Produksiekoste is tans buitensporig hoog wat melkboerdery betref. “Teen die pryse wat ons kry, gaan dit broekskeur,” sê mnr. Bernard Maree, voorsitter van die Vrystaatse tak van die Melkprodusente-organisasie.
Produsente in die provinsie verdien R3,65 tot R3,85 per liter melk, terwyl hulle R4,89 per liter nodig het om alle koste te dek. Van dié boere verdien wel R4,10 per liter, maar Maree sê dit hang af van die bottervet-inhoud van die melk wat gelewer word.
Die verhoging van 52% in die minimum lone vir plaaswerkers in Maart vanjaar het die situasie verder laat versleg. “Ons betaal daardie lone, maar verhoogde produksie deur die werker is nie noodwendig aan die beter loon gekoppel nie.”
Melkprodusente in die Vrystaat het egter dié week gehoor dat daar steeds ‘n toekoms vir hulle in die melkbedryf is. ‘n Groot aantal melkprodsusente het reeds die bedryf verlaat.
Op die melkprodusente-organisasie se jaarlikse kongres in Bloemfontein, het die hoof van die departement van landbou-ekonomie en landelike ontwikkeling aan die universiteit van Pretoria, Johann Kirsten, gesê dat verstedeliking en die bevolkingsgroei, verseker dat daar ‘n groot behoefte aan suiwelprodukte is.
Volgens die VN se Bevolkingsafdeling, is sub-Sahara-Afrika se jaarlikse stedelike groeikoers 3,6%, byna dubbel die wêreld se gemiddelde. Sowat 40% van Afrika se meer as 1 miljard mense woon in stede en dorpe, met baie wat migreer van landelike gebiede om armoede, droogte of konflik te ontsnap. Sowat 200 miljoen mense woon in krotbuurte.
Dit plaas die gewone beskuldigings dat Apartheid gelei het tot armoede en krotbuurte natuurlik in ‘n heel ander lig, want oral in Afrika lyk die verstedelikingspatroon presies dieselfde. In Afrikalande want nooit Apartheid geken het nie, lyk dit tewens heelwat erger as in Suid-Afrika.
“Afrika is besig om vinniger as enige ander kontinent te verstedelik, soveel so dat in 2030, sal dit ophou om ‘n landelike vasteland te wees,” sê Anna Tibaijuka, uitvoerende direkteur van die VN-Habitat, die VN se agentskap vir menslike nedersettings. “Ten spyte hiervan, neem min Afrika-leiers die saak ernstig op.” Afrika-regerings het min gedoen om die snelle verstedeliking te bestuur en erken nie formeel krotbuurte as sulks nie.
Krotbuurte word gewoonlik nie voorsien van openbare dienste, soos elektrisiteit, riolering, afvalbestuur, paaie, behuising en toegang tot gesondheidsorg of onderwys nie. En meer as ‘n kwart van Afrika se krotbewoners het nie toegang tot veilige drinkwater nie, volgens die VN se Omgewingsprogram. ‘n Vyfde het geen toegang tot sanitasiegeriewe nie.
Dit gaan nie gou verander nie, want Afrika se jaarlikse besteding aan infrastruktuur is 45 miljard dollar, het die African Development Bank se statistieke getoon, terwyl byna twee keer die bedrag nodig is om die grootste probleme aan te spreek.
Sub-Sahara-Afrika se grootste stad, Lagos, Nigerië, is ‘n goeie voorbeeld van swak beplanning. Die stad van 11 miljoen mense, twee-derdes daarvan krotbewoners, is berug vir sy oorbevolking, slaggate in strate, verkeersknope, gereelde kragonderbrekings en swak sanitasie. “Lagos het minder infrastruktuur as enige van die ander grootste stede in die wêreld,” het ‘n amptenaar aan die VN-nuusagentskap Irin gesê.
Terwyl die bevolking van Lagos teen 8% per jaar groei, groei die krotbuurte en die gepaardgaande probleme daarmee saam, skep dit brandstof vir misdaad en verhoog maatskaplike spanning.
Die situasie is nie veel verskillend in Afrika se grootste krotbuurt, Kibera, aan die buitewyke van die Keniaanse hoofstad, Nairobi nie. Die stad se krotbuurte het “‘n stedelike tydbom” geword, sê een projekbeampte van ‘n NRO.
Kibera se geskatte 2 miljoen mense is ‘n groot onderklas met ernstige gevolge vir Nairobi se sekuriteit en sosiale struktuur, het Njuguna gewaarsku. Gefrustreerde jong mense gaan dikwels saam gewelddadige kriminele bendes. “Die standaard van die lewe in die krotbuurte versleg voortdurend. Ons sien stygende skooluitsaksyfers, armoede, wanvoeding en misdaad. Daar is geen maatskaplike dienste nie. Tensy regerings groot politieke veranderinge teweeg bring, gaan stede soos Nairobi ontplof met sosiale onrus.”
Dit is ook waar van Suid-Afrika. ‘n Kwart van Suid-Afrikaners is werkloos, en groot getalle werkloses migreer na Johannesburg en Kaapstad, die land se twee groot stede.
“Die regering sukkel met die groot instroming van mense, om infrastruktuurprobleme op te los en dienste te lewer,” sê Thuthukani Ndebele, ‘n navorser by die Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudinge in Johannesburg. Sulke toestande sal ‘n vrugbare teelaarde skep vir Ekonomiese Vryheidsvegters en jong “MK-veterane”.
Dr. Pieter Mulder, VF Plus-leier en adjunkminister van Landbou, Bosbou en Visserye en minister Tokyo Sexwale, minister van Huisvesting, het gister (17 Februarie 2010) gesprek gevoer oor minister Sexwale se uitlatings dat kommersiële boere wat van hulle werkers ontslae raak, die hoof oorsaak is van die groot plakkerskampe langs stede in Suid-Afrika.
Tydens die gesprek het minister Sexwale die wens uitgespreek om ook met Suid-Afrikaanse kommersiële landbouers oor die saak te praat. Dr. Mulder het hulle gesprek as positief en opbouend beskryf en onderneem om so spoedig moontlik so ’n gesprek tussen kommersiële landbouers en die Minister te reël.
Tydens die debat oor president Zuma se staatsrede het dr. Mulder minister Sexwale oor sy stellings dat kommersiële landbouers die hoofrede vir verstedeliking is, wat hy by ’n Parlementêre portefeuljekomitee gemaak het, gekritiseer. Minister Sexwale se stellings het ook heftige reaksie van georganiseerde landbouorganisasies uitgelok. Dr. Mulder het daarop gewys dat verstedeliking ’n internasionale verskynsel is wat by alle Afrikastede voorkom waar geen Suid-Afrikaanse boere is nie.
Dr. Mulder het verder geargumenteer dat die regering die afgelope vyftien jaar groot onsekerheid in plattelandse gebiede geskep het met hulle beleidsrigtings teenoor Suid-Afrikaanse kommersiële boere. “As die regering hierdie probleme aanspreek sal hulle verbaas wees oor die goedgesindheid en positiewe benadering by meeste boere om landelike gebiede te ontwikkel en om so te help om die verstedelikingstroom te vertraag,” volgens dr. Mulder.
Tydens die gesprek het minister Sexwale sy stellings verduidelik en aangedui dat misverstande opgeklaar kan word deur regstreeks met georganiseerde landbou hieroor te praat.
As die negatiewe en positiewe faktore in die landbou tans opgeweeg word, swaai die skaal in die guns van die positiewe, volgens dr. Pieter Mulder, adjunk-minister van Landbou, Bosbou en Visserye.
Dr. Mulder het as spreker opgetree by die algemene jaarvergadering van die Caledon landbouvereniging. Hy het spesifiek gepraat oor die spanning tussen politiek en voedselsekuriteit en aangetoon hoe ondeurdagte en ideologies gemotiveerde grondhervorming voedselsekuriteit in Suid-Afrika bedreig.
“Die vestiging van bestaansboere is belangrik maar enigiemand wat in Suid-Afrika oor voedselsekuriteit praat en die rol van die kommersiële landbouers daarin ignoreer, is onrealisties,” het dr. Mulder gesê.
Hy het na die mnr Bingu wa Muthanka, president van Malawi en nuwe president van die Afrika Unie, verwys wat voedselsekuriteit as een van die belangrikste prioriteite vir Afrika uitgesonder het.
“Die waardering wat in Afrika bestaan vir ons Suid-Afrikaanse landbouers se vaardighede blyk uit die feit dat reeds 21 Afrikalande versoeke gerig het om Suid-Afrikaanse kommersiële landbouers by hulle te kom vestig. Politieke aktiviste in Suid-Afrika wat so maklik propaganda uitsprake teen ons kommersiële landbouers maak, moet hiervan kennis neem,” meen dr. Mulder
In sy toespraak het dr. Mulder ook minister Tokyo Sexwale gekritiseer oor sy stelling dat Suid-Afrikaanse boere die oorsaak is dat duisende mense na die stede beweeg.
“Om die boere te blameer vir probleme waarmee die regering sukkel, skep ’n negatiewe klimaat wat nie bevorderlik is vir samewerking en veiligheid op die platteland nie,” volgens dr. Mulder.
Verstedeliking is ’n internasionale verskynsels wat in alle Afrika-stede voorkom ongeag of daar kommersiële boere soos in Suid-Afrika is of nie.
Die duisende inwoners van die Oos-Kaap wat uit die ou Transkei en Ciskei na Kaapstad stroom, dikwels met die doel om stempatrone in daardie provinsie te beïnvloed, asook die miljoene immigrante uit Afrika kan op geen wyse voor die deur van die kommersiële boere gelê word nie.
Wat wel korrek is, is dat die regering die afgelope vyftien jaar groot onsekerheid in plattelandse gebiede geskep het met hulle beleidsrigtings teenoor Suid-Afrikaanse kommersiële boere. Dit is onbillik om te verwag dat boere in landelike gebiede moet belê en meer werk moet skep as hulle geen sekerheid het oor hulle grond, hulle veiligheid en selfs net die voortbestaan van hulle kinders se skole nie.
As die regering hierdie probleme aanspreek, sal hulle verbaas wees oor die goedgesindheid en positiewe benadering by meeste kommersiële boere om landelike gebiede te ontwikkel en om so te help om die verstedelikingstroom te vertraag.
Minister Tokyo Sexwale is verkeerd as hy Suid-Afrikaanse boere blameer vir die regering se onvermoë om verstedeliking doeltreffend te bestuur en om huise aan duisende mense in informele nedersettings te verskaf.
Verstedeliking is ’n internasionale verskynsels wat in alle Afrika-stede voorkom ongeag of daar kommersiële boere soos in Suid-Afrika is of nie.
Wat wel korrek is, is dat die regering die afgelope vyftien jaar groot onsekerheid in plattelandse gebiede geskep het met hulle beleidsrigtings teenoor Suid-Afrikaanse kommersiële boere. Dit is onbillik om te verwag dat boere in landelike gebiede moet belê en meer werk moet skep as hulle geen sekerheid het oor hulle grond, hulle veiligheid en selfs net die voortbestaan van hulle kinders se skole nie.
As die regering hierdie probleme aanspreek sal hulle verbaas wees oor die goedgesindheid en positiewe benadering by meeste boere om landelike gebiede te ontwikkel en om so te help om die verstedelikingstroom te vertraag.
Produksiekoste is tans buitensporig hoog wat melkboerdery betref. “Teen die pryse wat ons kry, gaan dit broekskeur,” sê mnr. Bernard Maree, voorsitter van die Vrystaatse tak van die Melkprodusente-organisasie.