Kategorie: Leon Lemmer

Na ‘n raadsvergadering het die rektor, Russel Botman, op 29 April hoogs ingenome die einde van die Universiteit Stellenbosch (US) as ‘n respektabele akademiese inrigting aangekondig; ten minste by implikasie. Kyk die video op die US-webwerf. In die universiteitsraad was daar klaarblyklik min teenstand teen Botman se voorgestelde politiek-gemotiveerde veranderings. Sy transformasieplan is goedgekeur.

Soos in my twee onlangse skrywes in die vooruitsig gestel is (Praag 28 en 29 April), gaan dit vir Botman om die terugsnoeiing en sover moontlik uitroeiing van twee dinge wat voorheen kenmerkend van die US was, naamlik blankes en Afrikaans. In hierdie proses word die derde kenmerk van die US van weleer, naamlik akademiese uitnemendheid, onbeskaamd afgeskaal en in groot mate vernietig.

Dit is wat gebeur as ‘n universiteitsraad die wesenlike aard van ‘n universiteit, naamlik akademiese voortreflikheid, misken en toelaat dat ‘n aktivistiese rektor die US op die pad van slaafse ANC-gedienstigheid lei.

Die Burger se berig hieroor (30 April, p 8) is ‘n klakkelose herhaling van die amptelike verklaring wat die US uitgereik het. Na verloop van ‘n week het die koerant self nog geen kommentaar gelewer of kommentaar deur ander toegelaat op die berig wat opsetlik in die binneblaaie weggesteek is nie. Die opskrif wek ‘n gunstige indruk: “Plan vir vernuwing kry groen lig by US.” ‘n Mens sou dink dat dit, soos dit ‘n universiteit betaam, gaan om die verhoging van akademiese standaarde; dat net die akademies beste studente voortaan tot studie toegelaat sal word en dat net die akademies beste dosente voortaan aangestel en bevorder gaan word. In werklikheid word die teenoorgestelde beoog.

In Die Burger kraai geen haan oor die uitwissing van nog ‘n beskawingsproduk, die US van weleer, waarop Afrikaners opreg trots was, nie. ‘n Histories voortreflike Westerse universiteit word tot ‘n tipiese Afrika-onderneming verwater. Al gekraai wat waarneembaar is, is dié van ANC-aktiviste, soos Botman, wat lekkerkry omdat die US so uitermate vir politieke oogmerke diensbaar gestel word.

Dit is die ou Botman-refrein. Die US moet relevant, divers, inklusief en meer verteenwoordigend (die ANC se demografiese preokkupasie) wees. Daar moet ‘n verwelkomende kultuur wees, wat in die praktyk egter net die nie-wittes in ag neem. As wittes op ‘n verswartende kampus onwelkom voel, sou beweer word dat die fout by die wittes lê.

Die menswaardigheidsvereiste neem ook net die nie-wittes in ag. Wittes met ‘n A-simbool gemiddeld in matriek en met ouers wat hulle finansiële verpligtinge (bv inkomste- en munisipale belasting) nakom, moet by toelating tot bv mediese studie terugstaan vir nie-wit nie-presteerders met ouers wat nie-betalers en selfs nie-Suid-Afrikaners is. Daar word voorgegee dat sodanige blatante rassediskrimasie geensins wittes se menswaardigheid aantas nie. Botman en kie kyk na die US uitsluitlik uit die oogpunt van die bevoordeling van nie-wittes. Diegene, naamlik die wittes, wat die US (en tewens die land) opgebou het, mag maar vertrap word.

Die politieke doelwit wat Botman aanspoor, is dat daar in 2018, wanneer die US sy eeufees vier, nie meer gesê moet kan word dat die US ‘n wit en ‘n Afrikaanse universiteit is nie. In 2018 moet die meerderheid studente nie-wit wees; ‘n raskwota in sy suiwerste vorm. Dit is ook ‘n nie- of eintlik anti-akademiese norm in sy suiwerste vorm, want oor die akademiese gehalte van die studente wat toegelaat gaan word, word geen woord gerep nie.

Let op die volgende blatante verdoeseling oor die onderrigtale. Alle voorlesings moet volledig toeganklik en daarom in Engels wees. Vir Botman maak dit versnelde transformasie moontlik, sodat die US gouer sy diversiteitsdoelwitte kan bereik. Die wyse waarop Afrikaans as akademiese taal “versterk” gaan word, is met parallelmedium-onderrig en tolking. Parallelle of aparte klasse in Afrikaans en Engels sal waarskynlik gou iets van die verlede wees. Dit herinner te veel aan wat Botman ons “ongemaklike verlede” noem.

Tolking sal Afrikaanssprekende studente dan aan die agterste speen laat suig, want hulle sal aangewese op ‘n vertaling van die dosent se Engelse voorlesing wees. Ooreenkomstig die US se personeelbeleid sal die beste vertalers nie aangestel word nie. Voorkeur sal aan voorheen benadeeldes, dus tans bevoordeeldes, dus nie-wittes, gegee word, wat gebrekkige vertaling sal meebring. Wat Afrikaanssprekende studente sal moet aanhoor, kan Kaaps of Afro-Afrikaans sonder grondige kennis van die goed ontwikkelde Afrikaanse vakterminologie wees. Daar is geen moontlikheid dat Afrikaans as akademiese taal op hierdie oorlamse manier versterk gaan word nie. Hier word doelbewus mislei om die politieke pil van die uitfasering van Afrikaans te versuiker.

Druk van die ANC het veroorsaak dat Engels as ‘n tweede onderrigtaal aan die US ingevoer is. Maar die ANC-regering is nie bereid om ‘n sent addisioneel by te dra tot die duplisering van lesings nie. Die US het sonder om vooraf finansiële waarborge te beding, hierdie dwase pad van tweetaligheid betree. Nou word die rol van die voertale omgeruil, want Engels word die hooftaal en Afrikaans die bykomende taal. Die ANC-regering was nie bereid om die Engelse aanbod addisioneel te befonds nie, al is dit ter bevoordeling van hoofsaaklik nie-wittes ingevoer. Nou beweer Botman dat ‘n tolkdiens ten behoewe van Afrikaanssprekende studente daargestel gaan word. Dit is baie duidelik dat die ANC-regering nie ‘n sent hiertoe sal bydra nie, want die vertaling (van Engels na Afrikaans) sal hoofsaaklik wit studente bevoordeel.

Dit is hoogs onwaarskynlik dat Botman en kie bereid sal wees om genoeg geld aan tolkdiens te bestee ten einde hierdie proses behoorlik op dreef te kry. Ek voorspel dat die voorgestelde tolkdiens spoedig in die vergetelheid sal verdwyn. Die Afrikaanssprekende studente sal self die mas in Engels moet opkom. Hulle ontheemding van hulle universiteit sal dan volledig wees. Dit sal dan die totale transformasie wees wat Botman deurentyd nagesteef het. Onthou verder dat Botman lankal die “Afrikaanse aanbod” tot 60% afgeskaal het en dit is bloot die amptelike syfer. Daar is groot eenstemmigheid dat hierdie “aanbod” (asof dit ‘n onverdiende guns, ‘n welwillendheidsgebaar, aan Afrikaanssprekendes is) in die praktyk reeds baie minder is en steeds krimp.

My vertolking van die koers wat die US ingeslaan het, is nie vergesog nie. ‘n US-raadslid, Piet le Roux, berig in Rapport (5 Mei): “Die US sal voortaan ‘n universiteit wees waar die primêre taal Engels is en waar Afrikaans tot tyd en wyl as bykomende taal geakkommodeer word.” Van studente en dosente word nie verwag om Afrikaans magtig te wees nie, want die kampustaal gaan Engels wees. Vergelyk hierdie mening van ‘n raadslid, wat ingelig is, met die misleidende beeld van US-transformasie wat Die Burger (doelbewus) aan sy lesers voorhou.

Le Roux verwys ook na hoe nodig Botman rasseklassifikasie het om sy ideaal van ‘n hoofsaaklik nie-wit US te bereik. Maar dan is dit die einste Botman wat die eertydse departement volkekunde aan die US in onguns wou bring omdat daardie departement na bewering artefakte vir rasseklassifikasie gehuisves het.

Sedert 2007, toe Botman rektor geword het, is daar veral een verskynsel aan die US wat opval, naamlik die skaamtelose bevoordeling van bruines by toelating as studente en by aanstelling en bevordering as dosente en as ander personeel. Dit word gedoen sonder die potloodtoets waarna Botman onlangs verwys het. Die ergste is dat dit onder die vaandel van geregtigheid geskied. Ek het al dikwels daaraan gedink dat Botman darem in ‘n lekker posisie is. Hy mag lede van sy etniese groep blatant bevoordeel sonder dat ‘n haan daaroor kraai. As ‘n wit rektor dieselfde vir sy etniese groep probeer doen, sou daar dadelik uitroepe van rassisme opgeklink het.

In Die Burger (25 April, p 10) het Elsabé Brits berig oor ‘n mensskedel, ‘n stel glasoë en ‘n haarkleurkaart wat na bewering voorheen in die ontbinde departement volkekunde van die Universiteit Stellenbosch (US) was. Die skedel is glo “van ‘n vrou van gemengde herkoms.”

Ons weet dat dit in die nuwe Suid-Afrika heiligskennis is as ‘n nie-witte en daarby ‘n vrou so onteer word. Dink aan die geval Saartjie Baartman. Maar skedels en hele geraamtes word, sonder dat ‘n haan daaroor kraai, vryelik in mediese fakulteite dwarsoor die wêreld aangetref. Hulle word vir bona fide onderrig- en navorsingsdoeleindes gebruik. Hulle moet noodwendig dié van mans of vroue en van wittes of nie-wittes wees. Omdat daar meer vroue as mans was en daar meer nie-wittes as wittes was, is die kanse goed dat baie, indien nie die meeste nie, van hierdie skedels en geraamtes dié van nie-wit vroue is.

In die berig word genoem dat dr Eugen Fischer se naam op die houer met haarmonsters gegraveer is. Dít en die glasoë word in die teks met die Nazi’s se eugenetika geassosieer. Wat nie gesê word nie, is dat die onderliggende motief van die Nazi-rasverbeteringsleer was om die Duitsers, na hulle vernederende nederlaag in die Tweede Wêreldoorlog, beter vir die toekoms toe te rus. Om mense te verbeter, kan in beginsel tog nie verkeerd wees nie. Hoeveel beter kon die nuwe Suid-Afrika nie gewees het as daar by die meerderheid van die bevolking ‘n opregte stewe na verbetering was nie? Pleks daarvan is daar ‘n oorvloed van selfvergenoegdheid.

Wat ook nie genoem word nie, is dat Fischer bona fide wetenskaplike navorsing in Namibië gedoen het en dat hy eers teen die einde van 1939, dus baie laat, ‘n Nazi geword het. Sy hoofmotief vir aansluiting by die party was blykbaar om beter owerheidsbefondsing vir sy navorsing te bekom. Wat wetenskaplik ondersoek word, behoort nie deur ideologiese voorskrifte beperk te word nie. Enige empiriese verskynsel kan en behoort vir wetenskaplike ondersoek toeganklik te wees. Dit is bv akademies heeltemal onaanvaarbaar dat indiwidue se intelligensie nie wetenskaplik (dus objektief en so foutvry moontlik) gemeet en daar dan oor groepe se intelligensie veralgemenende gevolgtrekkings gemaak mag word nie. Vergelyk die diskoers oor die Bell-kurwe.

Veralgemening op grond van ‘n verteenwoordigende monster is normale wetenskaplike praktyk. Sulke resultate kan onderwysers en dosente in staat stel om skoliere en studente ten beste te onderrig, bv deur spesiale en intensiewer onderrig aan leergestremdes te bied. As die intelligensieverskynsel nie wetenskaplik ondersoek mag word nie, kan die motiewe wat agter so ‘n verbod skuil, bevraagteken word. Die uitkoms van wetenskaplike ondersoek kan die populêre opvatting óf gestaaf óf verwerp. Waarom dan by voorbaat beswaar teen so ‘n ondersoek maak? Dit kan wees dat die beswaarmakers by voorbaat weet dat hulle nie van die uitslag sal hou nie.

Eugenetika word in die berig beskryf as “‘n studieveld wat mense volgens ras, kultuur en fisieke eienskappe geklassifiseer het.” Dit is dus ‘n wetenskaplike manier om mense op grond van kenmerke in groepe te verdeel. Om sodanige onderskeide te maak, hoef nie diskriminerrend (in die sin van benadelend) te wees nie. Mense verskil indiwidueel en ook groepgewys, bv volgens etnisiteit of kultuur. In die nuwe Suid-Afrika word sulke groepverdelings (bv tussen wittes en nie-wittes en tussen mans en vroue) voortdurend toegepas en daarby op so ‘n wyse dat dit diskriminerend (bv teen mans en veral wittes) en nie bloot onderskeidend is nie. Selfs nie-wittes word van owerheidsweë nie almal oor dieselfde kam geskeer nie. Aan swartes word op suiwer kwantitatiewe, dus demografiese, gronde voorkeur bo bruines en Asiate gegee. Universiteite doen lustig hieraan mee.

‘n US-dekaan, Johan Hattingh, bekommer hom oor die moontlikheid dat hierdie artefakte dalk in die onderrig van volkekunde gebruik is. Waarom die kommer? Daar is so iets soos mensgroepe of volke en die artefakte het wetenskaplikes in staat gestel om onderskeide te maak, dus feite te versamel. Waarom sou ‘n verbod daarop nodig wees? Waarom kennis sensureer? Waarom studente in die duister probeer hou? Moet Hattingh homself nie eerder afvra of die afskaffing van die departement volkekunde, waar eens uitstekende wetenskaplike onderrig en navorsing gedoen is, akademies geregverdig kan word nie? Was die vernietiging van hierdie departement nie dalk ‘n geval van die slaafse navolging van ‘n modeverskynsel, naamlik politieke korrektheid, nie? Moet universiteite (soos dié in Nazi-Duitsland) toelaat dat hulle deur die ideologie van die bewindhebbers van die oomblik geïntimideer word?

‘n Vise-rektor, Eugene Cloete, verwys na ‘n US-navorsingsprojek oor rassisme in die wetenskap. Die departement volkekunde en ook geskiedenis is in die aanvangsvisier, maar die ondersoek (heksejag?) kan ook na ander departemente uitgebrei word. Daar gaan kritiese vrae oor die nalatenskap van die US se wetenskaplike aktiwiteite gestel word. Dit lyk asof hier ruim ruimte vir die diskreditering van die US van weleer geskep word. Sou dit nie van veel groter wetenskaplike en akademiese belang wees as eerder nie-ideologies en krities besin word oor wat die US vandag is en wat van hom as akademiese inrigting gaan word as op hierdie transformasiekoers voortgegaan word nie?

Mandisa Mbali is die leier van hierdie navorsingsprojek. Hy noem dat hy die uitstalling in die US se Sasol-museum wil verander “omdat verskillende groepe as so verskillend van mekaar uitgebeeld word, maar eintlik vanweë die uitruiling van kultuur nader aan mekaar is.” Dus, beweerde eendersheid is in die mode, gevolglik word verskille al hoe meer ontken; natuurlik behalwe wanneer dit by studentetoelating, beurstoekennings en die aanstelling en bevordering van US-personeel kom.

So ‘n koerantberig en daarby een wat oor die US handel, sal nie onbenut by die rektor, Russel Botman, verbygaan nie. As ANC-aktivis het hy dadelik op die propagandawa gespring in die vorm van ‘n artikel in vandag (28 April) se Rapport. Die berig in Die Burger bied immers ruim geleentheid aan Botman om te improviseer teen die wit, Afrikaanse US in die vorige eeu en om apartheid en by implikasie wittes en veral Afrikaners te verguis.

Heel aan die begin verwys hy na ons “ongemaklike … verlede.” Hy vermoed dat die bogenoemde artefakte as “onderrighulpmiddels in die departement van volkekunde gebruik is om mense se ras te bepaal.” Let op hoe impliseer Botman dat sodanige rasbepaling vermoedelik in daardie departement gedoen is; dus nie dat die artefakte moontlik bloot ter verduideliking in onderrig gebruik is nie. Dan borduur Botman voort: “Die ontdekking pas in by die idee dat die US in die apartheidsjare – en in die aanloop daartoe – noue bande gehad het met die owerheid en die destydse Nasionale Party.” Nou is Botman waar hy wil wees, by Afrikaners en apartheid, maar hy reik tot voor 1948 na segregasie, waarmee hy dan ook ander wittes betrek.

“Die argument dat die navorsing aan die US die intellektuele onderbou verskaf het van wat later regeringsbeleid oor afsonderlike ontwikkeling, segregasie en apartheid sou word, word deur die vonds in die museum versterk.” Nou is Botman al by die intellektuele onderbou van nie net onderrig aan die US van weleer nie, maar sommer ook van die rasbeleid (segregasie en apartheid) van wit regerings.

Botman noem dat die voorlopige hipotese is dat die artefakte in onderrig gebruik is om rasseklassifikasie te demonstreer, dus om etniese verskille uit te wys. Waarom mag sulke verskille nie wetenskaplik vasgestel en uitgewys word nie? Is daar iets bedenkliks aan die feit dat sommige mense bv ‘n ligter en ander ‘n donkerder velkleur het? As aktivis verwys Botman na “die berugte potloodtoets,” hoewel potlode nie in die museum gevind is nie.

Hierna bring Botman die artefakte in verband met Nazisme. Hy verwys na Fischer se navorsing onder die Rehoboth-basters. Wat Botman nie doen nie, is om te noem dat die Rehobothers trots daarop is om basters genoem te word en dat hulle lojaal teenoor hulle moedertaal, Afrikaans, is. Dit is in skrille kontras met Botman en ander ontwikkelde bruines wat hulleself deesdae swart verklaar en hoogs dislojaal teenoor Afrikaans is deur hulle kinders in Engels te laat onderrig.

Dan kom Botman uit by “rassisme in die wetenskap,” met spesifieke verwysing na die US. “Die navorsers sê hulle beskou dit as hul morele plig om kritiese vrae oor die konteks, fokus, relevansie en nalatenskap van wetenskapbeoefening aan hul instelling te stel.” Soos die ANC, reken Botman dus dat hy en hulle op moreel hoë grond is. In die nuwe Suid-Afrika moet die wetenskap klaarblyklik ‘n ander ideologie as in die ou Suid-Afrika dien.

Botman wil die verlede en toekoms vierkant in die oë kyk. Hy kyk vas in die selektiewe verpligting wat hy universiteite oplê: “om ongelykheid en diskriminasie in die hoëronderwysstelsel weg te werk.” Hy noem dit nie, maar paradoksaal word ongelykheid en diskriminasie aan die US en ander Suid-Afrikaanse universiteite weggewerk deur blatant teen wittes te diskrimineer.

Dan die opmerking wat Botman nie kan en nie wil en nooit sal ontgroei nie: “Sedert die US 13 jaar gelede ons aandeel aan die onregte van Suid-Afrika erken het, het dit tyd geword dat ons opnuut op transformasie fokus.” Vervolgens sing Botman sy oorbekende deuntjie van die US toeganklik maak (bv Afrikaans afskaal en die Engelse aanbod verhoog) en natuurlik sy ideale van gelykheid, diversiteit, inklusiwiteit, relevansie, saamgevat in transformasie.

“Wat die samelewing betref, is blootstelling aan ‘n wye verskeidenheid mense in terme van etnisiteit, taal, geslag, ouderdom, idees, plek van herkoms, godsdiens, seksuele oriëntasie en gestremdheid bevorderlik vir die uitnemendheid wat Maties nastreef.” Dit is myns insiens duidelik dat dit vir Botman primêr om politieke, spesifiek ANC-, uitnemendheid gaan en nie om akademiese of wetenskaplike uitnemendheid nie. Die US mag nie ‘n Afrikaanse universiteit wees nie, al is die meeste universiteite plaaslik en elders eentalig wat onderrigmedium betref. Die US mag ook nie die uitdrukking van ‘n kulturele fokus, naamlik van wittes of spesifiek Afrikaners, wees nie. Iemand wat trots op sy kultuur en moedertaal is, verkies ‘n universiteit wat uitdrukking aan sy kultuur en taal gee. Botman se identiteitlose ideaal is om van Maties globale burgers te maak.

Dan veroorloof Botman hom hierdie bedenklike stekie: “Ons het lankal die laer verlaat.” Dit open volgens hom die weg na gelykberegtiging. Les bes, die US word nie ‘n Suid-Afrikaanse universiteit genoem nie, maar ‘n “universiteit in Afrika.” Botman se ideaal is duidelik: die US moet so swart moontlik word. Dit moet minstens die demografie weerspieël. Dit beteken op sy beurt dat daar op die lange duur geen plek vir Afrikaans, die laertaal, sal wees nie. Die ANC behoort hoogs tevrede met Botman en transformasie aan die US te wees.

Soos die nie-intellektueel Desmond Tutu wil Anton van Niekerk graag in die kalklig wees, maar as intellektueel. Albei is hoogs ingenome met die sogenaamde demokratiese rewolusie wat ons beleef het. Onlangs (13 April, p 9) het Van Niekerk ‘n forum-artikel in Die Burger onder die opskrif, “Uit die DNS van geloof”, gepubliseer. In hoe ‘n mate hy eerder teoloog as wysgeer is, blyk uit die teks. Dit gaan om die deur hom reeds snuifgetrapte onderwerp van die verskil tussen religieuse en wetenskaplike kennis. Nêrens kom die rol van die wysbegeerte ter sprake nie.

Wat hinder, is die hoogte vanwaar Van Niekerk met die koerantlesers praat. Hy is ‘n orakel in volle swang. Hy begin met sy geliefkoosde belediging, naamlik dat “die Afrikaners” met hulle idees 200 tot 250 jaar agter die Europeërs se denke is. Heel voorspelbaar wyt hy dit aan “die outoritêre onderdrukking van die oop gesprek in die apartheidsjare en daarvóór in Suid-Afrika,” dus toe wittes aan die bewind was.

Hy betoog voorts dat gelowiges hulle godsdiens moet aanpas, dit “laat resoneer met die tydgees.” Die Bybel moet hervertolk word. Tutu en ander bevrydingsteoloë, soos van Van Niekerk se kampuskollegas, is klaarblyklik in die kol met hulle verpolitiseerde geloof. Fundamentalisme is volgens Van Niekerk ‘n onding, want geloof word tot bygeloof verwater. As by wetenskaplike waarheid gesweer word, word dit ook ‘n fundamentalistiese ideologie. Van Niekerk dink blykbaar dat hy en die bevrydingsteoloë bo hierdie fundamentalisme verhewe is.

Van Niekerk kan homself egter nie daartoe beweeg om sy vooroordele teen sy eie etniese groep, die wittes en veral die Afrikaners, af te skud nie. Nog minder kan hy krities oor die destuktiewe gevolge van die bevrydingsteoloë se gedrag besin. Hy soek die sondebokke elders, naamlik by die wittes en by voorkeur by die Afrikaners.

Teen die einde van sy artikel vind Van Niekerk, soos gebruiklik, sy uitvlug in “die misterie”. Nêrens toon hy aan dat naas enersyds religieuse geloof, waarvoor die nie-ontwikkeldes intuïtief vatbaar is, en andersyds wetenskaplike kennis, waartoe ontwikkelde, rasionele mense aangetrokke voel, laasgenoemdes ook by wysgerige insigte kan baat op die terreine waar die wetenskap hom nie kan laat geld nie.

Les bes noem Van Niekerk, by implikasie, die Universiteit Stellenbosch in sy huidige gedaante ‘n universiteit en die nuwe Suid-Afrika ‘n ware demokrasie. Albei aannames is aanvegbaar.

Volgens Van Niekerk is nie alle Afrikaners twee eeue en langer agtergeblewe nie. In ‘n verdere forum-artikel in Die Burger (17 April, p 13) skryf hy tot lof van Sampie Terreblanche: “‘n stem teen ongeregtigheid,” “dié herout van die Afrikaner se sosiale gewete,” “the trumpeter of his time.” Terreblanche se “kompromislose stem van protes teen die diepgewortelde skreiende institusionele ongeregtigheid van Suid-Afrika se sosiaal-politieke en veral ekonomiese orde het oor die jare getrompetter in die verhaal van ons uiteindelike wegdraai van die waarsin van apartheid en in die rigting van ‘n regverdiger samelewing.” Hier is Van Niekerk in sy element. Hy stapel sy woorde op teen apartheid, wat ‘n metoniem vir veral die Afrikaner is (soos Dan Roodt onlangs uitgewys het), op ‘n wyse wat hy nooit teen nie-wittes en veral swartes en die nuwe Suid-Afrika sal doen nie.

Armoede word “die speerpunt van die immoraliteit van apartheid” genoem. Apartheid het na bewering die bruines “sosiaal gekondisioneer om arm te wees.” Die Bybel noem egter dat die armes altyd met ons sal wees. Sou dit altyd (net) vanweë apartheid wees? Het die veelgeroemde demokratiese rewolusie in die nuwe Suid-Afrika armoede noemenswaardig verlig? Terreblanche het ‘n broertjie dood aan kapitalisme omdat dit glo die herverdeling van rykdom verhinder. Impliseer dít ongeregtigheid of is dit veeleerder onregverdig as mense sonder teenprestasie hulle geregtig op allerhande voordele uit die staatskas ag?

Ten slotte loof Van Niekerk Terreblanche se “ensiklopediese kennis van die geskiedenis.” Maar die voorbeeld wat hy ter illustrasie uitsonder, wek twyfel. Jan Smuts se denke oor raspolitiek is volgens Terreblanche glo soortgelyk aan dié van FW de Klerk, naamlik daardie mooi klinkende vaagheid: “‘Kom ons soek die dinge wat ons verbind, en nie wat ons skei nie … ‘Ja,’ sê Terreblanche dan, ‘sê nou net Smuts het in 1948 gewen. Hoe sou Suid-Afrika vandag gelyk het?'” Dit is die ou, ou tyding: Alles sou beter gewees het as die Afrikaners nie aan die bewind gekom het nie. Maar as hier werklik van ensiklopediese historiese kennis sprake was, sou Terreblanche en Van Niekerk geweet het dat daar groot eenstemmingheid in gesaghebbende historiese bronne is dat Smuts, veral wat raspolitiek betref, geen raad met Suid-Afrika gehad het nie.

WAM Carstens, tot onlangs die voorsitter van die Afrikaanse Taalraad (ATR), het pas (15 deser) ‘n artikel oor Afrikaans op LitNet Akademies gepubliseer. Dit is ‘n portuurbeoordeelde artikel waarvoor die outeur R10 000 ontvang. Ek moet noem dat daar ‘n opvallend ernstige onvermoë by die outeur se verwerking en sistematisering van die stof en die aanbieding daarvan onder sinvolle hoofde en onderhoofde te bespeur is. Die artikel wek nie die indruk van ‘n netjies afgewerkte stuk werk nie. Voorts bepaal ek my aandag egter by die inhoud.

Die titel van die artikel is: “Op pad van ‘n verdeelde na ‘n gedeelde toekoms in die Afrikaanse taalgemeenskap: Die rol van die Afrikaanse Taalraad in die proses van versoening.” Hierdie titel berei die leser in ruime mate voor op die politiek-korrekte teks wat volg; dus dat dit eerder gaan om politieke as taalkundige oorwegings. Daarmee insinueer ek nie dat politiek en taal altyd maklik geskei kan word nie. My beswaar is teen die mate waarin Carstens en die ATR se posisie of rol eerder deur politiek as taal bepaal word. Die ATR se slagspreuk, “Bemagtig, bevorder, beskerm”, het ‘n politieke geur. Daar is geen sprake van die ontpolitisering waarvan gewag gemaak word nie. Propaganda teen Afrikaans en die Afrikaner word deur Carstens eerder welwillend gesluk as manmoedig beveg. Die verdedigende en apologetiese modus waarin glad te baie Afrikaanssprekendes verval het, kon myns insiens ten beste opgehef word as Carstens liewer die anti-Afrikaanse elemente daadwerklik bestry het.

Die rede waarom die ATR hom in ‘n ongunstige posisie bevind, is omdat dit vir hom in die eerste plek om versoening gaan, wat sekerlik eerder ‘n politieke as taalkundige ideaal is: “Versoening tussen die uiteenlopende Afrikaanse gemeenskappe was … van die begin af die fokus in die hele proses.” In die “hartseer verlede van Afrikaans” het dinge glo so “skeefgeloop” dat ‘n “heelmaakproses” nodig is. Die “slagyster van die verlede” word as sleg voorgestel en het glo benadeel, gemarginaliseer, veronreg, verdeel, verskeur en versplinter, gevolglik word talle kere beweer dat daaroor gewroeg word. Al die bekende holruggeryde segswyses teen Afrikaans kom in die teks voor: daar kleef ‘n stigma aan en dit is bevlek, dra die bagasie van die verlede en is die taal van die onderdrukker. Daar word uitgesien na ‘n gedeelde toekoms: inklusief, heelmakend, versoenend, verenigend, bemagtigend, transformerend, demokratiserend. “Verskonings vir die onverskoonbare (= apartheid)” moenie geopper word nie. Die apartheidsera word sonder meer as onvry en die na-apartheidsera as vry voorgestel, terwyl ‘n mens deesdae nie veilig in jou eie huis voel nie en moed moet monster voor jy dit buite waag.

Apartheid het “‘n groot seer gelaat.” Ampie Coetzee word aangehaal: “In Afrikaans is daar dinge gesê, en Afrikaners het dinge gedoen, in die verlede wat afskuwelik was.” Daar word verwys na die “foute” en “slagoffers” van die verlede en na die bekende beskuldig dat alle blankes “skuldig” aan apartheid was. Nêrens in die teks word nie-wittes se gedrag veroordeel of sleggesê nie. Die ANC se propaganda het by die onkritiese Carstens in die spreekwoordelike lieflike plekke geval. Daar word ook na Mamphele Ramphele verwys wat beweer dat apartheid “psigologiese littekens” gelaat het. Ter wille van ewewig behoort die sielkundige en ekonomiese littekens gelaat deur bv die UDF/ANC se boikotte, onrus, geweld en terrorisme ook genoem te word. Afrikanernasionalisme word as ‘n vlieg in die salf voorgestel. Die euwel van swart mag kom egter nêrens aan bod nie.

Carstens beweer alle kante van ‘n saak moet aandag kry, maar sy teks is nie ‘n toonbeeld hiervan nie. Daar word na Willie Esterhuyse se “voorheen-onderdruktes” verwys maar nie na die tans benadeelde blankes nie. Meerdere kere verwys Carstens (afkeurend) na die bomontploffing deur wittes op Worcester in 1996. Nelson Mandela se bomplantveldtog word egter nie genoem nie; wél dat hy na minderheidsgroepe uitgereik het. Carstens gee die volgende getuigskrif: “Nelson Mandela het apartheid verafsku, maar hy het nie haat en bitterheid in sy binneste vertroetel nie.” Mandela is die enigste persoon na wie in die teks as “meneer” verwys word; iets wat heeltemal buite orde in ‘n wetenskaplike, vakkundige artikel is. Nêrens word die UDF/ANC en PAC se vandalisme en terrorisme genoem nie, wat nog te sê veroordeel. Verskeie kere verwys Carstens (goedkeurend) na die Soweto-opstand in 1976. Die joernalis J Rantoa se bewering van rassisme word aangehaal, asook dat die destydse regering volgens hom Afrikaans in alle Suid-Afrikaners se kele afgedruk het. Afrikaans is seker destyds in sekere opsigte bevoordeel, maar in veel mindere mate as Engels deur die ANC-regering, maar Carstens noem dit nie.

André Duvenhage beweer “die apartheidsregering [het] sekere groepe hul taal en kultuur … ontneem.” Dit is gewoon onwaar, maar weereens opper Carstens geen beswaar nie. Tydens apartheid is die kulturele belange van die verskillende etiese groepe erken en is trots op hulle moedertale aangemoedig. Ek was bv teenwoordig toe ‘n woordeboeksentrum vir Xhosa in die jare sestig deur die regering aan die Universiteit Fort Hare gevestig is. Rantoa: “There is nothing special about Afrikaans.” Carstens spreek hom nie teen nie, omdat dit nie politiek-korrek sou wees nie. Die waarheid is dat Afrikaans hoogs spesiaal is in die sin dat dit lank voor Engels plaaslik op groot skaal (ten minste in proto-vorm) gepraat is en Afrikaners se bydrae tot die ontwikkeling en beskawing van die land heel moontlik groter as dié van enige ander etniese of taalgroep is.

Carstens wil die toekoms van Afrikaans verseker. Met die oog hierop en in ooreenstemming met die huidige neiging in Suid-Afrika word slegs kwantitatiewe norme in ag geneem; dus hoe meer sprekers van Afrikaans daar is, des te beter die oorlewingskanse van die taal. Daar is in die teks nie ‘n enkele woord oor die gehalte van die Afrikaans waarop die ATR-proses afstuur nie. Die bruines wat sitting in die ATR het, is sover bekend almal teen Standaardafrikaans gekant en ten gunste van groter erkenning vir ‘n hibridiese variant, naamlik die mengeltaal Kaaps. Hierdie standpunt is etnies en polities gemotiveerd.

Hoewel die toenemende besoedeling van Afrikaans met onnodige Engelse woorde ‘n aaklige werklikheid is wat reeds talle kere in die literatuur geopper is, is daar in Carstens se teks en bronnelys geen verwysing hoegenaamd hierna nie. Dit is waarskynlik te wyte aan sy klem op versoening, dus politiek, pleks van hierdie elemente in die ATR trompop te konfronteer en aan hulle uit te wys dat Engels en die ANC die hoofbedreigings vir die voortbestaan van Afrikaans is. Daar word darem sagkens erken “dat die Suid-Afrikaanse regering nie werklik daarop ingestel is om Afrikaans … te bevorder nie.” (In werklikheid is daar “aktiewe benadeling”, soos Flip Buys tereg op 3 deser in Rapport uitgewys het.) Afrikaans moet vanselfsprekend in ‘n respektabele vorm behou en eerder in gehalte opgehef as afgedruk word.

Carstens vertel dat hy namens die ATR met regse Nederlandse politici gesprek gevoer het en dat daar die moontlikheid van geldelike ondersteuning uit daardie oord was. ‘n Medelid van die ATR, Christo van der Rheede, het hom toe aangematig om Carstens ‘n “taalprostituut” te noem. Carstens behoort sulke vermetelheid nie versoenend te duld nie. Van der Rheede was in daardie stadium die hoof van Naspers se Stigting vir Bemagtiging deur Afrikaans. Sy ampsplig was om veral bruines se grootskaalse migrasie na Engels te stuit. Ampshalwe het hy dus aan bruines verkondig dat hulle Afrikaanse skole moet bywoon, maar hy het sy eie kinders in Engelse skole geplaas. As Carstens nie vir Van der Rheede, wat hy eufemisties ‘n taalaktivis pleks van ‘n ANC-aktivis noem, kan kortvat nie, is daar min hoop op sukses vir die ATR.

In die artikel word telkens die wens uitgespreek dat mense Afrikaans in hulle huise moet gebruik. Dit is glad nie die hoofprobleem nie; selfs nie by die bruines nie. Dit is veral bruines wat in die openbaar hoogs dislojaal teenoor Afrikaans is. Carstens en die ATR behoort die moed van hulle oortuiging te hê om hierdie probleem openlik aan te spreek. Alle Afrikaanssprekendes moet, in soverre dit enigsins prakties moontlik is, Afrikaans oral benut.

Die sug na inklusiwiteit, wat “ononderhandelbaar” is, neem by Carstens die vorm van gelykheid aan. Alle mense in die nuwe Suid-Afrika is gelyk verklaar, gevolglik het die ATR alle variante van Afrikaans, dus ook dié wat uitermate met Engels (woorde, uitdrukkings, grammatika, uitspraak) besoedel is, gelykwaardig verklaar. Die ideaal is om alle soorte Afrikaanssprekendes (“die heterogene Afrikaanspraters”) en alle variante van Afrikaans (“‘n ruim Afrikaans”) in een gelukkige bondel saam te snoer. Dit is glo moontlik as almal hulle stories in die WVK- of Tutu-modus vertel. Mode-politiek dien by Carstens deurgaans as die aanbevole model vir taalkundige sake. Die amptelike erkenning en bevordering van allerhande taalvariante deur die ATR (“om die taal in sy … diversiteit uit te bou”) gaan Standaardafrikaans, as die enigste algemeen erkende en ontwikkelde vorm van Afrikaans, myns insiens verswak en die oorlewingskanse van hierdie taal beduiwel. As die nuwe Suid-Afrika ‘n normale samelewing wil wees, moet Afrikaans in sy standaardvorm erken en bevorder word, soos wat elders in die wêreld met alle erkende tale gedoen word.

Die ATR bemoei hom nie net met Afrikaans nie. Hy wil alewig die gebruik van alle Suid-Afrikaanse tale bevorder, dus meertaligheid. Die skoenmaker behoort hom verkieslik by sy lees te hou. Die taak om Afrikaans sinvol te bestuur, is moeilik genoeg. Die sprekers van ander tale behoort self die heil van hulle moedertaal te bevorder in soverre hulle dit nodig ag. Bemoeiing deur die ATR stel hom aan die beskuldiging van paternalisme bloot.

Die regses word daarvan beskuldig dat hulle versoening in die wiele ry. “‘n Klaarblyklike doring in die vlees skyn die term Afrikaner te wees.” Leopold Scholtz: “Afrikaans is groter as die Afrikaners, want laasgenoemdes deel hulle moeder met die meeste bruin mense en selfs sommige swart mense en Indiërs.” Carstens: ‘n Organisasie soos Praag “dra nie altyd die soort legimiteit wat ‘n mens graag hier sou soek nie.” “Pogings van onder meer … Praag … het nie die beplande sukses behaal nie, en wel om ‘n goeie rede: ‘Die probleem is eenvoudig dat elke organisasie wat tans met Afrikaans gemoeid is net ‘n deel van die Afrikaanse gemeenskap verteenwoordig en daarom in die oë van sommige ander Afrikaanssprekendes “bevlek” of “gestigmatiseerd” is.'” Nêrens in die artikel word sulke etikette om bv die ANC se nek gehang nie.

In hierdie artikel, wat veronderstel is om ‘n wetenskaplike werkstuk te wees, word die politieke kersie op die taalkoek geplaas wanneer Carstens sy Damaskus-oomblik bely: “Ek was ná ‘n gesprek met [Christa] van Louw in November 2004 oortuig van my eie skromelike onkunde oor die gevolge van apartheid, wat my beskaamd gelaat het oor die aandeel wat ek daaraan gehad het.” Dan kom Carstens met ongekwalifiseerde stellings soos: “Dat apartheid mense van hulle menswaardigheid ontneem het. Dat mense minderwaardige burgers in hulle land van geboorte was. Dat mense daagliks verneder is. Dat sy as jong swanger vrou aangerand is deur lede van die veiligheidsmagte,” ens. Geen gruweldade deur nie-wittes word uitgelig nie. Geen woord nie oor die minderwaardige burgerskap wat blankes tans het omdat dit grondwetlik is om teen hulle as groep te diskrimineer op grond van hulle beweerde kollektiewe skuld.

Na aanleiding van Wilhelm Jordaan se uitlatings oor die Anglo-Boereoorlog, beveel Carstens die volgende aan: “Vereenselwig jou ‘volledig en empaties’ met die lot van die onderdrukte mense. Raak betrokke in ‘intens persoonlike kommunikasie’ met die ‘lydendes’ … Doen … bemagtigings- en opheffingswerk waar jy kan. Die lydendes is geregtig op ‘menswaardige behandeling’. Optredes moet daarom gekenmerk word deur ‘uiterste deernis en respek’. Aanvaar ‘namens [jou] volk morele verantwoordelikheid vir die oorlog en vra om vergifnis'”

Ek het na die beste van my vermoë ‘n korrekte aanduiding probeer gee van die inhoud van ‘n artikel wat veronderstel is om eerder oor taal as politiek te handel.

Toe ek in die vorige eeu in Brasilië (hoofsaaklik in die stede Rio de Janeiro, Sao Paulo en Santos) was, het ek die indruk gekry dat swartes in die meerderheid was. Daarna het ek vasgestel dat hulle in werklikheid amptelik ‘n minderheid was. Daar is ‘n substansiële nie-swart (bv Europese) teenwoordigheid in Brasilië. Dit maak die ekonomiese vooruitgang van die land verklaarbaar. Byvoorbeeld, Brasilië is een van die Brics-lande.

Maar ‘n mens moet in gedagte hou dat swartes dikwels geneig is om (1) nie volgens die reëls te handel nie, bv nie aan ‘n sensus deel te neem nie, en (2) vinniger as ander etniese groepe aan te was. Ek was dus nie verbaas nie toe Sara Miller Llana pas bevestig het dat “Afro-Brazilians … make up more than half of the nation’s population.” In hierdie berig word later gesê dat volgens die 2010-sensus 51% van die Brasiliaane nie-wit, dus etnies swart of van gemengde afkoms, is. Llana se berig uit die Christian Science Monitor, onder die opskrif “Brazil’s affirmative action law offers a huge hand up,” word via Yahoo News versprei.

In Brasilië is daar private en staatskole, asook private en staatsuniversiteite. In hierdie private sektore is daar oorwegend wittes, terwyl daar oorwegend nie-wittes in die staatskole is, met wittes tans ook dominant in die staatsuniversiteite.

Soos wat so graag in Amerikaanse publikasies gedoen word, begin die artikel met verwysing na ‘n enkele persoon, in hierdie geval Thaiana Rodrigues. Sy is swart, was in ‘n staatskool en kon nie op akademiese gronde universiteitstoelating kry nie. Die skuld vir haar nie-prestasie word aan iemand anders gegee: “Her anatomy teacher in seventh grade never showed up.” Sy het vier keer om universiteitstoelating aansoek gedoen voordat ‘n staatsuniversiteit weens ‘n kwotastelsel gebaseer op ras haar as student aanvaar het. In 2011 het sy gegradueer; daar word nie genoem na hoeveel jaar nie. Nou beklee sy ‘n betrekking waarin sy van die begin af meer as haar ma verdien.

Die punt wat Llana met hierdie storie wil stel, is dat rasgebaseerde kwotas ‘n goeie ding is. Natuurlik mits dit “marginalized” en “underprivileged” studente is wat daarby baat, dus nie-wittes; afgesien daarvan of hulle die meerderheid of ‘n minderheid is. Llana se poging tot ‘n hartverwarmende vertelling hou nie daar op nie. In Augustus is ‘n regstellende wet aanvaar wat binne vier jaar volledig toegepas moet word. Daarvolgens moet minstens die helfte van die toelatings tot Brasiliaanse staatsuniversiteite sodanige studente afkomstig uit staatskole wees. Die toelatings “will reflect the racial makeup of each state. It’s unique because it is based on local demography.” “‘Without the law, many black students could not get into the system,’ says Rodrigues.”

Llana: “With its new law, Brazil has gone the furthest in the Americas in attempting race-based equality. Not only is the law a state-mandated program, it also attempts to open up the traditional bastions of the elite to all. Quotas are strictly prohibited in the United States, but they have been implemented for race, ethnicity, and gender from the Americas to Europe, from legislatures to corporate boardrooms. But Brazil’s move does not just secure certain spots for minorities [“minorities” in die Amerikaanse sin, waar 14% van die bevolking swart is]: It moves to reflect the racial and socioeconomic reality of the country, and it could ultimately have a major impact on Afro-Latino movements across the Americas.”

Daar was en is nie iets soos segregasie of apartheid in Brasilië nie: “After abolishing slavery, Latin America never implemented the segregation policies of its neighbor to the north [die VSA], and has intermixed racially and ethnically far more than has the US.” Die vraag is dus in hoeverre swart Brasiliaane deur wittes agtergestel is en in hoeverre hulle toestand aan hulle eie onvermoë te wyte is. “In 2004 the largest percentage of Brazilians who identified as black were categorized as poor.”

Wat hier gebeur, is dat meriete, dus akademiese bekwaamheid, by universiteitstoelating afgeskaal en ras/etnisiteit van deurslaggewende belang word. Daarmee word akademiese gehalte (wat Russel Botman “uitnemendheid” noem) noodwendig ingeboet. Die gevolg is dat meer grade, maar van laer gehalte, verwerf word. Op hierdie valse grondslag verkry die gepeupel dan toegang tot wat eens elitistiese geledere van hoë gehalte was.

As reaksie teen naziisme is daar sedert die Tweede Wêreldoorlog wêreldwyd, maar veral in die Weste, die neiging om kwalitatiewe verskille tussen mense te ontken en almal gelyk (selfs eenders) te verklaar. In die praktyk is die gevolg dikwels dat die elite weggekalwe en tot die vlak van die gepeupel neergehaal word, pleks van dat die gepeupel tot die vlak van die elite gelig word. In hierdie agteruitgang van standaarde speel oordrewe demokratisering (die toekenning van ongekwalifiseerde stemreg/inspraak aan almal) ‘n groot rol.

Die artikel wek die indruk dat Brasilië met hierdie wet die verste nog met die aanbieding van gelyke geleenthede aan almal gevorder het. Dat so ‘n wet diskriminerend teen wittes is, dat meriete nie vooropgestel word nie, word egter algemeen ontken of geïgnoreer. Die toelating van nie-wittes op nie-kwalitatiewe gronde tot universiteite en poste word vergemaklik. Terselfdertyd word dit vir wittes bemoeilik. Wittes word dus benadeel, maar bevrydingsteoloë verkies om dit “geregtigheid” te noem.

In werklikheid het die nuwe Suid-Afrika baie verder as Brasilië met sogenaamde gelyke geleenthede “gevorder”. In Suid-Afrika gaan dit nie om 51% van die bevolking te bevoordeel (en potensieel 49% te benadeel) nie, maar om ruim 80% te bevoordeel. Volgens die ANC moet die demografie oral en op alle vlakke weerspieël word. Geen wonder dat daar chaotiese gevolge by dienslewering, veral weens die onbekwaamheid van die posbekleërs, is nie. Ook is daar ‘n skerp afname in die akademiese gehalte van al die universiteite, veral weens die grootskaalse toelating van onbevoegde studente en die aanstelling en bevordering, op grond van etnisiteit en geslag, van minder bekwame dosente.

Олександр Фільчаков прокурор

Louise Mabille se skrywe, “Skuldstilte bevry niemand nie” (Praag, 6 deser), is te belangrik om gou in die vergetelheid te raak. Ek wil dit aanvul en vertolk. Mabille verwys na drie vorige deelnemers aan die debat.

Eerstens is daar Samantha Vice wat in 2010 in die Journal of social philosophy beweer het dat wittes gerehabiliteer moet word omdat bevoorregting hulle geestelik beskadig het. Wittes se welvaart is glo te danke aan die skade wat hulle nie-wittes aangedoen het. Volgens haar moet wittes onsienbaar en onhoorbaar word en na die swartes luister.

Tweedens is daar Pierre de Vos wat op 8 November 2011 op sy webwerf “Constitutionally speaking” beweer het dat wittes sedert 1994 nie benadeel is nie. Byvoorbeeld, die angs oor die afskaling van Afrikaans aan die Universiteit Stellenbosch is onnodig. Wittes moet glo nie vir hulle belange in die bres tree nie.

Derdens is daar die vars dwaasheid van Gillian Schutte in die Mail & Guardian van die 2de Januarie vanjaar. Onder die opskrif, “Dear white people”, dig sy al die geykte slegtighede aan wittes toe. En dan: “I call on white people to recognise that by jumping in on national debates that do not concern them they are usurping a platform for authentic black voices … White people please just shut up for once and listen.”

Veralgemenend kan gesê word dat hierdie drie mense van die veronderstelling uitgaan dat wittes sleg vir Suid-Afrika was en is; dat wittes liewer nie moet wees nie, of dat hulle in die openbare belang hulle ten minste sover moontlik onsienbaar en onhoorbaar moet maak. Dus, hoe swarter Suid-Afrika is, hoe beter.

Nêrens in hierdie drie uitlatings word iets goed van wittes of iets sleg van swartes gesê nie. Wittes word geëtiketteer as ‘n las, terwyl hulle in werklikheid oorwegend ‘n onontbeerlike bate is, onder andere omdat onder hulle leiding Suid-Afrika die ontwikkeldste land in Afrika geword het; iets wat ten minste in sommige opsigte tot voordeel van al die inwoners strek. Dit is in die openbare belang dat die positiewe aspekte van hierdie nalatenskap erken, gewaardeer en voortgesit word.

Vice propageer “that blacks must be left to remake the country in their own way.” Die afgelope twee dekades het die land onmiskenbaar en oorwegend in negatiewe opsigte al hoe meer soos ander Afrika-lande geword. Algerië en Zimbabwe ervaar nie groter welvaart sedert die wittes padgegee en stil geword het nie. Hoe groter die persentasie wittes in Suid-Afrika is, des te beter sal dit met die land gesteld wees.

Mabille verwys na Nelson Mandela en die Mandela-jare. Daar is deesdae ‘n neiging om daardie tydperk te veridealiseer omdat dit toe nie so sleg met die land gesteld was soos nou nie. Daardie beter toestande het myns insiens weinig aan Mandela te danke, al het hy baie gedoen om die wittes te probeer paai. Die land was in 1994 en enkele jare daarna in ‘n beter toestand as nou omdat die positiewe nalatenskap van die wittes toe nog duidelik sigbaar was. Verval word nie oornag oral sigbaar nie. Na verloop van bykans twee dekades word die verval egter al hoe meer opvallend.

Mabille verwys ook na die anti-koloniale uitsprake van Paulo Freire en Franz Fanon. Niks wat hulle geskryf het, kom naby die venyn en valsheid van die volgende stellings van Schutte nie: “It is the [black] poor who are the wretched fall-out from a more than 360-year history of white domination, slavery, subjugation and theft of livelihood … colonialism was a holocaust of epic proportions.”

Dan kom Mabille by die kern van haar betoog, naamlik dat swartes vanweë ‘n minderwaardigheidskompleks nie sonder verwysing na wittes handel nie. In hierdie proses word die wittes en veral die Afrikaners die sondebokke gemaak. Wat wittes gedoen het, word verdag gemaak. Hulle kry die skuld as swartes droogmaak. Dan word daar verwag dat die wittes verskoning moet vra.

Die punt wat gestel word, is dat wittes die model, ideaal of goudstandaard vir swartes bly. Swartes wil óf soos wittes handel óf doelbewus anders handel. In die bewussyn van swartes het daar nie ware bevryding van blanke oorheersing plaasgevind nie. Wat uit die oogpunt van swartmag nodig is, is dat swartes uit eie reg moet handel en grootmoedig self verantwoordelikheid vir die gevolge van hulle dade moet aanvaar.

Dit is onwaarskynlik dat die resulate dan beter sal wees. Myns insiens is die opkoms van sommige Oosterse lande sedert die Tweede Wêreldoorlog daaraan te danke dat sommige van die inwoners vindingryk genoeg is om die sukses van Westerse lande na te boots. Tersefdertyd slaag hierdie Oosterlinge daarin om hulle eie kultuur te behou insoverre dit nie strydig met voorspoed en vooruitgang is nie.

Фільчаков прокурор

Sanlam maak nie self sy skandes bekend nie. Dit is landswyd in die openbare belang dat kennis geneem word van Pro-Afrikaans van Bellville se brief in Die Burger (8 deser, p 12). Die outeur sal sekerlik nie beswaar hê as dit deur Praag herpubliseer word nie. Tussen vierkantige hakies is daar twee invoegsels van my.

“En so het nog ‘n Afrikaanse seder stilweg in die sakewêreld geval. Nie in Waterkloof nie, maar hier in Bellville. Sanlam het pas aangekondig dat sy maandelikse personeelblad, Sandaba [die titel is reeds ‘n kniebuiging na die meerderheid Suid-Afrikaners] (in afsonderlike Afrikaanse en Engelse uitgawes), vervang gaan word deur Inside Sanlam (net in Engels). [In die goeie ou dae was Sanlam se personeelblad uitsluitlik in Afrikaans.]

Neem ‘n mens in ag dat ook Sanlam (met steeds ‘n groot persentasie Afrikaanssprekende kliënte en werknemers) se jaarverslag deesdae net in Engels verskyn, sy lojaliteitsprogram Reality net in Engels kommunikeer en opleidingsmateriaal en kursusse vir sy finansiële adviseurs net Engels is, is dit duidelik dat die maatskappy Afrikaans die rug toegekeer het.

Sanlam sal sekerlik tientalle ‘goeie redes’ (kostebesparing en ‘onmoontlik om in al 11 amptelike tale te kommunikeer’) aanvoer om dié besluit te regverdig. Die feit is dat Afrikaans as taal ook nou hier finaal begrawe lê.

As Afrikaanssprekendes se geld nog goed genoeg is vir Sanlam, behoort die taal meer erkenning te kry as die paar borgskaprande wat dié maatskappy aan enkele Afrikaanse projekte bestee om die indruk te wek dat hy nog vir die taal omgee.

Die maatskappy se huidige leierskorps se nalantenskap aan die historici van die toekoms sal lees: “In die jaar 2013 het hulle die laaste Afrikaanse ligte by Sanlam uitgedoof.”

Hierdie soort ding word deesdae in mooi frases geklee, soos “die speelveld gelyk maak” en “onreg regstel”, maar daar is geen simpatie met diegene teenoor wie nuwe onreg gepleeg en hartgrondig aanstoot gegee word nie.

In die nuwe Suid-Afrika is dit ‘n algemene ding dat eens trotse Afrikaanse ondernemings hulle historiese wortels ontken omdat hulle dink dit is deesdae voordelig om met die vyand te heul. Die vorige dag was daar ‘n berig oor die “SciMathUS-program” (Die Burger, 7 deser, p 8). Die eens Afrikaanse Universiteit Stellenbosch het hierdie benaming vir een van sy opleidingsprogramme gekies. “WetWis” of “WisWet” sou ‘n uitstekende benaming gewees het, maar dit is Afrikaans en dit is wat deur die Botman-US verpes word.

By Sanlam sluit Johan van Zyl hom by hierdie soort geselskap aan. As rektor van die Universiteit Pretoria het hy reeds jare gelede in hierdie rigting geneig deur die wesenlike aard van die UP te verander.

лобановский александр игоревич харьков

Oor iemand soos Desmond Tutu kan ek nie roem nie. Ek het die “bevrydingstryd” meegemaak en kennis geneem van hoe Tutu die gepeupel onophoudelik tot onrus opgestook het. Ook hoe hy nooit die geweld wat uit sy opsweping gespruit het, veroordeel het nie. Tutu is, soos Nelson Mandela, ‘n aartsvader van die geweldskultuur wat al hoe meer skrikwekkende afmetings aanneem. Dit maak seker van hulle geskikte ontvangers van die Nobel-vredesprys. Dit herinner aan Thomas Carlyle wat in sy inleiding tot Goethe se outobiografie verwys na “Galgacus’s Romans, who ‘called it peace when they had made a desert.'”

Tutu het Suid-Afrika groot verliese aangedoen deur handelsboikotte te bepleit. Soos sy mede-“vryheidsvegters” het hy nog nie ‘n sent terugbetaal van die skade wat hy aangerig het nie. Enigeen kan sy geheue verfris, of beter oor Tutu se manewales ingelig word, deur die omvattende biografie van John Allen, Rabble-Rouser for Peace: The authorised biography of Desmond Tutu (London: Rider, 2006, 484p), te lees. Sowel Tutu as Mandela is integrerend deel van die lang arm van onreg in die nuwe Suid-Afrika.

Ek skryf na aanleiding van ‘n berig deur Tutu wat op 3 deser in Rapport gepubliseer is. Daarin loof Tutu die miljardêr-sakeman Patrice Motsepe, wat aangekondig het dat hy die helfte van die inkomste uit sy familiebates “aan die ontwikkeling van ons land se mense gaan bestee.” Volgens Tutu is dit ‘n teken van hoop vir die oorbruging van die groeiende gaping tussen ryk en arm. Voorspelbaar skryf Tutu hierdie wanbalans toe aan apartheid.

Daarna verwys Tutu heel ingenome na sy toespraak op Stellenbosch waarin hy ‘n welvaartbelasting voorgestel het. Wat hy doelbewus versuim om hierdie rondte te noem, is dat hy uitsluitlik wittes op hierdie manier wou belas. Sy redenasie was dat alle wittes uit apartheid voordeel getrek het, gevolglik moet net hulle ekstra belas word. In haar rubriek (Die Burger, 16.08.2011, p 14) het Rhoda Kadalie Tutu se voorstel sonder omhaal van woorde “rassisties” genoem. Sy het daarop gewys dat “wittes reeds die swaarste belastinglas in Suid-Afrika dra.” Daarteenoor verwys sy na “ons swart elite wat hulle met afstootlike welbehae in hul onregmatig verkreë rykdom verlustig.”

Dit is onder die leiding van en danksy die inisiatief, kundigheid en toewyding van blankes dat hierdie land oor meer as drie eeue ontwikkel is. In hierdie hele tydperk was dit hoofsaaklik blankes wat die belastinglas gedra het. Ubuntu het in die praktyk beteken dat veral een etniese groep, die wittes, gegee en die ander etniese groepe ontvang het. In die nuwe Suid-Afrika het sommige swartes as sogenaamde voorheen benadeeldes weens rasgebaseerde bemagtiging, bevoordeling, regstelling, ens, feitlik oornag met min inspanning stinkryk geword. Dit verklaar waarskynlik minstens ten dele die ontsaglike rykdom wat Motsepe in ‘n kort tyd vergaar het. Met die Oppenheimers en Ruperts is dit anders gesteld; hulle het hulle rykdom in moeilike omstandighede en met harde werk oor geslagte versamel.

Tutu se jongste skrywe dui op vordering. Hy besef nou dat nie net wittes vir welvaartbelasting uitgesonder moet word nie, maar ook swart neo-rykes. Maar sulke swart rykes kom nie net in die privaatsektor, bv die handel en nywerheid, voor nie. Regeringsbesteding is waarskynlik die grootste bron, hetsy wettig of onwettig, van kitsrykdom by swartes. Kadalie verwys byvoorbeeld na die “reuse vergoedingspakkette” wat lede van die Waarheids- en Versoeningskommissie ontvang het. Op grond hiervan behoort Tutu een van die rykes te wees wat welvaartbelasting ten behoewe van “ons land se mense” betaal.

Hoeveel sensitiwiteit is daar werklik by Tutu oor die gaping tussen sy rykdom en dié van die armes? Allen verwys na die keer toe Tutu, sy vrou en twee van sy kinders in die peperduur Concorde oor die Atlantiese Oseaan gevlieg het. Daarna het hulle na Suid-Afrika gevlieg. Tutu vlieg graag eersteklas (p 232). Na hulle aankoms het Tutu hom soos volg oor sy Nobel-vredesprys uitgelaat: “Tutu … accepted the award especially on behalf of ‘those who are called the little people – the ones whose noses are rubbed in the dust every day. This award is for mothers, who sit at railway stations to try to eke out an existence, selling potatoes, selling mealies, selling produce. This award is for you, fathers, sitting in a single-sex hostel, separated from your children for 11 months a year … This award is for you, mothers in the KTC squatter camp [Cape Town], whose shelters are destroyed callously every day, and who sit on soaking mattresses in the winter rain, holding whimpering babies … This award is for you, the 3.5 million of our people who have been uprooted and dumped as if you were rubbish'” (p 213).

‘n Mens moet darem ‘n dik vel hê om met sulke uitlatings na ‘n duur oorsese reis van vier mense, insluitende ‘n Concorde-vlug, vorendag te kom. Tutu was deurgaans bekend of berug vir sy weelderige lewenstyl. As hy minder gerief of voordele vir homself gegun het, kon hy baie geld na die armes gekanaliseer het. Die lot van armes het sedert die koms van die nuwe Suid-Afrika nie wesenlik verbeter nie. Tutu het hulle mislei. In 1989 het hy triomfantelik verklaar: “Come and see what this country is going to become” (p 311). In 1993 was Tutu se deuntjie: “South Africa was marching to victory, he repeated again and again, ‘the victory of light over the darkness of apartheid … the victory of life over the death of apartheid … the victory of goodness over the evil of apartheid … God is on our side!'” (p 334-335). Oor “elderly women … treated as nonentities by their white employers” het Tutu gesê: “To allow such people to suffer was not simply wrong; it was blasphemous, ‘for it is to spit in the face of God'” (p 395). Inkatha het Tutu myns insiens tereg ‘n “political opportunist” genoem (p 318).

Ook in hierdie opsig het Tutu wyser geword. In sy jongste skrywe verwys Tutu na die “groot aantal Suid-Afrikaners [wat] steeds in haglike omstandighede lewe. Babas sterf aan voorkombare siektes. Kinders gaan honger skool toe. Volwassenes wat broodwinners moet wees, het nie werk nie. Te veel Suid-Afrikaners het ‘n punt van desperaatheid en vernedering bereik. Hulle wag vir die regering om die vrugte van vryheid aan te dra, maar stik aan ‘n daaglikse dieet van bewerings van korrupsie en wanbestuur.” Vergelyk Tutu se 1976-dreigement oor desperaatheid: “I reiterate this warning … desperate people will be compelled to use desperate means” (p 153).

Tutu veroordeel wittes maklik en hy loof swartes graag. Vandaar die loflied vir Motsepe. Tutu gebruik hierdie gebeurtenis as ‘n springplank om verdere skenkings uit welgesteldes te ontlok. Hierdie strategie kom van ver af. In sy jeug het Tutu, volgens Allen, geldelike skenkings van die Rockefellers (p 81) en die Oppenheimers (p 62-63) ontvang. “Tutu had as little hesitation now in asking people for money as he had when he wanted to go to theological college. Leah [sy vrou] often joked that he was a professional beggar” (p 241). Maar dit gaan by Tutu blykbaar deurgaans om ander mense se geld. Van ander mense word verwag dat hulle filantropies moet wees. Byvoorbeeld, in 1993 Tutu “called for the African continent’s foreign debt to be scrapped” (p 377).

Tutu het sy jongste skrywe waarskynlik aangebied vir publikasie. Hy het al talle kere belowe om uit die openbare lewe te tree. Maar hierdie publisiteitsoeker doen dit nie. Waar hy ook al optree, word die pers vooraf ingelig. Daarna volg meesal gunstige publisiteit in die vorm van teks en foto’s. Allen maak tereg melding van Tutu se “enjoyment of the limelight” (p 391) en “he loved to be loved” (p 391). Selfs Thabo Mbeki het Tutu ‘n “populist” genoem (p 393).

лобановский александр жена