer:

    • Engels is ‘n wêreldtaal, gevolglik is dit nodeloos om jou daarteen te verset.
    • Afrikaans sal behoue bly as ons meertaligheid bepleit pleks van spesifiek vir die heil van Afrikaans te ywer.
    • Die meerderheid Afrikaanssprekendes is bruin, gevolglik moet die toekoms van Afrikaans aan hulle toevertrou word.
    • Alle variëteite van Afrikaans is gelykwaardig.
    • Kaaps is ‘n variëteit van Afrikaans wat (gelyk)waardig die plek van Standaardafrikaans kan inneem.

    Onderliggend aan hierdie konsensus is daar die sug na versoening. Enersyds moet die ANC liefs nie gekonfronteer word weens sy uitgesproke voorkeur vir Engels en sy benadeling van Afrikaans nie. Konfrontasie kan die situasie van Afrikaans glo net verder beduiwel. Andersyds moet die eenheid in Afrikaansgeledere herstel word. Die breuk word aan apartheid toegedig, terwyl dit in werklikheid veel verder terug in die verlede strek. Hierdie strategie wek (valse) skuldgevoelens by Afrikaners en ontmagtig hulle om vereistes/riglyne oor die gebruik van Afrikaans, soos taalsuiwerheid, aan bv die bruin mense te stel.

    My standpunt oor die bogenoemde vyf items is egter soos volg:

    Eerstens, dat Afrikaans, soos voorheen, sy tradisionele gelykwaardige, prominente plek naas Engels behoort in te neem. Daarvoor moet kompromisloos geywer word. As dit nie gedoen word nie, sal die ANC sonder noemenswaardige teenstand voortgaan met die opdringing van Engels op iedere terrein. Die ANC-ideaal is een (swart) nasie en een taal (Engels). Hierin is daar nie plek vir blankes, veral Afrikaners, en Afrikaans nie.

    Tweedens, dat daar onomwonde eerder vir Afrikaans as vir meertaligheid geywer moet word. Meertaligheid kan immers Afrikaans uitsluit, soos al hoe meer gebeur.

    Derdens, die meerderheid Afrikaanssprekendes is bruin (slegs) as Kaaps as Afrikaans geklassifiseer word. In werklikheid is Kaaps ‘n mengeltaal wat tussen Afrikaans en Engels geposisioneer is en, bv wat woordeskat betref, toenemend Engels word. Pleks van ‘n kwantitatiewe maatstaf (die getal sprekers) behoort ‘n kwalitatiewe norm (die gehalte van die Afrikaans) aangewend en slegs sodanige Afrikaans bevorder te word.

    Naas taalkwaliteit is daar ‘n ander belangrike rede waarom bruin mense nie met die toekoms van Afrikaans vertrou kan word nie. Dit is ‘n bewese feit dat veral die bruin elite Afrikaansdislojaal is en Engels verkies. Die res van daardie bevolkingsgroep is taalgewys geneig om eerder die leiding van hulle elite na te volg as dié van die blankes. Dit is die wesenlike opsionaliteit van Afrikaans vir bruin mense wat dit louter dwaasheid maak om die heil van Afrikaans aan hulle toe te vertrou. Daar is net een etniese groep wat, in die konteks van Afrikaans, uitmunt in taalgetrouheid en dit is die Afrikaners. Selfs hulle geledere is deur hedendaagse hanskakies uitgedun. Daar is slegs ‘n enkele (en heel moontlik kleiner wordende) groep aan wie die toekoms van Afrikaans wyslik toevertrou kan word: die monokulturele, nie-diverse, nie-verloopte Afrikanerdom.

    In die vierde plek volg dit – as Kaaps as ‘n Afrikaansvariëteit erken word – dat alle variëteite van Afrikaans nie kwalitatief gelykwaardig is nie. Die groot en groeiende Engelskomponent in Kaaps druis lynreg in teen idiomatiese Afrikaans. Kaaps bedreig die voortbestaan van Afrikaans; des te meer omdat nie-Kaapssprekers, bv blankes, in navolging van Kaapssprekers, geneig is om in toenemende mate hulle Afrikaans met onnodige Engelse woorde te besoedel. Dit is ‘n dwase manier om eenheid in Afrikaansgeledere te herstel. Sodanige brouseltaal is nie ‘n taal uit eie reg nie omdat dit kennis van sowel Afrikaans as Engels veronderstel.

    Ontologies is al die variëteite van Afrikaans gelykwaardig omdat hulle almal is/bestaan. Maar die getal sprekers van elk wissel. In elk geval word daar in die sug na inklusiwiteit te veel klem op die bestaan van variëteite gelê, bv die bewering dat Afrikaans meer divers as enige ander taal is. In eenheid, bv Standaardafrikaans, is daar krag en word die oorlewingskanse van Afrikaans verbeter. Versplintering het die teenoorgestelde tot gevolg.

    Vyfdens moet die volgende vraag dus beantwoord word: In watter opsig(te) is al die Afrikaansvariëteite gelykwaardig? Oor een ding kan daar sekerheid wees: Almal is nie in dieselfde mate geskik as oorlewingsvorm vir Afrikaans nie. Standaardafrikaans is vir hierdie doel uitnemend geskik terwyl Kaaps daarvoor absoluut ongeskik is. Maar wat gebeur in die praktyk? Kaaps word kritiekloos opgehemel terwyl Standaardafrikaans gekritiseer en verdag gemaak word.

    Wat gaan Carstens en diesulkes se Afrikaansbenadering (bv die bevordering van meertaligheid, koestering van Kaaps, swye oor taalsuiwerheid; kortom versoening) tot gevolg hê? Enersyds die konsolidering van Kaaps as ‘n brouseltaal waarin meertaligheid in die vorm van tweetaligheid (Afrikaans en Engels) vergestalting vind. Andersyds die agteruitgang van Afrikaans van ‘n eens ontwikkelde taal tot ‘n onderontwikkelde taal soortgelyk aan die plaaslike swart tale waarin Engelse woorde (onveranderd) oor- of opgeneem word pleks van kreatiewe taalskepping. Die eindresultaat sal Afrikaans as uitgestorwe taal wees; verswelg deur Engels weens dwaasheid – soortgelyk aan die ongekende dwaasheid wat die Suid-Afrika van weleer in 1994 vernietig het.

  • Leon Lemmer: Heimat, ontheemding, nostalgie en Afrikaans as ‘n tuiste

    Leon Lemmer: Heimat, ontheemding, nostalgie en Afrikaans as ‘n tuiste

    Namate ‘n mens bejaard word, is jy geneig om eerder terug as vorentoe te kyk. Dit is so omdat die verlede oor meer jare strek as wat die toekoms inhou. In die verlede was daar goeie tye waarna jy verlang, terwyl die toekoms vir jou rampspoedig gaan wees. Jou gedagtes word al hoe meer eerder met dooies as lewendes bevolk. Jy ontwikkel ‘n intense waardering vir feitlik alles wat lewe, wel wetende dat alle lewe tydelik/kortstondig/eindig is. “Feitlik alles wat lewe” omdat ek nie ‘n voorliefde vir bv insekte het nie. Soms wonder ek waarom ek nie ‘n vegetariër is nie. Diere sterf baie meer teensinnig as plante. Ek hou nie van die gedagte dat diere ter bevrediging van my eetlus sterf nie. Die beste strategie vir ‘n bejaarde skyn te wees om daagliks in die verskuiwende hede te lewe; dankbaar dat jy steeds die werklikheid ervaar, jy jou min dae ten beste kan benut en die son darem nog skyn om jou voorlopig teen die naderende donker te verskans. Dit is ‘n voorreg om ‘n leeftyd lank in die lig te wandel; ‘n geleentheid wat geaborteerdes ontsê word.

    Sowel die verlede as die toekoms kan selektief benader word. Byvoorbeeld, die ANC hou daarvan om sy bloedbevlekte, terroristiese verlede te verdoesel en hoogs oordrewe eerder beweerde gruweldade van die blankes in herinnering te roep. Sowel die hede as die toekoms word deur die ANC met valse optimisme hoogs misleidend positief voorgestel. Vir almal gaan daar glo werk geskep word. Genoeg huise gaan gebou word. Vir almal wag daar ‘n beter lewe, ens. Dit is egter veral die ANC-elite wat materieel al hoe beter daaraan toe is.

    ‘n Lewende mens is elke oomblik van sy lewe êrens. Hy is noodwendig in tyd en in ruimte. Hy kan kort of lank op ‘n plek vertoef. Hy kan van ‘n plek hou of nie. Veral as hy lank op ‘n plek deurbring en daar gelukkig is, kan hy geheg aan die plek raak; kan hy dink dat hy daar hoort. As hy weggaan en elders minder gelukkig is, kan hy na sy vorige plek bly hunker en kan hy begeer om daarheen terug te gaan. Daardie weggaan is ‘n ontworteling en die wegwees ‘n ontheemding. Daardie hunkering om terug te gaan, word nostalgie of heimwee genoem. Daardie plek waarna hy hunker, is sy tuiste, heimat, kontrei, tuisland, geboorteland of vaderland. Dit is die habitat waarin hy floreer en gelukkig is. Sy heimat kan sy nostalgie, heimwee of verlange verdryf.

    In die Handwoordeboek van die Afrikaanse taal (HAT, 2015) word die genoemde terme soos volg verduidelik:

    • ontheemde: vlugteling sonder woonplek [of heenkome]
    • nostalgie: heimwee, verlange
    • heimwee: sterk verlange na ‘n mens se tuiste
    • tuiste: eie huis/woning waar jou gesin of ouers woon
    • heimat: plek/streek waar iemand vandaan kom; geboorteland; kontrei; vaderland
    • vaderland: land van herkoms; geboorteland.

    Hierdie verskynsels het bv tyd-, ruimte-, sosiale, kulturele, emosionele/sentimentele, historiese en politieke (bv nasionalistiese) dimensies. Hulle dui op ‘n bepaalde geestesingesteldheid (“mindset’) by die individu. Omdat die werklikheid deurlopend verander, speel ‘n idealistiese of verbeeldingsfaktor ook ‘n rol. ‘n Mens kan nie in elke opsig teruggaan na wat was, bv die tuin van Eden, nie. Om te sê, “Ek sal opstaan en na my vader gaan” (Lukas 15:18, 20), is onrealisties as hy dood is. Immanuel Kant (1724-1804) skryf: “Later, when they visit these places, they find their anticipation dampened and even their homesickness cured. They think that everything has drastically changed, but it is that they cannot bring back their youth” (Barbara Cassin, bron hier onder, Kindle 1206). Sedert 1994 is Suid-Afrika onherroeplik opgedonder. Daar kan nie teruggegaan word na die land soos hy eens was nie. Hoogstens kan ‘n Afrikanertuisland plaaslik of elders geskep word.

    Maar daardie teruggaan, werklik of bloot in jou gedagtes, kan ‘n mens beter laat voel, kan jou opgewasse vir die hede maak, kan trots op jou Afrikanerskap aanwakker omdat Afrikaners oor eeue voortreflik gepresteer het. Die ANC-regime voel vergelykenderwys so minderwaardig dat bv die vorige landsvlag nie vertoon en die vorige volkslied eintlik nie gesing mag word nie. ‘n Katastrofiese gebeurtenis, soos die mandaatlose 1994-magsoorgawe, kan dus, as dit nostalgie opwek, positiewe gevolge in jou gemoed hê. Onder Afrikaners wat hulle steeds in Suid-Afrika bevind en natuurlik ook onder Afrikaner-uitgewekenes/diaspora neem nostalgie heel moontlik (stille) epidemiese afmetings aan. In hulle historiese plek word Afrikaners nie meer geken, erken of gereken nie. Daar is by hulle ‘n onstilbare gevoel van onherstelbare verlies. ‘n Klein groepie blanke Afrikaanssprekende politici het hulle aangematig om die land en die Afrikanerdom onberekenbare skade aan te doen. Voorheen het talle ANC-terroriste tydelik in vrywillige ballingskap in die buiteland vertoef. Deesdae voel baie van die beste plaaslike blankes verplig om permanent in ballingskap te gaan; om hulle weens die onverkwiklike plaaslike omstandighede permanent in die buiteland te vestig. Die rolle van swart en wit mense is dus omgeruil.

    Nostalgie kan gevaarlik wees. Dit kan die werklikheid oorvereenvoudig en onhaalbare verwagtinge wek. Die verlede kan op ‘n onrealistiese manier veridealiseer en die hede onbillik verdoem word. Dit is die boodskap in bv Edoardo Campanella en Marta Dassù se boek, Anglo nostalgia: The politics of emotion in a fractured West (Oxford University Press, 2019, 234p; Amazon Kindle $16.55). Die teks gee uitdrukking aan die outeurs se afkeur van bv Brexit en Donald Trump, asook ‘n afwysing van ‘n terugwaartse of retro-benadering tot die politiek.

    Waar hoort ek? Waar behoort ek te wees? Daar is verskillende plekke en vlakke. Hulle bly nie dieselfde nie. Ek is ‘n Afrikaner en Afrikaans. Ten spyte van hierdie benamings het ek my nog nooit as ‘n Afrikaan beskou nie. Ek het geen voorliefde vir die kontinent Afrika nie. Dit is ‘n geval van in Afrika maar nie van Afrika nie. Vóór 1990/94 was ek geheg aan Suid-Afrika. Dit is my geboorteland en ek was tydens die blanke politieke bewind ‘n lojale Suid-Afrikaner. In die jare sewentig het ek in Amerika studeer. Dit was toe die Amerikaanse regering sy beloofde steun aan die Suid-Afrikaanse troepe in Angola onttrek het. My Amerikaanse verblyf het my patriotisme jeens Suid-Afrika versterk. Anders as bv Wim de Villiers het ek nie as ‘n hanskakie en wêreldburger na Suid-Afrika teruggekeer nie, maar meer as ooit as ‘n Afrikaner en Afrikaanssprekende. Suid-Afrika was my heimat vóór die 1994-ontheemding. Slegs wat amptelike burgerskap betref is ek sedertdien ‘n Suid-Afrikaner. Andersins is my Afrikanerskap my identiteit. By my is daar geen sprake meer van eers Suid-Afrikaner en daarna Afrikaner nie. Dit is soortgelyk aan wat Cicero (106-43 vC) geskryf het: “All natives of Italian towns have two homelands, one by nature and the other by citizenship” (Cassin 694).

    In Suid-Afrika het ek op verskillende plekke gewoon. Van my eerste twee jaar in ‘n voorstad onthou ek niks nie. Maar daarna het ek op twee dorpe in my ouerhuis gewoon en op drie plekke tydens my beroepslewe voordat ek by die see afgetree het. Laasgenoemde ses plekke was waar ek agtereenvolgens gevoel het dat ek daar hoort, al was dit op elke plek nie altyd in dieselfde huis nie. Daardie halfdosyn plekke het noodwendig ook ‘n streeksgebondenheid meegebring. Toe ek vryelik kon kies waar om af te tree, het ek onthou dat dit altyd soos ‘n tuiskoms gevoel het as ek in die Boland kom en die blou berge en wingerde sien.

    Maar naas die land, streek en woonplek (stad, dorp) was die huis waarin ek gebly of wat ek gehuur of gekoop het altyd my ware tuiste. “Aan die einde van die dag is die tuiskoms nog die beste.” “Home is where the heart is.” Die kern van tuisvoel is in die huisgesin en, in breër verband, in die familiekring. Dit is hulle teenoor wie jy beskermend voel en deur wie jy ten beste beskerm word. Jou huis is jou kasteel. Dit is waar ‘n mens laer trek en hoop vind om krisisse die hoof te bied. Dit is waar daar onderlinge vertroue tussen bekendes is, waar jou identiteit of wesenlike aard bekend is en jou lewenswyse aanvaar word. Dit is ook waar voorgeslagte se erfenis gekoester en hulle nalatenskap bewaar word. Die verlede word gehuldig. Herinneringe word lewendig gehou. In die gesin sal jy die langste onthou word. Herinnering is ‘n vorm van oorlewing.

    Vaste eiendom, bv ‘n plaas of grond en ‘n huis, laat jou gewortel voel. In die vorige eeu was daar die grootskaalse uittog van Afrikaners vanaf plase na die dorpe en veral die stede. Daardie verskuiwing het Afrikaners aanvanklik met ‘n gevoel van ontwortelling gelaat. Afrikaners het hulle geborgenheid teruggekry toe hulle in 1948 politieke beheer oor die land verkry het. Dit het as ‘n waarborg van Afrikaner-identiteit gefunksioneer. In 1990/94 is daardie begronding op ‘n verraderlike manier verkwansel. Sedertdien sorg die ANC-regime dat die blankes se eiendom, in watter vorm ook al, in soverre dit nie deur misdaad verloor word nie, deur amptelike beslaglegging bedreig word, met onteiening sonder vergoeding as gekoesterde ideaal.

    Deesdae moet ons aanhoor, van diegene wat ons ondergang begeer, dat ons as Afrikaners nie laer mag trek nie. Die kulturele marxiste beywer hulle vir die ondermyning van die Westerse gesin omdat die grondslag van ‘n volk en die Westerse beskawing in gesinsverband gelê word. Dit is in gesins- en volksverband dat die onderskeid tussen hier en dáár (elders) en tussen ek/ons en hulle (die ander) getref word. Dit is presies wat diegene wat almal gelyk- en eenders verklaar, wil verhoed en uitroei. Die aktiviste en propagandiste wil nie net die blankes se gedrag beheer nie, maar ook hulle denke. Ons word vermaan dat ons nie nostalgies na die goeie ou dae mag terugverlang nie. Maar ons doen dit juis omdat die verlede in so baie opsigte beter as die hede is; heel moontlik ook beter as die toekoms.

    Oor die heimat en nostalgie is talle boeke beskikbaar. Ek skryf vervolgens na aanleiding van Barbara Cassin (gebore in 1947) se boek, Nostalgia: When are we ever at home? (New York: Fordham University Press, 2016, 94p; Amazon Kindle $19.54). Die oorspronklike teks is in 2013 in Frans gepubliseer. Meer as ooit skryf ek vandag na aanleiding van ‘n boek eerder as oor die boek as sodanig. Ek het op hierdie boek besluit vanweë die klem wat Cassin op taal plaas. Sy lewe in en deur en vir taal. Haar teks open die weg vir die siening van ‘n taal, bv Afrikaans, as ‘n “tuiste in eie taal” (JC Steyn).

    Dit is blykbaar veral Duitsers wat boeke oor die heimat en nostalgie geskryf het. Cassin is ‘n jodin wat onder meer die denke van Martin Heidegger (1889-1976) probeer deurgrond. Dit verduidelik deels haar leidende aandeel in die Dictionary of Untranslatables: A philosophical lexicon (Princeton University Press, 2014, 1 344p; Amazon Kindle $43.69).* Dit is uiters moeilik, eintlik onmoontlik, om die boeke van bv Heidegger en Ludwig Wittgenstein (1889-1951) bevredigend uit die oorspronklike Duits te vertaal. Hierdie woordeboek het oorspronklik in Frans verskyn. Die Engelse weergawe is ‘n uitgebreide, bygewerkte publikasie. Meer as 150 geleerdes het daaraan meegewerk. Dit was ‘n merkwaardige en uiters ambisieuse projek.

    [* $43.69 vir 1 344 bladsye is, ten minste kwantitatief, beter waarde as $19.54 vir 94 bladsye. ‘n Meer bekostigbare alternatief vir die genoemde woordeboek is Ella Frances Sanders se bespreking van meer as vyftig woorde, Lost in translation: An illustrated compendium of untranslatable words from around the world (Ten Speed Press, 2014, 112p; Amazon Kindle $11,92). ‘n Interessanter en meer geleerde aanslag is te vinde in Emily Apter se boek, Against world literature: On the politics of untranslatability (Verso, 2013, 368p; Amazon Kindle $21.07), waarin die gevolge van onvertaalbaarheid aan bod kom, bv daar is wêreldliterature (nie net een nie) en vertaalbaarheidstudie behoort die grondslag van vergelykende literatuurstudie te wees.]

    Wat duidelik is, is dat die betekenis wat ‘n mens aan ‘n woord heg enersyds kultuurgebonde is, bv deur jou moedertaal bepaal word, en andersyds deur jou ervaring beïnvloed word. In die jare sestig was ek ‘n dosent aan ‘n universiteit vir swartes. Die NP-regering wou die inheemses tot hoër prestasie aanmoedig deur hulle bokant hulle gewigsklas te laat boks. In die huis wat ek van die universiteit gehuur het, was een van die gevolge dat ek met die skakelaar in die voorportaal die kombuislig aangeskakel het. Ek ken die presiese betekenis van die Afrikaanse woord heimwee, wat sy oorsprong in die Nederlandse heimweh en die Duitse Heimweh het. Die Engelse woord daarvoor is homesickness, wat my egter altyd aan my destydse huurhuis laat dink.

    Die heimat waaroor Cassin in haar 2016-boek nostalgies is, is hulle huis op Korsika, waarin haar man oorlede is (98). Andersins beskou sy haarself as “uprooted”. Dit is maar asof (“as though”) Korsika haar heimat is (86). Dit is ‘n fiksie wat sy soos ‘n kleinood koester. Dit herinner aan Hans Vaihinger (1852-1933) se boek, Die Philosophie des Als Ob (1911) / The philosophy of ‘As If’ (1924). René Descartes (1596-1650) het in 1648 oor homself geskryf: “One foot in one country and the other in another” (26). Dit kan van baie Jode en deesdae ook van baie Afrikaners gesê word. Descartes gaan voort: “I find my condition to be very happy, in that it is free.” Dit is te betwyfel of baie Afrikaner-uitgewekenes hiermee sal saamstem. “My mother was of Hungarian-Jewish descent by way of Trieste and the irredentist lands,* and my father’s family, descended from barbarian pirates, supposedly acted as one of the people’s bankers in the Comtat Venaissin” (86); dus toe Avignon ‘n pouslike staat was (1274-1791). “[But] I am French, as it says on my identity papers” (111).

    [* “The ‘irrendentist’ movement … sought the annexation to Italy of all lands that had historically been inhabited by Italians” (1162).]

    In haar inleidende hoofstuk skryf Cassin dat sy geen tuiste (“home”) het nie, dat Korsika nie haar tuiste is nie, maar dat dit (darem) soos ‘n tuiste voel (69). “It is with this experience that I wish to begin: the feeling I inwardly qualify as an irrepressible nostalgia and that I experience every time I’m ‘back’ in Corsica” (80). “Nostalgia is not simply homesickness and the return home … What it is, [is] an adorable human fiction, a cultural fact … The best way to be back home [would be] in one’s [real] homeland” (98). “[Corsica] emerges like an idea … a point of view on the world” (122). By haar is daar “nostalgia for an island. An island is a place” (127). Dit is ‘n plek waarheen ‘n mens kan gaan maar ook een waarvan jy kan weggaan.

    Die woord nostalgie is ‘n samestelling van twee Griekse woorde, nostos (terugkeer) en algos (pyn, lyding), “both the suffering that has a hold on you when you are far away and the pains you must endure in order to return” (133). Volgens die Historical Dictionary of the French Language (1678) het ‘n geneesheer, ‘n Duitse Switser, Jean-Jacques Harder, die woord Nostalgie gemunt om Heimweh te beskryf (139). “This book questions, together with ‘nostalgia’, the relationship between homeland or fatherland, exile, and mother tongue” (170). Wat Afrikaans betref, kan onderskei word tussen Afrikaans as die moedertaal van uitgewekenes in die buiteland en Afrikaans as plaaslik die uitgeweke/verworpe amptelike en onderrigtaal van sowel die 1996-Grondwet as die ANC-regime.

    Sowel uitgeweke as plaaslike Afrikaners kan deesdae slegs in Afrikaans ‘n tuiste vind. Voorheen het Afrikaners in die land, naamlik blank-regeerde Suid-Afrika, en in bv die Afrikaanse kerke ‘n tuiste gevind. Dit is deesdae (eintlik) nie meer moontlik nie. Dikwels veral nie in die NG Kerk nie. In die Afrikaanse Protestantse Kerk darem nog wel. Vir ‘n uitstekende uiteensetting van die toestand waarin die NG Kerk verval het, lees Fanie Snyman se artikel, “Is die NG Kerk ‘n slagoffer van kerkkaping?” (LitNet 15.11.2019). Snyman het onlangs afgetree as die dekaan van die fakulteit teologie aan die University of the Free State. Voorspelbaar is hy deur ‘n swart kollega opgevolg. Kerklike agteruitgang weerspieël nie noodwendig (in dieselfde mate) ‘n vermindering in religieuse geloof/godsdienstigheid nie.

    Homerus

    Die Odyssee is die onderwerp van Cassin se eerste hoofstuk. Homerus word gewoonlik die legendariese (blinde) outeur van twee heldedigte, Die Illias en Die Odyssee (of Odusseia) genoem, maar die tekste het heel moontlik hulle oorsprong in die agste eeu vC in ‘n breër mondelinge antieke Griekse verband, wat dele van die hedendaagse Turkye ingesluit het. Die Illias het drie dae in die Trojaanse Oorlog (13de eeu vC) as onderwerp. Die Odyssee handel oor Odysseus, die koning van Ithaka, se dekade lange omswerwinge en stryd om ná die Trojaanse Oorlog tuis te kom, dus om na Ithaka terug te keer.

    In hierdie gedig kan die oorsprong gevind word van die uitdrukking “Om jou tussen Skilla en Charibdis te bevind”, dus op ‘n plek waar daar gevare aan weerskante is. Skilla is ‘n gevaarlike rots of spelonk in die seestraat van Messina, geleë teenoor die draaikolk van Charibdis, gevolglik is daar bitter min ruimte vir ‘n veilige deurvaart per skip. In Die Odyssee is daardie gevaar egter ‘n mitologiese monster wat mens en dier verslind.

    In Die Odyssee word van Odysseus se talle vertragings tydens sy terugreis na sy geboorteplek vertel. Sy ontworteling en sy geworteldheid word uitgebeeld. Vandaar sy nostalgie (170). “Nostalgia is what makes one prefer going home, even if it means finding there a time that passes by, death – and, worse, old age – rather than immortality. Such is the weight of the desire to return” (255). “Happy is he who, like Odysseus, can reach home … can return home, after a beautiful journey, full of hard-earned wisdom, to live with his kin for the rest of his life” (407). “Heimweh would be the desire to return, a closed-off nostalgia” (494). Odysseus sê: “What I want and all my days I pine for is to go back to my house and see my day of homecoming” (260). Odysseus vra: “What man has put my bed in another place?” (202, 372). Daar is baie mense wat ontuis voel as hulle nie in hulle eie bed slaap nie. Dit is die mag van die gewoonte; dus identifisering met die bekende, met dít waaraan jy gewoond of geheg geraak het.

    “How do you know you are back home?” (266). Die antwoord is: Wanneer jy tuis voel. “One makes one’s bed, now one must lie in it, a bed rooted for good in the ground of the home. And that is how you know you are at home” (384). In daardie sin het Afrikaners voorheen dikwels gehoor dat hulle aan die suidpunt van Afrika geplant is. Dit is waar hulle wortel geskied en uitmuntende vrugte gedra het. Aan die eens blanke plaaslike universiteite, waar swartes geen bydrae hoegenaamd tot die vestiging en uitbouing daarvan gelewer het nie, eis swart studente deesdae alewig dat hulle op die kampus tuis wil voel. Dit bring mee dat die opset volgens hulle wense getransformeer word. Dit veroorsaak noodwendig dat die blanke studente, wat kultureel anders is en tradisioneel daar hoort, ontuis voel. Aan die wense van blankes steur die ANC-kruipende universiteitsowerhede hulle egter glad nie.

    Vergilius

    Die Aeneïs is die onderwerp van Cassin se tweede hoofstuk. Publilius Vergilius Marco (70-19 vC) is die outeur van die heroïese epos, Die Aeneïs, in Latyn, wat oor die tydperk ná die Trojaanse oorlog handel. Aeneas is die Trojaanse held wat die Romeinse ras sou grondves. In die gedig word daar, in navolging van Die Odyssee, van die legendariese Trojaanse perd vertel, ‘n houtperd waarin Griekse soldate in die 10de jaar van die Trojaanse Oorlog weggekruip het om hul vyande, die Trojane, in die huidige Turkye, ná ‘n beleg van nege jaar te uitoorlê om die stad, Troje, te verower. Kommuniste, soos Joe Slovo, wat in die jare dertig uit Litoue na Suid-Afrika geëmigreer het, en terroriste, soos Nelson Mandela, wat uit die tronk vrygelaat is, was in die spreekwoordelike Trojaanse perd wat toegelaat is om die blanke bewind in Suid-Afrika te vernietig.

    Aeneas vlug met my vader, Anchises, op sy rug uit die brandende stad. Hulle skip word deur verskillende winde in talle rigtings rondgedryf, bv na Sicilië (waar Anchises sterf), Libië, Kartago, nogeens Sicilië en daarna Italië, naamlik die antieke staat Latium. Voor dit besoek Aeneas sy vader in die Onderwêreld, Hades, nadat hy die Styx-rivier oorgesteek het. Romulus en Remus, twee lede van die nageslag van Aeneas en sy Trojane, wat die Latynse kultuur, bv taal en kleredrag, aanvaar het, het die stad Rome op die Sewe Heuwels gevestig. Die bevolking van die staat Latium is uitgebou tot ‘n nasie wat eeue lank die Romeinse Ryk sou beheer. Hierdie epos het Dante Alighieri (1265-1321) se epiese gedig, La Divina Comedia (1320, 1ste druk 1472), beïnvloed, wat meegewerk het dat veral die Toskaanse taal mettertyd Standaard-italiaans geword het.

    Aeneas, met sy vader op sy rug, simboliseer iemand wat alles in sy vermoë doen om, terwyl hy vlug en daar geen hoop meer is nie, soveel moontlik van sy vaderland met hom saam te neem (40, 557). Anders as Odysseus keer Aeneas nie na sy geboorteland, sy heimat, terug nie. “[His] uprootedness occurs without any hope of return” (528). Hy is uit Troje gegooi en moet as emigrant in ballingskap sy begeertes by sy nuwe situasie aanpas (533). “Aeneas will no longer speak Greek but Latin, the language of those who live where he is settling. Exile forces one to abandon one’s mother tongue. Land of the fathers, language of the mothers: it is with the language of the other that one makes a new fatherland for oneself” (626; ook 736). Hannah Arendt spreek hierdie standpunt lewenslank teë (kyk hier onder). Vir haar is haar moedertaal die maatstaf vir [onveranderbare] identiteit (670).

    Uiteindelik vind Aeneas ‘n tuiste in ‘n nuwe taal, Latyn (45). Hy sê: “[I shall] make them all Latins with one language” (528, 670). “The Greek language … disappears … to the advantage of Latin” (676). Dit herinner aan die heillose ANC-regime wat daarop ingestel is om Afrikaans as amptelike taal, asook andersins (as hoftaal, as onderrigtaal in skole en aan universiteite, ens), te vernietig, met as ideaal een (swart) nasie en een taal, “globish, global English” (725), die absoluut teenoorgestelde van ‘n eie nasionale taal. “[But] the memory of the past remains present right up to the last breath [of Aeneas]” (539).

    Hannah Arendt

    Sommige idees van Hannah Arendt (1906-1975), ‘n Duitse jodin, is die onderwerp van Cassin se derde hoofstuk. Arendt was ‘n student van Martin Heidegger en Karl Jaspers (1883-1969). In 1937 het sy staatloos geword toe haar Duitse burgerskap nietig verklaar is. In 1941 het sy in Amerika aangekom en in 1951 ‘n Amerikaanse burger geword (736). Dit is net haar nasionaliteit wat verander het (803); nie haar identiteit nie. Terugskouend op haar lewe het sy gevra: “What remains? The language [German] remains” (731, 742, 797). “The German language is the essential thing that has remained and that I have always consciously preserved” (973). “I had to leave Germany more than thirty-four years ago; the mother tongue is the only thing you can take with you from the old country, and I have always tried to keep this irreplaceable thing intact and alive” (809).

    Vir bannelinge is hulle moedertaal “the only part of their home they still mastered” (827). “Language is what counts” (803). Arendt sê: “There is a tremendous difference between your mother tongue and another language” (803). “It is the mother tongue, not the land of her fathers, that constitutes her homeland … It is the [her] resistance of German in New York [City] that makes the [her] homeland … Arendt teaches us how to detach language from people … The German language and the German people are not identical or superimposable in any way, especially not politically” (742). Arendt sê: “I … don’t believe that I have ever considered myself a German – in the sense of belonging to a people as opposed to belonging to a state” (758). “The country I like best of all is German [the language]” (1015).

    Richard E Flathman verskaf die volgende samevatting van Arendt se denke, waaruit duidelik blyk waarom haar idees tersaaklik vir Cassin se boek is. “There is a breach between being and thinking, one that cannot be closed by thought … Modernity remains mired in egoism, a condition compounded by the emergence of a ‘mass’ that consists of bodies with needs temporarily met by producing and consuming and which demands governments that minister to these needs. In place of thinking, laboring, and the administration of things now called democracy, all of which are instrumental but futile as responses to the ‘thrown’ quality of our condition, Arendt proposed to those capable of it a mode of being, political action, that she found in pronounced form in pre-Socratic Greece and briefly and gloriously at the founding of the Roman and American republics … Political action requires the courage to initiate one know not what. Its outcome is power; not over other people or things but mutual empowerment to continue acting in concert and thereby to overcome egoism and achieve (positive) freedom and humanity” (The Cambridge Dictionary of Philosophy, 2nd edition, edited by Robert Audi, Cambridge University Press, 1999, p 43).

    Na aanleiding van die vorige paragraaf kan ons sê dat daar ‘n verskil is tussen die omstandighede waarin Afrikaners hulle tans bevind en die situasie waarin hulle graag wil wees. Die swart massa gee voorkeur aan die bevrediging van hulle eie korttermyn behoeftes. Die ANC-regime probeer om veral ten koste van blanke belange aan hierdie eise te voldoen. Sonder hulle instemming en teen hulle sin woon Afrikaners in ‘n land waar beleid deur emosie eerder as rasionaliteit bepaal word. Om uit hierdie gat te kom, is politieke aksie noodsaaklik. Afrikaners sal êrens moet begin om iets te doen ten einde hulle vryheid en selfbeskiking, en dus ook hulle selftrots, terug te wen.

    Arendt het Engels aangeleer, maar kon dit nooit aksentloos praat nie. Sy was ook nie in staat om idiomatiese Engels te skryf nie. Haar man het gepraat van “the ‘stammering existence’ of exiles who are tossed about ‘not only from country to country, but language to language’” (827). “Home is the language [German] that she lives in against all opposition … The German language was what remained of a homeland, or rather, what remained as a homeland. In so doing she taught us that there is a ‘difference between the mother tongue and the land of the fathers’” (45). “To have one’s language for a homeland, or even for one’s sole homeland. That is how, in dark times, Hannah Arendt, ‘naturalized’ in her American exile. Chooses to define herself: not in relation to a country or a people but only in relation to a language, the German language. It is this language that she misses and wants to hear” (175). “It wasn’t the German language after all that went mad” (973) – in die tyd van Naziisme. Insgelyks behoort Afrikaans nie op grond van apartheid veroordeel te word nie. In talle opsigte was apartheid ‘n sinvolle beleid. In elk geval, waarom word Engels nie verdoem op grond van imperialisme, kolonialisme, standbewustheid en die tradisionele Britse beleid van rasseskeiding nie?

    Dit lyk asof hulle moedertaal, Afrikaans, tans die kern is van wat van Afrikaner-identiteit behoue gebly het. Maar dan Afrikaans wat dikwels en al hoe meer in ‘n hoogs onvolmaakte toestand verval het, naamlik in geradbraakte, Engels-besoedelde vorm. Ek het al dikwels maar tot dusver tevergeefs gepleit dat Afrikaansinstansies, soos die Afrikaanse Taalraad (ATR), die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV) en die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, hulle verpligting ten opsigte van die gehalte van Afrikaans moet nakom deur veldtogte ten bate van taalsuiwerheid te voer. Om politieke redes, dus om politiese byderwetsheid, verseg hulle om iets hieromtrent te doen. Dieselfde geld iedere tans praktiserende dosent in die Afrikaanse taal- en letterkunde.

    Vir my is en bly dit een van die verwerplikste, skandaligste en onverskoonbaarste verskynsels in die nuwe Suid-Afrika. Die ingesteldheid is: Soos Afrikaners kan Afrikaans maar in sy swernoot gaan. Daar is skynbaar geen voorgevoel of aanvoeling vir onherstelbare verlies, vir heimwee, nie. Omdat Afrikaanstaalsuiwerheid nie bevorder word nie, is nie net nieblanke sprekers al hoe meer geneig om Afrikaans met onnodige Engelse woorde te besoedel nie, maar ook blanke Afrikaanssprekers. Daar kan gerus in gedagte gehou word wat Victor Klemperer (1881-1960), ‘n neef van die dirigent Otto Klemperer, geskryf het: “Words can be like tiny doses of arsenic: they are swallowed unnoticed, appear to have no effect, and then, after a little time, the toxic reaction sets in after all” (984). Toksiese Afrikaans neem epidemiese afmetings aan sonder dat teenmiddels aangewend word. Die dood is so ‘n taal se voorland. Dit sal nie in ‘n erg geradbraakte toestand vir lank en sekerlik nie onbepaald naas Engels kan bly voortbestaan nie.

    “What is it that makes a tongue a ‘mother tongue’? Perhaps the possibility of invention. Poetry, this making (of) language, is naturally bound up with the mother tongue” (827). “Rather than using it [the mother tongue] as a static totality, one produces it as energeia and not as ergon, as putting into work, into act and evolution. Arendt underscores this: ‘I do things in German that I would never allow myself to do in English’” (833). In sy voorwoord by die boek skryf Souleymane Bachir Diagne: “Cassin proposes … an important distinction between the language that we put into work as energeia, in which we allow ourselves to make radically new possibilities happen because we feel that we contribute to its continuous creation, and the language that we use, no matter how well we master it, as ‘a static totality’, which we perceive as already constituted outside of us, as an ergon” (51), dus as bloot ‘n gebruiksmiddel.

    Myns insiens kan hierdie onderskeid veralgemenend op die Afrikaans van Afrikaners en bruin mense toegepas word. Afrikaners is Afrikaanslojaal en beskou hulle moedertaal as deel van hulle onvervreembare identiteit; selfs as die kern van hulle identiteit, dus as dít wat van hulle meer as enigiets anders Afrikaners maak. Afrikaners is noodwendig Afrikaanssprekend. Hulle gaan skeppend met Afrikaans om, soos oortuigend geboekstaaf in die taal- en literatuurgeskiedenis van en ander gepubliseerde werke in Afrikaans.

    Bruin mense, daarenteen, is tot dislojaliteit jeens Afrikaans geneig. Afrikaans is nie deel van hulle onvervreembare identiteit nie. Baie van hulle het (met wisselende mate van sukses) verengels. Sedert 1994 neem hierdie verskynsel epidemiese afmetings aan. Bruin mense het dus nie noodwendig Afrikaans as moedertaal nie. Vergelykenderwys is hulle skeppende vermoë in Afrikaans skynbaar beperk. Weens hulle neiging tot Afrikaansdislojaliteit wend hulle hulle dikwels en al hoe meer tot die mondelinge en skriftelike gebruik van Engels as kenmerkende deel van hulle geradbraakte Afrikaans, pleks van skeppend met Afrikaans om te gaan. Afrikaans word verwater tot (bloot) ‘n kommunikasiemiddel pleks van dié vaandeldraer van hulle identiteit en kultuur te wees. Bruin mense behoort dus – al word daar kwantitatiewe redes ten gunste hiervan aangevoer – geensins met die toekoms van Afrikaans vertrou te word soos sommige Afrikaanse instansies, soos die ATR en die ATKV, by voorkeur en met oorgawe doen nie.

    Wat by bruin mense met hulle Afrikaans/Engels, bv Kaaps, gebeur, is soos by die swart mense se Engels. Die taal word meganies, dus nie-skeppend, gereproduseer. “One cliché chases another” (833). Byvoorbeeld, ons moet kort-kort aanhoor die polisie werk “round the clock” om misdadigers op te spoor, maar dan verskyn daar foto’s van polisie-amptenare wat selfs in die dag tydens dienstyd slaap. “We become the way we speak” (840). “This lack of invention … rides on the back of a lack of taste” (871). Ons moet liefs energiek en skeppend en met eerbied met taal omgegaan. Tans kan dit meer as ooit met reg van die Afrikaans van alle Afrikaanssprekendes verwag word.

    “One’s tongue is no longer a ‘mother tongue’ as soon as one no longer invents anything in it, indeed, … it is no longer even really a ‘tongue’ for all those politically and humanly idiotic listener-transmitters crippled by banalities and lacking in any reflective or critical judgment” (854). “When the mother tongue is no longer a tongue, a language, there is only propaganda. In fact, it is because we have a responsibility with regard to the words we use, the responsibility of an author and not of a receiver or communicating go-between, that language is also something political” (859). Dat dit só is, spreek uit wat hier bo staan. ‘n Prominent kenmerk van die kultuurkrisis of -oorlog is “mass culture, mass communication: when the language in general use is no longer anything but globish, that is, global English, and there is no longer any invention, taste, or judgment” (871).

    Cassin beklemtoon “the absolute singularity of the mother tongue” (883). “The mother tongue is unlike any other tongue not simply because it is the language or tongue of the mother – and one has only one mother – but because it constitutes one’s very being through a complete imbrication [“oorvleueling”] of nature and culture. How can we ‘have’ a language without ‘being’ in the process constituted by this sonorous mix of signifiers and life, that is, without having us?” (876). Haar verwysings na “being” (syn, dus wat is) kan op Heidegger se invloed dui. Heidegger het die Griekse taal as van wysgerige aard beskou. Hy skryf: “The extent to which this is so depends on the depth and power of the people and the race who speak the language and exist within it” (900). Dit kan ontologiese nasionalisme genoem word (906). “Das Vaterland ist das Seyn selbst” (913) – Die vaderland is syn as sodanig.

    Ons lewe in ‘n era waarin geradbraakte Afrikaans en vlakheid van denke, bv onkritiese konformering met modeverskynsels, hoogty vier. Kan ons wat hierop volgend van Homeros en Grieks gesê word steeds van Afrikaanse skrywers en Afrikaans sê? Ek dink nie so nie. “Just by reading Homer one learns to speak Greek, to speak well, to think correctly, to be cultured, to be civilized, in short, to be men, and one thereby differentiates oneself from ‘barbarisans’ (we would say ‘foreigners’), that is, from those we cannot understand, who do not speak Greek, who commit barbarisms in language, who are neither cultured nor civilized, who are not men like us, who are not men at all … Isn’t belonging to a people precisely this imbrication of language and culture?” (888).

  • Leon Lemmer: Oor imperialisme en kolonialisme

    Leon Lemmer: Oor imperialisme en kolonialisme

    Volgens die ANC/SAKP se siening het kolonialisme nie in 1910 plaaslik tot ‘n einde gekom nie. Omdat hierdie kamerade kolonialisme met blanke heerskappy assosieer, was Suid-Afrika van 1910 tot 1994 na bewering onder die juk van ‘n spesiale soort kolonialisme. Dit is, soos so baie van die ANC/SAKP-ideologie, rasgebaseerd; indien nie rassisties nie. Anders as by hierdie kamerade is dit vir my doeleindes belangrik om duidelik tussen die werklike kolonialisme (tot 1910) en die al hoe meer soewereine blanke bewind (vanaf 1910) te onderskei. Daar is aspekte van die werklike kolonialisme wat veral deur Afrikaners veroordeel kan en moet word, bv die Anglo-Boereoorlog en alles wat daarmee saamhang.

    Wat egter ten gunste van sowel die Hollandse as die Britse kolonialisme gesê kan word, is dat dit die grondslag vir Europese beskawing en blanke kultuur in Suidelike Afrika gelê het. Ná 1910 het hierdie beskawing voortreflike wasdom bereik deurdat Suid-Afrika in talle opsigte by verre die uitnemendste Afrikaland geword het. In so ‘n mate dat dit jaloesie en vyandigheid by agterlike en relatief prestasielose Afrikalande gewek het. Anders as die bedenkinge wat ek oor vóór-1910 koester, is daar baie in Suid-Afrika se latere geskiedenis (tot omstreeks 1989) wat my met bewondering en trots vervul. Suid-Afrika was ‘n land waarin ek tuis gevoel het. In 1990/94 het daar weens ongekende dwaasheid ‘n radikale breuk in ons geskiedenis gekom, met katastrofiese gevolge wat heel moontlik onherstelbare skade berokken het. Suid-Afrika het ‘n land geword waarin ek glad nie tuis voel nie.

    Jeremy Black (gebore in 1955) se jongste boek is Imperial legacies: The British empire around the world (New York: Encounter Books, 2019, 216p; Amazon Kindle $17.24). Hy is ‘n deurwinterde historikus wat as dosent aan die University of Exeter verbonde is. Black het dosyne gesaghebbende boeke gepubliseer. Hierdie boek is ‘n distillasie van die beste insigte waartoe hy in staat is. Hy is veral sensitief vir besware wat uit Indië opklink: “The amnesia essentially on the part of the newly independent” (Kindle 446). “‘Amnesia’, however, is a term that is not only employed selectively, but has also been ‘weaponized’ as a term of criticism” (453). Black probeer nie om imperialisme en kolonialisme ten alle koste te verdedig nie. Hy poog eerder om aan te toon dat ander regeringsvorme nie noodwendig (altyd en in alle opsigte) beter is nie. “The intention is not to ignore drives for economic, geopolitical, and military benefit, which are more generally true of imperialism and, indeed, of governmental policy as a whole” (2601).

    Dink aan hoe dikwels blankes tydens die WVK-verrigtinge van gerieflike geheueverlies beskuldig is, maar die ANC/UDF/SAKP-terrorisme is sover moontlik aan die vergetelheid toevertrou. Black gee sy afkeur van politieke byderwetsheid duidelik te kenne. Hy skaar hom aan die kant van nasionalisme en teen globalisme. “The transnational world can be presented as resulting in a new type of empire and new forms of imperialism. This was allegedly the case with the new international order devised in the 1940s, with bodies such as the World Bank, the International Monetary Fund, and the United Nations. The order at once offered liberal international values, such as free trade, and reflected what can be seen as an imperial conceptual order on behalf of the United States” (1161).

    Black is opvallend still oor Suid-Afrika. Dit kan wees dat hy nie so sleg van apartheid/rasseskeiding dink as wat van hom verwag word nie. Maar soms noem hy ‘n verskynsel te maklik rassisties. Hy verwys wel na die Rhodes Must Fall/RMF-beweging (616) en die gesindheid van die RMF-voorbokke, naamlik: “We are looking at how to decolonise knowledge and in particular decolonise our literature and pedagogy” (626). “It constituted ‘historical revisionism for what is a crime against humanity’” (642). Hy noem ook dat “the treatment of detainees in the Boer War” soms as ‘n voorbeeld van “Britain’s gulag” opgehaal word (649) – gulag: “Russian term for the system of prisons and labour camps used to silence dissidents and opponents of the Soviet regime.”

    Wanneer aan ‘n imperiale ryk gedink word, is die Britse Ryk meesal op die oog. As na kolonialisme verwys word, word daar gewoonlik aan Britse kolonies gedink. Dit is ten minste in die Engelssprekende wêreld en in Engelstalige tekste die geval. Black is ‘n konserwatiewe gees wat as ‘n versigtige pleitsbesorger vir die Britte optree. “This book considers this imperial legacy from the British perspective, and from those elsewhere” (77). Oordrewe kritiek teen die Weste en die blankes is hoog in die mode. “In practice, ‘decolonization’ is frequently a call for a hostile engagement with the supposed legacy of the past” (3184).

    Black poog om sommige sodanige aantygings met historiese feite te weerlê. Byvoorbeeld: “The habit of blaming the Atlantic slave trade simply on Europeans rather than allocating due agency to enslavement and sale of Africans by Africans” (2038), asook “The British, although earlier the most active of the slave traders, were instrumental in ending the slave trade and slavery” (118). “Furthermore, those who deploy hindsight might be better served directing their energy toward urgent present abuses, which include a continued slave trade and slavery” (129), bv in hedendaagse Mauritanië en die Soedan (2541).

    As leser het ek Black as outeur soms jammer gekry. Apartheid, dus die blankes, kry die skuld vir alles wat in die nuwe Suid-Afrika verkeerd is, al is baie van die huidige plaaslike probleme ongetwyfeld die maaksel van die ANC-regime. Insgelyks word die Britte se imperialisme en kolonialisme dikwels op ‘n uiters vyandige en oordrewe manier die skuld gegee vir wat ná politieke afhanklikheid in die eertydse kolonies verkeerd geloop het. Byvoorbeeld: “The government of Zimbabwe, when under Mugabe from 1980 to 2017, tended to present its difficulties as derived from the legacy of British imperial control and the continuing reality of British economic pressures; rather than addressing serious issues in its government composition, policies, and structures” (2278).

    Dit maak skynbaar glad nie saak hoe baie tyd sedert die beëindiging van kolonialisme verloop het nie. “Many of the works that are published on empire are certainly very politically committed, as are their presentation. This establishes norms within which further works are written, presented, published, and considered” (522). Naas die Britse imperiale gewelddadigheid is daar “the unethical violence of pre- and postclonial governments and societies” waarop die aandag ewewigtigheidshalwe ook gevestig moet word (83).

    In hierdie konteks gaan dit deesdae dikwels om anti-Westerse en anti-blanke retoriek. “It can be an aspect of the ‘virtue signaling’ of conspicuous morality. This signaling is a process that is highly important to individual and political assertion, and notably so given the emphasis on feelings as a way to validate attitudes and to justify policies: ‘I feel’, rather than ‘I think’. The cult of the victum is also pertinent” (144). Onderliggend het ons dus maar weer met die geykte polities byderwetse twak uitgedruk in oorbekende retoriek te make, bv marxisme: “Imperialism serves for many critics as an equivalent to, or surrogate for, capitalism” (709).

    Omdat die gesindheid wesenlik anti-Westers en anti-blank is, word naas Brittanje noodwendig ook die Verenigde State van Amerika betrek. “The transfer of blame to the British Empire and/or to the United States was all to typical of a postcolonial failure to accept responsibility” (396). Black merk tereg op: “Indeed, empire is an aspect of the culture wars” (72). “It is normal to present the energy and power of imperialism as directed against non-Western peoples and thus as racist” (2691).

    In die Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal (HAT) word imperialisme (afgelei van empire) beskryf as “politieke beleid van ‘n staat om ander gebiede onder sy mag en invloed te bring” en kolonialisme as “ekonomiese, politieke en maatskaplike beleid waardeur ‘n groot moondheid sy kontrole [beheer] oor ander landstreke en volke handhaaf of uitbrei; beleid waardeur kolonies verkry en behou word.” Aan die woord empire kleef daar ‘n onverkwiklike geurtjie. Die Afrikaanse vertaling, ryk, proe en ruik seker nie so sleg nie. “Notably among the young across the political spectrum, and increasingly so, commitment to empire was perceived as the antithesis of what is meant to be ‘modern’, as an obstacle to economic reform, and emblem of oudated social values, and a view out of kilter with democratic political values” (3012). Die woord empire word (nog) nie as ‘n Afrikaanse woord in die Afrikaanse Woordelys en Spelreëls (AWS, 11de uitgawe, 2017) erken nie. Die progressiewe HAT (6de uitgawe, 2015) lys Empaaier. ‘n Oorverligte gees soos Willie Esterhuyse gebruik empire en ryk afwisselend in sy boek, Oorlog en vrede (Naledi, 2019, 353p).

    Sodra Amerika in hierdie konteks naas Brittanje betrek word, word dit nodig om tussen ‘n formele ryk (soos histories dié van Brittanje), dus egte kolonialisme, en ‘n informele ryk (soos dié van Amerika), dus “neo-colonialism” (396), te onderskei. “‘Informal’ empire fitted the American trajectory more so than that of Britain” (840). “Informal empire can serve, for example, to discuss the speading economic and military power of China, or the interventionist conduct of Russia and India in neighboring states, or the attempts of Brazil, Nigeria and South Africa to act as regional powers” (1207). Aan die woord imperialisme kan dus meerdere betekenisse geheg word. “The range of types of rule described and critized, or described through criticism, as imperial or imperialism is very extensive. It operates as a catchall phrase for the external imposition of power, although external, imposition and power are all subject to varied understandings and usage” (1192).

    Australië is bv al hoe meer deel van die informele Amerikaanse ryk ter vervanging van sy historiese verbintenis met die formele Britse ryk. “Growing cultural affinity between the United States and Australia was an important part of the changing situation. In so far as imperial legacies were concerned, Australia had increasingly to adapt to the informal American empire, rather than the formal British one” (2129). Die Australiese bevolking is oorwegend Westers, maar geografies is hy in die Ooste geleë. Die land is dus op Oosterse handelsbetrekkinge aangewese, maar terselfdertyd het hy, ter behoud van sy tradisionele kultuur, die diplomatieke en militêre ondersteuning van Amerika nodig.

    “The [British] empire was seen as being transformed into the Commonwealth, rather than lost” (2987). Omtrent al wat substansieel van die Britse Ryk oorgebly het, is die Gemenebes (“Commonwealth”) van 16 lande, hoewel daar steeds 14 ander Brits-afhanklike maar minder beduidende geografiese gebiede is. Laasgenoemdes kan “vasalstate” genoem word; ‘n term wat Esterhuyse dikwels gebruik. Die Australiese Aboriginals gebruik die term “Stolenwealth” (1990), asook die frase “Stolen Generations” (2011), as deel van hulle “grievance industry” (2033). Die Gemenebes word nie eens meer die Britse Gemenebes genoem nie. Soos by mense het hier gelykheid ingetree, sodat die leiding nie meer (noodwendig) van die Britte uitgaan nie. Die Britse monarg het darem (voorlopig) haar posisie as die formele hoof van die Gemenebes behou. “The Commonwealth did not meet British hopes that it would serve as a continuation of imperial cohesion. The creation of an equal partnership proved a goal that was incompatible with British leadership” (3060).

    Die Amerikaners is bekend/berug daarvoor dat hulle graag beweer dat hulle geen ryk of kolonies het nie. “As with [the expansionism of] India, Indonesia, and China, it is an irony unappreciated by most Americans and resented by many of them that the United States was itself to be regarded as an imperial power. It certainly took an imperialist course in North America in the nineteenth century at the expense of Native Americans, Spain, and Mexico, and in attempts to conquer Canada and later to limit its expansion” (829).

    Indonesië het soveel moontlik eilande in die omgewing van Java probeer inpalm, bv Oos-Timor (1975-1999). Oor Indië en China skryf Black: “Indians denouce British imperialism and then defend their own conduct in Kashmir; and their Chinese counterparts do the same over Tibet” (922). Van groot aktuele belang is die “‘inchoate [wordende] imperialism’ in modern Islamic geopolitics” (927). Rusland se formele ryk (die eertydse Sowjetunie) en voortgesette informele ryk is algemeen bekend. “Soviet policy in Eastern Europe was definitely imperial” (1079). “Communism … ruthlessly exploited anti-imperialism while suppressing it in the Soviet Union” (1157).

    Maar naas Amerikaanse uitbreiding in aangrensende geografiese gebiede, is daar baie lande wat in meerdere of mindere mate bv ekonomies en/of militêr van Amerika afhanklik is. Insoverre hulle afhanklik is – dus nie werklik onafhanklik is nie – is hulle vasalstate. Dit geld veral vir state in of naby die Amerikas (Noord-, Sentraal en Suid-Amerika). “American policy in Central America and the Caribbean was frequently seen by critics as imperial in character … as with the American invasions of the Dominican Republic in 1965, Grenada in 1983, and Panama in 1989, and with American pressure on Cuba from the 1960s and on Nicaragua in the 1980s” (1079).

    Die oorsprong van hierdie Amerikaanse inmenging in die sake van buurlande is die “Monroe Doctrine: declaration by the US president James Monroe [1758-1831, 5th president 1817-1825] in 1823 that the USA would not tolerate any European nation trying to establish a colony in the Americas, and that any attempt to do so would be regarded as a threat to US peace and security … The doctrine, subsequently broadened, has been a recurrent theme in US foreign policy” (Collins World Encyclopedia, 2003, p 622). Die Sowjetunie/Rusland het in 1962 tydens die Kubaanse missielkrisis agtergekom dat hy ingesluit word by die Europese lande wat nie in die VSA se dampkring/invloedsfeer/geografiese omgewing mag inmeng nie. Haïti is sedert 1804 polities onafhanklik ná ‘n geslaagde en dikwels geromantiseerde slawe-opstand teen Frankryk as die koloniale moondheid. Maar agtereenvolgende regerings was so onbekwaam dat Amerika bv van 1915 tot 1934 beheer oor Haïti geneem het.

    Ná die Tweede Wêreldoorlog het Amerika ongetwyfeld die leidende Westerse moondheid geword. Brittanje moes voortaan tweede viool speel. Uitgaande van die (skynheilige) veronderstelling dat hy nie kolonies het nie, het Amerika hom kragdadig vir dekolonisering beywer, asook vir die vestiging van demokrasie in sulke lande. “This process of continuing American hostility to empire, notably to that of Britain, was encouraged by the extent to which many immigrants to the United States fled imperial rule elsewhere … This was the case with Jews leaving Russia … The Irish diaspora in the United States is instructive in this light. The devastating Irish Famine that occurred between 1845 and 1852 and the resulting large-scale emigration … attract lasting attention, and thus characterize the Irish experience of the British Empire in a very hostile light” (Black 810).

    Daar is ‘n Amerikaanse teenhanger vir Jeremy Black se boek, naamlik Daniel Immerwahr se How to hide an empire: A history of the greater United States (2019, 528p; Amazon Kindle $17.24). Aanvanklik was dit my voorneme om Immerwahr se boek saam met dié van Black te bespreek, maar dit is op die oomblik ongewens omdat ‘n hersiene, ietwat verkorte uitgawe (416p, $14.46) op 27 Februarie 2020 gepubliseer gaan word. Intussen kan daar egter kennis geneem word nie net van lof vir hierdie boek nie, maar ook van die substansiële kritiek wat deur bv Howard Hills in die Kindle-katalogus uitgespreek word.

    Black skryf: “Between 1750 and 1900, Britain became the foremost power in the world, both territorially and economically” (101). “Empire was in part supported and defended on the grounds that it provided opportunities for the advance of civilization” (105) – ‘n regverdiging wat hedendaagse kulturele marxiste glad nie wil hoor nie. Polities byderwets mag aan ‘n hiërargie van beskawings, lande, rasse, etnisiteite, individue, ens, eintlik nie gedink word nie. Lank gelede is aanvaar dat die aarde plat is. Deesdae het dit evangelie geword dat alles wat met die mensdom te make het gelyk, dus nie-hiëragies, is. Iets soos ‘n elite, dus meerderwaardige mense – mense wat bv intellektueel of moreel beter as ander mense is – bestaan glo nie meer nie. Gevolglik word die wil by bv die gepeupel om te verbeter, gesaboteer.

    ‘n Belangrike deel was die Westerse imperiale beskawingsinisiatief was om inheemses in die kolonies tot die Christendom te bekeer. Maar die rol wat religie, oftewel sendingywer, in hierdie konteks gespeel het, het met verloop van tyd radikaal verander. “Attitudes toward Christian trusteeship were significant, in Britain, the United States, and elsewhere, in encouraging support, first and foremost, for imperial rule and then for decolonization” (972). Op ‘n soortgelyke manier is die christelike religie voorheen ter regverdiging van rasseskeiding gebruik terwyl dit die afgelope dekades ingespan word om (gedwonge) rasse-integrasie aan te moedig. Insgelyks is die Bybel voorheen gebruik om homoseksualiteit te veroordeel terwyl dit deesdae al hoe meer gebruik word om (feitlik) enige vorm van seksualiteit te regverdig. Tradisionele waardes word dus in hulle teenoorgesteldes omgekeer.

    In die konteks van vermeende Britse meerderwaardigheid gee Black nogal heelwat toe. Afrikaners is immers goed met die hooghartigheid van die Britte bekend. “There was a clear sense, with England (from 1707, Britain) as of other empires, of superiority to lesser societies and of value, both to England and in world-historical terms, of bringing them under control and, through the plantation system of establishing settlers, of using the land in a more fruitful fashion … There was a clear attempt to present Western civilization as not only superior to other civilizations, but also as defining the de-civilized nature of these civilizations” (160). Die benutting van grond, bv vir produktiewe landbou, behoort vir boere ‘n sterker reg op daardie grond te vestig as dié van nomadiese inheemses wat vóór hulle daar rondgetrek het. Dit is ‘n beginsel wat bv in Australiese howe aanvaar is.

    Daar is onder meer twee dinge wat Black bekemtoon. Eerstens dat geskiedkundige gebeure in die konteks van hulle tyd beoordeel moet word. Byvoorbeeld, “The modern criterion of equality is not a terribly helpful one when considering values prior to the twentieth century” (441). Wat om ideologiese redes deesdae gebeur, is dat “the appropriate contextualization is generally absent” (344). In die imperiale/koloniale konteks het ontwikkeling (“development”) iets anders beteken as die hedendaagse klem op “self-determination, democracy, and human rights” (695).

    Tweedens dat geskiedenis glad te dikwels geskep of aangepas word “to serve a modern narrative” (290); dus “to present the past in order to satisfy current mores” (344). Dit is wat die ANC met oorgawe in bv skoolgeskiedenisboeke doen. Die regime vind spreekwoordelike nuttige idiote onder historici, wat in ruil vir geld doen wat polities byderwets van hulle verwag word. Naamsverandering van bv stede, dorpe en strate en die verwydering van standbeelde is van die aanstootlike maniere waarmee die ANC die geskiedenis herskryf.

    Malcolm Turnbull, die Australiese eerste minister (2015-2018), het gesê: “A free country debates its history – it does not deny it. It builds new monuments as it preserves old ones, writes new books, not burns old ones” (1980). In Australië, soos deesdae in Suid-Afrika, is ‘n linkse vertolking van die geskiedenis aan die orde van die dag. Byvoorbeeld, byna ongelooflik: “In 2018, the national airline Qantas issued instructions to its staff that they were to refer not to the settlement of Australia but to its invasion” (2084).

    Die Britte is nie die uitvinders van rykskepping nie. Vóór die Britse Ryk het daar talle ryke bestaan. “Britain generally was not the conqueror of native peoples ruling themselves in a democratic fashion, but, instead, overcame other imperial systems, and that the latter themselves rested on conquests” (300). Met die “generally”-kwalifisering word erken dat daar uitsonderings was.

    Vergelykenderwys het die Britte na bewering (soms) beter as ander veroweraars/besetters gevaar. “Germany, earlier in the 1900s, followed policies in East and South West Africa that were far harsher than those of Britain, as were those of the Congo when King Leopold II of Belgium ruled it. Moreover, the brutality used by the Italians in the 1920s and 1930s to suppress resistance in Libya and to conquer Ethiopia, and that of the Japanese in Korea and, even more, in China, were far worse than that seen with the British Empire in the same period, or possibly any period” (309).

    Daar is hierdie interessante opmerking: “Libyan troops considered themselves white Arabs closer to Italians than to black Ethiopians” (325). Dwarsoor die wêreld behou ‘n ligte vel sy prestige-waarde op grond van hierdie groep se bewese prestasies, ten spyte daarvan dat blankes meer as enige ander kleurgroep veroordeel word. Omgekeerd: “In Brazil, Cuba, and Venezuela … in what have been termed ‘pigmentocrasies’, those with a darker skin found themselves discriminated against, a situation that is still very much the case” (2460).

    “A negative account of British imperialism was necessary not only to give additional meaning to the process of national liberation, but also in order to provide a stronger logic for nation, country, and state” (377). Byvoorbeeld, die ANC se strategie is om die plaaslike blanke bewind in propaganda so sleg moontlik voor te stel, sodat die huidige opset vergelykenderwys nie so sleg daarby afsteek nie.

    Die volgende verskynsel is ook maklik in die nuwe Suid-Afrika herkenbaar: “Independence movements pledge to preserve freedom but then frequently acted to limit it … These movements claimed to reject the imperial state, but in practice sought to take it over and maintain its power” (386). In die nuwe Suid-Afrika word sowel liggaamlike vryheid (bv om veilig in die land te woon) as geestelike vryheid (bv om te dink en sê wat jy wil) al hoe meer aan bande gelê.

    Daar is hierdie waarheid: “Corruption appears to have gotten worse since imperial rule ended in many countries” (417). Dit herinner aan die keer toe Thabo Mbeki die waarheid kwytgeraak het: “Bevryding van ‘n diktatorskap [bedoelende diktatuur; na bewering die “apartheidsregime”] bring noodwendig [!] ook korrupsie mee” (Willie Esterhuyse, Eindstryd, Kaapstad: Tafelberg, 2012, p 166); iets wat Suid-Afrika sedert 1994 in buitensporige mate ervaar.

    “Critics sometimes underplay the extent to which the Mau Mau Uprising in Kenya in the 1950s and early 1960s involved murderous attacks on other Africans, who indeed made up the bulk of the victims” (458). Plaaslik vind soortgelyke verdraaiing plaas. ANC/UDF/SAKP-terroriste het baie meer swartes as blankes gedood. Dit is gedoen om die swartes te intimideer sodat hulle die “bevrydingsbeweging” steun en vanaf 1994 daarvoor stem. Desnieteenstaande word voorgegee, of ten minste geïmpliseer, dat kamerade se bloed uitsluitlik gevloei het om van die blanke “juk” ontslae te raak. Uiteraard kan hierdie ANC-benadering nie op oorspronklikheid aanspraak maak nie. Byvoorbeeld, op ‘n herdenkingsplakkaat in Indië staan: “This place is saturated with the blood of those Indian patriots who were martyred in a nonviolent struggle to free India from British domination” (1376).

    Mohandas Gandhi (1869-1948) kon net so min soos Desmond Tutu met reg daarop aanspraak maak dat die “onafhanklikheidstryd” nie-gewelddadig, dus vreedsaam, gevoer is. Byvoorbeeld, as deel van die Indiese “bevrydingstryd het Udham Singh in 1940 vir Michael O’Dwyer vermoor. “The murderer was treated as a hero by many Indian contemporaries … There is a museum dedicated to him … and he has been the subject of films. The day of his death is a public holiday” (1412). Dieselfde gebeur in die nuwe Suid-Afrika. Moord en terrorisme geld nie as diskwalifikasie vir die bekleding van ‘n hoë pos nie. Museums word ingespan, selfs uit die grond uit opgerig, om die ANC-regime se ideologie te propageer, bv die Slawe-, Robbeneiland- en Apartheidsmuseum. Ná 1994 is meerdere openbare vakansiedae ingestel spesifiek met die doel om ANC-mitologie te voed. “Collective grievance thus becomes empowering” (1524).

    Dubbele standaarde is aan die orde van die dag. ‘n Imperiale moondheid soos Brittanje kan kwalik van volksmoord in sy multi-kulturele ryk aangekla word, maar (oorheersend) monokulturele lande kom (grootliks) kritiekloos daarmee weg. “‘Ethnic cleansing’, or, at least, control, is logical from the perspective of ethnically based states, such as Turkey, Serbia, and Myanmar [Burma]; but not from that of polyglot empires, or not to the same extent” (1115). “From the perspective of many groups, such as Copts and Jews, empires such as those ruled by the Ottomans, Habsburgs, and Britain were frequently more benign than the ethnically based nation-states that succeeded them. The harsh plight of the East African Indians once British rule ended, such as life in Uganda [and Kenya]” (1131), het Brittanje verplig laat voel om die instroming van derduisende Indiër immigrante toe te laat.

    Dit verduidelik deels waarom die meeste plaaslike Indiërs nie die ANC-regime steun nie; des te meer omdat daar in vergelyking met swart swartes teen hulle gediskrimineer word. Eintlik word die multi-rassigheid en -kulturaliteit van die Suid-Afrikaanse bevolking in baie opsigte deur die ANC-regime misken. Daar word by voorkeur geregeer asof Suid-Afrika ‘n mono-rassige swart bevolking het. Sommige waarnemers sluit die voorkoms van volksmoord, bv in die geval van plaasaanvalle op blankes, veral Afrikaners, nie uit nie.

    Ras- en etniese kwessies kom opvallend min in die boek voor, behalwe: “Australian-born John Curtin, prime minister from 1941 to 1945, declared: ‘This nation will remain forever the home of sons of Britishness who came here in peace to establish an outpost of the British race. Our laws have proclaimed the standard of a White Australia … We intend to keep it, because we know it to be desirable.’ Also Australian-born, Harold Holt, the immigration minister from 1949 to 1956 (and prime minister in 1966-67), declared in 1950: ‘This is a British community, and we want to keep it a British community living under British standards and by the methods and ideals of British parliamentary democracy.’ Also Australian-born, Robert Menzies, prime minister from 1939 to 1941, and from 1949 to 1966, claimed, ‘A migrant from Britain to Australia is not lost to Britain; he merely serves the true interest of Britain in another part of the British empire’”(2129).

    “Close to 1.5 million Britons immigrated to Australia from 1947 to 1981. However, in contrast to the earlier dominance of immigration by Britons, notably as late as the 1970s, the principle groups of immigrants are now Asian. The same change has occurred with Canada with resulting shifts in notions of nationality and identity accordingly. By die 2010s, the quesion in Australia was rather that of competition between two informal empires, those of the United States and China. The British legacy remained, notably in institutions and in the family connections of many individuals, but was largely individual; there was pressure for an end to the link represented by a shared monarch, and a widespread belief that it would end after the death of Elizabeth II. So also, albeit not to the same extent, with New Zealand. Empire had passed and the imperial legacy has become much weaker” (2139).

    Ras is ook prominent in die hedendaagse vertolking van slawerny. Die blankes word as die skurke en die swartes as die enigste slagoffers voorgestel. In werklikheid was daar iets soos blanke slawerny, bv in Berberse (“Barbary”) Noord-Afrika (van die16de eeu tot die middel van die 18de eeu – kyk “Barbary slave trade” (Wikipedia). Die verslawing van blankes het ook in die Amerikas voorgekom. Byvoorbeeld: “Indentured labor … had been plentifully used in the seventeenth and eighteenth centuries,” toe baie blanke werkers na Noord-Amerika gestuur is (2475). “Although ‘white slavery’ existed in the British world, notably in the 1650s in Barbados, including for Irish prisoners, slavery, as a condition, was increasingly affected by racial attitudes. This approach served to preserve Englishness at the expense of Africans, who were the key labor supply for plantation agriculture; and, to a far more ambivalent extent, at the expense of Native Americans” (2448).

    Ná 1994 is die Maleisiese voorbeeld van rassediskriminasie telkens vir Suid-Afrika aanbeveel. “It is the Malaysian government, in its consistent affirmative action policies (in effect, positive discrimination [?]) towards the Muslim Malays, that has very much disadvantaged the native Chinese and Indian populations, both of whom did well under British rule” (2165). Van Suid-Afrika kan gesê word dat die blankes en Indiërs beter as die bruines en veral die swartes onder die Britse en latere blanke bewind gevaar het. Deesdae word veral die swartes deur die ANC-regime bevoordeel en veral die blankes, maar in toenemende mate ook die Asiate, brutaal benadeel. Rassediskriminasie was glo die groot euwel vóór 1994. Waarom is rassediskriminasie dan nie in die nuwe Suid-Afrika absoluut verbode nie? Dit is maar net nog ‘n opsig waarin die NP se grondwetlike onderhandelaars klaaglik misluk het. Die resultaat is ‘n mislukte staat met rommelstatus.

    Soos in Suid-Afrika word die koloniale verlede in polities onafhanklike lande sleg voorgestel of gerieflikheidshalwe aan die vergetelheid oorgelaat, sodat die era ná onafhanklikwording vergelykenderwys nie so sleg daaruit moet sien nie. “To visit … national museums is … instructive. Indeed, this is very much a case of amnesia. The impact of empire, and certainly of the British Empire, is underplayed, and notably so if the impact was in practice positive. The major extent of accommodation to empire also tends to be ignored. The theme, instead, is one of opposition and liberation. History, thereby, becomes both one-dimensional and adversarial” (2184).

    Die konstruksie van ‘n nuwe gedekoloniseerde nasie “inevitably come with nationalistic conceits” (2189). Dit is waarom die ANC-regime die aanvang van die geskiedenis van “ons nasie” op 1994 stel. Die gebeure vóór 1994 wat beklemtoon word, is hoe die swartes glo hulle kosbare bloed in hulle stryd teen die bose blankes opgeoffer het. Die bloed wat in swart-op-swart geweld gevloei het en steeds vloei, word doelbewus buite rekening gelaat. “The strength and villainy of [the imperial/colonial/white power] have to be inflated in order to enhance the value of overcoming it, and thus the inheritable and inherited virtue of this achievement” (2248). In hierdie proses word skurke, bv moordenaars en terroriste, as helde opgehemel. Suid-Afrika het talle voorbeelde hiervan opgelewer.

    Teen die einde van die boek kom Black by die weerslag van imperialisme en kolonialisme uit. “There is also major change in Britain as a consequence of demographic transformation” (3168). Pleks van sy tradisioneel redelik kultureel-homogene bevolking sit die Britte deesdae met snel goeiende etniese minderheidsgroepe. “The rise in ‘New’ Commonwealth immigration, from the arrival of West Indians on the Empire Windrush in 1948, meant empire ‘coming home’ in ways which certain politicians (and some of their constituents) found distinctly troubling. The British Nationality Act of 1948 gave citizenship of the UK and Colonies to all people living in either, and the right of entry and settlement in the UK” (3018).

    Die probleme wat vir Brittanje hieruit voortgespruit het, is aanvanklik deur die meeste Britte en veral die politici en joernaliste ontken of verswyg. Mettertyd is al hoe meer tot die besef gekom dat die tradisionele Britse kultuur groot skade ly; skade wat voorkombaar was. Baie politici is steeds lugtig om die situasie openlik aan te spreek. Daar is darem bv ‘n 2009-verhoogstuk van Richard Bean (gebore in 1956), England People Very Nice (3023), wat uitgesproke oor die inkommers is, bv “accusing the Bangladeshis of being ‘curried monkeys’” (3028). Dit is duidelik dat daar groter uitdrukkingsvryheid in Brittanje as in die nuwe Suid-Afrika is. “The prospect of the Thames running ‘with blood’ is frequently mentioned in the play. The ability of England to cope with its diversity is left unclear, but room for optimism is limited” (3028). Die verwysing is na Enoch Powell (1912-1998) se beroemde/berugte 1968 “Rivers of Blood”-toespraak.

  • Leon Lemmer: Om verskoning te vra en lewendig begrawe te word

    Leon Lemmer: Om verskoning te vra en lewendig begrawe te word

    Amy Biehl (1967-1993) was ‘n Amerikaanse anti-apartheidsaktivis en ‘n student aan die Universiteit van Wes-Kaapland. Op 25 Augustus 1993 het sy ‘n aantal van haar mede-UWK-studente in haar motor na hulle tuiste in Gugulethu geneem. Omdat sy die enigste blanke in die motor was, is sy in Gugulethu met messe aangeval en gestenig. Sommige besittings van hierdie studente is ook gesteel. Die ANC en Desmond Tutu se sogenaamde Waarheids- en Versoeningskommissie het die vier swart moordenaars in 1998 vrygespreek omdat die Biehl-moord polities gemotiveerd was; asof politiek ‘n rassistiese moord op ‘n blanke regverdig.

    Amy se ouers, Peter en Linda, het die WVK-bevinding aanvaar en die Amy Biehl-stigting, waarby swartes baat, in die lewe geroep. Twee van die moordenaars het in diens van hierdie stigting getree. Die Biehl-ouerpaar het uiters onbeskaafde kwaad met goedheid beloon. Hulle gedrag is in ooreenstemming met die polities-korrekte mode, maar ek sou nie tot sodanige vergiffenis in staat gewees het nie. Die gaping tussen my beskaafde Europese waardes en hierdie uiterste Afrika-onbeskaafdheid is nie met hande vat en die bou van spreekwoordelike brûe oorbrugbaar nie. Op ‘n dag het ek ‘n brood gekoop. By die huis lees ek op die plastieksakkie dat ek bedank word omdat ek deur die brood te koop, (onwetend) ‘n bydrae tot die Amy Biehl-stigting gemaak het. Ek was daarna daarop bedag om nooit weer so ‘n brood te koop nie.

    Leakeys

    Ek stel belang in die lot van blankes in Afrika en het reeds baie oor bv die blankes in Kenia geskryf en oor bv die Leakeys gelees. Hulle het ‘n sterk Brits-Anglikaanse oorsprong. Twee priesters is hier ter sake. Harry Leakey (1868-1940) het na Kenia geëmigreer. Sy seun, Louis (1903-1972), en sy vrou, Mary Nichol (1913-1996), het roem as paleo-antropoloë en argeoloë verwerf . Volgens hulle het die mensdom sy oorsprong in Oos-Afrika gehad. Een van hulle kinders, Richard (gebore in 1944), het in sy ouers se voetspore gevolg. ‘n Ander kind, Philip (gebore in 1949), het soos Richard ‘n Keniaanse politikus geword. Harry se broer en mede-priester, James (of John?) Arundell Leakey, het in Engeland aangebly, maar sy seun, Arundell Gray (1885-1954), het na Kenia gekom om Harry met die bou van ‘n sendingskool te help. Gray het vier kinders gehad: Nigel (1913-1941), Robert (1914-2013), Rea (1915-1999) en Agnes (1917-2006).

    As sendeling was Harry by die grootste stam in Kenia, die Kikuyu, betrokke. Hy het heelwat gedoen om die Bybel in Kikuyu te vertaal. Al die genoemde Leakeys van Kenia kon/kan Kikuyu praat. Hulle het ook ‘n sterk anti-koloniale en pro-swart streep. In 1968 wou die Universiteit van die Witwatersrand eredoktorsgrade aan sowel Louis as Mary toeken. Louis was klaarblyklik polities meer linksgesind as Mary en het weens apartheid die verering geweier, terwyl Mary die eregraad aanvaar het. Daarna het Louis en Mary nooit weer saam gewoon nie. Richard het in 1993 albei sy bene in ‘n vliegongeluk verloor. In 1995 het hy die politiek betree. In 1997 is hy aangestel as die sekretaris van die kabinet en in 1999 as minister van die staatsdiens. In 2001 is hy ontslaan, blykbaar omdat hy te geslaagd korrupsie beveg en te veel mense uit die staatsdiens ontslaan het. Daarna was hy ‘n dosent in Amerika. As politikus en humanis het Richard voortgegaan om pro-swart te wees, maar hy het later met die godsdienstigheid van sy familie gebreek deur homself ‘n ateïs te noem. Philip was ook vir ‘n kort tydjie ‘n minister en die enigste blanke parlementslid. Nigel is op 19 Mei 1941 in Ethiopië na buitengewoon dapper optrede dood. Die Victoria Cross is nadoods aan hom toegeken.

    Met die voorafgaande as agtergrond, bepaal ek my aandag voorts by twee Leakeys: Gray en sy dogter Agnes. Sy is in 1946 met ‘n Suid-Afrikaner, Bremer Hofmeyr (1909-1993), getroud. Sy het die volgende boek as Agnes Leakey Hofmeyr gepubliseer: Beyond violence: A true story of hurt, hate and hope (Johannesburg: Grosvenor Books, 1990, 90p; Amazon Kindle $6.89). Sedert 2012 word die boek deur The Jomo Kenyatta Foundation in Kenia gepubliseer, wat ‘n aanduiding van die strekking van die inhoud gee. Die Kindle-weergawe is sedert 2016 beskikbaar. Wat die Hofmeyrs betref, is dit duidelik dat die politiek van die outeur en haar man eerder aansluiting by die ANC/UDF-kameraad, Willie Hofmeyr, as by Steve Hofmeyr vind. Agnes skryf: “My husband’s family are one of the most liberal” (Kindle 1060).

    Morele Herbewapening

    Agnes is in Kenia gebore, was in Engeland op skool, sou as verpleegster opgelei word, maar het nooit sover gekom nie. Hoewel sy aanvanklik minder godsdienstig was, het sy as jong meisie by die beweging Moral Re-Armament/Morele Herbewapening (MHB) aangesluit. Toe die Tweede Wêreldoorlog uitbreek, was sy in Amerika en verplig om daar tot die einde van die oorlog te bly. Sy het haar man daar as ‘n mede-MHB-lid ontmoet. MHB het hulle lewenstaak geword en hulle as propagandiste/aktiviste dwarsoor die wêreld geneem. Dit kom voor asof hulle meer as ANC-ministers internasionaal gereis het. Daar was skynbaar geen tekort aan geld nie. Hulle het selfs vliegtuie gehuur om groot MHB-afvaardigings te vervoer (940). In baie lande het hulle tot op die hoogste vlak toegang tot mense verkry.

    MHB het in 1938, dus voor die uitbreking van die Tweede Wêreldoorlog, onder leiding van ‘n Amerikaanse protestant, Frank Buchman (1878-1961), uit die Oxford Group ontstaan. Hy het geredeneer dat lande eerder moreel/geestelik as militêr moet herbewapen. Soos die marxiste wou hy die wêreld verander, beginnende by elke mens, en uitgaande van die veronderstelling dat hy mense en die wêreld kon verbeter. Met die oog hierop is religie ingespan. Omdat Buchman almal wou betrek, het hy MHB tussen fascisme en kommunisme geposisioneer en ook ‘n multi-religieuse benadering gevolg. In 2001 het MHB ‘n meer toepaslike naam gekry, wat duideliker sê wat beoog word: Initiatives for Change; dus iets soortgelyk aan wat ons sedert 1994 plaaslik as transformasie ken.

    MHB was ‘n deurmekaarspul van rasse, etnisiteite en godsdienste wat wêreldwyd verandering wou bewerkstellig. Die boodskap is uitgedra tydens (massa)byeenkomste asook met verhoogproduksies en rolprente. MHB was globalisties en anti-nasionalisties ingestel. Net linkses, soos die Hofmeyr-egpaar, kon tuis daarin voel. MHB het, soos die ANC, hoop en vrede gepredik waar daar (dalk) geen hoop en vrede was nie. Mense moes glo polities en sosiaal aktivisties wees. MHB was ‘n sekte of kultus, wat ‘n soort kameraadskap bevorder het. Reeds in 1928, toe dit nog die Oxford Group was, het ‘n afvaardiging Suid-Afrika besoek. Ná die Nasionale Party se oorwinning in die 1948-verkiesing, het MHB die land weer in sy visier gehad. Die NP was aanvanklik gunstig beïndruk met MHB se godsdienstigheid, maar dit het spoedig vir skeptisisme en afkeur plek gemaak.

    “In South Africa they [the Hofmeyrs] help start an action for all races with large inter-racial assemblies” (44). MHB het saam met die dekolonialiseringstroom geswem. Die motivering vir die publikasie van Agnes se boek in 1990 was deels om grondwetlike verandering in Suid-Afrika aan te moedig, met ‘n pro-swart strategie: “In South Africa today the stakes are so high that nothing should be withheld if it might in any way help the estranged people of our country to find one another in a new South Africa” (44).

    Gray Leakey

    Die outeur vertel dat die Kikuyu haar pa, Gray, “Morungaru, meaning tall and straight” (72), genoem het. Oor hulle swart bediendes en werkers op die plaas, in haar kinderdae in Kenia, skryf sy: “We trusted them completely” (82). Rumuruti, hulle eerste plaas, is deur ‘n erge droogte getref, gevolglik het hulle weggetrek. Haar pa was daarna ‘n jaar lank die bestuurder van die White Rhino Hotel in Nyeri. Hy het toe genoeg geld gespaar om ‘n plaas by Ngong (deesdae ‘n voorstad), 20 myl van Nairobi, te koop. Die plaas het veral koffie geproduseer, maar ook melk. In 1926 is Gray se vrou, dus Agnes se ma, dood weens blindedermontsteking. Die outeur het toe tydelik by haar oom, Harry, gaan woon en sy sendingskool bygewoon. Daarna was Gray se vier kinders in Engeland op skool. In hierdie konteks merk Agnes op: “There was the underlying bitterness against the snobbishness I felt in the British” (266).

    Gray het na sy vrou se dood sy Ngong-plaas verkoop, weer getrou en ‘n ander plaas, sy derde, by Nyeri, gekoop. Agnes het ná skoolverlating ‘n jaar lank by hulle gewoon. Haar broer Robert was in Engeland en sy is terug daarheen. Robert “felt deeply and sincerely for the unemployed miners in Wales, and for others suffering hardship. But mixed up with his concern for the underprivileged were other aspects of the Communist faith, one of which was free love with its appeal of ‘liberation’. I was attracted and repelled at the same time … I weighed Robert’s beliefs against what I had learned about building a new society on Christ’s uncompromising standards and the belief that, insignificant as I was, I could yet be part of God’s overarching plan for all his children everywhere. In the silence of my heart I decided again that this was to be my path, and to the best of my ability I would let God pattern my course” (484). “I was determined to live in Africa … There was no way round giving my whole life to God” (500).

    Agnes Hofmeyr

    In Engeland maak Agnes kennis met die Oxford Group en in 1938 met MHB. Frank Buchman “had a burning conviction that material re-armament might win a war, but it would take moral and spiritual re-armament to build real peace” (521). As lid van ‘n MHB-groep is Agnes na Amerika. Spoedig breek die Tweede Wêreldoorlog uit, wat haar daar jare lank gestrand laat. “My heart felt deeply for Britain” (547). “I was homesick for Kenya” (568). Al drie haar broers het by die Britse weermag aangesluit. In Amerika ontvang sy die berig van haar broer, Nigel, se dood. Ook dat haar stiefma, Bessie, aan kanker dood is. Buchman “had been very much a father to me in America” (650). “I tried to live with my heart open to everyone, not just to those of my choosing” (619). Agnes ontmoet vir Bremer Hofmeyr in Amerika. Terwyl MHB-lede ná die oorlog per trein van Los Angeles na New York City reis, raak hulle verloof. Hulle trou in Londen en woon hulle eerste huweliksjaar daar. Hulle eersteling, Murray (1947-1996), is daar gebore.

    Gray het teen hierdie tyd met Mary, sy derde vrou en van Ierse afkoms, getrou en steeds by Nyeri geboer. Van Londen, op pad na Kaapstad, het die Hofmeyr-egpaar Agnes se pa en nuwe stiefma besoek. Die Hofmeyrs se tweede kind, Gray, is in Suid-Afrika gebore. Plaaslik is die groep van 17 MHB-lede se “Christian commitment” waardeer. “They adhered to firm standards in their personal lives which endeared them to the strict Afrikaners. We were warmly received by all parties in Parliament. As long as the Nationalist government perceived us as an international group trying to help South Africa, building moral discipline in young people, we were greatly welcomed. As time went on and it became clear to them that we were serious about a wholly new society in which all men [people] of all races races could share equally, an iron curtain came down” (701).

    “Dr Verwoerd, as Minister of Native Affairs, wrote to my husband, ‘Frustration must inevitably follow for the black intellectual when he does not find the equality in everday life which you give him in your mixed organisation.’ When he became Prime Minister he opposed us frontally and spoke against us in cabinet meetings. The then powerful Broederbond, the hard core of Afrikanerdom, warned their members across the nation against us. However our first reception was very friendly” (706). In Johannesburg het ‘n Skotse weldoener, Charles Burns, sy huis met slaapplek vir 13 mense aan MHB beskikbaar gestel. “[It] became the centre for our operation. It was our home for the next thirty years” (722).

    “Our problem was how to build a new society in the midst of an old, seemingly entrenched, apartheid system that divided man from man on a basis of colour. A few things were clear. Behind political, economic, and social injustices there lay pride, selfishness, arrogance, prejudice, fear and hate in human hearts. These were the root of the problem, and any basic answer had to deal with these roots. Equally we believed that we from different races should pioneer new human relationships and be the new society. So from the outset we decided that the Burns-Hofmeyr home would be a home for all races. Today [1990] with cities opening up this is not news. But in 1950 when apartheid was a ‘religion’ this was simply not done” (727).

    “The home became a place of building new human relationships” (732). “The meetings for all races in our living room continued to grow, and though we could squeeze fifty in at a pinch, it was clear that we needed a larger venue. In the nineteen fifties no public buildings allowed meetings of all races so we began to hold great inter-racial assemblies in large marquee tents outside Johannesburg” (743).

    “We produced a play, ‘The forgotten factor’, dealing with industrial strife and reconciliation and played it widely in the mining towns of the Reef and the Free State” (759). “The Mineworkers [Union – the predecessor of Solidariteit] donated five hundred pounds to the play, the first public body in the country to do so” (770). Agnes skryf: “I found it difficult to get to know” Afrikaners. “The Hofmeyrs of course are Afrikaans and naturally I was expected to know the language. I did try hard to master but found it difficult” (770). Van haar swaer – Bremer het een suster gehad – hoor Agnes vir die eerste keer van die Britse konsentrasiekampe tydens die Anglo-Boereoorlog. “This moved me deeply and I began to study more about the Boer War … It had been an unjust and wicked war. I was terribly embarrassed and I began to understand why many Afrikaners hated us British” (776).

    Mau Mau

    Die Mau Mau het in 1949 met sy terrorisme in Kenia begin. “Some two thousand black Christians were murdered because they would not embrace Mau Mau and undergo its ritual oath-taking which was contrary to their Christian faith” (833). Tydens ‘n besoek aan Kenia het Agnes haar pa en stiefma genooi om hulle in Suid-Afrika te vestig omdat sy vir hulle veiligheid gevrees het. Gray wou bv nie ‘n vuurwapen met hom saamdra nie. “Dad thought for a long time. Then he said he was grateful for the offer but they felt that God’s plan for them was that they should stay where they were” (843).

    Gray en Agnes het ‘n Britse aanhoudingskamp vir Mau Mau terroriste by die Athi-rivier besoek en van die aangehoudenes ondervra. Hulle moes klagtes aanhoor soos: “He was treated as a second class citizen by whites … Mau Mau offered him a chance to get his revenge … Then others spoke of humiliations and injustices they had suffered” (854). “This was the sort of thing that had made so many bitter en disillusioned and turned them against Christianity and the white man. Mau Mau, they felt, offered them a chance to win back and run their own country” (859). Plaaslik het Nelson Mandela hom op ‘n soortgelyke manier uitgelaat. Agnes skryf: “The relationship between a sophisticated colonising people and a simple colonised people is a difficult one anywhere. In Kenya the whites thought the blacks were often lazy and irresponsible. The white housewife spent a lot of time chivvying her servants. ‘Chunga’ is the great word – ‘get moving’. The blacks resented it – especially from a woman” (881).

    “Like many Kenyans we had tried to be ‘good’ to our black servants but we had taken the whole colonial structure for granted and this was the target of Mau Mau. The land question – why a white minority owned so much of the best land in the ‘White Highlands’ never struck us as a problem. To the Mau Mau it was quite fundamental” (929).

    Gray vermoor

    “Kenya farmers, being a stubborn breed, are not lightly given to apology and there was a belief that if you aplogised to blacks you would lose their respect. Yet my father felt that this was what God was asking him to do. So one morning he gathered the farm staff and spoke to them humbly and sincerely. He spoke of the times he had hurt their feelings in anger. No doubt he had also often hurt them without realising it. He asked for their forgiveness. He spoke about the farm and how he wanted it run not just for his own profit but for the good of all and for the good of the country” (887). “The white farmers armed themselves. Dad wondered what to do. If he carried a gun would it be taken to mean that he did not trust his men? He decided to walk the farm unarmed with danger pressing round” (897).

    Terwyl die Hofmeyrs in Amerika is, word hulle per kabelgram ingelig dat Gray ontvoer en sy vrou vermoor is. “I was in a turmoil. I was filled with hatred towards the black people. I wanted revenge. I felt there could not be a God to allow such things to happen” (903). “Then through all the turmoil the thought came perfectly clearly, ‘Have no bitterness or hatred but fight harder than ever to bring a change of heart to black and white alike.’ It seemed impossible, but it did open a door of hope for the future” (908). “Then further news came and my worst fears were realised. A so called prophetess of the Mau Mau was behind it. Things were not going well for Mau Mau and she said it was because the gods were angry. They had to be placated by a human sacrifice. It must be a good [white – 34] man they offered to their gods and that was why they had chosen my father” (913).

    “Some sixty Mau Mau had attacked the house which sheltered my father, his wife Mary, her daughter, our cook and the cook’s son. The cook was a loyal Catholic and had refused to join the Mau Mau for reason of his faith. He was hung from a tree and disembowelled. Mary tried to get her daughter to safety. She helped her to climb through a trap door in the bathroom ceiling. Mary did not have the strength left to get herself up and she was murdered on the spot, but her daughter was saved.* My father was carried off into the bush” (913). “The son of the cook trailed the Mau Mau band to see what would happen to Dad. They headed up Mount Kenya which is a sacred mountain to the Kikuyu. From time to time my father spoke to them in Kikuyu. Things were wrong in the country, he said. They had to change … He was laid in a shallow grave which had been dug on the mountain side. Still he spoke to his captors until they covered him over with earth and buried him alive as an offering to their gods. Dogs and goats were also buried in the grave as part of the ritual sacrifice” (918). Later: “Dad’s body was brought to Nyeri where he was buried with Mary in the Anglican cemetery looking straight up to Mount Kenya” (923).

    [* Willie Esterhuyse verwys na Agnes se boek. Sy weergawe van die gebeurtenisse is dat Agnes (wat toe in Amerika was) “oorleef het met behulp van ‘n swart Keniaan” (Oorlog en vrede , Naledi, 2019, p 67). Esterhuyse is geneig om komplimente vir swartes te soek waar daar geen sprake van so iets behoort te wees nie. Dit is Agnes se stiefma, Mary, se dogter, wat danksy Mary se optrede oorleef het. ‘n Mens kan maar net hoop dat Esterhuyse meer waarheidsgetrou omgaan met die talle ander inligtingsbronne waarna hy in sy boek verwys.]

    Agnes se reaksie

    “One day another thought came to me … ‘You must be responsible for the sins of your race, just as you are responsible for your own wrongs’” (929). Maar Agnes pas dit op die blankes toe; nie op die swartes nie. Oor haar latere toespraak by ‘n groot byeenkoms van Kikuyu skryf sy: “I spoke from my heart and apologised for the arrogance and selfishness of so many whites that had helped to create the bitterness and hatred in their hearts. I said how much I longed to see God’s answer come to Kenya and all of Africa so that tragedies like this would never happen again and that I had given my life to this task … Afterwards many of them came up to me and said how sorry they were for what had happened to my family … I was touched by what they said and all traces of bitterness that lingered in my heart were washed away. I felt that they were my friends. We were meant to work together to build something new in the country. For us the day was a healing of the heart” (970).

    “I have drawn closer to people up and down Africa through this sorrow than I could ever have done without it” (1022). “In time the total disaster became an experience that has done more than anything else to help bring healing around me” (1076). “All too often we lay at God’s door events that are the product of human foolishness or human wickedness. I do not know whether in this case it was the sins of imperialism, the arrogance of ordinary whites, or evil spirits at work in embittered black minds – perhaps something of each” (1081). Dit is duidelik dat Agnes die fout veral aan die blankes toeskryf. Volgens haar is daar nie sprake van (natuurlike) boosheid by die swartes nie; hoogstens dat hulle dalk deur bose geeste mislei is. “I had to identify with the wrong things we whites had done and realise that I stood in need of forgiveness” (1092). “As I wrestled with my problem through stormy nights of tears, more and more my thoughts focused on what we whites had done in Kenya” (1087). Eintlik praat sy haar pa en stiefma se moorde goed.”God … will in ways we cannot foresee or plan, bring something good out of evil, something positive out of pain” (1081).

    Onmiddellik ná hierdie byeenkoms het Agnes en haar man haar pa se plaas besoek. “We found the farm house derelict. The doors were hanging on bent hinges, swinging to and fro. The furniture had been removed or broken” (981). “I thought of the fact that my father had built this home with his own hands” (986). Sy ervaar die toestand waarin die huis verval het nie as teenstrydig met haar visie (in die voorlaaste paragraaf hier bo) van “build something new” nie. “I thought of the herds of elephants that had trekked across our farm twice each year … Would they continue their life, or would civilization [!] contain and finally destroy them?” (986). Het die era van beskawing vir Kenia aangebreek, of eerder die teenoorgestelde?

    ‘n Swarte het saam met die Hofmeyr-egpaar die plaas besoek. “It meant a lot to us that at our side was a black South African with whom we shared the commitment to build a new Africa” (991). Bied die koelbloedige moorde wat op hierdie plaas gepleeg is, die manier waarop haar pa lewend begrawe is en die toestand waarin die plaashuis so gou verval het ‘n realistiese of bruikbare grondslag vir ‘n nuwe Afrika? Sy skryf van Kenia se “peaceful transition to black rule” (1022), soortgelyk aan die leuen wat plaaslik verkondig word dat Suid-Afrika in 1990/94 te midde van erge ANC/SAKP-terrorisme ‘n vreedsame oorgang na “demokrasie” beleef het.

    Robert Mugabe het in 1980 ná Zimbabwe se politieke onafhanklikheid dieselfde laai uitgehaal as Jomo Kenyatta, die eerste staatshoof van Kenia ná politieke onafhanklikheid in 1963: “Kenyatta called a meeting of the white farmers at Nakuru … If he had hurt anyone, he said, he asked for their forgiveness. Where he had been hurt he was ready to forgive. The past was past. They had to build the future together. Yet I believe that meeting was one of the great acts of statemanship of Africa” (1022). In sowel Kenia as Zimbabwe is die rassistiese skroef van doelbewuste blanke benadeling egter spoedig aangedraai.

    In Suid-Afrika het Nelson Mandela, wat deesdae voorgehou word as ‘n vredemaker en versoener by uitnemendheid, nooit verskoning vir die ANC/UDF/SAKP se terrorisme gevra nie. Plaaslik word die blankes sedert 1994 toenemend blatant benadeel, met onteiening sonder vergoedingvan blankes se besittings as die jongste skuif. Dit is gewoon owerheidsgoedgekeurde diefstal. Maar Agnes skryf waaragtig: “Unemployed have seen stealing as the only road to survival and if blacks take from whites it is not hard to feel that they are taking what is rightfully theirs” (1065). Dan vervolg sy, skynbaar sonder om bewus van die teenstrydigheid te wees: “Integrity … alone can be a trustworthy foundation for the new building we seek to erect [in South Africa]” (1065).

    Laurens van der Post (1906-1996), ‘n blanke Afrikaanssprekende van Philippolis in die Vrystaat, wat alte graag ‘n Brit wou wees en voorgegee het dat hy ‘n Afrika-kenner is, bv deur baie valshede oor die Boesmans te verkondig, het in sy huis in Londen aan Agnes gesê: “I want to be sure you understand that it was the greatest compliment that could be paid to your father that he was chosen by the Kikuyu for sacrifice. Only the best is good enough for the gods” (1033). Ek is dankbaar dat ek nie hiervoor kwalifiseer nie. Agnes skryf: “Africa lives close to violence. But also Africa has an extraordinary capacity for reconciliation when the conflict is over” (1033). In die nuwe Suid-Afrika word die verlede voortdurend selektief (anti-blank, pro-swart) opgehaal. Uitsluitlik van die blankes word verwag om skuldig te voel en saam te werk, sonder om te mor en te kla oor blatante rassediskriminasie en doelbewuste benadeling.

  • Leon Lemmer: Marlene le Roux van ArtsCape-faam as toonbeeld van aktivisme

    Leon Lemmer: Marlene le Roux van ArtsCape-faam as toonbeeld van aktivisme

    Johannes Nicholas (Nico) Malan (1903-1981) was ‘n dekade lank (1960-1970) die administrateur van Kaapland. In 1971 is die Nico Malan-teater in Kaapstad geopen as teenhanger vir soortgelyke instansies in die ander provinsies, bv die Staatsteater in Pretoria. Die aanbiedings in hierdie teaters was van hoogstaande gehalte, bv klassieke musiek, opera, ballet en drama. Die Europese herkoms van die room van die Suid-Afrikaanse bevolking is in die aanbiedings weerspieël, gevolglik was daar vanselfsprekend ook heelwat Afrikaanse produksies. Ná 1994 het ook hier, soos elders in die land, agteruitgang ingetree. In 2001 het die Nico Malan-teater ArtsCape geword. In dieselfde jaar het Marlene le Roux (gebore in 1967) daar diens aanvaar. In 2015 het sy die uitvoerende hoof van ArtsCape geword. Sy het twee baccalaureusgrade (BMus en BEd) verwerf. Die Cape Peninsula University of Technology het in 2017 ‘n akademies waardelose eredoktorsgraad aan haar toegeken.

    Soos die geval deesdae met so baie instansies is, het ArtsCape eintlik net hierdie Engelse naam. Die benaming en letterlike vertaling, KunsteKaap, word selde gehoor. In die telefoongids word ‘n mens van KunsteKaap na ArtsCape verwys. Deesdae is dit hoofsaaklik in Engels dat dinge daar gebeur. Die webtuiste is uitsluitlik in Engels. Nogtans is daar borge soos die ATKV, Die Burger, Media24 en Rapport. Le Roux kan direk verantwoordelik vir die verwaarlosing van Afrikaans, veral Standaardafrikaans, by ArtsCape gehou word. Desnieteenstaande was sy die voorsitster van die Stigting vir Bemagtiging deur Afrikaans, wat (ironies) “Sigbaar Afrikaans” as leuse het. In 2019 het Le Roux (voorspelbaar) ‘n direksielid van die ATKV geword. Van die Afrikaanse Taalraad (ATR) het sy die ATR-Koker-toekenning ontvang. Na aanleiding van wat hier onder volg, kan/moet ‘n mens egter ernstige bedenkinge oor Le Roux se Afrikaansgetrouheid hê. Een van die sigbare prestasies van Le Roux by ArtsCape is ‘n borsbeeld van Adam Small, wat in 2017 onthul is. Daar is klaarblyklik geen planne by ArtsCape om enige Afrikaner op ‘n soortgelyke manier te vereer nie.

    Vanuit ‘n Europese of Westerse perspektief kan ‘n mens met reg verwag dat die uitvoerende hoof van ‘n instansie soos ArtsCape daartoe verbind moet wees om die trotse kulturele tradisie van die Nico Malan-teater voort te sit deur werke van bv die hoogste letterkundige gehalte aan die publiek bekend te stel. Dit is glad nie die geval nie. In die praktyk word naas ‘n ooraanbod in Engels, voorkeur aan geradbraakte Afrikaans, bv die brouseltaal Kaaps, bo Standaardafrikaans gegee; vandaar die verering van onder andere Adam Small. Le Roux se uitgangspunt is aktivisties. Dit gaan vir haar, volgens eie erkenning, veral om die sogenaamde benadeeldes, kwesbares, gemarginaliseerdes. Haar uitlatings is deursprek met politieke aktivisme. Sy hou van woorde soos transformasie en bemagtiging. Sy is ook ‘n propagandis vir ander soorte aktivisme, bv vroueregte en die regte van gestremdes.

    As kind het Le Roux polio gehad, gevolglik is haar linkerbeen verswak. In verskeie inskrywings op die internet word apartheid die skuld vir haar gestremdheid gegee. Hierdie (wan)voorstelling het sy oorsprong by Le Roux (kyk hier onder). Volgens haar mag ArtsCape nie elitisties wees nie. Sy gee met oorgawe voorkeur aan polities-betrokke opvoerings. Hulle kan maar van ‘n anti-blanke en sekerlik van ‘n anti-Afrikaner aard wees, maar nie anti-bruin of anti-swart nie.

    ArtsCape het as’t ware ‘n verlenging van Le Roux se oortuigings/vooroordele/subjektiwiteit geword. ‘n Mens sou verwag dat sy deur belangegroepe, bv gesofistikeerde lede van die publiek en die borge, tot groter ewewig en ‘n groter mate van objektiwiteit verplig word. In plaas van haar leiding te bevraagteken en te kritiseer, word sy op die hande gedra en vereer asof haar oriëntasie reg en onbesproke is. Om nieblank, naamlik bruin, ‘n vrou en gestremd te wees, verseker dat Le Roux kritiekloos wegkom met blatante eensydigheid, wat in die openbare belang eerder kragdadig bestry behoort te word. Ek verwys vervolgens na drie bronne ter stawing van my voorafgaande karakterisering.

    Adam Small-huldigingsbundel

    WAM Carstens en Michael le Cordeur het as redakteurs die volgende bundel gepubliseer: Ons kom van vêr: Bydraes oor bruin Afrikaanssprekendes se rol in die ontwikkeling van Afrikaans (Tygervallei: Naledi, 2016, 601p). ‘n Bespreking van die boek is op Praag (2.04.2017) gepubliseer. Met die uitsondering van Carstens en Danie van Wyk is daar egter nie ‘n enkele bydraer tot die boek wat hom/haar teen die verengelsing van bv die Universiteit van Wes-Kaapland en die Universiteit Stellenbosch uitgespreek en verset het nie. ‘n Mens het dus hier in oorweldigende mate met dislojales jeens Afrikaans te make. Le Roux is een van hulle. Sy is ‘n oudstudent van Michael le Cordeur (p 258) en ‘n mens weet dus eintlik wat om van haar te verwag. Sy word soos volg voorgestel: “Marlene le Roux beskerm en bevorder Afrikaans … Le Roux is ook ‘n Afrikaanse skrywer van formaat” (284). Sy bevorder egter by voorkeur die brouseltaal Kaaps pleks van Standaardafrikaans. Carstens en die ATR wil oorgraag polities byderwets wees. Volgens hulle is Afrikaans vroulik. As feminis beskou Le Roux Afrikaans (296) en ArtsCape (290) as vroulik.

    “Voor Suid-Afrika se oorgang na ‘n inklusiewe demokratiese regering in 1994, was kunsonderrig nie beskikbaar vir die meerderheid leerders in Suid-Afrika nie. Om hierdie opvattings en houdings te hervorm en te help met nasiebou, het KunsteKaap … verskeie programme ontwikkel en gevestig om sosiale transformasie te fasiliteer en om brûe te bou oor die talle aspekte wat Suid-Afrikaners verdeel het” (285). Met ander woorde, die ou Suid-Afrika was sleg en die nuwe Suid-Afrika is goed. ArtsCape se opdrag en funksionering word as polities, spesifiek ANC-gedienstig, vertolk. Die kunste word dus met politieke motiewe aangebied en bevorder.

    Vóór 1994 was kunsonderrig egter ook vir die oorgrote meerderheid blanke skoliere nie beskikbaar nie. Die enkele blanke staatskole wat kuns as vak aangebied het, moes dit sedert 1994 in feitlik alle gevalle weens finansiële beperkings laat vaar. ‘n Mens kon dus verwag dat Le Roux ‘n spesiale poging sou aanwend om die huidige benadeeldes, die blankes, tegemoet te kom, maar die teenoorgestelde is eerder waar. Sy het (slegs) ore en oë vir die belange van nieblankes, veral bruines. Kyk na foto’s 39 tot 46 oor ArtsCape se bedrywighede. Dit lyk asof daar net drie blankes is onder die dosyne mense wat afgeneem is.

    “Gedurende die apartheidsera het die kunste, kultuur en erfenisgoedere hoofsaaklik binne die wit minderheid van die Suid-Afrikaanse bevolking tot sy reg gekom … Die uitdagings vir beleidmakers in 1994 het hoofsaaklik gefokus om dieselfde hulpbronne beskikbaar te stel vir alle Suid-Afrikaners en om sodoende aan alle kultuur- en erfenissektore gelyke geleenthede te bied. Die Nasionale Witskrif op Kuns, Kultuur en Erfenis van 1996 het die beleid en raamwerk vasgestel, om die visie van die nuwe demokrasie te verwesenlik via alle Suid-Afrikaners. Weens hierdie redes is dit van kardinale belang vir KunsteKaap om ons land se geskiedenis volkome [!] te verstaan, sodat ons kan saambou aan die toekoms en erfenis van ons land” (285). Hoe mooi klink dit nie! Maar hoe vals is dit nie! Dit is onverdunde ANC-retoriek. Dit gaan nie om alle Suid-Afrikaners en alle kultuurgroepe nie. Dit gaan om ‘n ongelyke speelveld te skep waarin die belange van die blankes, veral die Afrikaners, verwaarloos word.

    In ‘n eindnoot staan: “KunsteKaap strewe daarna om die beleid soos vasgestel deur die regering toe te pas” (298). Met ander woorde, Le Roux en ArtsCape kruip agter die heillose ANC-regime aan. Nêrens spreek kameraad Le Roux kritiek op die ANC uit nie. Haar uitgangspunt en oortuiging is: “Die Nico Malan-teater (en KRUIK [Kaaplandse Raad vir die Uitvoerende Kunste]) het … ‘n apartheidsgeskiedenis wat getransformeer moes [!] word” (286). Volgens die ANC het (die nuwe) Suid-Afrika se (ná-koloniale) geskiedenis in 1994 begin, voorafgegaan deur ‘n vreedsame oorgang. Dít is die ANC se “volkome” (volledige, volmaakte, suiwere) verstaan van die geskiedenis. Dat daar terroriste was wat op groot skaal (onskuldige) bloed vergiet en dood en verwoesting gesaai het, word verswyg. Daar was skynbaar net voorbeeldige vryheidsvegters wat deur ‘n wrede, immorele, blanke regime bloedig onderdruk en onregverdig benadeel is.

    Le Roux lê die ANC se rassediskriminasie teen blankes in die allermooiste voue. “Die politieke transformasie in Suid-Afrika en die nuwe regering in 1994, asook ‘n kombinasie van gemeenskapsdruk en politieke druk het KRUIK sowel as ander uitvoerende kunsterade in Suid-Afrika gedwing om die nodige veranderings te maak wat deursigtigheid en toeganklikheid weerspieël. Hierdie druk vir verandering was gebonde aan die dalende staatsubsidie en gevolglik die onsekerheid rakende befondsing” (286). Wat Le Roux verswyg, is dat die ANC hier dieselfde laai as met bv die universiteite uithaal. Die uitvoerende kunste en tersiêre onderwys moet aan die heillose ANC-regime se wense voldoen anders word hulle staatsubsidie, wat sedert 1994 in reële terme drasties verminder is, weerhou. Alle instansies wat van owerheidsfinansiering afhanklik is, word deur die ANC in sy (kommunistiese) ideologie ingedwing. Dat dit teenstrydig met die sogenaamde vryheid is wat in 1994 aangebreek het, kom skynbaar nie by Le Roux op nie.

    Die ANC-regime verwag voortaan van ArtsCape, anders as in die goeie ou dae, om self sy produksies te befonds. Al wat die ANC-regime onderneem, is om te sorg vir die instandhouding van die bestaande infrastruktuur. Vir die produksies moet ArtsCape self die fondse vind. Die pryse van die kaartjies van diegene wat op- en uitvoerings bywoon, word nie meer gesubsidieer nie. ‘n “Gebruiker-betaal-beginsel” geld (286). Dus, ten spyte van die hoër belastinginkomste wat die ANC-regime in vergelyking met die NP-regering ontvang, is minder staatsgeld as vóór 1994 vir bv die kunste en tersiêre onderwys beskikbaar. Dit is omdat ons te make het met ‘n buitensporig vergrote en uitsonderlik onbekwame staatsdiens, oorlaai met heeltemal teveel personeel, wat verkwistend vergoed word. Wanbestuur en korrupsie dreineer die staatskas. Die ANC is lief vir naamsveranderinge. Die nuwe Suid-Afrika kan hernoem word as bv Korruptië/Corruptia, Rommelië/Junkia of Misdadië/Crimia. Le Roux spreek geen kritiek uit op die armoedige staatsubsidie van ArtsCape nie. Sy erken eerder solidariteit met ‘n politieke doel: “om ons demokrasie te konsolideer” (288).

    Soos die ANC-regime het ArtsCape deesdae met “uitdagings” te make (287), dus situasies waarvoor hulle nie die bekwaamheid het sodat die probleme na behore opgelos kan word nie. In die onverkwiklike situasie waarin ons ons sedert 1994 bevind, word op tipiese wyse die volgende kenmerke van “die jeug” gelys: tienerswangerskappe, werkloosheid, MIV/vigs, vroeë skoolverlaters, betrokkenheid by misdaad, dwelmmisbruik, bendebedrywighede, huishoudelike geweld (287). Wat nogeens duidelik is, is dat die aandag nie op alle jeugdiges toegespits is nie, dus nie op die blankes nie, maar op die nieblankes, sowel swart as bruin. Dit is hulle wat “bemagtig” moet word, dus “veral die leerders wat [na bewering] in die verlede toegang [tot die opvoedkundige veld] geweier is” (289).

    Die kunste het glo “die potensiaal … om sosiale transformasie te fasiliteer en om brûe te bou oor die baie aspekte wat ons voorheen geskei het” (290-291). “Die kulturele lewe [word] versterk deur middel van innoverende bemagtigingsinisiatiewe” (291). Hulp word aan “benadeelde kunstenaars” gebied (291) pleks van aan belowende, talentvolle kunstenaars, sonder inagname van ras, etnisiteit, kleur of geslag. Ras- en etniese bewustheid word eerder verskerp: “Nog ‘n nuwe tendens by die KunsteKaap is om toenemend bewustheid en waardering vir Khoi-San-identiteit en -marginalisering by die jongmense te skep” (292). ‘n Engelse produksie is hierop toegespits en nog ‘n Engelse een vier ons vryheid (295).

    Le Roux verskaf verdere inligting oor ArtsCape se 2016-program as “‘n tipiese voorbeeld van wat KunsteKaap aanbied” (292). Hiermee lewer sy myns insiens verdoemende getuienis oor wat ArtsCape met die geld van die belastingbetalers en borge aanvang. In albei gevalle is groot bedrae danksy die suksesvolheid van blankes beskikbaar, al word hulle belange deur ArtsCape gemarginaliseer. Die skoolvoorgeskrewe werke wat genoem en aandag aan bestee word, is Fiela se kind (dus die onmenslikheid van apartheid), Krismis van Map Jacobs (dus die letsels van apartheid en die Distrik Ses-verskuiwings), die Xhosa-werk Amaza (ter viering van Afrikadag) en twee van John Kani se Engelse werke (apartheid en die vryheidstryd) (292-293); dus nie ‘n enkele werk wat blank-georiënteerd is nie, om van nie-polities en pro-blank nie te praat nie. ‘n Jazz-fees is aangebied om die Sharpeville-slagting te herdenk (294); nie die Bloedrivier- of Marikana-slagting nie.

    Hemelbesem (Simon Witbooi) is gekies as die aangewese persoon om in ‘n musiekproduksie die storie te vertel “oor ons gedeelde geskiedenis en hoe taal gebruik kan word om versoening tussen kulture te bewerkstellig” (294). Dit lyk asof niks by ArtsCape van linkse of ANC-politiek vry te pleit is nie. “Ons wil teater as ‘n voertuig gebruik [misbruik] om menswaardigheid, trots, wedersydse respek en selfstandigheid op alle vlakke van die samelewing teweeg te bring en te vestig as ‘n norm” (294). Afrikaans het glo “wel die mag … om nasiebou te bevorder en diverse kulture saam te bind” (296).

    ‘n Vrouefees – nie ‘n mens- of mansfees nie – word jaarliks aangebied om geslagsgelykheid te bevorder (296). Die Internasionale Dag vir Gestremdes word ook jaarliks gevier om “die stigmas af te breek wat gestremdheid omring” (296). Daar is ‘n nasiebouprojek wat aan ‘n “inheemse musiekgroep” ‘n platform verskaf (297). Dit lyk asof daar in die ArtsCape-aanbiedings niks is wat vry van aktivisme te pleit is nie. Le Roux noem hierdie eensydigheid “‘n kaleidoskoop van Suid-Afrika se kultuurlandskap” (297). “Ek glo in die kunsteprogramme wat KunsteKaap aanbied omdat dit ons die geleentheid bied om sosiaal-relevante kwessies aan te pak” (297). Inderdaad! Dit gaan nie om die kunste ter wille van die kunste nie, maar by uitstek om die propagering van ANC-politiek.

    Russel Botman-gedenklesing

    Die bruin Russel Borman was die eerste “swart” rektor van die Universiteit Stellenbosch (US). Anders as in die geval van al die blanke US-rektore, word die nalatenskap van Botman jaarliks tydens ‘n gedenklesing in herinnering geroep. Seker des te meer omdat Botman berug is vir die aktiewe manier waarop hy Afrikaans as US-onderrigmedium ondermyn het. Vir die besonderhede hiervan lees Pieter Kapp se boek, Maties en Afrikaans: ‘n Besondere verhouding, 1911-2011 (Pretoria: Protea Boekhuis, 2013, 261p – Praag 6.04.2014). Marlene le Roux het die vierde Russel Botman-gedenklesing op 18 Oktober 2018 gelewer. Die teks is op LitNet (19.10.2018) gepubliseer. Ek verwys na die bladsynommers van my uitdruk om die opsporing van verwysings te vergemaklik.

    Botman was ‘n militante ANC-aktivis, gevolglik begin Le Roux heel gepas met ‘n verwysing na “mede-aktivis Russel Botman … Botman was bo alles ‘n aktivis … ‘n ewige aktivis” (p 2). Ja, eerder as ‘n rektor. Insgelyks is Le Roux bo alles ‘n aktivis eerder as die uitvoerende hoof van ArtsCape. Botman se vrou, Beryl, word ‘n “aktivis uit eie reg” genoem (2). Sy het haar doktorale proefskrif in Engels geskryf, al is Russel en Beryl van huis uit Afrikaans. Hulle het ook gepoog om hulle kinders Engels groot te maak. Desnieteenstaande was Russel van 2006 tot 2011 die voorsitter van die Klein Karoo Nasionale Kunstefees (KKNK), waartydens hy die fees, soos die US, meer “inklusief” probeer maak het (4). Die KKNK moes glo “n bevrydende rol” vervul (5). Daar is skynbaar niks wat nie deur Botman of Le Roux verpolitiseer kan word nie. Hy wou sowel transformasie as gelykheid “verdiep” (3), met as implikasie dat daar meer militant teen die blankes gediskrimineer behoort te word en die speelveld al hoe meer ongelyk ten koste van die blankes gemaak moet word.

    By Le Roux is daar geen tekort aan die gif wat sy met oorgawe ten koste van blankes, veral Afrikaners, uitstrooi nie. Sy gebruik die geykte truuk om met die oog hierop die woord apartheid pleks van blankes/Afrikaners te gebruik: “Apartheid het ons deur wetgewing soos diere gegroepeer wat na die slagpale [dus die dood] gelei word. Soos slagdiere is ons verdeel, geklassifiseer [doen die ANC nie steeds dieselfde nie?] en van ons natuurlike sosiale menswees ontneem” (20). “Dit was die sing van mekaar se liedere, maar ook ‘n verset teen die onmenslike brutaliteit van ‘n politieke sisteem, in dieselfde gees en as ‘n inisiatief soortgelyk aan dié van die vroue was destyds deel gehad het aan die historiese optog in 1952 teen die onmenslike dompasstelsel. [‘n uitdrukking van Le Roux se feminisme.] Ons het onsself gewy aan ‘n gemeenskaplike saak: om die kategorieë wat verdeel en ontmens deur kultuur en sang te verbreek; om onsself vry te spreek. Dit was ook Russel Botman se visie, ‘n aktivis wat kultuur en sang gesien het as ‘n brug om die verdeeldheid van die verlede te oorkom. Die skep van ‘n menslikheid van deernis en respek. Deur sy betrokkenheid het Russel Botman gestaan vir gelyke regte vir toegang tot die kunste en teologie, vir die regte van vroue en van LGBTI-persone. Sy nalatenskap was die stryd vir ‘n menslikheid vir almal” (4).

    Die titel van Le Roux se voordrag, “Van ontmensliking tot hoop”, word soos volg verduidelik. “Die meeste van ons is afkomstig uit ‘n wreedaardige verlede wat ons as burgers van hierdie land ontmens gelaat het. Hoe beweeg ons van daardie wreedheid na ‘n ruimte waar ons onsself kan beskou as burgers van hoop? Hoe beweeg ons … na ‘n ruimte waar daar ‘n tuiste vir elkeen van ons met ons diverse identiteite is? [Die ANC-utopie.] Hoe skep ons ‘n hawe van hoop waar ons stories gehoor en geïntegreer word en waar mense besef dat ons veel meer is as ‘n spesifieke taal, kultuur of godsdiens?” (2). Soos Botman, poog Le Roux om haar hiermee van Afrikaans en Afrikanerkultuur te distansieer. “Die Hoop Projek [is] in Julie 2010 deur Russel Botman geloods” (4). Die oorsprong van sy hoop-begrip het hy in marxistiese literatuur gevind. Soos Botman reeds in 1974 “gedig” (eintlik gepropageer/gewens) het: “There’s hope in revolution” (3).

    Le Roux haal ‘n 2003-berig oor haarself soos volg goedkeurend aan: “She criticises productions of the performing arts for being ever too Eurocentric, and blames the government … who continue to fund Eurocentric state theatres. In short, Le Roux supports a theoretical school that feels that ‘white people’ with their ‘Afrikaner culture’ are undermining South African culture” (5). In 2006 het Le Roux haar soos volg oor bv die KKNK se uitreikprogram uitgelaat: “Hierdie rondgaande verhoë kan verseker dat die uitvoerende kunste deur die eng kultuurraamwerke breek waarbinne baie van ons, veral Afrikaners, steeds vasgevang sit, en dat ons bevry word van die ongeldige aannames en vrese wat ons steeds jeens mekaar koester. Kunstefeeste soos die een in Oudtshoorn het die potensiaal om ‘n samebindende fees van alle kulture, deur alle kulture vir alle kulture te word” (5). Dus, net soos die US nie (net of oorwegend) ‘n Afrikaanse universiteit moet wees nie, moet die KKNK (nie net of oorwegend) ‘n Afrikaanse fees wees nie. Hiervolgens het Le Roux reeds in 2003 en 2006 haar ideologies-betrokke benadering tot die kunste openlik gepropageer. Desnieteenstaande is sy ‘n dekade later as die uitvoerende hoof van ArtsCape aangestel.

    Oor een saak kan daar geen onsekerheid wees nie: Veral vir Afrikaners het Le Roux haar mes in. Met die oog hierop moet sowel die onderwys as die kunste (tot die uiterste) misbruik word. “Indien dit ons erns is om te verseker dat histories verontregte gemeenskappe die vrugte van die vryheid pluk waarvoor hulle gestry het en ons ‘n samelewing wil word wat op sterk demokratiese waardes geskoei is, durf ons nie die belangrike rol wat holistiese onderwys en die kunste hierin kan speel, negeer nie” (6).

    As uitgesproke ANC-aktivis stel Le Roux die volgende vier vrae: “Wat beteken ‘n verdieping van gelykheid vir persone betrokke by die kunste? Hoe herstel ons menswaardigheid deur teater? Hoe verdiep ons die transformasie van ons samelewing deur die kunste? Hoe kan ons aktiviste van hoop wees?” (6). Die Le Roux-manier van doen, word verduidelik na aanleiding van wat ArtsCape in September 2018, Erfenismaand, aangebied het. Sy begin deur gunstig te verwys na die sogenaamde Waarheids- en Versoeningskommissie (WVK) as “‘n stuk teater” waar “vertelling van die [ongetoetste] waarheid [!] … deel van ‘n soeke na geregtigheid” was. “Watter rol kan ons speel in die herstel van menswaardigheid en om elke individu te oortuig dat ons erkenning gee aan hul verhaal?” (6). Waar gaan soek Le Roux ‘n verhaal wat ArtsCape kan vertel? By die 85-jarige Katrina Esau, glo “die laaste oorblywende vlotspreker van die San … taal” (6). Hieruit is ‘n ArtsCape-verhoogproduksie, Katrina, die dansende taal, geskep. Kirvan Fortuin, “‘n opkomende kunstenaar”, gebore in Macassar, maar wat ook in Nederland werk, het as choreograaf opgetree. Sy kommentaar op die stuk word egter in Engels gelewer (7).

    Die volgende dag het ArtsCape ‘n Afrikamusiekkonsert met inheemse instrumente aangebied, met Zinzi Nogavu as sangeres. “Sosiale kwessies is aangespreek” (7). Daar was ook ‘n Nelson Mandela & Albertina Sisulu Eufeeskonsert met kunstenaars uit Gugulethu. “Gugulethu … wat bekend is vir ‘n kollektiewe weerstand teen apartheid, met spesifieke verwysing na die ‘Gugulethu Seven’ – sewe jong mans wat as lede van Mkhonto weSizwe (MK), die gewapende vleuel van die African National Congress (ANC), oorval en vermoor [! – pleks van gedood] is deur die Suid-Afrikaanse sekuriteitsmagte op die oggend van 3 Maart 1986” (7-8). Dít is die soort aanbeveling wat vir Le Roux onweerstaanbaar is. Sy skaar haar by die terroriste. ArtsCape móét pro-ANC-propaganda daaroor versprei. “Dit was dus gepas dat hierdie huldigingskonsert ter ere van apartheidsvegters, soos Tata Madiba en mevrou Sisulu, aangebied sou word in ‘n pertinente ‘township’ as ‘n sprekende voorbeeld van die terugeis van ‘Ons Trots’ as ‘n vry nasie” (8). In Erfenismaand 2018 het ArtsCape dus die WVK, die San, Afrikamusiek en “Gugulethu se erfenis en … kultuur” gehuldig. Hiervolgens is daar geen sprake dat Westerse, Europese, blanke en Afrikanerkultuur in Erfenismaand deur ArtsCape gehuldig word nie.

    “Waarom doen ons al hierdie dinge?” In ArtsCape se 2017-Transformasieplan (eintlik vanselfsprekend in Engels) staan: “The ArtsCape Theatre Centre has a vision to be the world’s [!] leading centre of performing arts and creative excellence. Our passion is to be an inclusive space for all people [including Afrikaners?] from every corner of our province irrespective of race, creed and religion … towards building a Socially Cohesive Nation. Our aim is to bring people together with a singular goal: Creating shared and safe spaces for people to come together!” (8). Dit is vir my duidelik dat ArtsCape in hulle produksies veilige plekke vir nieblankes skep; dus dat geen kritiek op en niks negatiefs oor nieblankes geduld word nie. Blankes, veral Afrikaners, daarenteen, kan maar tot vervelens toe, bv onder die dekmantel van apartheid, sonder beperking verdoem word. Le Roux erken dit eintlik wanneer sy waaragtig sê: “As UH [uitvoerende hoof van ArtsCape] streef ek ook daarna om téén die nalatenskap van apartheid te werk” (8). Sy wil as ‘n “agent van verandering” optree (8). Dit is “die stukrag en motivering vir my toewyding tot verandering” (8).

    Volgens Le Roux was Botman “getuie van die gevolge van ‘n onregverdige taalbeleid, en as rektor, tesame met sy kollegas, word hy die geleentheid gegun om hierdie onregverdigheid reg te stel. Hul oogmerk is geregtigheid in Afrikaans – gelyke toegang tot alle geleenthede. Dit is nie ‘n taal wat in die gedrang is nie, maar die toekoms van ‘n land. Dit is nie ons vrese wat bedreig word nie, maar ons hoop. Afrikaans is ‘n sleutel van die 21ste eeu wat kan bydra tot die ontwikkeling van ander Afrikatale – ‘n bydrae wat Engels nie kan maak nie” (9). Myns insiens was en is daar geen werklike ongeregtigheid in die voortbestaan van ‘n eentalige Afrikaanse US nie omdat daar talle eentalige Engelse universiteite is.

    Dit is gewoon onmoontlik dat ‘n Afrikaanse US die toekoms van die land en “ons hoop” kan bedreig. Op grond waarvan moet Afrikaans, maar nie Engels nie, tot die ontwikkeling van swart tale bydra? In elk geval, sou die afskaling van Afrikaans, soos dit aktief deur Botman aan die US bedryf is, die taal beter toerus om ‘n bydrae tot die ontwikkeling van swart tale te lewer? By implikasie praat Le Roux Botman se verengelsing van die US en die afskaling van Afrikaans goed. Hierdie voordrag was vir Le Roux die ideale geleentheid om voorkeur vir die behoud van Afrikaans as akademiese taal aan die US uit te spreek. Le Roux doen dit nie omdat sy nie Afrikaansgetrou is nie. My aanvoeling is dat daar by Le Roux, soos by Botman, ‘n dislojaliteit jeens Afrikaans en ‘n onkritiese voorkeur vir Engels is. Dít is ‘n opvallende kenmerk van die oorgrote meerderheid van die bruin elite.

    Daarna volg afdgesaagde ANC-retoriek: “Ja, Afrikaans is deur die voormalige Nasionale Party se apartheidsbedeling op nie-Afrikaanssprekende leerlinge afgedwing” (9). Word Engels nie deesdae in groter mate en al hoe meer deur die ANC-regime aan sowel Afrikaanse skoliere as studente opgedring nie? “Ja, geweld en onreg is in Afrikaans gepleeg” (9). Het die ANC/UDF nie in sowel Engels as Afrikaans onreg gepleeg nie? Die MK-terroris, Basil Kivedo, spog oor “hoe ek sabotasie in Afrikaans gepleeg het, hoe ek in Afrikaans die kleefmyn gemonteer en gedetoneer het” (Carstens en Le Cordeur, p 485). Le Roux sê: “Afrikaans gee ons die ruimte en die geleentheid om die grense en onregmatighede van die verlede reg te stel” (9).

    Sowel Engels as Afrikaans kan deur die ANC gebruik word om verskoning vir sy wan- en misdade te vra, maar dit word nie gedoen nie. Albei tale kan ook gebruik word om die blankes, by uitstek die Afrikaners, te bedank omdat hulle Suid-Afrika oor eeue tot die ontwikkeldste en voorspoedigste land in Afrika opgebou het. Dank is ook aan die blankes verskuldig vir al die goeie dinge wat hulle, sonder om moeg te word, gedoen het en voortgaan om te doen, maar daar is geen sprake van sodanige erkentlikheid by Le Roux of die ANC nie. Le Roux beweer eerder: “Afrikaans is gedurende 1994 stelselmatig bevry” (10) – blykbaar van apartheid.

    Aan die einde keer Le Roux terug na Botman se hoop-manie, wat maar ‘n hopelose saak is in die toestand waarin die land sedert 1994 verval het: “Ons het ‘n punt in ons geliefde land bereik waar ons as ‘n nasie op ‘n reis moet gaan van brutaliteit na hoop – hoop wat in aksie omgesit moet word, waar dit nie net gaan oor die gesondword van herinneringe van die verlede nie, maar oor sosiale geregtigheid” (11). Ek ervaar die nuwe Suid-Afrika egter as meer brutaal en voller van ongeregtigheid as die ou Suid-Afrika. Hoeveel geregtigheid is daar in bv wanbestuur, korrupsie, rommelstatus, die misdaadepidemie en onteiening sonder vergoeding?

    Fair Saturday-toekenning

    Teen die tyd dat ‘n mens by ‘n derde bron van Le Roux se menings kom, besef jy hoe vlak van gees sy is. Daar is geen diepe of oorspronklike denke nie. Daar is eerder besete ANC-gesindheid aangedryf deur vooroordele. Soos die ANC verkondig sy inklusiwiteit, asof almal deur ArtsCape bevoordeel word. Daar is by haar geen begrip vir die doelbewuste uitsluiting/ontheemding van die gesofistikeerde, beskaafde, Europeesgeoriënteerde samelewingsektor wat die teaterkompleks opgerig en in bedryf gestel het en wat steeds die voortbestaan daarvan met hulle finansiële ondersteuning, bv as belastingbetalers en borge, moontlik maak nie. Le Roux bedank nie die blankes vir die luukse teaterkompleks wat hulle opgerig het en wat sonder vergoeding deur die ANC onteien is nie. Nog minder vra sy verskoning daarvoor dat sy, in navolging van die ANC, die teater nou as ‘n anti-blanke ruimte, veral anti-Afrikaner-/anti-Boer-fasiliteit, misbruik. Sy is so idee-arm dat sy in haar toespraak heelwat herhaal wat in haar twee voorafgaande bronne staan. By wie sy aansluiting vind en uit wie se idees sy inspirasie put, blyk bv uit die Nelson Mandela- (p 1) en Desmond Tutu-aanhaling (6).

    Le Roux het op 24 Junie 2019 ‘n Fair Saturday-toekenning in Bilbao in Spanje ontvang. Die teks van haar toespraak is op LitNet (18.07.2019) gepubliseer. Ek verwys na die bladsynommers van my uitdruk om die opsporing van verwysings te vergemaklik. Hou in gedagte dat sy hier plaaslike toestande beskryf waarmee die buitelandse gehoor nie (goed) bekend is nie. Dit bring die verpligting mee dat die spreker haar so waarheidsgetrou moontlik behoort uit te druk.

    “Fair Saturday is described as ‘a day to improve the world through arts and culture’” (1). Soos die marxiste wil Le Roux Suid-Afrika ooreenkomstig die wense van die ANC verander. Met die oog hierop word die uitvoerende en ander kunste, met ArtsCape as naaf/sentrum, misbruik. “It is only fair [!] to ask the pertinent question: have we been able to improve South Africa through arts and culture? And more specifically, is it [at] all possible to restore the humanity and hope of the people of South Africa through the Arts, now living in a democratic, post-Apartheid society?” (1). Die veronderstelling waarvan sy uitgaan, is dat Suid-Afrika voorheen, soos apartheid, ongekwalifiseerd sleg was, bv onmenslik en sonder hoop, en dat die kunste (mis- of) gebruik kan word om die land te verbeter.

    Hoekom is ArtsCape, afgesien daarvan dat Le Roux nou die uitvoerende hoof is, soveel beter as die Nico Malan-teater? “The dilemma was that the old Nico Malan Theatre was a ‘white space’ staging performances for a predominantly white audience, with a focus on ‘high’ art meaning classical art forms originating in Europe, with for example signage only in Afrikaans and English” (2). Is die huidige opset noodwendig beter, waar die standaard afgewentel is na die smaak en begripsvermoë van die gepeupel, Engels die oorheersende taal en Afrika die voorkeurplek van oorsprong van opvoerings geword het? Behoort daar nie eerder geleenthede gebied te word aan enigeen om kennis kan maak met vergestaltings van hoër en beter kuns nie?

    Le Roux se aandrang dat die kunste die ANC se ideologie moet onderskryf, is myns insiens ‘n onding wat uitgeroei moet word. Kuns moet nie op- en uitgevoer word om die politiek van die oomblik te propageer nie. Grootse kuns is tydloos. In Le Roux en die ANC se retoriek: Kuns hoef nie ‘n nasie te bou en gewonde, benadeelde mense se pyn te verlig en hulle te probeer heelmaak nie. Kuns kan as kuns beoefen word en die publiek moet vry wees om dit na goeddunke volgens eie behoeftes te vertolk. Blatante, ongenuanseerde politiek moet nie (ongevraagd) aan hulle opgedring word nie.

    Le Roux se familie en “millions of South Africans … were treated as second rate citizens under an Apartheid state that dehumanised people – taking away their dignity … A lot has changed since 1971 to 2019, but many wounds remain unhealed, many stories are untold, many people are still invisible. That is why it is more accurate to speak of a post-1994 South Africa than a post-Apartheid South Africa – many of the legacies of Apartheid still wreaks havoc in our society, keeping people apart, making people invisible” (2). “As CEO, I have striven to reverse the legacies of Apartheid” (3).

    Le Roux sal dus verseker voortgaan om haar amp te misbruik ten einde haar kruistog teen apartheid (dus teen blankes) voort te sit, pleks van die kunste sonder aansien des persoons te bevorder. “I want to assist in being an agent of change. The change … encompasses an awareness of all persons” (3), maar klaarblyklik nie almal in dieselfde mate nie, bv eerder nieblankes as blankes, eerder vroue as mans, eerder gestremdes as niegestremdes, ens.

    “Flowing from my gender and disability activism, … my political activism against Apartheid and my work within the Performing Arts, I have proposed a model in my Master’s thesis” (4). Dit is nie duidelik of dit ‘n voltooide projek is en of daar nog aan die verhandeling gewerk word nie. Daar sal egter ‘n punt moet kom waar aktivisme nie alles vir haar vermag nie. Sy behoort pogings aan te wend om vry van ideologie daadwerklik te presteer. Sy beweer in die samelewing en in teaters “exclusion, inequality and discrimination [are] at the intersection of race, class, ability (vs disability), location (rural/urban/informal), gender, age, sexual orientation, mobility (transport) and even connectivity (internet or not)” (4-5). Daar is niks oorspronkliks of opspraakwekkends hierin nie; niks wat selftevredenheid regverdig nie.

    Ek onthou dat die NP-regering tydens die polio-epidemie, soos die gebruik tydens alle epidemies was, op groot skaal teenmiddels aan al die bevolkingsgroepe verskaf het. Le Roux beweer egter dat die polioteenmiddels net by die kliniek vir blankes beskikbaar was en nie by die kliniek vir nieblankes nie, gevolglik het polio haar gestremd gelaat (2-3). Die vraag is of versuim (deur ‘n ouer) of nalatigheid (deur die kliniek) pleks van apartheid nie eerder die skuld moet kry nie. Maar apartheid is deesdae die aangewese en handige sondebok vir ANC-aktiviste.

    Sy haal dieselfde sinne uit die 2017-Transformasieplan van ArtsCape aan as in die tweede bron hier bo. Die 1996-Grondwet, soos deur die ANC-meerderheid in die parlement aanvaar, het as rigsnoer vir die ArtsCape-plan gedien. Daarom word gepoog “to create a necessary transition and transformation from a bureaucracy that encouraged segregations and inequality to one which is inclusive and people-driven” (5). Waarop dit neerkom, is dat ‘n era van vryheid aangebreek het waarin daar oral gedwonge rasse-integrasie is. “Performances, artistic workshops and exchange programmes … encourage activism and awareness of integration” (5). “Our goal is to harness the arts, culture and heritage for creative expression, education and training, job creation and the eradication of poverty … An essential aspect of the transformation process [is] enhancing equality of people and the arts. Then we can create a space for all people” (5). Eintlik hoef ArtsCape bloot te verklaar dat hy die ANC in alles ter wille is. As die gewaande gelykheid van alle mense nie in die praktyk verwerklik word nie, kan en sal apartheid, dus die blankes, die skuld daarvoor kry.

    Haar ophaal van die Afrikamusiekkonsert is grootliks ‘n woordelikse vertaling van wat in die vorige bron hierbo staan. ‘n Soortgelyke herhaling is die geval Katrina Esau. Wat nie in die vorige twee bronne staan nie, is: “ArtsCape is the only theatre to have a dedicated Islamic prayer room in the building” (6). Vir die VGK sal Le Roux seker graag dieselfde doen, maar ek dink nie sy sal geneë wees om, weens hulle “apartheidsondes”, ‘n versoek van die NG Kerk of die APK gunstig te oorweeg nie. Die VGK het Engels tot sy enigste sinodale rekorderingstaal verklaar. As Le Roux Afrikaansgetrou was, sou sy haar al teen die VGK se verwaarlosing van Afrikaans as kerktaal uitgespreek het. Sover ek weet, het sy dit nie gedoen nie. Myns insiens sou sodanige beswaar onversoenbaar met haar talle ANC-getroue aktivismes wees. Aktivisme ten gunste van Afrikaans is nie een van Le Roux se manies nie, al verkies die ATKV en ATR om haar as sodanig voor te stel.

    ArtsCape dien as voetuig vir Le Roux se feminisme. “Every year in August ArtsCape and Women Zone coordinate a Humanity Walk which kicks of[f] our Women’s and Humanity Festival. All are invited to join the walk … Afterwards there are workshops offering free legal advice, free HIV/Aids screening en a flurry of activities on the piazza in front of ArtsCape” (6). Hierdie aktiwiteite behaag die ANC, maar wat het hulle met die (uitvoerende) kunste te make? ‘n “Absolutely Fabulous Drag Show” word ook deur ArtsCape aangebied (6), wat in ‘n mate geregverdig kan word vanweë die kostumering, sang en danse, maar dit kan dekadensie aanmoedig.

    Die betekenis van die modewoord ubuntu word goedkeurend deur Le Roux uit ‘n aantal bronne aangehaal. Dit het glo “the capacity to restore humanity and dignity” (7), dus twee van die dinge wat glo deur die slegte invloed van apartheid afgebreek is. “The journey to restore the humanity and hope of people through the Arts after Apartheid (post-1994), is however not cheap or sentimental. It is also a quest for justice – a journey towards an economically inclusive and socially just society” (7). Hiertoe is Le Roux verbind, met as ideaal “making all of us more human” (8), ná die beweerde ontmensliking van apartheid.

    Sy verseker haar gehoor in Spanje dat die stryd teen apartheid nog nie afgehandel is nie en deur haar voortgesit word. “The success of Apartheid in South Africa is that we still do not have real human connections. We still live in separate neighbourhoods [as in other countries] and we still go to different churches on a Sunday [likewise in other countries]. At ArtsCape we have been on a difficult, but also hopeful journey of creating a space where everyone [including Afrikaners?] has a sense of belonging, where you can listen to stories of the slow violence of Apartheid [and the terrorism of the ANC/UDF/SACP?], and also to stories of hope [and the marginalisation of Afrikaners and Afrikaans?] performed through visuals, song, dance and music. We are on a journey of connecting people – Whites, Blacks, Coloureds and Indians, disabled and abled-bodied, rural and city, township and affluent neighbourhoods, Muslims, Christians and Jews, straight, gay and transgender – a journey of becoming more human, a journey of hope” (7).

  • Leon Lemmer: Die verpolitisering van universiteite

    Leon Lemmer: Die verpolitisering van universiteite

    Die Universiteit van Suid-Afrika (Unisa) was ‘n baanbreker op die gebied van afstandsonderrig. In 1946 het Unisa begin oorskakel van bloot ‘n eksaminerende instansie na die verskaffing van tersiêre onderrig oor die pos, waarmee in 1947 begin is. Aanvanklik was daar groot skeptisisme oor of so ‘n onderneming genoeg studente sou trek en in hoeverre die kwalifikasies naas dié van residensiële universiteite deur werkgewers en ander universiteite erken sou word. Die persoon wat Unisa meer as enigiemand anders op ‘n gesonde akademiese grondslag geplaas het, is Samuel Pauw, die rektor van 1956 tot 1972. Sy uitgangspunt was dat die onderrig wat Unisa aanbied en die standaarde wat hy stel, eerder beter as net so goed soos dié van ander universiteite moet wees.

    Die geskiedenis van die eerste eeu is deur Maurice Boucher geboekstaaf: Spes in arduis: ‘n Geskiedenis van die Universiteit van Suid-Afrika (Pretoria: Unisa, 1973, 404p). Die teks is ook in die oorspronklike Engels gepubliseer. Vir elke vraestel in elke kursus in elke vak/leergang het die student gedrukte studiegidse en studiebriewe ontvang. Hy moes die voorgeskrewe boeke aankoop en die aanbevole boeke by die Unisa-biblioteek in Pretoria leen en terugbesorg. ‘n Doeltreffende posdiens het suksesvolle afstandstudie moontlik gemaak. Gedurende die jaar moes die student ‘n bevredigende punt vir sy verpligte werkopdragte behaal om toelating tot die eksamen aan die einde van die jaar te kry. In die eksamen is vasgestel hoedanig die student se kennis en insig is, asook of hy daardie kennis kon vertolk en toepas. Soos dit in Unisa se leuse gestel word, het afstandstudie van die student inderdaad moed teen die styltes geverg. Maar geeneen kon toe met reg meer aanvoer dat hy nooit die geleentheid gehad het om ‘n universitêre kwalifikasie te verwerf nie.

    Deesdae is afstandskommunikasie baie gouer en makliker en word afstandsonderrig toenemend deur residensiële universiteite aangebied. Sonder elektroniese uitvindings soos rekenaars en die internet sou Unisa in die nuwe Suid-Afrika, ná die ineenstorting van die posdiens, nie kon voortbestaan nie. Die onderrig is in sowel Afrikaans as Engels aangebied. Wat personeel (dosente en administratiewe amptenare) betref, was Unisa tot 1994 oorwegend ‘n Afrikaanse universiteit. Fakulteits- en senaatsvergaderings is feitlik uitsluitlik in Afrikaans gehou. Sedertdien het transformasie plaasgevind. Engels-eentaligheid het ingetree en sowel die akademiese as administratiewe aansien van Unisa het ernstige en heel moontlik onherstelbare skade gely.

    Ek skryf oor die goeie ou dae toe Unisa-studente eerder deeltyds as voltyds studeer het. Vanweë die groot aanvraag vir sy onderrig, plaaslik en in die buiteland, kon Unisa vakke, bv in vreemde tale (soos Spaans), aanbied wat aan geen ander plaaslike universiteit lewensvatbaar sou wees nie. Maar daar was ook ander innovasies. Byvoorbeeld, in die wysbegeerte/filosofie was daar twee hoofvakke: Geskiedenis van die Wysbegeerte (GW) en Sistematiese Wysbegeerte (SW). In GW is die vak chronologies aangebied: 1ste jaar (1 vraestel) Antieke/Griekse wysbegeerte. 2de jaar (2 vraestelle) Middeleeuse wysbegeerte en Thomisme en Nieu-Thomisme. 3de jaar (3 vraestelle) Moderne wysbegeerte tot die 19de eeu. In SW is die vak ingevolge wysgerige subdissiplines aangebied: 1ste jaar (1 vraestel) Inleiding/Aard van die wysbegeerte. 2de jaar (2 vraestelle) Formele logika en Wetenskapsleer/Metodologie. 3de jaar (3 vraestelle) Kennisleer/Epistemologie, Metafisika, Etiek, Waardefilosofie/Aksiologie: Estetika of Staatsfilosofie.

    Eksamen kon in talle sentra dwarsoor die land en in sommige hoofstede in die buiteland geskryf word. In Kaapstad, in die jare vyftig, het die Universiteit Kaapstad die eksamenlokaal in Oranjezicht verskaf. ‘n Bejaarde dame, mevrou Adendorf, het as opsiener opgetree. Op ‘n dag sê sy dat sy nog altyd gewonder het wat die verskil tussen historiese en sistematiese wysbegeerte is. Op ‘n ander dag is sy, met die dag se eksamenskrifte by haar, op die stasie dood aangetref.

    ‘n Rooms-Katolieke Belg, Herman de Vleeschauwer (1899-1986), het in 1923 ‘n doktorsgraad verwerf en in 1934 ‘n professor in Gent geword. Hy was van 1951 tot 1966 ‘n Unisa-dosent en het die Geskiedenis van die Wysbegeerte aangebied. Hy het ‘n spekulatiewe, kontinentale benadering tot die wysbegeerte gehad. Die ateïstiese AMT (Bert) Meyer (gebore in 1922) was van 1959 tot 1971 die dosent in Sistematiese Wysbegeerte. Daarna het hy na Nederland geëmigreer. Hy het die wysbegeerte Anglo-Amerikaans en analities benader. In Pieter Duvenage se boek, Afrikaanse filosofie: Perspektiewe en dialoë (Bloemfontein: Sun Media, 2016, 306p – Praag 16.04.2017) is daar ‘n hoofstuk oor Bert Meyer.

    Wat duidelik is, is dat Unisa-studente met twee volwaardige voorgraadse hoofvakke omvattender as aan residensiële universiteite met die wysbegeerte kennis gemaak het. In daardie stadium is die aanbieding van die wysbegeerte aan die Afrikaanse universiteite, soos in die Middeleeuse, sterk deur godsdienstige/teologiese oorwegings beïnvloed en daardeur gerig en selfs oorheers. Dit is waarom Bert Meyer sy pos aan die Universiteit Pretoria ontruim het om eerder ‘n Unisa-dosent te word. Unisa-studente is, soos dit hoort, aan verskillende benaderings blootgestel: bv in die wysbegeerte Rooms-Katoliek en kontinentaal teenoor ateïsties en analities. Maar selfs daardie opset was nie vry van onregverdigbare religieuse beïnvloeding nie. De Vleeschauwer het aan die druk van die Rooms-Katolieke Kerk (RKK) toegegee deur voorgraads ‘n hele vraestel aan die basis van RKK-teologie te wy: die wysbegeerte van Thomas van Aquino (1225-1274), dus wesenlik die verchristeliking van Aristoteles (384-322 vC), en sy navolgers, die Nieu-Thomiste, tot in die 20ste eeu.

    Dit het onder meer die volgende hoogs ongewenste gevolg gehad: Ten spyte van die rojale voorgraadse aanbod het die leerplan die studie van die geskiedenis van die wysbegeerte, met die uitsondering van Nieu-Thomisme, nie verder as die 19de eeu gevoer nie. Eers in die eerste honneursvraestel het 20ste eeuse/hedendaagse wysbegeerte aan die beurt gekom. Daar was vier honneursvraestelle. Hierna was daar nog nie ‘n einde aan die buitensporige vereistes wat Unisa aan ‘n student gestel het nie. Die magisterleergang in die wysbegeerte het uit twee vraestelle en ‘n volwaardige verhandeling bestaan, terwyl die residensiële universiteite net ‘n verhandeling vereis het. Deesdae word die magisterleergang aan die plaaslike universiteite dikwels afgewater tot slegs vraestelle of vraestelle en ‘n skripsie van beperkte omvang, soortgelyk aan ‘n vakkundige artikel.

    Ek het grootgeword in die dampkring van ‘n protestantse predikant vir wie die Roomse gevaar die grootste onding op aarde was. De Vleeschauwer het die ryke kultureel-geestelike verskeidenheid van die Middeleeue, wat hy van 400 tot 1400 nC gedateer het, aan my bekend gestel. Dit was nie donker eeue soos dit dikwels in protestantse geledere voorgestel word nie. In daardie era is die grondslag vir die moderne tyd, die Renaissance, Verligting, Protestantisme, moderne wetenskap, nasionale state en tale, ens, gelê. Die latere geskiedenis van Europa, die Weste en die wêreld kan nie afdoende sonder kennis van die Middeleeue verstaan word nie.

    Dit bring my by Milo Yiannopoulos (gebore in 1984) se boek, Middle Rages: Why the battle for Medieval Studies matters to America (Dangerous Books, 2nd edition, 2019, 56p; Amazon Kindle $3.44). Die boek is deur die outeur self gepubliseer. “This story was originally slated to appear in one of the country’s most prestigious higher education publications … Two days before publication, I was abruptly informed that the story would not run as intended, with no further explanation offered” (Kindle 288). Die eerste weergawe het in 2018 op die outeur se webwerf, dangerous.com, verskyn.

    Ek het by ‘n vorige geleentheid oor Milo geskryf. Ek haal ‘n paragraaf aan: “JH du Toit het reeds oor die Milo-manie op Praag (11 Februarie [2017]) geskryf. Milo lyk en is in vele opsigte anders as die stereotiepe beeld wat aan regses gegee word. Dit maak dit moeilik om hom sonder meer te ondersteun. Lees bv die omvattende Wikipedia-artikel. Maar Milo het veral op Amerikaanse universiteitskampusse ‘n oorwegend heilsame invloed, waar – soos deesdae in Suid-Afrika – regse standpunte feitlik nooit gehoor word nie. In hierdie konteks word Hannah Arendt (1906-1975) soos volg deur Milo aangehaal: ‘The aim of totalitarian education has never been to instill convictions but to destroy the capacity to form any’” (Praag 7.10.2017).

    Intussen het Milo verder op sy eiesoortige pad gevorder. “Milo lives in New Jersey with his husband, John” (Kindle 778) – waarskynlik ‘n skuilnaam. Die boek is aan John opgedra (11). “I am married to a black man from Jersey” (251). Sy lewensmaat is dus soos dié van die vigslyer en gay-aktivis, Edwin Cameron, wat teen wil en dank op aandrang van Wim de Villiers as kanselier van die Universiteit Stellenbosch (US) aangestel is om as rolmodel vir studente en andere te dien. Cameron is ‘n US- en Unisa-oudstudent. Volgens Nelson Mandela is Cameron “one of South Africa’s new heroes” (Wikipedia). Wat goed genoeg vir Mandela is, is (vanselfsprekend) goed genoeg vir die getransformeerde US.

    In sy nuwe boek toon Milo weer sy omvattende ingeligtheid en sy buitengewoon goeie insig, al beweer die Wikipedia die teenoorgestelde. Hy slaag daarin om op ‘n sprankelende manier sy gedagtes te verwoord. Vryheid van denke en uitdrukking bly sy hoofokkupasie eerder as konserwatiewe, behoudende denke – daarvoor is hy in te vele opsigte te radikaal. Maar hy het fundamenteel reg met: “Wat deesdae regstelling, korrektheid en byderwetsheid genoem word, is eintlik almal polities oordraagbare siekte; tentakels van dieselfde sindroom” – soos ek dit in die vorige rubriek oor Milo gestel het. Hy dink, soos ek, dat ‘n universiteit nie net verskillende standpunte moet toelaat nie, maar dit daadwerklik moet aanmoedig. “Wanneer ‘n universiteit soos Stellenbosch [egter] deesdae diversiteit propageer, gaan dit om die obsessie om ‘n verskeidenheid rasse en kulture op die kampus te hê; nie om die studente ook aan nie-linkse, bv regse, idees bloot te stel nie.”

    Milo se benadering tot die Middeleeue is ewewigtig en myns insiens korrek. Wat aan veral die Amerikaanse universiteite gebeur, is dat Medieval Studies verdag gemaak en gekritiseer word omdat dit glo te wit en manlik is. Wat verlang word, is inklusiwiteit, oftewel diversiteit en multikulturaliteit; dus die soort pleidooie wat al hoe meer ook op die plaaslike universiteitskampusse opklink. Dit is “die ander” wat deel van die hoofstroom wil wees en dus ook gekanoniseer moet word; dus nie net (of veral) blanke mans nie, al het die ander nie (in dieselfde mate) gepresteer nie. Die sogenaamde benadeeldes koester slagofferstatus en wil hê dat die geskiedenis herskryf moet word sodat die rol wat hulle voorgangers na bewering gespeel het, ook die aandag geniet wat hulle glo verdien.

    Dit is eintlik soortgelyk aan die besware teen kolonialisme. Die geskiedenis moet verwring word totdat dit in ooreenstemming met hedendaagse ideologiese oortuigings is. Die kere toe hieraan toegee is, “accurate understanding of the past and its greatnesses have given way to scapegoating, victimology, and ressentiment” (21). “The intersectionalists are actually the specific heirs to a Western egalitarian tradition with no parallels. To turn on the culture that produced you and label it the origin of all evil is a sort of oedipal auto-cannibalism that literally cuts off inspiration at its source” (657). Hedendaagse Amerikaanse universiteite is feitlik per definisie anti-Amerikaans, dus dislojaal, onpatrioties en deurspek met kulturele marxisme.

    “Medieval Studies is an outlier in the academy. Although the foundational texts of medieval history are also the foundational texts of the academy itself, it has always been on the margins as a discipline. Since the founding of the Medieval Academy in 1925, it has been an interdisciplinary endeavor including language, liberature, history and philosophy” (199). “Medieval Studies would be a glistering jewel in the social justice diadem, because study of the Middle Ages is fundamental to understanding how the Christian West emerged, and how dramatically its character differs from other cultures.* Read properly, medieval history is about the divine comedy of Christianity – and about the rise of its great eastern antagonist, Islam. Europe’s self-criticism is what medieval studies is largely about, so it stands at the heart of current debates about Europe and western civilization,including the current moral panic about white supremacy” (332). Onderwerpe soos “white ethno-states” (369), nasionalisme, skone kuns en religie, veral die Christendom, kan nie vermy word nie. Hulle almal het tot die Weste se sukses bygedra (337). Volgens die kritici is die studie van die Middeleeue ” a safe space to be elitist, a safe space to be white, a safe space to be Christian, Eurocentric, misogynist” (354). Wat deesdae, in sy geheel gesien, onaanvaar van die Middeleeue is, is sy “unbearable whiteness” (390). “Europe is too ‘white-centric’” (405).

    [* Ingevolge sosiale geregtigheid is bv mense, religieë en kulture gelyk en fundamenteel eenders. Die andersoortigheid van die Weste mag dus nie uitgelig word nie. Maar: “The historical fact remains that from around 1000 CE western European Christian society developed in ways connected to, but distinct from, other parts of the world” (354). Die linkses se eintlike grief is “the cultural and economic superiority of the West” (396).]

    In die boek word daar veral verwys na die smeerveldtog wat teen ‘n gerekende historikus in Middeleeuse Studie gevoer word: die “white, Republican-voting Catholic convert” (136) Rachel Fulton Brown, verbonde aan die University of Chicago. “Here we have several common features of academic decay: the politization of a scholarly field, the arousal of tribal resentments, allegations of white supremacy, a victim of color, a white perpetrator, a protest letter with many, many signatures, and a compliant media” (27). Die “victim of color ” is ‘n ander dosent in Middeleeuse Studie, die Koreaan Dorothy Kim.

    Die beswaarskrif teen Brown is deur 1 500 dosente ondersteun. Sy word beskou as “being insufficiently woke on matters of social justice” (131). “Sharp-elbowed young professors know that a preoccupation with social justice is both fashionable and advantageous. It can also excuse you from the perky business of serious scholarly work” (220). “They signed the letter because they wanted to signal their virtue, because they wanted their colleagues to think well of them, or because they wanted to ease for a moment their liberal guilt” (37). Onderliggend is daar identiteitspolitiek en politieke korrektheid, waarvolgens nieblankes verheerlik en blankes verdoem word. Dit is ‘n voorbeeld van die “anti-intellectual ossification into which the humanities have deteriorated” (32).

    Baie van die akademiese euwels wat in hierdie rubriek aan bod kom, is reeds in my vorige rubriek oor Michael Rectenwald genoem (Praag 20.07.2019). Milo verwys spesifiek na die geval Rectenwald (622). Daar is talle ooreenkomste tussen die stryd wat Rectenwald gevoer het en dié van Brown. In die genoemde vorige rubriek het ek ook bronne gelys wat handel oor die oorweldigende linksheid van Amerikaanse universiteite. Die aanslag teen Middeleeuse Studie is deel hiervan.

    Brown se misstap is dat sy in 2015 ‘n inskrywing op haar blog met die opskrif, “Three cheers for white men”, gepubliseer het. “She was responding playfully to the ‘dead white male’ trope in academia, gently pointing out that the wicked Caucasian dudes of social justice folklore were responsible for, among other things, the development of chivalry, consensual marriage and, to some extent, the success of feminism itself” (49). Wat Brown na bewering via haar blog gedoen het, is “‘facilitating cyber-harassment’. In the topsy-turvy world of social justice, reporting is abuse, journalism is harassment and political dissidence is a capital crime” (478).

    “Brown’s colleagues declared war on her, incensed by her refusal to back down and apologize” (55). Sy het ‘n permanente doseerpos, maar haar werkgewer het die kritiek op Brown as baie ernstig beskou, maar tog besluit om haar nie te ontslaan nie. Dit is te danke aan die feit dat die University of Chicago sterker akademies en (dus) minder polities byderwets as baie (of die meeste) ander Amerikaanse universiteite is. Maar: “How can the University of Chicago, rightly lauded for its attitude to academic freedom and freedom of speech, win the fight against trigger warnings and safe spaces if other universities don’t recognize what it means to stand for academic freedom against the social justice warriors? Or for truth against social justice?” (725). “To this day, the University of Chicago remains silent on the matter, and her [Brown’s] department [history] has done nothing besides issue a boilerplate statement distancing themselves from Fulton Brown’s personal opinions. The Medieval Academy of America, an academic body to which most medievalists belong, didn’t punish Kim, instead, they rewarded her. Kim was given free membership … for life” (189).

    Die gebeure dui op hoe toksies die atmosfeer aan universiteite is; hoe kronies siek die akademie geword het. Dit verduidelik bv waarom daar by die dosentekorps van die Universiteit Stellenbosch geen daadwerklike teenstand teen Wim de Villiers se verengelsingsbeleid is nie. Ook waarom die US-senaat vroeër vanjaar eenparig die verlenging van De Villiers se termyn as rektor vir ‘n verdere vyf jaar aanbeveel het. Almal val sonder verset in by wat in die mode is. “Scholars are not known for their courage” (736). Eintlik is die houding van die US-dosentekorps dalk eerder “self-serving cowardice – not to mention suicidal professional stupidity, given the vast body of evidence we now have about what happens to university departments and academic disciplines once they capitulate to the insatiable cult of social justice” (742). Die eens goeie beeld van die US as akademiese inrigting het die afgelope dekade of twee radikaal verander. “The glamor and admiration once associated with higher education is evaporating, now that universities are seen as hyper-partisan centers of political indoctrination and fortresses of elitist hypocrisy” (616). “Educators refused to defend their own academic freedom from the rising tide of political correctness, social justice, victimhood culture and millennial entitlement … The faculty has no one to blame but itself” (622).

    “Brown was taken to task for refusing to acknowledge the problematic ‘whiteness’ of her field and her responsibility as a Medieval Studies professor to ‘do something about it’” (55). Dit is klaarblyklik “an attempt to inject into the study of the Middle Ages the same far-Left identity politicking that has done so much damage to liberal arts departments” (60). In die humaniora in Amerika is dit veral Engelsdepartemente wat hulle aan ekstreme linksheid oorgegee het en in die sosiale wetenskappe is dit veral dosente in kulturele/sosiale antropologie en sosiologie. Die beswaar teen Brown is onder meer “about medieval history being used to shore up white supremacy” (84).

    ‘n Mens vra jou af: Hoe op aarde moet Brown die studie van die Middeleeue ontwit? Sy het ruggraat en het vir die aktivistiese akademici uitdagend aangesê: “Learn some fucking history” (84). “Her point being that learning the facts about the Middle Ages destroys any white supremacist narratives” (235). “The story grew legs, and journalists started sniffing around, ears cocked for any headline into which they could crowbar a reference to white supremacy” (105). Retories is Brown daarvan beskuldig dat sy ‘n rassis, fascis, nazi, anti-semitis, blanke heerssugtige, wit nasionalis, ens, is. Die siening van haar kritici is bv “the Crusades as a manifestation of white imperialism” (359) en “Medieval Studies is actively hostile to minorities [ie non-whites]” (430).

    Dorothy Kim “kicked off all the drama” (277) en het Brown die skerpste en herhaaldelik aangeval. Sy is aktivisties en polities betrokke. “Neutrality is not optional” (277). Kim is baie jonger as Brown en het nog nie ‘n vaste aanstelling as dosent in Middeleeuse Studie nie. Brown is ‘n medeprofessor in geskiedenis terwyl Kim ‘n assistent-professor in ‘n Engelsdepartement is en in letterkunde spesialiseer. In 2015, toe die polemiek ontstaan het, was Kim aan Vassar College (Ploughkeepsie, New York) verbonde. “She has since been appointed at Brandeis University [Waltham, Massachusetts], which has a reputation for indulging identity politics and social justice demands to a degree considered extreme even by university standards” (225). Kim het ‘n boek oor die gebeure geskryf wat na verwagting aan die einde van 2019 gepubliseer gaan word: Digital whiteness and Medieval Studies (153p). Daar is interessante inligting oor hierdie polemiek op die internet beskikbaar: Google Rachel Fulton Brown en Barbara Kim. Dit is duidelik dat Brown se vriendskap met Milo Yiannopoulos haar by baie mense in onguns gebring het. Die National Association of Scholars het genadiglik sy steun aan Brown toegesê.

    Al die afgesaagde besware teen die blankes en die Weste word ter diskreditering van Middeleeuse Studie opgehaal. “Insufficient attention is paid in medieval curricula to the ‘problem of whiteness’ and its complicity in European slavery … But the medieval slave trade stretched from Scandinavia to the furthest reaches of the Muslim world. Vikings began their raids not for food or precious metals, but to abduct people they could sell into servitude. Globally speaking, slavery isn’t a ‘white thing’ – it wasn’t in the Middle Ages and it isn’t now” (414). “Leftist critiques of the field seem to have less to do with rebalancing a Eurocentric understanding of the past than they do with giving white Christian Europe – and, by implication, modern Christian America – a bad name” (420).

    Daar is ook aktiviste wat “queer readings of the Middle Ages” verlang (493). Hierteenoor kan ‘n meer realistiese standpunt gestel word, soos dat “modern feminism [is] … a ‘sour mix of victimization and privilege’” (532). ‘n Tipiese (oordrewe) verweer is dat dit ‘n uitdrukking van haat jeens vroue is (536). Maar dit kan ook beskou word as ‘n geldige beswaar teen “the excesses of feminism” en ‘n poging “to build men up” (541) uit hulle huidige vertrapte toestand.

  • Leon Lemmer: Die kolonisering van Algerië en Suid-Afrika — ‘n vergelyking

    Leon Lemmer: Die kolonisering van Algerië en Suid-Afrika — ‘n vergelyking

    Daar was ‘n tyd toe Afrikaners in talle lande in Suider-Afrika ‘n beskawende bydrae gelewer het. In Kenia, op die hoogland, het joiners in 1908 ‘n Afrikaanse gemeenskap begin, wat mettertyd voortreflik uitgebou is. Mau Mau-terrorisme, oftewel politieke “bevryding”, het teen 1963 ‘n einde hieraan gebring. ‘n Afrikanergemeenskap het ná die Anglo-Boereoorlog ook in Angola ontstaan, wat om dieselfde rede as in Kenia teen 1975 tot niet gegaan het. Dit is by uitstek Afrikaners wat die ooste van Rhodesië tot ‘n suksesvolle landbougebied ontwikkel het. Maar dit is juis hier waar Robert Mugabe se terroriste eerste en daarna deurlopend op groot skaal toegeslaan het. Ná die politieke onafhanklikheid van Zimbabwe in 1980 het Mugabe in 2000 begin om die plase van blankes sistematies te onteien. Die voorbeeld wat Mugabe met hierdie soort rasgebaseerde diefstal gestel het, word tans deur die ANC-regime met die oog op plaaslike toepassing nagevolg. In 1990 het Suidwes-Afrika, as Namibië, polities onafhanklik geword. Met die hartlike samewerking van die Nasionale Party-regering in Suid-Afrika het die Swapo-terroriste beheer oor die land verkry en is die blankes, veral Afrikaners, sedertdien aan die genade van bv die Ovambo-meerderheid uitgelewer. Ná die Anglo-Boereoorlog het sowat 600 Afrikaners hulle in Patagonië, Argentinië, gevestig. Hierdie gemeenskap is vinnig besig om te verdwyn vanweë trouery buite die Afrikanerdom, asook heeltemal te verspaans. Brian Murray du Toit het twee boeke oor Afrikaners gepubliseer: dié in Kenia (1998) en dié in Argentinië (1995). Nicol Stassen het ‘n boek elk oor die Afrikaners in Angola (2009) en die Dorslandtrek (2015) gepubliseer.

    Dit is eintlik net in Namibië en Suid-Afrika waar Afrikaners steeds as ‘n sigbare etniese minderheid funksioneer. Hierdie Afrikaners het hulle reg op selfregering weens die onbevoegdheid en verraad van ‘n klein groepie Afrikaanssprekende blanke politici verloor. In die geval van Suid-Afrika het dit in 1994 mandaatloos gebeur toe ANC/SAKP-terroriste politieke beheer oor die land verkry het. Dit is om van te ween. Sedertdien het meer as ‘n miljoen blankes Suid-Afrika verlaat. Daar is ‘n ander Afrikaland wat ook meer as ‘n miljoen blanke inwoners verloor het. In 1962 het Algerië polities onafhanklik geword toe die Nasionale Bevrydingsfront, die Moslem FLN-terroriste, aan die bewind gekom het. Alexis de Tocqueville het hierdie moontlikheid meer as ‘n eeu vroeër voorsien toe hy geskryf het: “I … wondered what could be the future of a country subjected to such men, and where this flood of violence and injustices would end, if not in the revolt of the natives and the ruin of the Europeans?” (Tocqueville, bron hier onder, Kindle 1159). “Such men” verwys bv na ‘n Franse militêre bevelvoerder in Algerië wat gesê het: “Nothing but force and terror, gentlemen, succeeds with these people” (1151). Maar Tocqueville het mettertyd agtergekom dat hoë Europese moraliteit nie altyd maklik na Afrika/Algerië oorgeplaas kan word nie.

    Die verraad wat teen die blankes in Suid-Afrika gepleeg is, kan primêr aan FW de Klerk toegeskryf word. In die geval van Algerië is die verraad teen die blanke inwoners deur die Franse staatshoof, Charles de Gaulle, gepleeg. Wat Tocqueville “France’s greatest affair, that of Algeria” genoem het, het daarmee tot ‘n einde gekom (2075). Wat nie algemeen besef word nie, is dat De Gaulle se verraad aan De Klerk die voorbeeld vir sý verraad kon gestel het. Ek het by ‘n vorige geleentheid hieroor geskryf, toe ek die “bevrydingstryd” in Algerië en Suid-Afrika vergelyk het (Praag 27.01.2019). Sedertdien het Rina Venter hierdie vermoede moontlik bevestig (Praag 26.10.2019). Soos De Gaulle het De Klerk doelbewus ‘n onbeduidende vraag in die 1992-referendum aan die blanke kiesers voorgelê: “De Klerk wil die vraag sodanig formuleer dat hy loskom van sy onderneming dat kiesers die finale seggenskap oor ‘n onderhandelde skikking het” (Venter Kindle 7431).

    Algerië het in 1830 met die besetting van die hoofstad, Algiers, ‘n Franse kolonie geword. Die land is in 1834 geannekseer nadat die ander groot stad, Oran, verower is. In 1848 is Algerië tot ‘n provinsie of integrerende deel van Frankryk verklaar. Daar was drie départements: Oran in die westelike, Algiers in die sentrale en Constantine in die oostelike deel van Algerië. “These departments were granted representation in the Chamber of Deputies [in Paris], but the franchise was limited to Europeans and to a small minority of indigenous Algerians, who were required to renounce Islam in order to obtain French citizenship” (Tocqueville 411).

    Die verraad wat teen die blankes in Suid-Afrika gepleeg is, is veel erger as dié in Algerië omdat Suid-Afrika sedert 1652, dus oor ‘n baie langer periode, ‘n blanke bevolking het, met vryburgers wat hulle sedert 1657 met lyf en eiendom aan die lot van hierdie land verbind het. Dit was vir die blanke Algeryne – veral Franse, Spanjaarde en Italianers – in 1962 veel makliker om die honderde kilometers oor die Middellandse See na hulle historiese geboortelande af te lê as vir die Afrikaners, wat duisende kilometers weg van Europa is en na verloop van eeue eintlik geen aanspraak op burgerskap van ‘n Europese land het nie. Maar dit is juis hierdie verskil in afstand van Europa wat die uitsonderlike prestasies van Afrikaners so merkwaardig maak.

    Reeds in die antieke en klassieke tye, bv tydens die Romeinse Ryk, is die noordkus van Afrika, aan die Middellandse See, ingrypend deur Midde-Oosterse (bv Fenisiese vanaf 600 vC) en Europese beskawing beïnvloed. Die gebied wat tans die Maghreb genoem word, het lank as Numidia bekend gestaan. Dink aan Kartago (9de eeu vC tot 146 vC en 45 vC tot 698 nC), naby Tunis. Toe die Europese blankes met Suidelike Afrika kennisgemaak het, bv die Portugese ontdekkingsreisigers vanaf die 15de eeu en Jan van Riebeeck en sy geselskap in 1652, was daar plaaslik nog geen sprake van Europese beïnvloeding nie. Daardie voortreflikheid het saam met die blankes hier aangekom en wortel geskiet. Dit is by uitstek Afrikaners wat Suid-Afrika tot die ontwikkeldste en welvarendste land in Afrika uitgebou het. Pleks van hulle hiervoor te eer en hulle regmatig te bevoordeel, word die Afrikaners sedert 1994 veroordeel en verguis en ontsien die ANC-regime geen moeite om blatant teen die blankes, veral die mans en by uitstek die Afrikaners, te diskrimineer nie. Amptelik word dit graag, maar hoogs vals, die nie-rassistiese, nie-seksistiese nuwe Suid-Afrika genoem.

    Ek het onlangs na Alexis de Tocqueville (1805-1859) verwys (Praag 2.11.2019), wat bekendheid vanweë twee boeke verwerf het: Democracy in America (2 boekdele, 1835 en 1840) en The Old Regime and the French Revolution (1856). Hy het beoog om twee verdere boekdele oor die Franse geskiedenis te skryf, maar weens tuberkulose/tering was sy gesondheid van jongs af delikaat en kon hy nie hierdie taak voltooi nie. Tocqueville was van 1839 tot 1851 ‘n parlementslid en in 1849 vyf maande lank die Franse minister van buitelandse sake. Wat minder bekend as sy twee genoemde boeke is, is dat hy in die periode tussenin intens in Algerië belanggestel en oor daardie land geskryf het. Sommige van hierdie geskrifte is eers redelik onlangs gepubliseer. Ek skryf vandag na aanleiding van Jennifer Pitts se redigering en vertaling van Tocqueville se geskrifte oor Algerië: Writings on empire and slavery (Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2001, 319p; Amazon Kindle $28.16). Sommige hoofstukke is direk uit die oorspronklike manuskripte vertaal.

    Op grond van tweedehandse bronne het ek op 2.11.2019 soos volg oor Algerië geskryf: “Tocqueville het die land twee keer besoek en het rasseskeiding bepleit asook twee regerings: een vir die blanke koloniste en een vir die Moslems. Volgens hom moet die Franse regering nie poog om beheer oor die hele Algerië uit te oefen nie, maar slegs oor gekoloniseerde streke, soos die hoofstad Algiers en omliggende gebiede, wat dan eintlik ‘n blanke tuisland word.” Hierdie samevatting is wesenlik korrek, maar Pitts se bundel gee in baie opsigte waardevolle aanvullende perspektiewe op die aanvangsjare van die Algerynse kolonisering, wat in sommige opsigte sterk kontrasteer met die kolonisering van Suid-Afrika.

    Tocqueville skryf: “If we did not want to colonize it [Algeria], domination would be easier; for above all what makes the Arabs take up arms is the idea that we want to dispossess them and sooner or later settle on the land they have inherited from their ancestors” (1214). Wat belangrik is, is “to know where to stop in the occupation of a barbarous land” (2226). “France should immediately and completely abandon the idea of dominating the interior and limit ourselves to occupying the political points of the coast and to colonizing around them” (1228). “France must not seek domination as our goal; rather, domination is the necessary means we must use for achieving tranquil possession of the coast and the colonization of a part of the territory, the real and serious goal of our efforts. We shall never have either security or any future on the coast if we do not somehow manage to make our authority respected in the interior, or, at the very least, prevent the different tribes there from uniting under a single leader. In a word, partial colonization and total domination” (1267). “It is clear to me that we shall never succeed if we undertake to place our new [indigenous] Algerian subjects under French administration” (731). “Above all, in Algeria we must take care to give up this taste for uniformity that torments us, and to realize that it would be as dangerous as it is absurd to apply the same laws to different beings” (737). “It would also be necessary for the legislation that governs the French in Africa not to be exactly the same as that in force in France” (745). “A colony needs a simpler administration, one more expeditious and independent of the central power than those that direct the continental provinces of the empire” (749).

    “How can we manage to create in Africa a French population with our laws, our mores, our civilization, while still preserving vis-à-vis the indigenous people all the regard that justice, humanity, our interest well understood, and … our honor strictly oblige us to preserve? The question has these two sides. One cannot usefully imagine the first without seeing the second” (265). Tocqueville het dit as idealistiese liberalis geskryf. In die praktyk het sy ideaal onhaalbaar geblyk te wees. “The dominant strand of liberalism that was forged during this period was to be exclusionary and nationalist” (374). Pitts verwys na Tocqueville se “ill-known contours of … liberalism: its susceptibility to the notion of national glory as a substitute for political virtue; its willing exclusion of unfamiliar peoples from moral consideration for the sake of national consolidation” (377). “French glory justified any aggression the nation could muster” (386).

    Tocqueville het homself graag ‘n liberalis genoem maar terselfdertyd bedenkinge oor ekstreme demokratisering gehad. Byvoorbeeld: “Tocqueville suggested … that both Amerindians, whom he classed among ‘savage nations’, and slaves were incapable of participating in democratic order and thus destined to remain excluded” (109). Hy het albei groepe “American without being democratic” genoem (122). ‘n Vraag wat hier in die midde gelê kan word (na aanleiding van my vorige skrywe – Praag 2.11.2019), is: Kan ons in vele opsigte praat van “African without being democratic?” Ek dink so en die ANC-regime is ‘n sprekende voorbeeld hiervan. Tocqueville het gespekuleer oor verskillende stadia van ontwikkeling: bv “savage, barbarian, civilized, and commercial” (140). Hy was diep bewus van die aanhangers van Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) se leer van die edele barbaar. Hy skryf bv: “The most civilized European becomes a passionate lover of the savage life” (434, 3599). “If Rousseau had known the Kabyles [of Algeria] … he would not have uttered such nonsence about the Caribs and other Indians of America” (496). Roger Boesche het ‘n hele boek oor The strange liberalism of Alexis de Tocqueville (1987) geskryf.

    Tocqueville het in 1835 met ‘n Engelse vrou, Mary Mottley, getrou. Dit het onder meer meegebring dat hy op die hoogte van Britse kolonisering gebly het. Hy was ten gunste daarvan dat die Franse koloniale amptenare, soos die Britte, vooraf deeglik opgelei word. Ook dat die Britse voorbeeld nagevolg moet word deur ‘n eie ministerie vir die kolonies te skep. Volgens hom moes die Franse slawe op ‘n manier soortgelyk aan die Britse voorbeeld vrygestel word. Tocqueville het aan die Britse stelsel van indirekte koloniale regering voorkeur gegee, dus dat die plaaslike inwoners by die regering betrek word, bv: “To govern Arabs through Arabs” (1116). Ook dat die plaaslike regering volgens die koloniale behoeftes moet kan regeer en nie alle besluite vooraf vir goedkeuring aan die sentrale regering van die koloniale moondheid hoef voor te lê nie.

    “It was vexing to have a country governed by officials without any kind of control on the part of the governed; it was all the more so in a colony where officials, who are never more than passing through, are always foreigners, and especially in a colony such as Algiers [Algeria] where the law, in preventing them from becoming property owners, takes away even the chance that any of them might happen to identify with the country” (1024). Naas die amptenare is soldate ook nie toegelaat om vaste-eiendom in Algerië te koop nie. “The soldiers cannot own land. The idea that they spill their blood to make the fortunes of those who come here only to enrich themselves [the white farmers and land speculators] drives them mad” (1162). Om hierdie rede was daar deurgaans ‘n slegte verhouding tussen die soldate en die setlaars. Tocqueville het voorgestel dat Algerië eerder ‘n eie weermag moet hê (1420). Dan kon die soldate ‘n verbondenheid met die land ontwikkel.

    Tocqueville en John Stuart Mill (1806-1873) het in korrespondensie menings oor bv kolonisering gewissel. Mill het bv geskryf: “Despotism is a legitimate mode of government in dealing with barbarians, provided the end be their improvement” (362). Tocqueville wou bitter graag Brits-Indië (die Raj) besoek, maar sy gesondheid het dit nie toegelaat nie. Hy het in 1831 wel Kanada tydens sy reise in Amerika besoek, asook Engeland en Ierland in 1835 en Algerië in 1841 en 1846.

    Voorts bepaal ek my by Pitts se bundel. Ek sou die boek graag baie vroeër wou gelees het, maar die hoë prys het my aanvanklik daarvan weerhou. Pitts het ‘n lang inleiding tot Tocqueville se tekste geskryf. Die aanhalings wat volg, is dus enersyds wat Pitts oor Tocqueville skryf (tot by 421) en andersyds wat Tocqueville self geskryf het. Om tussen die twee outeurs te onderskei, is nie van wesenlike belang nie omdat Pitts op grond van deeglike, omvattende navorsing Tocqueville se tekste betroubaar en gesaghebbend vertolk.

    In 1833 het Tocqueville dit sterk oorweeg om grond in Algerië te koop en hom daar te vestig. Sy ideaal was: “Settlers must encounter a ‘perfect image of their homeland’ in Algeria, or they would never stay and the colony would fail” (217, 1895). “We should set out to create not a colony properly speaking in Algeria, but rather the extension of France itself across the Mediterranean. It is not a matter of creating a new people, with its own laws, its customs, its interests, and, sooner or later, its separate nationality, but of implanting in Africa a population that resembles us in everything” (414, 2576). Die Franse kolonisering van Algerië het eers in 1841 daadwerklik begin. Hoewel Tocqueville in Frankryk bly woon het, “he remained convinced that colonization of Algeria was essential to France’s interests” (73).

    “Tocqueville argued repeatedly that France’s power and reputation within Europe would rely, increasingly, on its colonial possessions” (89). “Tocqueville consistently rejected the arguments of critics of the French imperial project who claimed it was immoral, illegitimate or imprudent” (80). Melvin Richter lees hierin “an indication of how deeply rooted was the European sense of superiority to the rest of the world” (86). In hierdie sin het Tocqueville nasionalisme hoër as liberalisme geag (86). Daar was by hom geen sprake van die gelyk- of eendersverklaring van mense nie. “He held that Muslims were not fellow citizens or equals” (275). “It is not along the road of our European civilization that they [Muslims] must, of the present, be pushed, but in the direction proper to them” (2344).

    Naas die blankes was daar veral twee etniese groepe in Algerië. Enersyds die inheemse en gesete/gevestigde (“sedentary”) Berbers, met die Kabyle as die grootste groep, in die Atlasgebergte (of Tell) en die rondtrekkende Tuaregs in die Sahara. “It is estimated that in 1830 the Berbers made up half the total population of three million (witin the current borders of Algeria)” (3577). Andersyds die nomadiese Arabiere in die kusstreke. “Like all half-savage peoples … they love war, pomp and tumult … often excessive in their actions and always more willing to feel than to think” (546). Daar is teorieë dat die Berbers/Tuaregs oorspronklik blank was. Hulle het ‘n eie taal, Berber (of Tamazight) en kultuur (493). Die Franse het makliker met hulle as met die Arabiere oor die weg gekom (688). Die probleem is dat dit by uitstek die grond van die gewelddadige Arabiere is wat deur die setlaars beset is. “The means of governing Arab tribes even in peacetime closely resemble the procedures of war” (1666).

    Die strategie van die Arabiere was soortgelyk aan dié van die ANC/SAKP: “When we tell the Arabs they started the war, they deny it passionately and claim that we were the ones to start it” (1060). Volgens Tocqueville is dit belangrik dat die Arabiere nie toegelaat moet word om onder die beheer van ‘n enkele leier, soos Abd-el-Kader, te verenig nie (716). “Anarchy will create Abd-el-Kader’s power” (723) – soortgelyk aan die chaos wat FW de Klerk in 1990/94 in Suid-Afrika toegelaat het en waaruit Nelson Mandela as die leier van die “nasie” te voorskyn getree het. Die Arabiere het op ‘n manier soortgelyk aan Mandela geredeneer: “In the end, the French will only being us to despair, and then, having lost all hope of peace, we shall do them far more harm than we have done so far” (1056).

    Die Berbers is onder dwang tot die Sunni-Moslemgeloof bekeer nadat Arabiese inkommers hulle van die 8ste eeu af in die Maghreb gevestig het en hulle die Berbers teen die 10de eeu getalsgewys verswelg het. Vanaf 1516 (toe Oran beset is – 3626) tot 1830 het die Turkse Ottomans in Algerië regeer, nadat die Spanjaarde ook uit Algiers verdryf is. Dit het gevolg nadat die Moslem More, wat Spanje in 711 binnegeval het, teen 1492 uit Spanje verdryf is. “The Moors were a Muslim population of mixed Spanish (Andalusian), Arab, and Berber origins who had fled the Spanish Reconquista and settled as refugees in North Africa between the eleventh and seventeenth centuries” (3637). Tocqueville beskou die nageslag van hierdie More as ‘n derde inheemse etniese groep in Algerië, wat veral as handelaars in Algerynse stede en dorpe aangetref is (593) en geredelik met die Franse koloniste oor die weg gekom het. “The Moorish population deserves our consideration because of its peaceful character” (1567). Sommige van hulle beskou hulleself as Iberies (489) of Vandale (493) eerder as Arabiere (489).

    ‘n Vierde inheemse etniese groep in Algerië is die Koulouglis, die nageslag van Turkse soldate en Arabiese vroue, wat nie gewone Arabiere nie as hul gelykes wou aanvaar nie. Hulle het selfs militêr met die Franse saamgewerk (4255). Maar die destydse Turkse heersers sien op hulle beurt neer op die Koulouglis. “These Turks were so proud of their country that they despised their own children born of Arab women” (553).

    Twee vrae kan in hierdie konteks gestel word. Eerstens, waarom word dit sonder meer aanvaar dat Turkye oor twee kontinente (Asië en Europa) kan strek maar nie Frankryk (Europa en Afrika) nie? Tweedens, waarom word die Arabiese inkommers deesdae sonder meer as die regmatige regeerders van Algerië beskou maar nie die Franse koloniste nie? Omdat die Arabiere vóór die Franse daar aangekom het? Maar waarom geld dieselfde reg dan nie vir die blankes in die suidwestelike helfte van Suid-Afrika nie? Die blankes was daar lank voordat die swartes uit die noordooste inbeweeg het. Die heillose ANC beskou die plaaslike blankes eintlik steeds as onwelkome setlaars, maar dit word nooit van die nageslag van die slawe gesê wat vanaf 1658, dus ná die blankes, hulle opwagting hier gemaak het nie. Die punt is: Dubbele standaarde word gebruik asof dit evangelie is.

    “Two aspects of Tocqueville’s early colonial writings are most striking: first, his interest in Arab forms of political organization and self-governance, and second, his desire to see the integration of French settlers and [indigenous] Algerians through a policy of toleration and pluralism. Both would largely disappear in his later works as he became convinced that integration was impossible” (175). “Those who have been there [in Algeria] know that unfortunately Muslim society and Christian society do not have a single tie, that they form two bodies that are juxtaposed but completely separate” (1901). “The fusion of these two populations is a chimera that people dream of only when they have not been to these places. There can, therefore, and there must, be two very distinct legislative systems in Africa, because there are two very separate societies there” (1904). “The [later] reports proposed a vision of a separate European society in Algeria, again drawing frequently on Tocqueville’s knowledge of the British [colonial] experience” (284). Die Britse beleid van rasseskeiding is vanaf 1948 deur die NP-regering as sy apartheidsbeleid voortgesit en later tot die beleid van afsonderlike ontwikkeling aangepas. Maar ANC-kamerade verwyt nie die Britte nie maar Afrikaners vir rasseskeiding. Hiervolgens is nie Engels nie maar Afrikaans die taal van verdrukking.

    “[Muslims], no matter how accommodating to their French invaders, must always be treated as a separate and subject population” (208). In Amerika was daar voorheen vertroue in die “melting pot”, maar later het sowel die blankes as die swartes besef dat rasse-integrasie meesal nie haalbaar is nie. Tocqueville het dieselfde paadjie geloop. In Suid-Afrika word die teenoorgestelde waargeneem: Aanvanklik was Suid-Afrika ‘n suksesvolle land met rasseskeiding as regeringsbeleid, gevolg deur gedwonge rasse-integrasie in ‘n vervalle land met onverkwiklike rommelstatus. Daar kan dalk (skrale) moed uit die volgende woorde van Tocqueville geput word: “People sometimes submit to humiliation, to tyranny, to conquest, but they never endure anarchy for long … this [is a] general law of humanity” (644).

    “It was impossible to establish a secure border [in Algeria], so wars at the frontier would continue indefinitely … the imperial goal justified the means” (191). “Military domination without colonization was a futile strategy. As the Arab population would be unrelentingly hostile to the expropriation of land necessary for widespread European settlement, the French would have to adopt uncompromising strategies for defeating the inevitable Arab resistance” (211). Tocqueville skryf: “The quarrel is no longer between governments, but between races … the day a European plow touches the soil” (214). “Nothing irritates and alarms the natives more than the introduction of European farmers” (1488, ook 1502). Wat vir die setlaars belangrik is, is “security of persons and property” (220). Wat die blankes betref, ontbreek albei in die nuwe Suid-Afrika.

    Dit gaan nie bloot om landbougrond wat na bewering tydens kolonialisme van die inheemses weggeneem is nie. Daar is ‘n sterk element van jaloesie teenwoordig. Die blankes het hulle as suksesvolle boere in Algerië, Suid-Afrika, Rhodesië/Zimbabwe en elders bewys, wat nie van die Arabiere en swartes gesê kan word nie. Die Voortrekkers het in gebiede ingetrek wat weens swart stamoorloë grootliks ontvolk was. Die blankes se teenwoordigheid was nie so steurend soos wat dit deesdae in ANC-propaganda voorgestel word nie. In Algerië was die situasie soortgelyk: “The country is occupied, it is true, but it is not full, not even actually owned. The indigenous population there is very sparse and thinly scattered. Thus the conquering population can be introduced onto the land without disturbing the conquered population” (2765).

    “While it would be wrong to leave the best land for the Arabs, the French must be scrupulous about indemnifying indigenous property holders for the property they took” (275). “In general, nothing is more dangerous in a new country than the frequent use of forced expropriation” (1575). Volgens die ANC ís Suid-Afrika ‘n nuwe land wat in 1994 tot stand gekom het. “Forced expropriations [are] disastrous in principle” (223). ‘n Mens wens dat die ANC-regime hierdie waarheid wil besef. “To grant the general ability to expropriate and to issue as a final decree the intention to expropriate cultivated lands in order to place new colonists on them: that seems to me barbarous and insane” (996). In ‘n (eens) ontwikkelde samelewing, met eienaars wat kaart en transport van hulle eiendomme het, soos die Suid-Afrikaanse blanke boeregemeenskap, bestaan daar geen werklike regverdiging vir onteiening sonder vergoeding nie.

    Histories was die situasie heeltemal anders. Die nomadiese Arabiere in Algerië en die nomadiese Khoi-San en swartes in Suid-Afrika kon nie met reg aanspraak maak op al die grond waaroor hulle beweeg het nie. Die blankes wat daardie grond tot produktiewe plase ontwikkel het, het ‘n sterker aanspraak op eiendomsreg as diegene wat bloot die natuur misbruik het, bv vir brandhout, (oor)beweiding (met dongas as bonus) en die jag van wilde diere. In Algerië het blankes in baie gevalle grond van die inheemse inwoners gekoop (1571, 2603, 3721). Later het ander mense as die verkopers beweer dat die grond eintlik aan hulle behoort. In sommige gevalle is dieselfde grond meerdere kere deur verskillende “eienaars” aan die blankes verkwansel. Omdat die grootte van die grond nie landmeterkundig vasgelê is nie, het dispute oor die grense ontstaan (2603). In 1847 is bereken “that the property sold amounted to more than twice the area that existed” (3804). Om hierdie chaostiese situasie te ontlont, is bepaal dat die setlaars grond slegs via die koloniale regering kon bekom (3011). “In barbarous or half-civilized countries, all titles that do not originate with the state provide only an unstable claim to property” (2600). “Once property is well established by a title originally granted by the state, people must not have to fear that it will be taken away” (2617). Hierop sê die verderflike ANC-regime: Aikôna.

    Op sy eerste besoek aan Algerië skryf Tocqueville: “A promised land, if one didn’t have to farm with gun in hand” (877). Dieselfde kan van die nuwe Suid-Afrika gesê word. Veral blanke boere was noodsaaklik vir die behoud van Algerië as Franse grondgebied; nie enkelinge nie maar gesinne (1599) “Until we have a European population in Algeria, we shall never establish ourselves there but shall remain camped on the African coast” (1471). “Domination over semi-barbarous nomadic tribes, such as those around us, can never be so complete that a civilized, sedentary population could settle nearby without any fear or precaution. Armed marauding will long oulast war itself. Even if the war were over, it would be necessary before colonizing to adopt certain means of security and self-protection” (1474).

    Sedert 1994 is die terroriste-oorlog in Suid-Afrika verby maar nie die “armed marauding” nie. Die beste manier van beskerming is “a continuous barrier around the territory … it is indeed the only means of defence that could succeed against the Arabs” (1539). Met die oog hierop het die soldate gesorg vir loopgrawe rondom die gekoloniseerde gebiede van Algiers (1545) en Oran (3801). “The ‘continuous barrier’ composed of a trench and a wall four meters high flanked by blockhouses was conceived in France” (3797). Die oprigting van mure is noodsaaklik geag (1646). ‘n Ander veiligheidsmaatreël wat voorgestel is, is “the necessity of not allowing the population to scatter into the countryside, but rather of forcing them to live in villages that the state fortifies at its own cost” (1585).

    By die sogenaamde inheemses wat in die vorige eeu politieke beheer oor die eertydse kolonies in Afrika verkry het, is daar geen werklike begrip vir die ontberings en opofferings van die blanke koloniste nie. “All these artificial and complicated means of populating Africa could appeal only to those theoretical men who have never seen the landscape of colonial society for themselves. Those who have studied the matter practically know, to the contrary, that what is required to fight against the innumerable difficulties of an original settlement is nothing less than all the energy of the passions to which individual property gives rise; that is, at the harsh early stages it is necessary to keep the colonist’s movements as free as possible, and to give his hopes as broad a horizon as possible. We must never forget … that the colonists are not serfs but independent and mobile men who can choose not to come or not to stay” (1610).

    “The administration must … acquire land in order to sell it to the colonists unencumbered and at a low price. It should fix the location of the villages, lay them out, fortify and arm them, build each a fountain, a church, a school, and a town hall, and provide for the needs of the priest and the schoolmaster” (1620). Sulke dorpies “have been created and supported by the presence of our army” (2872). Wat die regering in Algerië gedoen het, is “provided the colonists, in addition to land, with help in building their houses and clearing their land” (2826). In party gevalle “it [the government] gave them seeds, it lent them farm implements” (2858). Die koloniste lei egter “a very weak and precarious existence … The government, after having created them, is forced to help them survive” (2840).

    Omdat die blanke Algeryne se voortbestaan deurlopend deur die gewelddadige Arabiere bedreig is, is soldate aangemoedig om boere te word en terselfdertyd te help met burgerlike beveiliging. “The soldier who has been chosen to become a colonist is placed on a property with his wife; the state gives him furniture, animals, farm implements, trees to plant, and seeds; for three years it continues to give him his pay and clothing, and provides him and his family with provisions. Until his term of service expires, that is, for three years, he remains subject to military discipline, and the time he spends in this situation counts as if he had spent it doing military service. After three years, the military colonists enter the civilian regime” (2879).

    Die volgende inligting word oor die nedersetting Saint-Ferdinand, wat in 1843 tot stand gekom het, verskaf. “Colonists were offered a house with an area of 60 to 64 square meters, twelve hectares of arable land, of which four were cleared and trees were planted. The colonists could also request the construction of a lean-to for their livestock, and they were promised a church at the state’s expense” (3964). Soos tydens die VOC-bewind aan die Kaap was die blanke boere in Algerië verplig om hulle produkte teen onekonomiese lae pryse aan die staat te verkoop. “Until now, the military administration has appeared to be preoccupied only with obtaining the colonists’ goods at the lowest possible price. Thus, while the government was making great sacrifices to settle farmers in Algeria, it refused to make farming profitable” (3067).

    Dit is duidelik dat die Franse koloniale owerheid veel meer vir die koloniste in Algerië gedoen het as die Hollandse en Britse owerheid in Suid-Afrika. Die vryburgers was van 1657 af grootliks op hulleself aangewese. Die Khoi-Khoin kon skape oppas en steel, maar nie ‘n dag se behoorlike werk doen nie. Slawe is gevolglik van 1658 af ingevoer. Pleks van die skuld vir slawerny op die onbruikbare, leeglêende Khoi-Khoin te pak, word die blankes (koloniste en regering) deesdae hiervoor verwyt. Die blanke boere was grootliks op hulleself vir hulle eie beskerming aangewese. In Algerië, daarenteen, “we have four times as many soldiers as colonists” (1907). Hier verwys “colonists” waarskynlik na landbouers. “It was estimated that out of 100 000 Europeans, only 7 000 made their living in agriculture, and of those 5 000 were market gardeners on the outskirts of the towns” (3859).

    Soos die Arabiere in Algerië was die swartes in Suid-Afrika “a formidable enemy that constantly circles around you to take your property or your life” (1705). Tocqueville beweer: “Nowhere has she [Britain] encountered a population as warlike as the Arabs” (2042), maar hy was moontlik onbewus van die mate waarin bv die Britse setlaars van 1820 aan die Kaapse oosgrens uitgemoor is. Dit sou nie so maklik en algemeen in Algerië gebeur het nie. In 1846 het daar bv meer as 100 000 soldate diens gedoen (2218). “What must be done first of all [is] to give to men’s liberty and property the guarantees that one has a right to demand of the government in all civilized countries” (1959). Sedert 1994 word die blankes se vryheid en hulle eiendomsregte egter in vele opsigte deur die ANC-regime geminag.

    As al die moeite wat die Franse regering gedoen het om blanke boere as setlaars na Algerië te trek en die groot koste wat van owerheidsweë aangegaan is om hulle te vestig en beveilig, in ag geneem word, kan ‘n mens net die hoogste agting hê vir die blankes wat hulle ver van Europa in Suidelike Afrika gevestig het. Al is hulle in uiters gevaarlike omstandighede grootliks aan hulle eie lot oorgelaat en al was die blankes meesal brandarm, het hulle in hierdie wye en droewe land ‘n groot positiewe bydrae gelewer. Van absolute onontwikkeldheid is die land onder die kundige en toegewyde leiding van blankes uitgebou tot die suksesvolste en voortreflikste in Afrika. Maar daarvoor ontvang hulle en hulle voorgeslagte deesdae daagliks stank vir dank. Ons moet nie toelaat dat propaganda enigsins afbreuk doen aan die blankes se bewese uitsonderlike prestasies nie.

    Die ander kant van die munt, die Mandela-kant, is: Daar is tans meer as 29 000 staatsamptenare in Suid-Afrika wat elk meer as ‘n miljoen rand per jaar aan salaris ontvang (eerder as verdien). Hulle is aangestel en word bevorder ingevolge die ANC se nie-rassistiese en nie-seksistiese beleid. Hulle is met min uitsonderings voorheen benadeeldes wat tot tans bevoordeeldes getransformeer is. Welvaart het nooit so gou en so maklik in die skoot van die plaaslike blankes geval nie. Hulle moes hulle inkomste en besittings op ‘n nie-korrupte manier met harde werk oor geslagte heen verdien.

    In Algerië het die setlaars bruikbare inheemse werkers van mekaar afgerokkel. Na aanleiding van die Britse voorbeeld het Tocqueville ‘n pasboekstelsel voorgestel: “To require workers to carry a booklet in which they would register contracts of this kind; then an action for damages could be brought against a landowner who hired any worker carrying a booklet that proved that he was missing his prior engagement” (951). Tocqueville het heel moontlik die idee van ‘n pasboekstelsel by die Britte oorgeneem. Die eerste paswet in Suid-Afrika het in 1797 tydens die eerste Britse besetting van die Kaap in werking getree. Nogtans word die NP-regering, dus Afrikaanssprekendes, en nie die Britte nie, dikwels vir die sogenaamde “dompas” verwyt.

    Reeds in 1847 het Tocqueville die Algerynse oorlog (1954-1962) voorsien: “Sooner or later, Algeria would become a closed field, a walled arena, where the two peoples would have to fight without mercy, and where one of the two would have to die. May God save us, gentlemen, from such a destiny!” (2392). Sedert 1962 het Algerië ‘n 99% homogene Moslem bevolking. Die blanke element, eens 10% van die bevolking, is grootliks uitgewis. In 1846 het Tocqueville as parlementslid profeties gesê: “I think that to trust to the goodwill of the natives to keep us in Africa is a pure illusion, to which it would be insane to attach ourselves” (1997) en “Beware of going to Africa: the country is beautiful, the soil is good, the climate is healthy, but as long as Africa remains as it is today, without a real government [the ANC?!], don’t go to Africa, for there you will find only misery or death” (2028).

  • Leon Lemmer: Swart Afrika as vertreksaal vir emigrante

    Leon Lemmer: Swart Afrika as vertreksaal vir emigrante

    Ek het al by verskeie geleenthede oor die massa-intog van inkommers in die Europese vasteland (bv Praag 3.02.2018) en Brittanje (bv Praag 15.05.2016) geskryf. In 2015 het hierdie verskynsel ‘n hoogtepunt bereik toe 1.256 miljoen migrante Europa binnegesypel het – 200 000 hiervan uit Afrika (Stephen Smith, bron hier onder, Kindle 405, 2992). Die meeste van hierdie inkommers was afkomstig uit Sirië, Irak en Afganistan (2041). Hulle het die oorlogstoestande in daardie lande as voorwendsel vir aanspraakmaking op vlugtelingstatus gebruik.

    “Between the early 1970s and the late 1990s the number of asylum applications in the countries that now comprise the European Union increased twenty-fold – from about 15 000 per annum to more than 300 000. Since 2000, this three-decade-long upward trend has continued unabated: in 2014, the year before the ‘migration crisis’, the number of first-time asylum seekers in the EU was 562 700; in 2017, after the migratory peak, Eurostat put it at 650 000” (3364). “The right of asylum in the EU has become a game of chance … But … that right … has [also] become a fig leaf for economic migration” (3376).

    In Brittanje word dikwels voorgegee dat die invloeiing van blanke hande-arbeiders uit Oos-Europa – ná hierdie lande se toetrede tot die Europese Unie – die rede vir die toenemende weerstand teen inkommers is. Dit is glo deels die rede waarom die meeste Britse kiesers ten gunste van EU-uittrede gestem het. “Polish migrants were the referendum’s target of choice: more than a million had moved to Great Britain in the five years following Poland’s entry into the EU in 2004” (229). Die Britse inwoners se onvergenoegdheid met die baie nieblanke migrante uit bv die Indiese subkontinent en die Karibiese eilande word skynheiligheidshalwe liefs verswyg.

    Die verwagting is dat migrasiedruk uit die Midde-Ooste en Asië op Westerse lande gaan toeneem. Natuurlik ook uit veral Sentraal- en Suid-Amerika op die Verenigde State van Amerika. Maar daar is ook die Afrika-faktor. In 2016 was daar reeds 9 miljoen Afrikane in Europa, teenoor 900 000 in 1960 (417). Afrika word as die mees dinamiese kontinent beskryf; nie wat bv vindingrykheid en werkgierigheid betref nie, maar met verwysing na bevolkingsaanwas. Demografies gesproke kan Afrika op biljoenêrstatus aanspraak maak (3303), al is ekonomiese ellende een van sy prominentste kenmerke. Geografies is Afrika en Europa naby mekaar. Daar word veronderstel dat migrasie uit Afrika die volgende massavloed gaan wees wat Europa tref. Afrika sal op hierdie manier “the Mexico of Europe” word (276).

    “Between 1975 and 2010, 10 million Mexicans migrated to America both legally and illegally. In all, including their children born in the United States, Mexican-Americans now form a community of some 30 million people, about 10 per cent of the US population. If Africans followed that example between now and 2050, the Afro-optimistic leitmotiv of ‘Africa Rising’ would, quite literally, become a reality … At the end of a sustained African migratory wave, Europe’s population would include some 150 to 200 million African-Europeans – counting immigrants and their children – compared with just 9 million today. In a little more than thirty years, between one-fifth and one-quarter of the population in Europe would be of African descent” (310). Dit is verbasend dat Donald Trump sulke kwaai teenstand ondervind as hy in werklikheid bloot die beleid van sy voorgangers voortsit – al is dit meer energiek – om Amerika se suidgrens (3 145 km – 2850) in groter mate teen inkommers te beveilig. “Only fifteen countries had built walls or wiremesh fences on their borders in 1990; by 2016 that number had jumped to seventy” (3221).

    “In 1975, the population of America was three and a half times Mexico’s then 60 million inhabitants, while today it is still two and a half times larger, although the Mexican population has doubled. Even if we take into account all of Latin America, with its 600 million or so inhabitants, the migratory pressures on the United States are much weaker than those facing Europe. Today, the European Union (including the United Kingdom) has some 510 million inhabitants, while there are 1.3 billion people in neighbouring Africa. In thirty-five years, that asymmetry will have grown enormously – there will be an estimated 450 million Europeans and some 2.5 billion Africans. As the population of Europe continues to age, Africa’s demographic will continue to trend in the opposite direction. By 2050, two-thirds of Africans will be less than thirty years old. Put another way, for every European in their fifties, there will be three Africans, two of whom will be in the prime of life” (322).

    Dit gaan ‘n suid-noord beweging van mense wees, dus die teenoorgestelde van die destydse “scramble for Africa” (275). Die ironiese verwagting is dat swart Afrikane op groot skaal hulle polities onafhanklike lande gaan verlaat om “n beter lewe” onder blanke politieke bewind te soek. Daar kan kwalik ‘n beter bewys wees dat blankes ‘n land beter tot voordeel van al sy inwoners regeer as ‘n swart politieke bewind, wat dikwels deur bv ondoeltreffendheid en korrupsie gekenmerk word. “In leaving their homelands by any means possible, rather than staying and expressing their dissatisfaction and trying to make things better, they [migrants] are saying something [important] about their societies: … that they are dysfunctional, and not only in terms of per capita GDP, employment opportunities or a social safety net. They also lack the capacity to generate hope … Are African immigrants qualified for life in the West? It seems to me they bring the problems of their own societies, but also the will to solve them in a more enabling environment” (2472). “I don’t exclude the possibility that this ‘better life’ that migrants so readily invoke may only be, in the words of the French demographer Michèle Tribalat, ‘a third-world lifestyle with a European standard of living’” (2489). Dalk is dit waarna gestreef word wanneer die ANC-regime nuwe huise aan mede-swartes oorhandig.

    Ek skryf na aanleiding van Stephen Smith (gebore in 1956) se boek, The scramble for Europe: Young Africa on its way to the Old Continent (Cambridge: Polity Press, 2019, 200p; Amazon Kindle $13.79). Die teks is “an entirely updated and reworked version” (187) van die oorspronklike Franse uitgawe wat in 2018 gepubliseer is. Die outeur het in Europa grootgeword en Duits met sy ma gepraat. Daarna het hy as joernalis dekades in Afrika deurgebring, insluitende Frans-Afrika. Hy gebruik die frase “bush taxis” (1549, 1679), wat ‘n beter benaming as “minibustaxi’s” kan wees. Tans is hy ‘n dosent aan Duke University in Durham, Noord-Carolina. Wat die outeur beoog, is “to provide a factual basis on which others can come to an informed view” (253).

    “I have made no a priori assumptions in favour of homogeneity or diversity as ideals, least of all as moral imperatives … Nor do I question whether the African migrants who feature in this book are fleeing violence and lawlessness, poverty or lack of opportunity, for a better life. Nor do I insist on a distinction between legal and unauthorized migration, or between economic migrants and people seeking asylum” (247). “Opponents of diversity are often accused of xenophobia and even racism, while its supporters are often suspected of wanting to dilute national identity” (2639). Hy onderskei tussen “‘upstream’ issues like entry requirements and border controls and ‘downstream’ concerns involving numerous, sometimes conflicting, models of social integration” (434). Stroomaf kan in hierdie konteks moeiliker as stroomop wees weens die “unbridgeable otherness” van die inkommers (1579). “The melting-pot theory of assimilation is outdated” (2925). ‘n Land wat hom vir migrasie oopstel, “will be defined by a multi-ethnic and multicultural mosaic” (2926).

    “I endeavour to assess Africa’s importance as a reservoir of migrants, and as far as possible to predict both the magnitude and timing of this human flow from Africa to Europe” (253). “Africa, the island-continent of youth, is also the ‘lost land’ of failed adulthood where hundreds of millions of castaways are waiting for a life of fulfilment beyond their reach” (1568). Dit is waarom Afrika dikwels met ellende geassosieer word; ook “miserabilism” genoem (2093). Smith voorspel: “More than 100 million Africans are likely to cross the Mediterranean Sea over the next two generations” (259). Sy fokus is op swart Afrika, dus Afrika suid van die Sahara (275), en nie op Noord-Afrika met sy Arabiese bevolking nie. Hy beklemtoon veral drie sake: Die eksponensiële bevolkingsaanwas, die groot persentasie swart jeugdiges en die buitengewoon groot migrasiebegeerte. Migrasie in die wêreld in sy geheel “has increased from 92 million in 1960 to 258 million in 2017” (2003). “The United Nations … expects that between 2015 and 2050 some 91 million people from the world’s developing [poor] nations will move to the world’s wealthiest [white] countries” (2023). Die aanleiding hiertoe is “profound disbelief in the prospect of things taking a turn for the better within one’s lifetime … Large-scale migrations tend to originate from places where there is no hope” (2105).

    In die boek word Suid-Afrika net sydelings betrek, waarskynlik omdat die nagloed van wat die blankes oor eeue hier tot stand gebring het, nog nie (heeltemal) uitgedoof is nie. Byvoorbeeld, Afrikalande se amptelike bevolkingstatistiek is hoogs onakkuraat, met Suid-Afrika wat darem die beste vaar (514) – ook wat die voorkoming van kindersterftes betref (811). Morten Jerven het ‘n hele boek, Poor numbers (2013, 208p), oor Afrika se onbetroubare (amptelike) statistiek geskryf (525). In hierdie beperkte sin is Suid-Afrika darem nog nie in alle opsigte ‘n tipiese Afrika-land nie, al is hy sedert 1994 ywerig op pad daarheen. Die grootskaalse emigrasie van die plaaslike blankes word glad nie in die boek genoem nie. Die “wêreldmening” is selde begaan oor die lot van blankes in Afrika. Veral sedert 1994 is daar Afrikanerdiaspora in bv Amerika, Brittanje, Australië en Nieu-Seeland. “To call yourself a member of a diaspora is to lay claim to the status of a castaway of history, a victim: you have ended up somewhere as a result of misfortune, if not worse – in any event against your will” (2135).

    In Europa is daar sterk verskille van mening oor migrasie. “Poland, … propounds the concept of ‘ethnic homogeneity’. The threshold of tolerance was crossed long ago and a ‘Fortress Europe’ mentality is seen as the sine qua non for survival. For others, notably Germany, ‘welcoming’ people in need is a categorical imperative, and any attempt to question the unqualified acceptance of migrants is viewed as Fremdenfeindlichkeit or xenophobia” (440). Daar word gespekuleer “about the extent to which the warm welcome of migrants in Germany had anything to do with clearing the debts of the Nazi past” (3478). Maar Angela Merkel het spoedig tot beter insigte gekom. “Germany took in almost 1 million asylum seekers in 2015, but the following year rejected 91 per cent of the requests for protection” (559). “Merkel has since refrained from repeating her previous call that there should be no Obergrenze or ‘cap’ on immigration” (597). Sy het weens haar dwase uitlatings heelwat kiesers van haar politieke party vervreem (589).

    Volgens Smith behoort migrante uit Afrika nie maklik weg te kom met ‘n pleidooi vir vlugtelingstatus nie, dus “to claim victimization as their permanent condition” (2161). “Only African migrants are locked up in their past, a perpetual ‘return to pain’” (2167). Daar word gepraat van swartes se “grievance identity … blacks who view life through the lens of victimization” (3159). “The worst response that one can foist on African migrants is what Hannah Arendt [1906-1975] called the ‘politics of pity’” (2495, 3182). “Europe should not consider ‘the’ African migrant and potential fellow citizen as someone who stands vaguely for an abstract humanity” (2674). “‘Pan-Africanists’ have a tendency to mark as racist any opposition outside of Africa to the arrival of African migrants” (2356), terwyl iedere sovereine land die reg het om te besluit of hy immigrante wil toelaat en, indien wel, hoeveel van hulle en aan watter vereistes hulle moet voldoen. “One doesn’t join a club by relaxing the rules” (2727).

    Globalisering het “the free circulation of goods and capital” meegebring (2810), maar dit volg nie dat mense daarom ook vry is om hulle in enige land van hulle keuse te vestig nie. Die eerste deel van die volgende sin (toegepas op Afrikane) is myns insiens minder omstrede as die tweede deel (toegepas op Afrikaners): “When trying to formulate a ‘good’ immigration policy, irenic universalism inspired by a vague brotherhood of men is as prejudicial as nasionalistic or nativist egoism, or any cult of blood and soil” (2680). “In Nigeria, at the end of the oil boom, the overnight expulsion of several hundred thousand foreigners in two large waves – in 1983 and 1985 – was a brutal way of bringing down immigration levels” (2361). Dit het gebeur sonder dat daar sterk protes was. As ‘n Westerse land iets soortgelyks vir swart inkommers aandoen, sou daar ‘n helse bohaai gewees het.

    Smith beskryf swart Afrika as ‘n vertreksaal vir migrante (2634). Sedert die verraad wat ‘n klein groepie Afrikaanssprekende blankes in 1990/94 gepleeg het, weet ons dat baie van ons plaaslike blankes (meer as ‘n miljoen), soos miljoene swartes, reeds deur daardie vertreksaal beweeg het. Namate ‘n mate van voorspoed in swart Afrika geskep word – sodat daar ‘n (middel)klas ontstaan wat nie bloot om oorlewing stry nie – ontstaan die begeerte na “‘n beter lewe” by hulle. “‘Bare life’, to use the term coined by the Italian philosopher, Giorgio Agamben [born in 1942], doesn’t allow for adventure” (2110), maar matige voorspoed wel. Buitelandse finansiële hulp lewer ‘n bydrae hiertoe “by helping poor countries attain the threshold of prosperity, at which point their citizens have the means to leave and live elsewhere” (2172), dus, “development aid subsidizes migration” (2178).

    Hedendaagse telekommunikasiemedia (veral televisie en die internet, dus televisietoestelle, rekenaars en veral slimselfone) maak dit vir Afrikane moontlik om via ‘n skerm ‘n idee te vorm van hoe mense in ‘n ontwikkelde samelewing lewe. Hulle doen “screen-shopping” (3309) met die oog op migrasie. “The ubiquity of satellite television and increasing internet access sharpens the contrast on the world’s poorest continent between lived experience and what is ‘seen on the screen’” (2035). Hierdie soort “globalization favours the ‘Americanization’ of the continent, even in its non-English-speaking parts. America soft power – in particular its youth culture and Black America’s protest culture – is in tune with African modernity” (2082). Dit wek by Afrikane die begeerte om deel van die Weste te wees. Hulle voorsien nie die moontlikheid dat lande in swart Afrika (gou of ooit) die Westerse ontwikkelingsvlak gaan bereik nie, gevolglik verkies hulle die migrasie-opsie. Telekommunikasie stimuleer migrasie ook in ‘n ander opsig. Nadat die migrant in ‘n vreemde land aangekom het, kan hy danksy telekommunikasie (bv ‘n slimfoon) goeie kontak met sy agtergeblewe familie en vriende in sy geboorteland behou (2167). Sodanige virtuele geborgenheid bring mee dat die migrant groter weerstand kan bied teen assimilasie en integrasie in sy nuwe omgewing.

    Om die invloei van inkommers aan bande te lê, bestee Europese lande deesdae baie geld om toestande in Afrikalande te verbeter. Weens ondoeltreffendheid en korrupsie bereik buitelandse hulp slegs in geringe mate sy doel in Afrika. Maar die ironie is dat hoe doeltreffender Europese geld in Afrika aangewend word, hoe meer die getal vermoënde Afrikane wat uit Afrika wil ontsnap. Dit gebeur bv op groot skaal met swart studente wat met studiebeurse in Westerse lande studeer. Ná 1994 het die nuwe Suid-Afrika ruim hiertoe bygedra deurdat suiwer rassisties eerder geleerde swart Afrikane as blanke Suid-Afrikaners bv as dosente aan die plaaslike universiteite en as staatsamptenare aanstel is. Jonathan Jansen het omtrent gevrek van die lekkerkry toe hy as dekaan van die fakulteit opvoedkunde aan die Universiteit Pretoria (UP) ‘n Nigeriër as dosent in “chemistry education” aangestel het; nie omdat hy akademies die beste kandidaat was nie – die Nigeriër was bv nie Afrikaans magtig nie – maar om politieke redes, want Jansen wou die institusionele kultuur (dus historiese blankheid) van UP vernietig (Knowledge in the blood, 2009, p 223).

    Daar is ‘n opsig waarin buitelandse geld wel die intog van migrante in Europa aan bande lê. “In 2010 [Muammar] Gaddafi [Libya’s head of state, 1969-2011] demanded the EU pay an annual rent of 5 billion euros to prevent migrants from crossing the Mediterranean. Without it, he treatened, ‘tomorrow, Europe will no longer be European’. On 18 March 2016, following the record influx of migrants the previous year, the EU agreed to pay Turkey some 6 billion euros in two tranches to close the routes in the Aegean, a move that should keep an estimated 3 million Syrians stranded on Turkish soil. Based on this ‘model’ of cash for kettling, the EU has, since 2016, negotiated ‘immigration conventions’ with five African countries – Ethiopia, Nigeria, Niger, Mali and Senegal – to stand to gain from containing would-be migrants in the Horn of Africa and the Sahel” (2536). Sulke ooreenkomste met verskillende Afrikalande is nodig omdat “African migration resembles a fountain with multiple overflow basins” (2645). Anders as die Amerikaanse mure en heinings aan sy grens met Meksiko, het Europa nou hierdie “wall of money” (2541). Eintlik is dit ‘n geval van “blackmailing Europe” (3339).

    Slegs ‘n klein persentasie van die onwettige immigrante word gedeporteer. “Their repatriation is a major logistical and financial challenge, and even an impossibility when their home countries refuse to readmit them” (3381). “Great Britain alone would have to spend 9 billion euros to repatriate all its illegal immigrants in a process that would last anywhere from fifteen to thirty years. By comparison, the 6 billion euros paid to Turkey in 2016 and 2018 to prevent some 3 million migrants from reaching European soil seems like a good deal, a bargain price in fact, especially given that there is no bad press of human rights violations” (2832). “More than 90 million euros were approved in April [2017] to help Libya deal with its migratory problems. But we know there is no oversight to safeguard how this money is spent. At the end of July, 46 million euros were disbursed to create a Libyan coast guard. Yet they are trained to bring migrants back to Libya” (2844).

    Die manier waarop die foto van die stokkiesdraaier Hector Pieterson sedert 1976 in propaganda teen die NP-regering en Afrikaans misbruik word, is goed bekend. Op ‘n soortgelyke manier is die foto van die 3-jarige Siriër, Alan Kurdi, misbruik om stemming ten gunste van die migrasie van vlugtelinge te bevorder. Die foto toon sy lyk op ‘n Turkse strand op 2 September 2015. Die boot waarin sy gesin die Middellandse See wou oorsteek, het omgeslaan en hy het verdrink. Andersins is die konteks van die gebeure doelbewus verswyg. Alan se pa het ‘n gevestigde betrekking gehad sedert sy gesin hulle in Turkye hervestig het. Hulle was nie na Europa oppad nie, maar na Kanada. Die gevaar van verdrinking van migrante in die Middellandse See word ook oordryf. In 2015 “the risk of dying for a migrant crossing the Mediterranean was 0.37% … The likelihood of dying in childbirth for a woman in South Sudan … was 1.7 per cent. In other word, South Sudanese mothers giving birth were four and a half times more likely to die than a migrant crossing the Mediterranean, which has been variously described as an ‘open-air cemetery’, ‘the shame of Europe’, even the locus of ‘a silent genocide’” (2553).

    Teen 2017 “the likelihood of a migrant perishing had risen to 1.88 per cent – five times higher than it was [in 2015]” (2566). “The risk became higher because the humanitarian response became more efficient. Rescue boats were getting closer and closer to Libyan territorial water, and if there was a danger of drowning, they didn’t hesitate to enter to help those in trouble. Smugglers exploited this window by packing growing numbers of migrants onto ever more precarious craft – especially the 9-metre long inflatable boats from China, which at times held up to 130 persons, a number several times their capacity. In exchange for a reduction in the cost of the journey, one of the passengers would be put in charge of ‘navigating’ and making the emergency call to rescue authorities once the craft reached international waters. To accomplish this, the navigator was provided with a compass and a mobile satellite telephone. In the past, another passenger would also have travelled at a reduced rate by acting as ‘Captain’, and would be in charge of running the outboard motor. However, as the price of outboard motors began to climb sharply (in the summer of 2017, it was more than 8 000 euros in Libya), ensuring that the motor did not disappear once the rescuers arrived became an issue. The smugglers were then likely to take the motor with them in another boat once the craft carrying the migrants reached the edge of territorial waters, leaving its occupants helpless and adift – pending the arrival of a rescue ship” (2571).

    “In the first six months of 2017, humanitarian aid workers rescued and transported to Italy almost three-quarters of all migrants attempting to cross the Mediterranean – some 93 000 people. In fact, they became so efficient that the smugglers began purchasing even less seaworthy craft than before and an increasing number of Italians and other Europeans started blaming the aid workers for running a kind of Mediterranean Uber, on call to ferry new migrants to Europe” (2577). “In 2018, Italy had struck a deal with Libyan warlords and equipped the country’s coast guard, in a bid to curb the rate of migrant departures. Since then, the new government has prohibited humanitarian rescue ships from entering Italian ports” (2589). Die migrasiedruk het toe na Malta en Spanje verskuif.

    Hierdie soort mensverskuiwings geskied in drie stadia:

    (a) Voor die vertrek (emigrasie): Dit behels dikwels ‘n trek uit die platteland na ‘n stad. “Between 1960 and 2000, Africa’s urban population surged by 8.7 times, by 2050 it will have quadrupled again” (904). Geld vir die uittog word bymekaar gemaak, bv met behulp van familielede. “The initial sum ranges between 2 000 and 3 000 US dollars” (2116). Daar word ook gekies tussen wettige en onwettige emigrasie.

    (b) Die tog (migrasie): Die roete kan deur verskeie lande gaan. Die migrante is uitgelewer aan die genade van tussengangers, bv agente; eintlik menssmokkelaars. Migrasie het ‘n groot en lonende bedryf in Afrika (en elders) geword. As die migrant se geld opraak, kan dit, totdat familielede nog geld stuur, aanhouding of selfs slawerny meebring. “The criminal logistics of the trans-Saharan migration are rarely brought to the attention of the European public” (2518). Daar is bv “bribing the police at various check-points so the human cargo can pass” (2518). In Libië is daar “torture centres for migrants who have run out of money … to extort ransom from family members to secure their release” (2523). As ‘n alternatief is daar “slave markets” waar die migrante wat nie geld het nie, opgeveil word (2523).

    (c) Die aankoms (immigrasie): Die eindroete uit Afrika wat die meeste gebruik word, is van Libië na Italië, bv die eiland Lampedusa, wat slegs 113 km van die Tunisiese kus is. Daarna volg die stryd om uit te kom by die land wat as bestemming begeer word, bv Duitsland. “The presence of ‘relatives’ in the broadest sense greatly reduces the uncertainty and cost of settling in a European country” (2133). Die inkommers vorm “foreign enclaves” (2150). Byvoorbeeld: “In northwestern Germany, Eschweiler, a small town with 55 000 inhabitants, has become a rallying point for several hundred Togolese” (2138). Dit is hier waar Sigmund Freud (1856-1939) se “narcissism of minor differences” ‘n rol speel (2698), veral as die (kulturele) verskille heelwat groter blyk te wees as wat aanvanklik veronderstel is. Maar Smith skryf: “Small discrepancies might be even more troublesome than the stark differences. In any event, the hosts’ quality of life is changed, because more and more foreigners – strangers, indeed – have become their neighbours. Some of them – usually in the poor neighbourhoods that are mostly effected – might inveigh against having been ‘invaded’. … The arrival of foreigners can be destalilizing, their presence unsettling” (2703).

    Dayo Olopade beweer in sy boek, The bright continent (2014), dat ‘today, African diaspora maps are reverse models of colonialism” (2727). Smith skryf egter: “Yet colonialism lasted only about eighty years [1885-1960s – South Africa excluded] south of the Sahara. The ‘colonial imprint’ cannot overwrite the longer history of the continent before and since colonialism” (2733). Eintlik kan daar nie geredeneer word dat Europa weens migrasie uit Afrika nou (presies) dieselfde aangedoen word as wat Afrika tydens imperialisme en kolonialisme ondervind het nie. Kolonialisme “was driven by a small, influential minority who inspired a new imperial imaginary fostered by a revolution in communications – ‘high-speed rotary presses, automatic paper folders, linotype machines, news photography, railroads, and telephones’ … The poor and disenfranchised European masses read the ‘penny papers’ but left in droves for the Americas, and not for Africa” (282). Veral sedert 1994 besef baie blanke Suid-Afrikaners dat die Amerikas ‘n beter opsie sou gewees het. “In 1930, the number of European citizens from the major colonial powers – Great Britain, France, Portugal and Belgium – living in Africa was fewer than 2 million, about 2 per cent of their total population and less than 1 per cent of Africa’s population at the time” (282). Daar was nooit enige sprake van blankes wat met hulle getalle die swartes verswelg het nie.

    Die stormloop van Afrika deur koloniale moondhede word soos volg verduidelik. “In 1885, at the conclusion of the Conference of Berlin, which established the rules for the colonial partition of sub-Saharan Africa, Europe’s scientific prowess, industrialization and modern armies made it the most developed continent in the world. It counted some 275 million inhabitants, not including Russia. Africa, with six and a half times the surface area, had only 100 million inhabitants, and was the least developed continent in the world” (288). Hieruit kan twee gevolgtrekkings gemaak word. Eerstens het die Europeërs substansiële redes gehad om hulleself meerderwaardig in vergelyking met Afrikane te ag. Tweedens kon die inheemses oneindig baie tot hulle eie voordeel leer uit die positiewe voorbeeld wat die Europeërs in woord en daad gestel het. Deesdae word egter by voorkeur geredeneer dat geen ras of etnisiteit/kultuur meerderwaardig bo ‘n ander is nie en dat imperialisme en kolonialisme eerder vreeslik sleg as enigsins goed was; insluitende die “spesiale soort” kolonialisme waaraan Suid-Afrika, volgens die ANC, glo van 1910 tot 1990/94 onderhewig was.

    Die bevolking van Afrika suid van die Sahara het van 230 miljoen in 1960 – dus aan die begin van die era van politieke onafhanklikheid – tot 1 biljoen in 2015 gestyg (305). Hierdie demografiese versnelling is grootliks moontlik gemaak deur bv die intensiewe, wetenskaplike landboubedrywighede (dus verbeterde voedselproduksie) en gesondheidsdienste wat tydens kolonialisme daargestel is. “The … emphasis on development and public health would prompt the greatest demographic boom in human history” (622). “If current trends continue, it [Africa’s population] will have increased by a factor of 17 between 1930 and 2050. By comparison, the equivalent multiplier for the United Kingdom, whose population was about 45 million in 1930 and will be an estimated 77 million in 2050, is a mere 1.7, or ten times less” (628). Maar as ‘n mens die hedendaagse propaganda (bv van die ANC) glo, sou jy dink dat swartes tydens kolonialisme op groot skaal deur blanke “koloniste/setlaars” uitgeroei is.

    Die buitensporige bevolkingsaanwas in Afrika het ongetwyfeld die volgende tot gevolg: “There will never be enough for everyone” (737). “The sheer number of people makes the well-being of each one impossible given the available resources” (922). In Suid-Afrika voer geen politieke party ‘n veldtog ten gunste van geboortebeperking nie omdat dit glo nie polities korrek sou wees nie. Dit is gebaseer op “the myth in Africa that persistently high fertility rates are a form of wealth rather than a guarantee of poverty for all” (3316). “The continent has only itself to blame for its pertinacious indifference to large-scale family planning. National campaigns to promote birth control, as in Bangladesh (‘A small family is a happy family’) or Jamaica (‘Two is better than too many’), have barely been tried in any country south of the Sahara” (2815).

    Daar is ook die instroming van miljoene (onwettige) immigrante wat die demografiese situasie vererger. Verder is dit die ANC se ideaal om die landsgrense vir hulle broers en susters, asook hulle kleingoed, heeltemal oop te stel. Volgens ‘n VN-projeksie: “3.36 billion people in sub-Saharan Africa in 2100” (1030). “Between now and 2100, three out of every four newborns in the world will be born in sub-Saharan Africa” (816). “Africa’s population has increased at a rate never before seen in human history, and without a ‘Green Revolution’ to accompany it and offer [of] a measure of food security” (1004).

    Die wêreld se voedselbehoeftes “are set to increase by 70 per cent between now and 2050 … Africa will need to have quintupled its agricultural production to quarantee its food security” (1122). Desnieteenstaande beoog die dwase ANC-regering waaragtig om die produktiefste plase, dié van blankes, sonder vergoeding te onteien. Dink aan die gemors waarin Zimbabwe is weens die sogenaamde herbeslaglegging/”repossession” (1167) van blankes se plase. “Zimbabwe has jumped from 700 000 inhabitants in 1900 to more than 16 million in 2017” (1180), terwyl Suid-Afrika ongeërg – so koel soos ‘n Coke – baie van die verhongerde en werklose Zimbabwiërs absorbeer. Weens die eksponensiële bevolksaanwas sal daar nooit genoeg behuising, skole, hospitale, ens, in Suid-frika wees nie; dus waarskynlik ook nooit die stabiliteit van rus en vrede nie.

    Op hierdie manier sal voorspoed in Suid-Afrika ná 1994 ‘n ontwykende ideaal bly. Onrealistiese verwagtinge word doelbewus deur die ANC by die gepeupel geskep, bv dat alle inwoners geregtig op lopende water en spoeltoilette is. Dít is swart Afrika-vreemd: “In 2006, Lagos had some 15 million inhabitants, but just 0.4 per cent of the city’s toilets were connected to a central sewage system” (881). In Niger “80 per cent of state schools do not have drinking water and three-quarters have no toilets” (2226). “Only 18 per cent of the world’s population has access to safe drinking water and to a proper sewage system” (2243). Daar word van te min Suid-Afrikaners verwag om te veel vir te baie (ondankbare) armlastiges/parasiterendes te doen.

    Ons moet deesdae dikwels aanhoor hoe wonderlik dit is dat Suid-Afrika sedert 1994 ‘n demokrasie is, bv een mens, een stem. Waarmee eintlik gespog word, is dat ons nou ‘n swart pleks van ‘n blanke regering het. In werklikheid het ons in vele opsigte ‘n skyndemokrasie (bv Praag 2.11.2019). In ‘n land soos Suid-Afrika, soos in die res van Afrika, hou demokrasie, in die sin van algemene stemreg, wesenlike gevare in – “the democratic handicap” (1462) – bv: “In low-income societies democracy is dangerous” (1456). Dink aan die vrygewigheid waarmee die ANC-regering, in ruil vir stemme, bv staatstoelaes en huise uitdeel. Maar Smith verskaf op ‘n vindingryke manier ‘n rede waarom daar in swart Afrika eintlik nie iets soos meerderheidsregering (kan) bestaan nie.

    “For Africa as a whole, 41 per cent of the population is under fifteen,” maar dit sluit Noord-Afrika in waar die bevolkingsgroei heelwat laer is as in swart Afrika (566). “With the voting age at eighteen or older in fifty-three of fifty-four African countries, the continent’s collective future will scarcely be determined by the majority of its citizens: at any moment you choose to look at it, half the continent’s population is too young to vote. And by the time this half op the population accedes to voting age, another half of the population without the right to vote has been born. The upshot is that democracy appears more an age-based privilege than a majoritarian right” (351). Africa’s exceptionally young demographic profile lessens the chances of sustainable democracy” (1456).

    “A ‘youth bulge’ more than doubled the likelihood that a country would experience a civil war” (1422). “The likelihood that Africa’s frustrated youth will fill the ranks of armed ‘anti-system’ groups is … high” (1486). “The tension between old and young is the mother not of all conflict, but of instability. It is this tension that actualizes itself across the ‘politics of resentment’” (1958). Soos Auguste Comte (1798-1857) dit gestel het: “Demography is destiny” (1450). Dit ondersteun my hipotese dat ‘n verdere revolusie, ná die “onderhandelde” een van 1990/94, Suid-Afrika se voorland kan wees. Hierdie keer kan dit ‘n revolusie deur die jeugdige, werklose gepeupel, met die moontlike bystand van inkommers, wees. “The young yearn for equality and – propelled by constant disappointment and mounting frustration – threaten to bring the old order down on the heads of their elders” (369). Inkommers sonder lojaliteit teenoor Suid-Afrika kan die land se ondergang (help) bewerkstellig as hulle ‘n substansiële massa word. Byvoorbeeld, die Ivoorkus het toegelaat dat 1.3 miljoen migrante hulle van 1976 tot 1980 in daardie land vestig terwyl daar net 7 miljoen inheemse inwoners was. “In 1998, there were 16 million people living in the Ivory Coast, of which 26 per cent were officially classified as ‘foreigners’” (2372). Die latere “venomous quarrel about the concept of ‘Ivority’ … led to civil war” (2378).

    Daar is al gespekuleer dat Europa voorheen nie so ‘n groot probleem met inkomende swart migrante gehad het nie omdat hulle ná 1994 eerder op Suid-Afrika toegesak het. “In 2000, Jeremy Harding wondered whether ‘the power of attraction’ that South Africa exercised on the rest of the continent was not the reason ‘why, finally, there are so few sub-Saharan hands clinging to the portcullis’ of fortress Europe. Since then, the post-apartheid ‘rainbow nation’ has lost much of its attactiveness” (2391), onder meer weens inheemse swartes se sporadiese, bykans deurlopende, geweld teen inkommers. Die rede waarom die nuwe Suid-Afrika aanvanklik ‘n aantreklike opsie vir swart inkommers was, is omdat onder die leiding van blankes oor eeue die mees ontwikkelde land in Afrika opgebou is. Daar was dus baie om te geniet, te aas en af te breek. Smith stel hierdie getal inkommers op tussen 2 en 3 miljoen (2402).

    Hoe graag Afrikane uit Afrika wil ontsnap, blyk uit die volgende. Volgens Gallup-opnames (2013 tot 2016) “overall 31 per cent of Sub-Saharan Africans intend to migrate, against a worldwide average of 14 per cent” (579). “In Togo, which has almost 8 million inhabitants, one adult in three entered the US goverment lottery for a residence permit – even though the ‘visa lottery’ contains just 55 000 green cards for the entire world, offered to ‘diversity candidates’ from countries with low immigration rates to the United States. In neighbouring Ghana, 6 per cent of the population – 1.7 million people out of 28 million – applied for the programme in 2015 alone, and that proportion was even surpassed in Liberia (8 per cent), Sierra Leone (8 per cent) and the Republic of Congo (10 per cent). Across the whole continent, according to a 2016 Gallup Institute survey, 42 per cent of all Africans aged fifteen to twenty-four, and 32 per cent of university graduates, said they wanted to emigrate” (386). “It is estimated that between one-third and one-half of all African university degree holders have either left their country or did not return after studying abroad, prefering to work instead in a developed country” (3125).

    Met verwysing na Nigerië, Senegal, Ghana en Kenia is bevind: “At least four in ten respondents in each country declared their intention to migrate, if they had the means and the opportunity, including a staggering three-quarters of those surveyed in Ghana (75 per cent) and Nigeria (74 per cent)” (399). ‘n Mens sou dink die meeste swartes in hierdie lande verwelkom dit steeds dat hulle van die “koloniale juk”, dus blanke politieke beheer, ontslae geraak het. “Africa needs to realize that the massive departure of its most dynamic citizens – often its best-educated – represents a net loss for the continent” (2668). Maar “the educated elite does not believe in Africa’s future. They are running away” (3136).

    “In 1997, the then Washington Post Africa correspondent, Keith Richburg, in his book, Out of America: A black man confronts Africa [Kindle $9.44], raised a hue and cry when he congratulated himself on the deportation of his African ancestors to the New World, where, despite discrimination and other hardships, they managed to succeed. To greater consternation, he wondered how quickly an African slave ship docked in a West African port would fill up with volunteers for a voyage to America. Twenty years later, Africans are routinely piling into frail skiffs at their own risk to cross the Mediterranean” (399). Geweld is een van die dinge wat endemies aan swart Afrika is. Richburg kon nie verstaan waarom die panga-seisoen/”machete season” (1082) nie tot ‘n einde kom nie.

    Wat slawerny betref, word die rol wat Amerika en blankes daarin gespeel het, in propaganda meesal erg skeefgetrek. “It is estimated that about 12 million Africans were taken to the New World [the Americas] [but] … the … United States received fewer than 5 per cent of those sold into slavery” (645). Die ongevalle tydens die reise van slawe oor die Altantiese Oseaan, dus onder blanke beheer, was ook aansienlik minder as by slawerny onder die beheer van swartes en Arabiere. “The long-term death rate during the Middle Passage [ie between Africa and the Americas] was around 10 per cent, while the trek across the Sahara and towards the Mediterranean was the deadliest, costing the lives of one-fifth of those in captivity” (650). In die eerste dekade van hierdie eeu “‘more black Africans arrived in this country [USA] on their own than were imported directly to North America during the more than three centuries of the slave trade’, or around 400 000 Africans” (3236). Dit lyk dus nie asof Amerikaanse swartes werklik sleg daaraan toe is nie.

    Hoe die tradisionele Britse aard weens massa-immigrasie verander het, blyk bv duidelik uit die verkiesing van ‘n Moslem, Sadiq Khan, as burgemeester van Londen in 2016. “More than half of the city’s inhabitants are either first or second-generation immigrants” (218). In 1950 het Brittanje 25 000 nieblanke immigrante gehad (236). “By 2001, nearly 8 per cent of the UK’s population were immigrants, some 4.6 million people, a figure that had risen to 13.6 per cent by 2015” (241).

    Multikulturaliteit weens massa-immigrasie is nie net kenmerkend van Londen en Brittanje, veral Engeland, nie. “Spain had few immigrants until the end of the twentieth century: in 1990, they accounted for 0.9 per cent of its population. Twenty years later, 14 per cent of its population … were born outside the country, a number that included some 800 000 Moroccans” (3440). “From 2000 onwards, half of the children born in Brussels had immigrant parents, and Muslims represented one out of four inhabitants under the age of twenty-five” (477). “Genoa, Italy, has become more ‘African’ than many French or British port cities” (2757). In 2015 “40 per cent of the children born in France had one parent or grandparent of foreign origin” (3478). In Jean Raspail se roman, The camp of the saints (1973) en Michel Houellebecq se roman, Submission (2015 – Praag 20.10.2019), “the reader is plunged into a world where Charles Martel [688-741] will have been roundly defeated in the battle of Tours [732]” (2792); verwysende na die veldslag waarin die intog van Moslems uit die Iberiese Skiereiland na die res van Europa gestuit is. Renaud Camus, in sy boek, The great replacement (2011), “believes that Muslim immigrants are about to colonize France” (2998).

    In Japan, anders as in baie Westerse land, word die klem geplaas op “national cohesion and ethnic and cultural uniformity” (2938). In 2015 was slegs 1.5% van die Japannese bevolking in die buiteland gebore (247, 2938). Die land is dus ‘n “monochromatic country” (3165) met ‘n “policy of isolation – sakoku” wat demografie betref (3245). “In that same year, refugee status was granted to just twenty-seven people in Japan … In 2017, the African diaspora in Japan accounted for 0.01 per cent of the total population” (2945). Soos in Europa word die getal en persentasie Japannese bejaardes al hoe meer, maar anders as sommige meningsvormers in Europa word daar nie geredeneer dat die invloei van veral jeugdige inkommers noodsaaklik is om die werk te doen nie. Daar word gereken dat outomatisering, veral robotika (3286), asook kunsmatige intelligensie, dit moontlik sal maak om al die nodige werk met al hoe minder werkers te doen.

    Ten slotte: Waar bevind Afrikaners hulle in hierdie verswelgende migrasie van swartes? “This is an Africa that rejects ‘white material’ in the manner of a body rejecting a hostile organism: Europeans, that is to say, and the complicated objects they have introduced on the continent … The anti-white sentiment … is suffocating” (1662). “Like Africa itself … whites in Africa have changed – from colonials to expatriates to foreign residents, though they seldom see themselves as immigrants: ‘parasites in paradise’, as the Kenyan writer Ngugi wa Thiong’o bluntly characterized the Europeans in [Karen Blixen’s] Out of Africa [1937, Kindle $5.64]. In the 1920s, Kenya, one of a handful of so-called ‘settlement colonies’ in sub-Saharan Africa, had around 2.5 million people and some 40 000 whites, or 1.6 per cent of the population. Today, Kenya has almost 50 million people, and about 70 000 whites, or 0.14 per cent. What is striking is how marginal the numbers of Eurpeans were and are, more than ever, today. Has the continent finally become the ‘Africa of Africans’? The paradox is this: during the course of the last century, which has seen the presence of Europeans go from marginal to insignificant, the other ‘white material’ – not persons but the objects that represent their modernity – has multiplied and has been widely adopted. Whether these are industrial commodities or the new-fangled objects of a twenty-first-century digital lifestyle, what matters is that they are not locally produced. They come from outside, nourishing the ‘cargo-cult’ of Africa’s modernity – the local belief that salvation will arrive in the hold of a ship [or aeroplane]” (1679).

    “In 2014, Africans spent 10 per cent of their income on their cellular phones … Africa, the continent of oral tradition” (1835). “Africans are more than ever submerged by ‘white material’, but still have only limited access to its trade secrets. As long as this situation lasts, modernity to them will remain ‘Western’, and indeed a white condition” (1697). Dit is ‘n voorbeeld van Afrika se “notness”; ook van sy “lack of institutional capacity” (1704). Sulke lande word deur bv die Verenigde Nasies as onafhanklik erken, maar dit word genoem “‘negative sovereignty’, as opposed to the actual ‘positive’ capacity of the state to administer its territory. A colourful piece of bunting, a few rhyming phrases set to music, a few embassies abroad and a national football team have often been enough to constitute a state” (1717). “The euphoria of independence has long since abated, as has the ability of most sub-Saharan states to hasten the pace of their countries’ development” (1722).

    Weens owerheidsondoeltreffendheid is die privatisering van bv onderwys en hospitaaldienste Afrika se voorland. “In the Democratic Republic of the Congo (DRC), 71 per cent of schools are private institutions; in Uganda, out of 5 600 secondary schools, nearly 4 000 are private; in Lagos State in Nigeria, three students out of four are enrolled in private schools; and even in the shanty towns around Nairobi, the Kenyan capital, four out of ten students attend private schools, despite the endemic poverty of the slums” (1750). Die daarstelling en instandhouding van ‘n funksionele staatskoolstelsel vereis doeltreffende regering, soos vóór 1994 in Suid-Afrika. Sedertdien het die meeste plaaslike openbare skole disfunksioneel geword en neem private skole al hoe meer hulle plek in. Die plaaslike staatsuniversiteite is besig om dieselfde gang te gaan. Hulle wend geen poging aan om akademies en ideologies onafhanklik van die ANC-regime te funksioneer nie, selfs al is daar ‘n voortgesette reële inkrimping van hulle regeringsubsidies.

    In Suid-Afrika se Grondwet (1996, artikel 18) staan: “Everyone has the right of freedom of association.” Christopher Heath Wellman en Phillip Cole skryf (in Debating the ethics of immigration: Is there a right to exclude, 2011): “Freedom of association must also imply the freedom not to associate” (2715). Dit is presies wat die ANC-regime en sy howe ontken, gevolglik mag Afrikaans bv nie die enigste of selfs hoofonderrigtaal aan ‘n universiteit wees nie en word so iets al hoe minder in die plaaslike skole toegelaat; om van uitsluiting op grond van ras en etnisiteit/kultuur nie te praat nie.

    Gestel daar word gepoog om ongelykheid in die wêreld te verminder of uit te skakel, dan kan in die konteks van migrasie gesê word: “A concern for greater international equality should not be confused with a vision of open borders as the royal road to achieving that goal. It is not inconsistent to favour worldwide social justice and oppose the free movement of persons” (2715). Maar die verderflike ANC-regime het dit al herhaaldelik gestel dat sy ideaal is om Suid-Afrika se grense af te skaf en die land vir veral die swartes in die res van Afrika oop te gooi. Dan sal die ANC ongetwyfeld slaag in die ideaal wat hy in sy era van terrorisme gekoester het, naamlik om Suid-Afrika tot in die grond af te breek.

    Iets wat die ANC-kamerade nie besef nie, is dat “a welfare state without borders is unsustainable” (3339). “It is one thing to invite foreigners into a society to share its riches; but it is an entirely different thing to share with them the capacity of a society to create those riches – if that were easy, development aid would not be the failure it is, and African migrants would not be fleeing their countries in the first place. A developed state with a reliable social safety net cannot practise an open-door policy” (3346).

    Die plaaslike blankes, veral die Afrikaners, is dalk nader aan hierdie eindstadium as wat (algemeen) besef word. Dit herinner aan die behoudende Franse nasionalis, Maurice Barrès (1862-1923), wat in sy boek, Under the eyes of the barbarians (1888), geskryf het: “I defend my cemetery. I have abandoned all other positions” (2727), wat ‘n mens laat dink aan die toegewings wat FW de Klerk en sy onderhandelaars in 1990/94 gemaak het, wat op die lange duur die uitwissing van die Afrikanerdom en Afrikaans tot gevolg kan hê.

    “In 1900, one quarter of the world’s population was European; today, Europeans make up 7 per cent; in 2050, they will account for 4.5 per cent of the global population, and nearly one-third of them will be more than sixty-five years old” (2971). As die toekoms van blankes in Europa en elders buite Afrika, bv Amerika, demografies duister lyk, hoe groot is die duisternis dan nie vir blankes in Afrika nie?

    Tog moet Afrikaners poog om onuitroeibaar te wees. Die beste manier om dit te doen, is om jou ongetransformeerde identiteit te behou, bv om nie te hibridiseer nie – nie wat kultuur of taal of jouself betref nie – en selfbeskikking in ‘n eie tuisland as ideaal te bly koester. Hiervoor is kompromislose nasionalisme nodig. Hierdie dinge moet eerder in ons hart en gees en die werklikheid as in die kuberruimte gegrondves wees.

  • Leon Lemmer: Die duiwels in polities byderwetse demokrasie

    Leon Lemmer: Die duiwels in polities byderwetse demokrasie

    Ons moet dikwels aanhoor dat Suid-Afrika sedert 1994 ‘n beter plek is omdat dit nou ‘n demokrasie is. Wat daarmee gesê word, is dat die swart ANC-regering beter is (bv in groter mate moreel regverdigbaar) as wat die vorige regering deur blankes was; dus dat die huidige regering uitmunt is geregtigheid (eerder as doeltreffendheid). By ‘n vorige geleentheid het ek my gedistansieer van die vorm wat demokrasie plaaslik aanneem. Myns insiens is dit ‘n heeltemal ongeskikte regeringsvorm vir Suid-Afrika. Ek het demokrasie met verwysing na Jason Brennan se boek, Against democracy (2016, Kindle $11.49), bespreek (Praag 7.05.2017). Brennan verkies epistokrasie bo demokrasie. “Epistocracy means the rule of the knowledgeable. More precisely, a political regime is epistocratic to the extent that political power is formally distributed according to competence, skill, and good faith to act on that skill” (Kindle 308). Later skryf hy: “A political system is epistocratic to the extent it distributes political power in proportion to knowledge or competence” (3682). Kortom, “Smart people should have the right to rule over others … because they know better” (344). Brennan het sy 2016-boek opgevolg met ‘n boek wat vertel hoe toksiese demokrasie deur verset beëindig kan word: When all else fails: The ethics of resistance to state injustice (2018, Kindle $17.68).

    Naas Brennan is daar ‘n ander intellektueel van wie se werk in hierdie konteks kennis geneem behoort te word. Ek verwys na Ryszard Legutko (gebore in 1949) se skitterende boek, The demon in democracy: Totalitarian temptations in free societies (New York: Encounter Books, 2016/18, 192p; Amazon Kindle $11,49). Die oorspronklike Poolse teks is in 2012 gepubliseer. Aansluitend by die vorige paragraaf skryf Legutko: “Authors such as Spinoza [1632-1677], who wrote favorably about democracy, made their praise conditional on people’s first meeting high intellectual and moral requirements” (Kindle 425) – ‘n toets wat die ANC skouspelagtig druip. “Professor Legutko is both a prominent Polish and European [Union] statesman and a distinguished philosopher who … was once the editor of Solidarity’s underground philosophy journal” (90).

    Hy is ‘n Poolse nasionalis wat die tradisionele kulturele identiteit van Pole wil bewaar, gevolglik is hy hoogs krities jeens die Europese Unie, oftewel “Eurocracy” (1726), ingestel. “The European Union reflects the order and the spirit of liberal democracy in its most degenerate version” (1644). “EU institutions exist, whereas European society does not” (1353). “The European Union has become the guardian of all diseases of the supranational liberal democracy while itself being the most vivid illustration of these diseases. It has led its institutions, actions, and human minds to such a level of dogmatization that any future remedial movements aimed at restoring freedom and reason will have conflicted with it” (1375). As dit sou lei tot “a European perestroika [transformation] … the European Union might not survive” (1380).

    Legutko het Pole tydens die kommunistiese bewind en daarna as ‘n liberale demokrasie beleef. Die kern van sy betoog is dat daar eerder ‘n graad- as ‘n aardverskil tussen hierdie twee is; dat die kommuniste oornag (feitlik) naatloos liberale demokrate geword het omdat die twee stelsel in vele opsigte soortgelyk is. “The overwhelming presence of ideology in liberal-democratic and communist societies can be easily explained. The main cause is equality, which both regimes gave a status of the highest value … Both systems enforce the liquidation … of social hierarchies, customs, traditions, and practices that had existed prior to the emergence of the new political system” (2454). Gelykheid is ook die wagwoord wat die kommunistiese ANC as ‘n voorstander van (liberale?) demokrasie laat ontpop het.

    “Because egalitarianism weakens communities and thus deprives men of an identity-giving habitat, it creates a vacuum [in and] around them. Hence a desire exists for a new identity … The ideologies fulfil this role” (2557). “As once when all major designations had to be preceded by the adjective ‘socialist’ or ‘communist’, so now everything should be liberal, democratic, or liberal-democratic, and this labeling almost automatically gives a recipient a status of credibility and respectability” (464). Dit is soortgelyk aan die nuutgevonde entoesiasme vir demokrasie van die plaaslike kommunistiese ANC-kornuite en die talle eens anti-kommunistiese elemente (insluitende Broederbonders) wat die ANC-regime deesdae as aanvaarbaar beskou en selfs ondersteun. Of iemand ‘n kommunis was of is, word deesdae plaaslik meesal as van geen belang beskou nie.

    Legutko noem dat nadat Pole in 1989 van Sowjetbeheer bevry is, die liberale demokrate “displayed extraordinary meekness and empathy toward communism … a lenient stance toward communists and a hard one against anticommunists” (143). “From the point of view of ideology prevalent in Western societies, communism obviously did not have a good image, but the image it had was not the worst. It never incited the indignation that fascism did, the latter term having catapulted to almost diabolical notoriety and denoting the worst of political evil, always placed on the political Right. For this reason anticommunism did not acquire respectability even remotely comparable to that of antifascism … Perhaps the democratic liberals intuitively sensed that they had a deeper bond, no matter how unclear, with the communists than with the anticommunists” (2621).

    “Liberals … showed weakness against terrorism and the left-wing dictatorships in the Third World, but many of them reacted with noticeable self-restraint when it came to the anticommunist activities of groups in the Soviet bloc countries. Their freedom-related account is therefore not overly clean” (921). Plaaslik ervaar ons iets soortgelyks. Sedert 1994 word die kommuniste en terroriste algemeen as aanvaarbaar voorgestel en die anti-kommuniste en diegene wat pro-blank en veral pro-Afrikaner is, word as verregs verdoem. “Communism and liberal democracy proved to be all-unifying entities compelling their followers how to think, what to do, how to evaluate events, what to dream, and what language to use” (180). Dit is ‘n geval van “blurring differences between people and imposing uniformity of views, behavior and language” (186), asook “hostility against all dissidents” (201). In die nuwe Suid-Afrika moet ons skielik almal as gelykes saamwerk om die land “te maak werk”, al het die ANC/UDF/SAKP dekades lank alles in hulle vermoë gedoen om die land soveel moontlik te benadeel.

    Wat die wederstrewiges, wat teen kommunisme en liberale demokrasie gekant is, glo moet doen, is “crossing the Rubicon, severing the umbilical cord, growing up and leaving adolescence behind, and doing other similar things denoted by dozens of other more or less platitudinous metaphors” (245). Ons mag nie terugkyk na ‘n verlede wat beter was as wat die hede is nie. Ons moet liewer nie die ANC/UDF/SAKP se terrorisme onthou en ophaal nie. Ons moet glo eerder vorentoe beweeg, bykom en hande vat en van die land en al sy mense ‘n moerse sukses maak. Dit gaan om “greater freedom, openness en lightness of existence” (251), al voel ons oral onveilig, al mag jy nie eens sê wat jy dink nie en al het jou voortbestaan so loslit geword dat dit, wat die owerheid betref, opsioneel is. Legutko skryf: “The need for building a liberal-democratic society thus implies the withdrawal of the guarantee of freedom for those whose actions and interests are said to be hostile to what the liberal democrats conceive as the cause of freedom” (458).

    In die praktyk skep die vryheid van die liberaliste ‘n dwingelandy. “If abortion means freedom, then we should raise the consciousness of those who think differently; force doctors to support this freedom and silence priests so they do not interfere with it. If same-sex marriage means freedom, we should then compel its opponents to accept it and silence fools who may have doubts about it. If political correctness is a necessity of life in the liberal-democratic society, then imposing it is, after all, nothing else but a measure of its emancipation for all. The groups that managed to capture this liberal phraseology and the logic that underlies it – such as homosexuals and feminists – have exerted a disproportionate influence on the government to the extent that the state institutions, including the courts, have taken upon themselves the task of breaking the resistance of less conscious and more stubborn groups – that is, of coercing them to freedom” (1298).

    In die proloog tot Legutko se teks is daar ‘n aanhaling uit Alexis de Tocqueville (1805-1859) se boek, Democracy in America (2 boekdele, 1835 en 1840; Kindle bv $0), wat soos volg begin: “I think then that the species of oppression by which democratic nations are menaced is unlike anything which ever before existed in the world … I seek to trace the novel features under which despotism may appear in the world. The first thing that strikes the observation is an innumerable multitude of men all equal and alike, incessantly endeavoring to procure the petty and paltry pleasures with which they glut their lives” (64). Legutko skryf: “De Tocqueville finished his book on a clearly pessimistic note: democracy was more a problem than a solution. What he saw at the end of the democratic road was a new despotism, different from earlier despotic regimes, invisible but dangerously enslaving people’s minds, accepted willingly by the demos [citizens, voters] as the most genuine representation of the people’s desires” (1014). Demokrasie is “a highly imperfect system, and therefore requires great vigilance and implementation of corrective mechanisms that may also be undemocratic” (1042). Demokrasie, wat in Suid-Afrika deur swart mag gekenmerk word, moet dus nie verabsoluteer word soos die ANC-regime graag in sy retoriek doen nie. Jacob Talmon (1916-1980) sou na die ANC-regime as ‘n “totalitarian democracy” (1174) verwys het.

    Die natuurlike elite, diegene met beter intellektuele vermoëns, word deur die middelmatigheid van demokratiese meerderheidsregering aan bande gelê; iets wat ons sedert 1994 plaaslik ervaar. “John Stuart Mill [1806-1873] and TH Green [1836-1882] … aptly perceived the danger of mediocrity that the democratic rule was inconspicuously imposing on modern societies” (632). ‘n Vroeëre filosoof wat hom oor staatkundige sake uitgelaat het, John Locke (1632-1704), was van mening:”Once the state is created … its main duty is to defend property, whose owners expand it through work” (1446). Maar deesdae sit ons met die absurde situasie dat die ANC-regime spesifiek die eiendom van blanke landsburgers sonder enige vergoeding wil onteien. Dit kan dui op die heeltemal verskillende maniere waarop Europeërs en Afrikane dink.

    De Tocqueville se ander beroemde boek is, The old regime and the French revolution (1856, Kindle bv $2,86) waarin hy aantoon dat demokrasie in die praktyk burokrasie is, dus regering (politici en staatsamptenare) wat primêr hulle eie belange dien. Ook dit is kenmerkend van die nuwe Suid-Afrika. Legutko skryf: “In the final outcome the state in liberal democracy ceased to be an institution pursuing the common good, but became a hostage of groups that treated it solely as an instrument of change securing their interests” (1206). Oor De Tocqueville ook die volgende opmerkings. Algerië het in 1830 ‘n Franse kolonie geword. De Tocqueville het die land twee keer besoek en het rasseskeiding bepleit asook twee regerings: een vir die blanke koloniste en een vir die Moslems. Volgens hom moet die Franse regering nie poog om beheer oor die hele Algerië uit te oefen nie, maar slegs oor gekoloniseerde streke, soos die hoofstad Algiers en omliggende gebiede, wat dan eintlik ‘n blanke tuisland word. Op ‘n soortgelyke manier kon die Wes-Kaap ‘n Europese tuisland in Afrika gewees het, as daar wyse en bekwame staatsmanne was wat vooruit kon sien, maar hulle het helaas ontbreek.

    John O’Sullivan skryf in sy voorwoord: “Legutko describes the oddity whereby former communists adapted far more easily and successfully than former dissidents and anticommunists to the new liberal-democratic regimes established in Central and Eastern Europe after the fall of the Berlin Wall in 1989” (81) – twee eeue na die Franse Revolusie. Die val van die Berlynse Muur het FW de Klerk aangespoor om sy noodlottige toespraak op 2 Februarie 1990 te lewer, wat meegebring het dat sowel blanke politieke beheer as ‘n rooskleurige toekoms vir Suid-Afrika in die slag gebly het. Sedert 1994 word hierdie nuwe staatkundige bedeling as heilsame demokrasie verheerlik terwyl ‘n klein groepie ANC-kornuite in werklikheid na eie goeddunke die meerderheid kiesers indoktrineer en intimideer om vir hulle te stem. Dit is ‘n skyndemokrasie ook omdat die ANC as politieke party en as sterk gesentraliseerde regering wesenlik outoritêr kommunisties is en doelbewus misleidend die beeld van ‘n liberale demokrasie probeer voorhou.

    O’Sullivan skryf: “Like Marxism before it, liberal democracy is becoming an all-encompassing ideology that, behind a veil of tolerance, brooks little or no disagreement” (106). Die ANC se soort demokrasie weerspieël dus veranderings wat ook elders in die wêreld voorkom. Hierdie proses word transformasie genoem (106). Maar dit verskil wesenlik van tradisionele liberale demokrasie, wat gekenmerk is deur gewaarborgde “free speech, free association, free media, and other liberties needed to ensure that debate was real and elections fair” (106). Daar is allerhande taboes waaraan nie meer uitdrukking gegee mag word nie. Geen ras, etniese groep, individu, geslag of seksuele oriëntasie mag daarvolgens as meerder- of minderwaardig geag word nie. Almal word gelyk en ewe eerbaar verklaar.

    “A generally acknowledged moral directive forbids looking down on people’s moral properties, because in the present society equality is the norm, not the hierarchy” (665). “Lowering the requirements is a process that has no end” (638). “The higher aspirations were being replaced by the lower” (671). Al hoe meer geykte woorde mag nie gebruik word nie. Plaaslik is daar ‘n Menseregtekommissie wat mense se uitdrukkingsvryheid (gedrag en taal) polisieer en selfs poog om wat gedink word, te beheer. As jy buite die voorgeskrewe mode-raamwerk tree, kan jy in die klassieke kommunistiese tradisie aan verpligte heropvoeding onderwerp word. As jy konserwatief, behoudend of regsgesind is, word jy maklik as ‘n rassis of nazi uitgekryt. As jy ‘n kommunis, oudterroris of ANC/UDF/SAKP- (politieke) misdadiger is, word dit jou nie toegereken nie. Dit dien eerder as ‘n hoogs positiewe aanbeveling. Myns insiens behoort daar in enige beskaafde samelewing met selftrots ‘n gesonde weerstand teen die vergoeiliking van misdadige gedrag te wees; des te meer as diesulkes nooit skuld erken of enige poging aangewend het om die skade te vergoed wat hulle aangerig het of om verskoning te vra nie.

    Voorts skryf O’Sullivan: “Policy is determined both by electoral majorities … and a range of nonaccountable institutions such as courts that make laws rather than interpret them, transnational institutions such as the EU, UN treaty-monitoring bodies, and domestic bureaucrasies with wide regulatory powers” (123). “Paradoxically, this is both less liberal and less democratic than [traditional] liberal democracy” (128). Sedert 1994 is die duidelike onderskeid wat daar voorheen plaaslik tussen die wetgewende en regterlike magte bestaan het, stelselmatig afgebreek. Ook die tradisionele onderskeid tussen die uitvoerende magte (die staatsdiens) en die wetgewende magte. Plaaslik het die staatsdiens (sentraal, provinsiaal en plaaslik) vóór 1994 nie wesenlik of dadelik saam met die regering verander nie. Ná die 1994-verkiesing is die staatsdiens egter radikaal ooreenkomstig die wense van die ANC getransformeer. Die staatsdiens van weleer was ‘n funksionele uitvoerende mag. Die huidige staatsdiens is ‘n toonbeeld van (feitlik) magtelose ondoeltreffendheid en matelose korrupsie.

    In Pole ná die Tweede Wêreldoorlog, soos in Suid-Afrika van 1994 af, was die oorgang na kommunisme revolusionêr; dus “a radical restructuring that would change everything and not leave anything as it was before. Such was the experience of the universities, schools and all organizations that, when restructured in accordance with the nature of the communist system, lost their heritage and acquired a new function and a new identity” (376). Dit geld ook die tradisionele gesin. Liberale demokrasie vereis eintlik ook die aanvaarding van die kulturele marxiste se ondergrawing van die huisgesin. “In a liberal democracy … a family will have to liberalize or democratize, which means that the parental authority has to crumble, the children will quickly liberate themselves from the parental tutelage, and the family relationships will increasingly become more negotiatory and less authoritarian … these processes … enhance equality and freedom … Thus there is no legitimate reason to defend the traditional family” (490) – wat in elk geval nie in die swartes se oorwegend enkelouergesinne weerspieël word nie. Die kohesie van gesinne word deur die ANC-regime verder afgebreek deur voor te skryf watter soort straf ouers en onderwysers mag uitdeel, bv geen lyfstraf nie; ook nie vir misdadigers nie. Dit is ‘n poging tot valse voorbeeldigheid deur ‘n instansie met ‘n geskiedenis van die opperste gewelddadigheid.

    Naas die betekenisverandering wat liberale demokrasie ondergaan het, het talle ander woorde en frases nuwe betekenisse verkry. Legutko verwys in hierdie konteks na die woord “dignity”, in die sin van menswaardigheid. “Especially striking is a change in the meaning of the word ‘dignity’, which since antiquity has been used as a term of obligation. If one was presumed to have dignity, one was expected to behave in a proper way as required by his elevated status. Dignity was something to be earned, deserved, and confirmed by acting in accordance with the higher standards imposed by a community or religion – for instance, by empowering a certain person with higher responsibilities … Dignity was an attribute that ennobled those who acquired it. As noblesse oblige, dignity was an obligation to seek some form of self-improvement … The attribute was not bestowed forever: one could always lose it when acting in an undignified way” (676).

    “At some point, the concept of dignity was given a different meaning, contrary to the original. This happened mainly through the intercession of the language of human rights, especially after the 1948 Universal Declaration. The idea of human beings having inalienable rights is counterintuitive and extremely difficult to justify” (682). “‘Inalienable’ by definition cannot [need not] be legislated” (692). “The concept of dignity … created an illusion of a strong view of human nature, and of endowing this nature with qualities nowhere explicitly specified but implying something noble, being an immortal soul, an innate desire for good, etc” (692). “Since the issue of the Universal Declaration dignity has no longer been about obligation, but about claims and entitlements. The new dignity did not oblige people to strive for any moral merits or deserts; it allowed them to submit whatever claims they wished, and to justify these claims by referring to the dignity that they possessed by the mere fact of being born without any moral achievement or effort … A right [of a human being] to be a pig and the right to be a Socrates were, in fact, equal and stemmed from the same moral (or rather nonmoral, as the new dignity practically broke off with morality) source” (698).

    “Having armed himself with rights, modern man found himself in a most comfortable situation with no precedent: he no longer had to justify his claims and actions as long as he qualified them as rights … since having this dignity carried no obligation to do anything particularly good or worthy, he could, while constantly invoking it, make claims that were increasingly more absurd” (704). Die skynbaar onvervreembare aanspraak op allerhande regte word beklemtoon sonder dat hulle met verpligtinge gebalanseer word. Die werklose maak aanspraak op die reg op bv staatstoelaes en gratis dienste. Hy eis om in dieselfde mate as produktiewe werkers ontspanning en afleiding, bv vermaak, te geniet. “Entertainment became the most obvious and direct manifestation of freedom that liberalism offered humanity and, at the same time, the most tangible confirmation of the dominant status of the democratic man and his tastes” (790). “In today’s world entertainment is not just a pastime or a style, but a substance that permeates everything” (763); sekerlik in groter mate as produktiwiteit. “Our minds slowly get used to that fictitious reality, which we take for the real one and are lured by its attractions” (774). Vermaak “effectively dilute[s] a sense of the seriousness of existence” (784).

    “Happiness – in classical ethics considered one of the central categories – fell out of use and was eventually equated, quite erroneously, with pleasure. Originally happiness was a quality that one could attribute to an entire life, not to its episodes or moments; under no circumstances could one reduce it to pleasure, a short and transient experience. Pursuing happiness meant planning one’s entire life so that it had its own moral consistency and internal harmony, both achieved through the inculcation of virtues. Bringing pleasure to the center of life engendered a different image of human nature. Human beings, in this view, no longer think of themselves in terms of the whole of their existence, but in terms of moments and episodes. It could not be otherwise because there is no such thing as the pleasure of life. One can talk about pleasures and pleasant moments that happen in life, and one can even encourage people to collect those pleasures and pleasant moments, the more the better. But the latter strategy, even if successful, does not predetermine whether this or that particular life in its entirety is or is not happy. It may have many pleasant moments, but these do not automatically translate themselves into a unifying moral scenario, nor make a life fulfilled. To have a fulfilling life it is necessary to give it a durable inherent meaning that may well coexist with having many pleasant moments, but is in no way a result of these moments, no matter how many … even if our lives are episodic, our selves are not. Hence the life dedicated to the accumulation of pleasures, but lacking an internal unity, will most likely not be a happy life because a human being cannot renounce his unity without negative consequences” (2051).

    “The sexual revolution is arguably the most extreme manifestation of the episodic nature of man” (2067). “Sex became both the weapon to destroy the old order and the instrument to forge a new one. Having been elevated to such a high position, it began to penetrate all spheres of public life – education, art, culture, commerce, language” (2083). Dink aan die (onnodige) klem wat daar sedert 1994 op seks in die plaaslike skoolleerplanne geplaas word, selfs in die laer grade. Dit bevestig wat baie kenners, wat die swart psige beter as ek verstaan, beweer, naamlik dat swartes (veralgemenend) eerder op korttermyn tevredenheid, dus plesier, as op langtermyn voordele, wat gelukkige lewens tot gevolg kan hê, ingestel is.

    In die kunste is ‘n verwante verwikkeling waarneembaar. “Captured by the ideological animus, both socialist and liberal-democratic, art abandoned the criterion of beauty – considered anachronistic and of dubious political value – and replaced it with the criterion of correctness. Ideas and works of art had to be ideologically correct” (2268). In Suid-Afrika het ons in die vorige eeu bv by skrywers, soos André P Brink, die versugting gevind om “betrokke” letterkunde te produseer, spesifiek leesstof wat apartheid veroordeel het. Wat daarvan gedink word, hang af van die individu se ideologiese oortuigings. “In Poland … the weakening of communism was accompanied by an extraordinary blossoming of culture” (2274).

    “One encounters a similarly narrow intellectual space in today’s humanities [eg in universities] which, ultimately are dependent on liberal democracy to the same degree that the communist humanities depended on communism … Literary critics, writers, performers, filmmakers and theater directors imagine themselves to be listening to the voices of the excluded” (2301). “Today it is no longer enough simply to advertise a product; the companies feel an irresistible need to attach to it a message that is ideologically correct. Even if this message does not have any commercial function – and it hardly ever does – any occasion is good to prove oneself to be a proponent of the brotherhood of races, a critic of the Church, and a supporter of homosexual marriage” (2252). “Homosexual activists see Christianity as the original source of homophobia and feminists as the foundation of patriarchy” (2951).

    Die volgende kan as ‘n opsomming dien van die politieke situasie waarin Suid-Afrika sedert 1994 verkeer: “The policy of equality was the best method to acquire electoral votes, to secure democratic legitimacy, and to stay in power. Thus a peculiar race began: on the one hand, the groups were inventing more and more effective means to influence the policies of the executive, legislative, and judiciary branches, and on the other, politicians, lawmakers, and judges were increasingly involved in a competition to see which would be the best provider of the new privileges and rights to those groups” (1222). Die NP-bewind word dikwels verwyt dat hy geen idee gehad het van wat in die swart bevolking aan die gang is nie. Maar ek dink daar was nog nooit voorheen so ‘n groot kloof tussen die relatief geïsoleerde (dink aan die korps lyfwagte) en weelderige leefwêreld van die politici en amptenare in die ANC-party en -regering, aan die een kant, en die swart gepeupel aan die ander kant nie. Die moontlikheid van ‘n opvolgrevolusie word myns insiens al hoe sterker.

    Wat ook kenmerkend van Suid-Afrika geword het, is “groups officially anointed as oppressed. The status of being oppressed results from the ideological orthodoxy; bestowing it on this or that group is a purely political decision, with no regard to reality” (1841). Die toekenning van slagofferstatus geskied hoogs selektief, gevolglik kwalifiseer blankes nie daarvoor nie, selfs wanneer hulle geen effektiewe politieke inspraak of enige minderheidsregte het nie; ook nie as hulle eiendom sonder vergoeding deur ‘n moreel verderflike regering onteien word nie. “One does not have to be overly acute to see a strong resemblance between a communist activist on the one hand, and a feminist, a homosexual activist, and a liberal-democratic lumpen-intellectual on the other. Their opinions have the same tedious predictability, their arguments are based on similarly crude syllogisms, their styles are similarly vulgar, and their minds are equally dogmatic, unperturbed by any testimony from outside and prone to the same degree of zealousness” (2573).

    Ná 1990/94 het Suid-Afrika ‘n inherente deel geword van die dwaasheid wat deur die sogenaamde wêreldmening as evangelie aanvaar word. “One cannot nowadays appoint an executive or elect a representative, be in politics, business, or art, without a prior selection according to sex, ethnicity or some other nonrelevant criterion” (1310). Dit geld natuurlik ook uitermate vir sport. Die raskwotastelsel wat in Suid-Afrika op bv rugby en krieket afgedwing word, word deur ‘n joernalis soos Gert van der Westhuizen geloof as die beste uitvinding sedert moedersmelk. Pas het die Suid-Afrikaanse krieketspan, wat ‘n voorbeeldige mengsel van wit, bruin, Asiatiese en swart spelers was, met die swakste denkbare vertoning in die toetsreeks teen Indië vorendag gekom.

    Verder: Geslag is die afgelope dekades getransformeer van ‘n maklik herkenbare liggaamlike vastigheid waarmee jy gebore word, tot ‘n oppervlakkige etiket waaroor iedereen na goeddunke self kan besluit. In sport kan dit meebring dat ‘n naelloopster weens prostaatprobleme moet uittree of dat ‘n tennisspeelster haar knaters beseer wanneer sy oor die net probeer spring. Ons leef in ‘n tyd waarin ons kort-kort kennis moet neem van die eerste vrou wat dít geword het of die eerste swarte wat dát bereik het. Dit is seker nie meer ver in die toekoms nie, dat lofliedere gesing sal word vir die eerste selfdegeslagpaartjie wat ‘n kind verwek het. Weens die nieu-vloeibaarheid van geslag, kan dit, weens eie klassifikasie, twee mans of twee vroue wees wat dit vermag het. Hulle prestasie sal ‘n eerste wees, maar waarskynlik nie die laaste sodanige epogmaking nie. Enkele jare gelede is daar in Hongarye, teen hierdie stroom in, statutêr vasgelê “that marriage is a union between a man and a woman” (1814). Sodanige besluit “would be subjected to almost worldwide condemnation expressed in the rhetoric of rage and hatred” (1814).

    “Another type of legislation, extremely dangerous and also illustrating ‘coercion to freedom’, relates to what has been called ‘hate speech’, and still another to ‘domestic violence’; these phrases tend to incriminate more and more acts of conduct and of speech, allowing for further drastic intervention by the government and the courts in family life, the media, public institutions, and schools” (1310). “The emergence of liberal democracy at educational institutions led – as elsewhere – to considerable restrictions of the very liberty that universities enjoyed previously. These developments are undermining a long and admirable academic tradition” (1336). Tydens apartheid het veral die plaaslike Engelse universiteite op akademiese vryheid en universitêre outonomie aangedring. Deesdae laat al die plaaslike universiteite toe dat hulle sonder protes ooreenkomstig die wense van die ANC-regime funksioneer, want as hulle daarteen in opstand sou kom, sou hulle owerheidsubsidie ingekort, opgeskort of weggevat word. Onderliggend: “The ominous presence of political correctness … makes the life of a dissident unbearable” (1348).

    Oor (militante) feminisme laat Legutko hom soos volg uit: “Just as the ‘proletariat’, ‘women’ is an abstract concept that does not denote any actual existing community, but only an imagined collective made an object of political worship among feminist organizations and their allies. But the paradox is that this feminist woman, being an figment of political imagination, is considered by the feminists to be a proper woman, a woman in a strict sense, the truest woman, just as for the communists the Marxist proletariat was the truest representative of the working class. By the same token a real woman living in a real society, like a real worker living in a real society, is politically not to be trusted because she deviates too much from the political model. In fact, a non-feminist woman is not a woman al all, just as a noncommunist worker was not really a proletarian” (1780). “A woman who rejects feminism for its crude and destructive ideological content is a traitor to the sisterhood” (1802).

    “There are other cases of bringing into alleged existence certain groups by giving them – from above, as it were – a political identity. Probably the most striking example are homosexuals, who by a political fiat gained a status of a transnational movement fighting for power and political influence” (1808). “This somewhat bizarre warmth toward homosexuals is probably fuelled by a persistent attempt to deconstruct family, the institution to which the Left has from the very beginning felt a singular hostility” (1846).

    “Muslims are also privileged to some extent, but for a different reason: partly because of the real fear they arouse in liberal democrats, partly for doctrinal reasons, because granting them privileged status is believed to be the living proof of the viability of multiculturalist ideology, and partly as an exercise in moral masochism, as the attitude toward Muslims is sometimes regarded as a test – undoubtedly not an easy one – of liberal tolerance and openmindedness. But there are also less-fortunate groups, not privileged and often treated harshly, such as Christians [and (South African) whites], whom the liberal-democratic legislatures and courts clearly dislike” (1846).

    “Even some ethnic groups exist today only insofar as they are seen by their assigned political role as fighters for group entitlements. Multiculturalism, an idea that has become extremely popular in recent decades, is nothing more than a program to build a society in which there exist not many cultures, but many political identities attached to many real or, more often, imagined collectives. Multiculturalism encourages what is today called identity politics. This term may be misleading. It has little to do with a defense of the rich fabric of societies and their historically constituted communities, but should be rather seen as a program of politicization of certain groups that could radically change the fabric of society” (1786). Byvoorbeeld, die Universiteit Stellenbosch roem op sy diversiteit, pluraliteit en multikulturaliteit, maar in werklikheid word daardie instansie onder Wim de Villiers se dwase leiding jaarliks meer homogeen swart en eentalig Engels. “Multiculturalism is not about culture, but about politics. In fact, they should be ‘polit’ (as in ‘politburo’) rather than ‘cultur’. And ‘mono’ rather than ‘multi’” (1808).

    Ons word deesdae dikwels aangemoedig om die “hele prentjie” soos volg te sien: “Everywhere there are groups being denied their rights and therefore struggling for empowerment, and, more importantly, everywhere there are women, homosexuals, Muslims, gypsies, blacks, and representatives of other groups whom liberal democracy gave the status of political quasi-parties and upon whom it thrust the duty of settling scores with the alleged oppressors. Thus everywhere we encounter circumstances that make us aware of the need for cooperation and of securing the conditions that make it possible” (1868). Wat nie geduld word nie, is negatiewe persepsies van hierdie uitverkore groepe, want sulke persepsies word noodwendig as vooroordele beskou wat die beweerde swaar verdiende verhoogde status van hierdie groepe ondermyn (1878).

    In hierdie konteks “everything is by definition political, and nothing that relates, however remotely, to these notions is trivial, minor, or irrelevant. A slight offensive remark must always be regarded as a manifestation of mortal sin. What seems a barely visible mark on the surface conceals underneath swirling currents of hatred, intolerance, racism, and hegemony. The body responsible for ensuring that these terrible things do not surface is the state, with all the instruments at its disposal. It is the state that should incessantly work to impose and improve cooperation policies by removing all real and potential barriers, creating a favorable legal environment, and reshaping public space and education in such a way that the people’s minds internalize the rules of politically correct thinking” (1895).

    “Language was the first to go down this road: initially thought of as potentially descriptive and neutral, it soon came to be seen as the major political weapon used by the oppressors against the oppressed” (1906). “But because speech is just an expression of thoughts, emotions, and deeply hidden aversions, it must soon become obvious that the actual sources of evil, intolerance, discrimination [and] domination lie dormant in people’s minds, often deposited in their semiconscious layers; uncontrolled and unnoticed, these shape our language and, consequently, our bad habits and negative predilections. These habits and predilections lead to discriminatory laws and authoritarian politics, and in extreme cases, at the very bottom of this slippery slope, to persecution, the stocks, torture, and genocide. But at the beginning, at the very top, is the thought with which it all began – a thought-crime, a mental sin that constitutes the first act of disobedience to the holy political principles. Whoever seeks the remedy must start with the political therapy of people’s minds” (1911). “Patriarchy, white supremacy [not black supremacy], racism, [white] nationalism, and other terrible things” (1982), moet glo ten alle koste uitgeroei word as die geringste aanduidings daarvan in die gees van mense voorkom.