Leon Lemmer – Bladsy 28

Twee rampe: Die Nasionale Party-regering en die ANC-bewind

deur Leon Lemmer

Arthur Keppel-Jones (1909-1996) het die verloop van die Suid-Afrikaanse geskiedenis in sy boek voorspel: When Smuts Goes: A history of South Africa from 1952 to 2010, first published in 2015 (Cape Town: African Bookman, 1947, 203p). Uit die datums blyk die aktualiteit van die teks. Die outeur was ‘n dosent in geskiedenis aan die Universiteit van die Witwatersrand, maar het hom in 1959 in Kanada gevestig. In 1972 het hy Suid-Afrika besoek en erken dat sommige van sy voorspellings foutief is. Sy pa was ‘n Brit en sy ma was ‘n afstammeling van die Britse setlaars.

Uit sy boek blyk Keppel-Jones se bewondering vir die Britte en selfs kolonialisme. Hy was ‘n Anglofiel wat bv van die veronderstelling uitgegaan het dat Rhodesië ‘n vesting van Britse voortreflikheid sou bly. Sy siening van die Afrikaner-bewind en Britse kolonialisme blyk uit die volgende: “The Republic had achieved its aim of keeping the Kaffir ‘in his place’. He had not been allowed to advance in civilization. That he would have made an advance, under the determined and patient guidance of civilised leaders, is proved by what has happened to the branches of his race in other African countries” (p 174).

Natal was Keppel-Jones se gunsteling provinsie omdat dit meer Britsgesind as die Kaap en veral as die Transvaal en Oranje-Vrystaat was. Hy het begrip gehad waarom sommige wou hê dat Natal van die Unie moet wegbreek. Hieruit kan reeds sy Afrikaner-haat afgelei word. Keppel-Jones was deurdrenk van liberalisme en was oortuig dat federalisme ‘n oplossing vir Suid-Afrika se grondwetlike probleme bied. Maar hy het gedink niks hiervan sou in Suid-Afrika tereg kom nie. Sy boek skets nie ‘n utopie nie, maar ‘n distopie.

Voordat ek Keppel-Jones se teks ontleed, is ‘n lemmeristiese historiese oorsig nodig:

Na Unie-wording was die eerste drie eerste ministers: Louis Botha (1910-1919), Jan Smuts (1919-1924, 1939-1948) en Barry Hertzog (1924-1939). Al was Hertzog ‘n Afrikaner, was sy bewind in samewerking met Engelse elemente. Die periode van 1910 tot 1948 kan as ‘n oorheersend Engelse/Britse periode in Suid-Afrika se politieke geskiedenis gekarakteriseer word. Van 1948 tot 1994 was die Nasionale Party (NP) aan die bewind, met as eerste ministers (en van 1984 af as staatspresidente): DF Malan (1948-1954), Hans Strijdom (1954-1958), Hendrik Verwoerd (1958-1966), John Vorster (1966-1978), PW Botha (1978-1989) en FW de Klerk (1989-1994). Dit kan die Afrikaner-periode genoem word.
Van 1990 tot 1994 was egter ‘n oorgangs- of afgrondsfase toe De Klerk evolusionêre politieke ontwikkeling vir revolusionêre oorgawe verruil het. Skielik was die tradisionele veiligheidsmagte (weermag en polisie) nie meer alleen in beheer van wet en orde nie. Wanneer daar ‘n samedromming van swartes was, is die beheer aan selfaangestelde ANC-“marshals” toevertrou. Dit was die aanvang van die tirannie van die meerderheid in die vorm van swart mag.
Sedert Unie-wording was daar dus ‘n Engelse (1910-1948), ‘n Afrikaner- (1948-1989) en daarna ‘n swart (in meer as een sin) periode. In breër verband kan gesê word dat die Suid-Afrikaanse geskiedenis uit drie eras bestaan: die voor-beskawingsperiode, die beskawingsperiode (1652-1989) en die na-beskawingsperiode. Hier verwys “beskawing” na Europese beskawing.

Keppel-Jones se teks handel oor die Afrikaner-era, wat hy gedink het in 1952 (en nie 1948 nie) sou begin, en daarna die swart-era tot 2010, wat hy voorspel het reeds in 1988 sou begin. Hy het gedink die bewind van sowel die NP as die ANC sou katastrofies wees. Die hele periode wat hy dek (1952-2010), word as twee opeenvolgende rampe gekarakteriseer. Sy rede vir 1952 as die begin van die NP-bewind is dat dit drie eeue na die landing van Jan van Riebeeck was. Weens gebrek aan ruimte sal ek nie elke keer kan verduidelik dat Keppel-Jones dít voorspel het, maar dat dát gebeur het nie.

Wat Keppel-Jones begeer het, is ‘n heeltemal ander soort revolusie as FW de Klerk se onderhandelde algehele magsoorgawe: “One purpose of the book is … that the salvation of the country can only lie in a reversal of historic tendencies, a reversal so thorough as to constitute a revolution” (p vi). Die “historic tendencies” waarna hy verwys en wat beëindig moet word, is veral die tradisie van rasse-segregasie; in werklikheid ‘n eg Britse tradisie, maar hy erken dit nie. As dogmatiese liberalis reken Keppel-Jones dat segregasie afgeskaf en algemene stemreg ingestel moet word en dat alles dan vorentoe vir al die inwoners wonderlik sal wees.

Jukskei (eintlik DF Malan) het in 1952 eerste minister geword. Hy was die leier van die linkervleuel van die NP. Bult (eintlik Hans Strijdom) was die leier van die regtervleuel en sou Jukskei in 1962 opvolg, maar as leier van ‘n NP-wegbreekgroep, die Christelik Nasionale Republikeinse Party (CNRP). Tereg word voorspel dat die kommuniste en vakbonde dadelik kortgevat is. Ook dat die blanke verteenwoordigers van swart belange in die parlement en die stemreg van bruines in die Kaapprovinsie afgeskaf is. Ook dat woon- en sakegebiede etnies geskei is en dat die Indiese regering daaroor besware in die Verenigde Nasies (VN) geopper het. Tereg is voorspel dat ‘n tevergeefse poging aangewend sou word om die aanliggende Britse protektorate (Basoetoland/Lesotho, Betsjoeanaland/Botswana en Swaziland) by Suid-Afrika in te lyf.

Die sterkste teenstand van die NP-regering het van die Engelse universiteite gekom. Fort Hare, die enigste universiteit vir swartes, is in 1963 gesluit. In werklikheid is Fort Hare in 1960 deur die NP-regering oorgeneem en nog vier nuwe universiteite vir nie-blankes is gestig (Durban-Westville, Noorde/Turfloop, Wes-Kaapland en Zoeloeland). Heel korrek voorspel Keppel-Jones dat sommige swartes, Indiërs en Jode in ondergrondse politiek saamgespan het. Baie Britsgesindes het geëmigreer. Radio-uitsendings is onder regeringsbeheer geplaas. Die NP het in 1958 die amp van goewerneur-generaal as seremoniële staatshoof, die eedaflegging aan die Britse kroon en die Britse vlag afgeskaf met die oog daarop om ‘n republiek buite die Britse Statebond uit te roep. Politieke gevangenes is gemartel en die paswette is in verskerpte mate toegepas. Die outeur noem uiteraard nie dat die eerste paswette tydens die eerste Britse bewind aan die Kaap (1797-1803) ingestel is nie.

Die NP-regering word (moontlik verkeerdelik) as sterk anti-semities voorgestel. As immigrante was Jode onwelkom en dié wat hulle na Uniewording hier gevestig het, is van hulle stemreg en burgerskap ontneem. “The English language was deprived of official status in 1964” (p 199). Afrikaans is in 1966 tot die enigste amptelike taal verklaar. Afrikaans word die onderrigmedium ook aan die tradisioneel Engelse skole en universiteite. “I find my children’s minds are being poisoned at school” (p 81). Plek- en ander name is verafrikaans. Net blankes (Jode uitgesluit) het burgerskap. Die Vierkleur is die landsvlag van die Republiek Ossewa, geproklameer in 1966. Die CNRP word die enigste politieke party en die staatspresident kry absolute mag. Pretoria word die wetgewende, uitvoerende en regterlike hoofstad. Die provinsies word afgeskaf. Nasionalisering word ingestel. Die regering word ‘n fascistiese regime genoem.

Die uittog van emigrante van 1955 af word die Tweede Groot Trek genoem. Die Indiërs kan na Indië en die swartes na buurlande gaan. Die vloei van swartes uit Suid-Afrika was soveel groter as die invloei dat die regering dit gestop het om te verseker dat genoeg goedkoop arbeid beskikbaar is. Oor so ‘n swart vlugteling skryf Keppel-Jones: “Should he, being summoned by any European to stop, refuse to do so, he could be shot” (p 85). Die lande waarheen blankes gegaan het, word korrek geïdentifiseer, behalwe Rhodesië en Kenia, wat Keppel-Jones steeds beskou het as lande wat aan blankes leefbare omstandighede bied. Oor Rhodesië is hy optimisties: “It is doubtful if any country has ever shown such rapid and startling development” (p 84).

Volgens Keppel-Jones was daar in 1972 opstande onder nie-wittes, veral swartes, teen die Afrikaner-regime. Dit het met moord, verminking, brandstigting en plundery gepaard gegaan. Die Transkei is selfs onafhanklik verklaar. In Zoeloeland was daar ‘n soortgelyke strewe. “The United Nations placed Zululand under British trusteeship, the building of the naval base at Kosi Bay was begun” (p 110). Die Afrikaner-regime het ingegryp. Dit word “the Tenth Kaffir War” genoem (p 90). In Johannesburg was daar “babies bleeding to death beside the corpses of their mothers … The people of Orlando and Pimville were … annihilated … About 50 000 were killed in the Western Native Township” (p 91-92). “Searches would be conducted and wherever any firearms were found in a non-European area, the nearest inhabited place would be razed to the ground and its inhabitants shot … A large proportion of those who had taken up arms against the régime had been killed in the fighting or after surrender” (p 105). Daar was vuurpelotons en konsentrasiekampe. Die outeur verskaf nooit weersinwekkende besonderhede oor wat swartes aan blankes gedoen het nie.

“Higher education for the non-Europeans had been abolished. In June, 1972, the Volksraad unanimously agreed to prohibit the teaching of reading and writing to any Native, Asiatic or Coloured person … No non-European might own any business or employ any person, nor might he practice any profession independently” (p 106). Tydens die bewind van die wit regime het die paaie slaggate gehad en dienslewering het gefaal, blykbaar omdat die swartes nie wou saamwerk nie. Die VN het ekonomiese maatreëls teen Suid-Afrika ingestel, bv “an increase in customs tariffs … to offset the advantage it gained from cheap labour” (p 121).

Die blanke regime se dilemma word soos volg beskryf: “If they fought their destruction was certain. But the alternative … giving rights and power to all the races … was an unmentionable horror … The evil genius of their history had driven them on to their present predicament, and would drive them on again to their inevitable end” (p 129). Dat apartheid ‘n voortsetting en aanpassing van die Britse beleid van rasse-segregasie was, word nie deur Keppel-Jones genoem nie. Hier is sy standpunt: “Some of the old social distinctions might have been retained if the Republic had followed a generous and liberal policy towards the black race from the beginning. But there is no chance of it now” (p 168).

In 1972 “the United Nations were called upon to consider whether they thought it wise to set the precedent of intervention in the internal affairs of another country. Every nation, surely, had political, economic and cultural traditions and usages which were suited to its own character” (p 134). In 1977 is Suid-Afrika uit die VN geskop en is oorlog verklaar. Die Britte en Amerikaners het die oorlog namens die VN teen die Suid-Afrikaanse regime gevoer. Dit word die “Derde Vryheidsoorlog” genoem (p 156). Van Simonstad en Kosibaai af het die Britte ‘n skeepsblokkade uitgevoer. Die Simonstadse vlootbasis is jare voor dit deur die Afrikaner-regime aan die Britte afgestaan. Die waarheid is die teenoorgestelde: Die NP-regering het hierdie vlootbasis ten duurste van die Britse regering gekoop. Vergelyk dit met die enklawe Walvisbaai wat deur die ANC-regering gratis aan Namibië oorhandig is.

Die Amerikaners het glo ‘n militêre basis in Mosambiek gehad en die Portugese regering was ook teen die blanke bewind gekant. Die oorlog is ook uit Rhodesië oor die Limpopo-rivier gevoer. Die swartes het in opstand gekom, “all whole-heartedly on the side of the invaders” (p 146). “Murders on lonely farms, in suburban homes and in dark city streets were a nightly occurrence” (p 139). Die Suid-Afrikaanse vloot was in Saldanhabaai. Daar was ook “a fleet of ox-wagons to eke out the resources of the railways” (p 140). Pretoria was “the last ditch of the régime” (p 157). “The people of the capital saw themselves as trekkers who had retired into laager to ward off the savage onslaught” (p 158). Vir die outeur was sy verwysings na ossewaens, juskei, trekkers, laer, ens, blykbaar baie snaaks.

“No candid mind could see for the Republic any prospect but complete and final collapse. The defeat would be absolute, unlike the defeat of almost any other state. When France fell in 1940, when Germany fell in 1945, there remained a French and a German people in occupation of their historic territories. These peoples could not be destroyed. They might recover their strength and greatness at some future time. The South African Republic was in a different sort of danger. The ‘nation’ there was not the people of the country, but merely a small section whose existence and identity depended on the subjection of the rest. Liberate the Africans and the ‘South African nation’ would vanish from the scene, never to return” (149-150). Dit is myns insiens Afrikaners se dure plig om Keppel-Jones in hierdie opsig vorentoe verkeerd te bewys.

“The world looked on at the nemesis which the White South African nation had brought upon itself” (p 152). “No one could deny that the Republicans had brought this on themselves … their possession rested in the last resort on bayonets, and we have knocked the bayonet out of their hands … we should have interfered in South Africa before it came to this” (p 154-155). Oor die Voortrekkermonument in 1977: “A neat bombing job on the evening of the 23rd blew the structure to atoms, wiped out the bitter-enders in it, and extinguished for ever the sacred flame of Republicanism that had hitherto symbolised the unquenchable motion of the Volk” (p 163). Let op die outeur se woordkeuse: neat, wiped out, sacred, unquenchable. Maar Keppel-Jones voel dat hy nog nie genoeg gif teen Afrikaners versprei het nie: “Not all the leading personalities of the Republic had the happiness to die while the Vierkleur still waved” (p 164).

“The whole story of the South African Republic might be interpreted in military terms as that of a people who failed to understand that they must cope with more dangerous weapons than assegaais. So obsessed were the Republicans with the romantic migrations of their ancestors that they could never get away from the picture of themselves as sturdy trekkers defending their race against the puny weapons of black savages. Had they fully understood … their task … it might have occurred to them that the only defence would lie in a policy that would satisfy the world’s conscience. But this had not occurred to them. So Pretoria was a laager, and its citizens would hardly have been surprised to see a posse of young heroes ride in through a gap in the wagons with a thousand sleek, bellowing cattle seized from the enemy” (p 158). Veediewe is dus helde in Keppel-Jones se oë.

Na die oorlog het die VN ‘n militêre goewerneur in Suid-Afrika aangestel. “The supremacy of the whites was to be destroyed – world opinion demanded it, the war had been fought for that purpose, and much trouble and suffering would be avoided if the white citizens made up their minds to accept the new situation with a good grace” (p 168). Wat voorsien word is “a great future for South Africa if only all races would co-operate in a spirit of true South Africanism” (p 169). “In the reconstruction of the political, administrative and social system of the country no distinctions were to be made on the ground of race or colour” (p 166). “In 2011 the census officials abandoned the practice of distinguishing between races in their returns” (p 178). Is daar enige moontlikheid dat dit in die nuwe Suid-Afrika sal gebeur, of is sodanige rassistiese grondslag veel eerder die alfa en omega van die ANC se beleid teenoor blankes?

As rassediskriminasie die grootste euwel in die ou Suid-Afrika was, waarom het die grondleggers van die nuwe Suid-Afrika nie die elementêre insig gehad om rassediskriminasie te verbied nie? Pleks daarvan word rassediskriminasie tot in die oneindige toekoms toegelaat, mits dit teen wittes, en net wittes, gepleeg word. Van almal, dus dié wat in die nuwe bedeling bevoordeel en dié wat benadeel word, word daar egter verwag om die nuwe Suid-Afrika te laat werk. Let op in hoeverre geregtigheid na Keppel-Jones se VN-oorlog seëvier: “It would be necessary to eject the great numbers of non-Europeans who had taken forcible possession of white men’s property. But for this the government had no stomach” (p 173).

Deel van “a great mass of sullen bitter-enders for whom adaptation was out of the question” (p 169) het in 1978 na Argentinië geëmigreer. Ander het na Duitsland gegaan. Al die lande wat met die blanke regime simpatie gehad het, kan as fascisties beskou word: Argentinië, Duitsland, Japan en Spanje. “The total drain of European population from South Africa between 1977 and 1983 fell slightly short of the million mark” (p 178).

Wat is hierdie studeerkamerliberalis se siening van swartes? Die swart boer “had been accustomed to a primitive standard of living. He would improve it a little – more mealie meal to fill the aching maw would be welcome. More cattle and wives would improve his social status. But beyond that what he chiefly wanted was leisure, inactivity in the sun, escape from the intolerable tyranny, too long endured, of we[r]k … The life of glorious ease and few, simple wants appealed to them. The result was a decline in agricultural production … The same problem had to be faced in industry and mining. Native workers in these occupations were willing to apply themselves to the old tasks sufficiently to make a living of sorts for themselves and their families. But very few could be found who preferred hard, sustained work and the comforts of a civilised life to spasmodic efforts punctuating a life of sunbasking leisure” (p 174).

Vergelyk dit met hierdie na-oorlogse werklikheid: “The dependence of the country’s economy on the shrinking but still significant European population. It provided the skill in industry and agriculture and almost all the leadership and organising capacity in trade and finance … The backward races must be educated, but how?” (p 175). Teen 1986 “the civil service had begun in the lower [!] grades to employ these [non-white] products of the schools” (p 179). In die nuwe Suid-Afrika word daar egter geëis dat die demografie (dadelik) op alle vlakke weerspieël word.

Die VN het gedink “the period of tutelage ought to last at least thirty years” (p 180). Maar die swartes se sug na mag kon nie beheer word nie. Ook weens die druk van die sogenaamde wêreldmening is spoedig besluit om demokratiese verkiesings met algemene stemreg te hou. In 1987 “town, village and distict councils were elected … Illiterate voters – the very great majority – were assisted by ballot papers in which the candidates were represented by pictorial symbols” (p 180).

“The first party to be organised was the African National Party [ANP – ANC?], which hoped to win votes by demanding loudly that the troops must go and the country be granted independence. It drew support mainly from the more backward Africans and worked closely with the witch-doctors … But the party was not exclusively African, and succeeded in rallying many Coloured and Asiatic supporters and not a few white collaborationists” (p 180). Keppel-Jones kan verskoon word as hy nie kon voorsien dat oud-Broederbonders onder die meelopers sou tel nie.

Ooreenkomstig die outeur se liberalistiese ideaal het die South African Progressive Party egter in 1988 die eerste demokratiese parlementsverkiesing gewen. ‘n Verdere vervulling van Keppel-Jones se liberalistiese droom is dat ‘n wit man in 1989 as die seremoniële president verkies is. Is daar enige kans dat ‘n wit mens (om van ‘n wit man nie te praat nie) so ‘n hoë pos in die sogenaamde nie-rassistiese en nie-seksistiese nuwe Suid-Afrika sal beklee?

Die eerste agt hoofstukke handel oor die dom en bose Afrikaner-regime. Daarna volg ‘n hoofstuk oor die VN-oorlog en een oor die VN-bewind, waartydens gepoog is om Suid-Afrika reg te trek. Na hierdie lang aanloop tot ‘n demokratiese, regverdige Suid-Afrika, word ‘n enkele hoofstuk aan die swart bewind gewei. Die opskrif is: “The return to barbarism” (p 184). Die tema is: “the extraordinary decadence of a once vigorous and apparently prosperous country;” dit “reduced the civilisation of South Africa to a level that was barbaric by the standards of the previous generation” (p 184). Twee destydse voorbokke vir “bevryding”, Alex Boraine en Sampie Terreblanche, het pas elk ‘n boek gepubliseer om uitdrukking aan hulle ontgogeling te gee. Wat albei van meet af aan moes besef het, is dat nóg verpligte rasse-skeiding nóg gedwonge rasse-integrasie vryheid is.

Daar word verwys na “the dishonesty and corruption of the great mass of officials … the failure … to set a high standard of morality and idealism … the sudden elevation of ignorant and starving people to positions of financial responsibility … it has been abundantly proved that a large part of the revenue stuck to the various palms through which it passed … Judges and magistrates abandoned the blindness of justice; the police, whose eyes could rightly have remained open, were willing to close them. Partiality and corruption so permeated the atmosphere that … wealth was universally acknowledged to be the only basis of security. This conviction intensified the struggle [!] to get rich by any and every means. In a country like South Africa the accumulation of wealth inevitably implied, as its corollary, the abject poverty of the vast majority of people” (p 185). “Corruption became … the main road to riches, and one got on to this road by way of official jobbery” (p 186).

Weens “poor workmanship … exports rapidly declined” (p 186). Daar was “unwillingness to make a greater effort than was absolutely necessary … The pursuit and idolatry of wealth by the liberated black man was a part of his inheritance from his white mentors and predecessors” (p 186). Aan wittes word dus deel van die skuld gegee. “If the reader is tempted to regard these things as the reflection of some weak strain in the African race, he must remember, first, that they are found in the people of European and of Asiatic descent also. And he must observe how different is the case of Africans whose history has been different from that of their fellows in the Republic” (p 196).

“Political orthodoxy was required of all officials. This meant in practice a control of the personnel by the government in power … It was inevitable that under these circumstances the physical condition of the country should deteriorate. Much of the damage inflicted in the war was never repaired” (p 186). “The energy which is absent from all these activities is given with reckless abandon to the pursuits of the leisure hours” (p 195). “Criticism is resented … Hard work and even the deference characteristic of good manners are regarded as the badges of servility” (p 196). “The poverty of the government prevented it from spending money on dams and other constructive works … the Natives continued to overstock the rapidly eroding pastures … Considerable areas formerly fertile land … turned in … to desert … Native names of towns everywhere supplanted the Dutch and English” (p 187). “Importunate beggars pester the traveller in every street” (p 196).

In 1996 was daar ‘n staatsgreep. Sowel die eerste minister as die president is vermoor. Daar was vier amptelike tale: Zoeloe, Sotho, Xhosa en Afrikaans. “The use of English had died out” (p 190). Die nuwe staatshoof is in 2002 in ‘n bomontploffing dood. Met iedere bewindsverandering word die regering meer radikaal. “The people in Britain and the United States were grievously disappointed by the results of their great efforts of 1977. In Britain many condemned the government’s hasty withdrawal from South Africa after a short occupation. They pointed to the contrast between the state of the Republic and the civilised conditions of the neighbouring British territories” (p 192). “Beyond the border you are in a different world” (p 196), bv in Swaziland “everything here suggests efficiency, prosperity, civilisation” (p 197).

Wat Keppel-Jones herhaaldelik probeer tuisbring, is dat Britse swart onderdane wonderlik vaar maar dat Suid-Afrikaanse swartes weens die Afrikaners se bose beleid heeltemal faal. “Work was … a burden imposed by his masters, something to be avoided if possible … The ruling race failed to impose the high standards of Europe on the Natives, because that would have raised them out of their humble position. The result was that the primitive standards of the backward people were ultimately accepted by the more advanced” (p 197-198).

‘n Lid van die vorige blanke bewind het sy standpunt soos volg gestel: “The Kaffir is really a cheerful, happy person who is content with little and respects a firm master. Our policy was one of firmness and of allowing him to develop along his own lines … Now the Kaffirs have got the country … and they are destroying it. We knew this would happen, but, of course, the English government only listens to Kafferboeties” (p 193). Onlangs is gesê dat ‘n land wat atoombomme kon vervaardig in Nelson Mandela se skoot geval het, maar dat hy ‘n land geken aan vuvuzelas nagelaat het.

“South Africa has reverted to its original state of savagery” (p 202). Die Afrikaners se standpunt is: “If only we had been left alone, we could have been a happy country, but we have always had interference from overseas” (203). Keppel-Jones se standpunt is: “Their national ox-wagon took the wrong road though another road was available” (p 202), naamlik die een wat die goeie Britte bewandel.

Soos verwag kon word, is sommige van Keppel-Jones se voorspellings korrek en ander verkeerd. Wat duidelik blyk, is dat hy enersyds ‘n naïewe liberalistiese Anglofiel was en andersyds dat hy hoogs negatief bevooroordeeld teen Afrikaners was. Met nabaat is dit ook opvallend hoe min hy werklik van die swartes gedink het. Maar hy kon onmoontlik FW de Klerk se onderhandelde algehele magsoorgawe voorsien het. Dit is so vergesog dat ek, wat die oorgang na die nuwe Suid-Afrika meegemaak het, na twee dekades steeds nie die bitttere werklikheid van sodanige absolute dwaasheid kan glo nie. Die blankes se nederlaag in Keppel-Jones se VN-oorlog sou ‘n mindere verleentheid gewees het. Maar De Klerk roem daarop dat hy, danksy sy versiende staatsmanskap, oorlog voorkom het.

praag: geen ander Afrikaanse publikasie publiseer naastenby soveel interessante en prikkelende artikels nie! Sonder u lidmaatskap kan dit egter nie voortgaan nie. Sluit hier aan!

Gerda Odendaal oor die herstandaardisering van Afrikaans

Dr. Gerda Odendaal, nadoktorale navorsingsgenoot van die Universiteit van Stellenbosch

deur Leon Lemmer

In sy eerste rede as voorsitter van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns in 2012 het Wannie Carstens (Praag 17 Nov) getoon hy is ‘n mens van die oomblik deur na uitdagings te verwys en die laertrekmentaliteit af te keur. Hy het genoem dat die Akademie die gehalte van Afrikaans wil bevorder, maar hiervan het nog absoluut niks in bv die Afrikaanse Taalraad (ATR) tereg gekom nie.

Toe hy sy voorsittersrede in 2013 gelewer het, was Carstens meer rammetjie-uitnek. Die Akademie gaan die foute en ongeregtighede van die verlede regmaak en volwaardig deel van die nuwe Suid-Afrika wees. Daarom gaan transformasie daadwerklik bevorder word. Dit sluit teenkanting teen wit mans in deur te buig voor die demografiese profiel wat betref ras, geslag en ouderdom. Die sug na diversiteit en inklusiwiteit word deur hom sonder meer aanvaar. (Die teks van hierdie twee voordragte is op die webwerf van die Akademie beskikbaar.)

Dit is die agtergrond vir die byeenkoms van die Akademie en die ATR wat op 17 deser in Garsfontein, Pretoria, onder die vaandel van “Afrikaans: Almal se taal!” gehou is (Beeld, Die Burger, ATR-webwerf, 18 Jan). Om die ideaal van inklusiewe Afrikaans te bevorder (en om in die proses besorgdheid oor die gehalte van Afrikaans links te laat), was dit natuurlik nodig om die vier sprekers (twee wit en twee bruin) sorgvuldig uit te soek. Suiwer demografies is die Akademie se ideaal sekerlik om vorentoe by sulke geleenthede ‘n oorwig nie-wit sprekers uitsluitsel oor die lot van Afrikaans te laat gee. Daar sal demografies/demokraties seker nie toegelaat word dat hierdie ideaal verwater word deur die veel groter en meer substansiële bydrae wat wittes/Afrikaners tot Afrikaans gelewer het nie.

Die twee bruin sprekers was die opvoedkundige Michael le Cordeur (Praag 26 Jan) en die taalkundige Frank Hendricks. In albei voordragte is Carstens se ideale ondersteun. Die twee wit sprekers was Ernst Kotzé en Gerda Odendaal. Teen Kotzé het ek geen wesenlike beswaar nie. Hy het reeds lofwaardige taalkundige werk gedoen. Ek het gehou van sy skynbare onwilligheid om die nie-akademiese Mandela-naam te aanvaar deur voort te gaan om sy werkplek die Universiteit Port Elizabeth te noem. Die res van my skrywe handel oor Odendaal.

Dit behoort gou duidelik te wees waarom Odendaal (afgesien daarvan dat daar uit vier sprekers demografies eintlik twee vroue móét wees) as spreker genooi is. Haar taalkundige en politieke standpunt pas die Carstens-Akademie en die ATR soos ‘n handskoen. Ek verlaat my op twee inligtingsbronne. Albei is te vinde op die Universiteit Stellenbosch (US) se SLiP (Stellenbosch Literary Project). Hierdie voorkeur vir ‘n Engelse benaming is kenmerkend van die Botman-US. Odendaal se eerste teks is in Engels.

As Praag-lesers na Nelson Mandela se dood na die US-webwerf gegaan het, sou hulle seker nie hulle oë geglo het nie. Afgesien daarvan dat ‘n mens via die Engelse webwerf by die een in Afrikaans uitkom (pleks van andersom), was die heel eerste skakel of naslaankeuse “Madiba”. Dit kon seker niks anders as ‘n Botmanistiese foefie wees nie. Hierdie skakel is intussen verwyder. In die plek daarvan heet Botman op ‘n video die nuwe Maties welkom teen die agtergrond van ‘n prominente Mandela-foto. Russel Botman, die US-rektor, het blykbaar op eie inisiatief Mandela postuum tot die US se beskermheilige verklaar.

Botman klou naïef vas aan die valse ná-1989-beeld van Mandela as “die wyse, versoeningsgesinde, vriendelike oupa van die nasie”. Leopold Scholtz vestig uiteindelik ook die aandag op die vroeëre militante marxistiese Mandela (Die Burger, 31 Jan, p 14). Scholtz kon gerus anti-blank by sy karakterisering van Mandela gevoeg het. As ANC-aktivis sal Botman voortgaan om sy akademiese posisie tot voordeel van sy politiek te misbruik, tensy die US-raad hom, verkieslik met ‘n ultimatum, tot orde roep. Uit sy eie sal Botman nie hoor nie. Hy het die spreekwoordelike haas in sy oor. Sy legkaart bestaan uit net een stuk en dit is die ANC. Die komitee van universiteitshoofde behoort ook sodanige politieke vrypostigheid en absolute gebrek aan ideologiese neutraliteit te verbied, maar dit is ‘n ydele hoop.

Ek het die Madiba-skakel op die US-webwerf gebruik om te lees oor wat Mandela te sê gehad het oor die etniese samestelling van die US (klaarblyklik studente en personeel), naamlik dat dit die demografie moet weerspieël. Ook dat Afrikaans as onderrigtaal afgeskaal moet word: “Die belangrikste uitdaging vir die US is om weg te beweeg van die bevoordeling en bemagtiging van die Afrikaner-minderheid.” Daar kan myns insiens geen twyfel wees nie dat Botman alles in sy vermoë doen om aan Mandela se wens te voldoen.

Gaan gerus ook die huidige personeelsamestelling van die departement Afrikaans en Nederlands op die US-webwerf na. Dit is die departement waarin hoogleraars soos Willem Kempen en Meyer de Villiers in taalkunde en WJ du P Erlank (Eitemal), WEG Louw en Dirk Opperman in letterkunde eens dosente was. In die afdeling Afrikaans van die fakulteit opvoedkunde was daar dosente soos Ernst van Heerden en Hennie Aucamp. Besin oor hoeveel akademiese skade aangerig word as dosente aan die Botman-US in groot mate ingevolge nie-akademiese oorwegings (etnisiteit en geslag) aangestel word. Op die vlak van professor het daar net een wit man as voltydse professor in die departement Afrikaans oorgebly en hy tree eersdaags af. Dit is wat gebeur as geswig word voor die ANC-dogma dat almal wesenlik gelyk of eenders is; dus dat mans en vroue, asook wittes en nie-wittes, sonder skade uitruilbaar is.

In hierdie milieu was Odendaal ‘n student. Die ATKV het in 2010 ‘n studiebeurs van R20 000 aan haar toegeken. In 2012 het sy ‘n doktorale proefskrif voltooi: Die herstandaardisering van Afrikaans: ‘n Praktiese benadering met die AWS [Afrikaanse Woordelys en Spelreëls] as gevallestudie. Odendaal se standpunt stem ooreen met dié van Magdaleen Kruger, die hoof van RSG. Kruger beywer haar vir transformasie, sodat RSG nie ‘n “ou, wit stasie” moet wees nie (Praag 10 Feb). Standaardafrikaans is een van die dinge wat volgens Kruger moet verander. Afrikaans moet glo geherstandaardiseer word; “teruggegee” word aan die eerste praters van hierdie taal, naamlik die bruines.

By sowel Odendaal as Kruger is daar ‘n groot skeut linkse (spesifiek ANC-) politiek. Oor Kruger se politiek het ek voorheen geskryf. Hierdie keer beperk ek my teks tot Odendaal s’n. Sy is blykbaar nou ‘n dosent in die US se departement Afrikaans. Soos haar kollegas sal sy sekerlik ook polities korrek in gebreke bly om Botman se beleid van verengelsing openlik teen te staan. Odendaal se politiek blyk duidelik uit haar huldeblyk aan Neville Alexander en ook uit haar pleidooi vir die herstandaardisering van Afrikaans.

In die nuwe Suid-Afrika het dit mode geword om gewig aan ‘n Afrikaans-argument te gee deur na Alexander se verwys. Sy cv word as onbesproke geag omdat hy ‘n dekade lank op Robbeneiland aangehou is. Niks negatiefs word deur Odendaal oor hom geuiter nie. Dat hy oor Afrikaans in Engels gepraat en geskryf het (soos Jakes Gerwel wat sy intreerede as hoogleraar in Afrikaans in Engels gelewer het), word nie genoem of teen hom gehou nie. Dit is vir Odendaal voldoende dat Alexander pleks van ‘n werklike pleitsbesorger vir Afrikaans veel eerder ‘n voorstander van moedertaalonderrig en meertaligheid was. Wat Alexander betref was Afrikaans maar net een van die tale wat in Suid-Afrika aangetref word en sekerlik nie sy taal van voorkeur nie.

Odendaal noem Alexander ‘n “idol”; as iemand wat die wêreld ‘n bietjie beter agtergelaat het. Hoe het hy dit reggekry? Deur hom met “political activism” via die bevordering van “guerrilla warfare” vir “South Africa’s democratic revolution” te beywer. Alexander was ‘n marxis en ‘n “revolutionary activist” en lid van Steve Biko se radikale Black Consciousness Movement. Met so ‘n getuigskrif het hy ‘n buitengewone professor in die US se departement Afrikaans en Nederlands geword. Dit moet ‘n mens wees wat nie die onbeskaafdheid van die “bevrydingstryd” se bomme en landmyne, van mense wat lewendig verbrand is, ens, beleef het nie, wat vir so ‘n stryder net bewondering kan hê. As Odendaal naasbestaandes weens hierdie misdadigers se optrede verloor het, sou sy ‘n ander deuntjie gesing het. Gelukkig erken sy haar onkunde: “Being part of the ignorant youth …” Hierdie mense word gevoer op ‘n dieet waarvolgens apartheid ongoddelik sleg was en Mandela en sy kamerade nooit ‘n vlieg skade aangedoen het nie. Ek verpes dit ook as iemand van ‘n “so-called Coloured” praat of skryf. Daar is werklik ‘n gekleurde of bruin etniese groep.

Oor taal skryf Odendaal dat Alexander dit teen die “racialisation of Afrikaans as belonging to any group of speakers” gehad het. Soos dat Afrikaans aan die bruines “teruggegee” moet word, soos Magdaleen Kruger wil doen? Alexander wou al die Suid-Afrikaanse swart tale harmonieer (seker tot een taal konsolideer) en Afrikaans omvorm tot “a language of reconciliation, restitution [teruggee?] and nation building”. Lees gerus die teks van Alexander se voordrag wat heel gepas op die webwerf marxists.org te vinde is. Oor Standaardafrikaans skryf hy: Nasionalistiese Afrikaners “fabricated it as a deliberately racially exclusive way of speaking, writing, feeling, thinking and communicating.” Daarteenoor het die aktivis Alexander die gebruik/misbruik van taal vir sy en die ANC se politieke oogmerke bepleit.

Ek kom nou by die kern van Odendaal se taalkundige standpunt, naamlik die herstandaardisering van Afrikaans, soos gevoed deur haar linkse politiek. Ek gebruik Pieter Odendaal se opsomming van Gerda Odendaal se lesing, want dit is heeltemal onprakties om die hele proefskrif hier te bespreek. Die begrip “standaardtaal” word glo deesdae bevraagteken. Taalstandaardisering word na bewering “altyd” deur ideologiese oorwegings gedryf. Die elite verhef glo dikwels hulle taalvariëteit tot die standaardtaal om daarmee ten koste van die res hulle eie belange te dien. Sy erken vervolgens dat ‘n standaardtaal voordele het: “Dit dien as ‘n medium vir bo-dialektiese en geskrewe kommunikasie, hoërvlak-beroepsbeoefening en algemene sowel as tweedetaal onderrig. Dit is ook die taal van die media en besit ook ‘n ideologiseringsfunksie wat help om groepsolidariteit onder ‘n spraakgemeenskap te bewerkstellig.”

Odendaal bepleit ‘n herstandaardisering van Afrikaans en gryp daarvoor terug na Alexander se taalharmonisering om eenheid tussen die variëteite van Afrikaans te bewerkstellig. “Dit gaan gepaard met die demokratisering van ‘n taal, ‘n respek vir taaldiversiteit en die erkenning van die fundamentele gelykheid wat elke taalvariëteit behoort te geniet.” Hier is sy dik in die politiek in. Sy maak gewag van die “demokratiese samelewing … waar die grondwet gelyke mense- en taalregte aan almal waarborg.” Sy noem natuurlik nie dat wittes mindere menseregte as nie-wittes in die nuwe Suid-Afrika het nie, bv dat daar suiwer etnies/rassisties teen wittes (en net wittes) gediskrimineer word. Sy verswyg ook om te meld dat Afrikaanssprekendes in die praktyk nie naasteby gelyke/dieselfde taalregte as Engelssprekendes het nie.

By sowel mense as tale en taalvariëteite is gelykheid myns insiens ‘n gevaarlike mite. Daar is geen noemenswaardige “eenheid tussen die variëteite van Afrikaans” moontlik nie. Daar is ook nie “fundamentele gelykheid” by taalvariëteite nie. Hulle is bloot gelyk in die sin dat hulle almal in die werklikheid aangetref word. Hulle verskil en is fundamenteel ongelyk in die sin dat party net gepraat en ander sowel gepraat as geskryf word. Sommige variëteite is net (of hoofsaaklik) vir laer funksies geskik, terwyl ander ook hoër funksies (bv in die akademie, wetenskap, ens) kan vervul. Hierdie “laer” en “hoër” dui op klipharde feite al is sodanige onderskeid heiligskennis in ons “jong demokrasie”. Nog ‘n duidelike geval van ongelykheid is dat sommige variëteite van Afrikaans (bv Standaardafrikaans) as verskansing teen die ondergang van die taal kan dien, terwyl ander variëteite (soos die mengeltaal Kaaps) die oorheersing van Engels en die ondergang van Afrikaans sienderoë bevorder.

Na Odendaal se beoogde herstandaardisering sal mense steeds verskillende Afrikaanse taalvariëteite praat. Daardie hergestandaardiseerde Afrikaans kan in die praktyk minder geslaagd as die huidige Standaardafrikaans wees om verskille in die variëteite mettertyd af te skaal. Herstandaardisering kan ook onnodige verwarring skep oor wat amptelik aanvaarbaar is en gevolglik sommige Afrikaanssprekendes vervreem. Waarmee Odendaal besig is, is om (soos Alexander in die politiek gedoen het) teen evolusionêre taalverandering te wees en die revolusionêre verandering van Standaardafrikaans te bepleit. Dit geskied met dieselfde destruktiewe en anti-wit- (veral anti-Afrikaner-) gesindheid as bv die verandering van plekname in die nuwe Suid-Afrika.

Dat Odendaal se pleidooi polities gemotiveerd is, is duidelik. Tog beweer sy dat dit nie so is nie; dus dat haar herstandaardisering ‘n “fokusverskuiwing van ideologiese na normatiewe taalbeplanning” is. Hierdie beplanning gaan glo van bo na onder én van onder na bo plaasvind: “taalinstansies en die spraakgemeenskap op voetsoolvlak moet by die herstandaardisering van ‘n taal betrokke wees”. Wat waarskynlik in die praktyk sal gebeur, is dat ‘n paneel van “kenners” saamgestel sal word. Hierdie paneellede sal nie soseer taalkundig opgewasse vir die taak wees nie, maar hulle sal polities korrek (dus volgens die demografie en gevolglik met ‘n “demokratiese” oorwig van nie-wittes) uitgesoek word. Hulle sal dan poog om Standaardafrikaans sover moontlik te ontwit, veral te ont-Afrikaner. Die gepeupel sal, soos in die politiek, hulle deur hierdie “kenners” laat voorsê en manipuleer sonder om ‘n sinvolle voetsoolbydrae te lewer.

“Herstandaardisering is die doelbewuste hersiening van die vorm, funksie en status van ‘n standaardtaal in ‘n poging om ‘n bo-dialektiese taalvorm daar te stel wat verteenwoordigend is van die hele spraakgemeenskap. Die behels gewoonlik dat een of ander ongeregtigheid in die taalgemeenskap reggestel word, deurdat die standaardtaal meer inklusief gemaak word om daardeur diegene wat voorheen benadeel of onderdruk is, te bemagtig.”

Hier is Odendaal se “fokusverskuiwing van ideologiese na normatiewe taalbeplanning” heeltemal afwesig. Dit is ‘n mite dat haar herstandaardisering verteenwoordigend van “die hele spraakgemeenskap” gaan wees, verkeerde dinge gaan regstel, werklik “inklusief” gaan wees en sommer ook gaan “bemagtig”. Dit gaan net so min waar van ‘n nuwe Standaardafrikaans wees as van die huidige grondwet en die nuwe volkslied en landsvlag. Die essensie van die ANC se beleid en van Odendaal se pleidooi is transformasie, dus eerder verandering as verbetering.

Odendaal bevestig dat dit (veral) bruines is wat op die herstandaardisering van Afrikaans aandring; dus dat Afrikaans nog ‘n terrein is waar hulle benadeel is. In hierdie konteks gebruik Odendaal die term “diglossie”. Die betekenis van hierdie woord word soos volg in die HAT verduidelik: “Vorm van tweetaligheid wat daarin bestaan dat daar ‘n hoër en laer vorm van dieselfde taal voorkom, een vir formele en een vir informele gebruik.” Standaardafrikaans is kennelik ‘n hoër en Kaaps ‘n laer vorm van Afrikaans. Maar dit is hierdie onomstootlike werklikheid wat Odendaal wil verander, want alle taalvariëteite word deur haar gelyk geag en hulle moet, indien nodig, gelyk geploeg word.

Sy kom met die argument dat by diglossie die standaardtaal van die omgangstaal vervreemd is; dat die standaardtaal nie meer deur die omgangstaal gevoed word nie. Taaldestandaardisering en taalsterfte kan hierop volg. Die punt is egter dat daar ‘n enkele Standaardafrikaans en verskeie gesproke variëteite is. Daar is altyd gapings tussen ‘n standaardtaal en minstens sommige van sy variëteite. Deesdae hoor ‘n mens die argument dat niemand Standaardafrikaans praat nie. Dit is ‘n uiting van dislojaliteit teenoor Standaardafrikaans. Dit is ook ‘n onjuiste stelling, want ek (en sekerlik ander) poog om altyd Standaardafrikaans te benut. Daar moet ook in gedagte gehou word dat die term “standaardtaal” in die plek van die polities inkorrekte “algemeen beskaafde taal” gekom het. Dit is ‘n feit dat mense individueel en groepgewys in hulle graad van beskaafdheid verskil. In die nuwe Suid-Afrika, anders as in die oue, word die woord “beskawing” egter selde gebruik.

Standaardafrikaans is nader aan sommige van sy gesproke variëteite as ander en word steeds deur hulle gevoed. Maar Standaardafrikaans is ver verwyderd van die mengeltaal Kaaps, wat net deels Afrikaans is. Uit die nie-Afrikaanse deel van Kaaps moet die standaardtaal liefs nie gevoed word nie. Maar Odendaal se teenargument is dat mense wat hierdie mengeltaal praat verwyderd van Afrikaans voel en hulle dan tot Engels wend. Hierop kan ‘n mens antwoord dat hulle hulle ook met vrug tot Afrikaans kon wend, wat uit die moedertaaloogpunt ‘n makliker weg sou wees.

“Odendaal het drie redes vir die diglossiese situasie in Afrikaans geïdentifiseer: die vernederlandsing van Afrikaans tydens die ontwikkeling van Standaardafrikaans in die laat negentiende eeu; die miskenning van die invloed van Engels op Afrikaans; en die miskenning van ander Afrikaanse variëteite.” Ek dink nie die invloed van Engels word misken nie. Dit word erken, maar daar is ook die gesonde besef dat Afrikaans deur Engels oordonder kan word en gevolglik op die lange duur kan uitsterf. Wat nodig is, is dat die gevaar wat Engels (en die mengeltaal Kaaps) vir Afrikaans inhou, ruiterlik erken moet word. Enigeen wat die belang van Afrikaans op die hart dra, sal dit doen. As iemand egter, soos Odendaal, sterk politiek-gedrewe is, sal daar nie wesenlike besware teen die toenemende verengelsing van Afrikaans (en die US) wees nie. Dit is immers in ooreenstemming met wat die ANC begeer.

Dat my karakterisering van Odendaal en haar idees nie onbillik of vergesog is nie, blyk uit haar betoog teen taalsuiwerheid: “Volgens hierdie konsepsie word sekere taalvorme as ‘suiwerder’ of ‘beter’ as ander beskou. ‘n Natuurlike uitvloeisel hiervan is die Stammbaum-teorie (Duits vir stamboom) waarvolgens een taal gebruik word om ‘n sekere ‘suiwerheidstatus’ aan ‘n ander taal te verleen. In die geval van Afrikaans is Nederlands natuurlik gebruik om hierdie funksie te vervul, met die gevolg dat die kreoolse aard van Afrikaans heeltemal misken is.” Ek verskaf ‘n viervoudige teenspraak. Eerstens kan geen taal op absolute suiwerheid aanspraak maak nie. Terselfdertyd is dit gesonde taalkundige praktyk as gepoog word om Engelse invloed op Afrikaans te beperk. Die voortbestaan van Afrikaans hang hiervan af. Tweedens moet gelet word op hoe Odendaal haar opponente met die Nazi’s se eugenetika (rassuiwerheids- en -verbeteringsleer) probeer assosieer. Derdens het Afrikaans ongetwyfeld uit Nederlands ontstaan. Dit volg dat dit sinvol is om by die uitbouing van Afrikaans by voorkeur eerder aan Nederlands en sy verwante taal Duits as aan Engels te ontleen.

Vierdens verkondig Odendaal doelbewus die valsheid dat Afrikaans ‘n kreoolse taal is en dat hierdie kreoolsheid “heeltemal” misken is. “Odendaal meen dat dit vir vroeë taalkundiges om ideologiese oorwegings belangrik was om die kreoolse aard van Afrikaans te versteek deur die Nederlandse wortels van Afrikaans te oorbeklemtoon … hierdie ‘kunsmatige’ worteling van Afrikaans in Nederlands het veroorsaak dat die standaard nog altyd vêr verwyder van die daaglikse gebruik van Afrikaans was.” In die HAT word “kreools” gedefinieer as: “Mengeltaal ontstaan tussen ‘n Europese taal en ‘n taal in ‘n ander wêrelddeel.” Afrikaans het uit Nederlands ontstaan met die tale van die Khoi-San en dié van veral Asiatiese slawe wat saam ‘n geringe invloed op bv die woordeskat gehad het; só gering dat Afrikaans nie sonder buitensporige oordrywing ‘n kreoolse of mengeltaal genoem kan word nie. Die beperkte invloed wat nie-wittes op Afrikaans gehad het, word nie in verantwoordelike taalkundige geledere ontken of misken nie. Byvoorbeeld, die Afrikaanse Taalmonument is in 1975 tydens die hoogbloei van apartheid opgerig en in die struktuur daarvan word objektiewe, sigbare erkenning aan die bydrae van nie-wittes gegee.

Die Anglo-Boere-oorlog (1899-1902) word deur Odendaal die skuld gegee vir die voorliefde om in Afrikaans eerder Germaanse (bv Nederlandse en Duitse) as Engelse en Romaanse (bv Franse) woorde te gebruik, “al was die [Engelse en] Romaanse vorm in sommige gevalle die algemener beter vorm”. (Engels is ‘n Germaanse taal, maar Odendaal hanteer Engels asof dit ‘n Romaanse taal is.) Maar is een van Odendaal se dogmas dan nie dat die etiket “beter” nie gebruik mag word nie? Omdat daar met reg omsigtig met Engelse invloed te werk gegaan word, beweer Odendaal dat Afrikaans as gevolg daarvan verarm is of (onnodig) kwyn.

Odendaal se linkse politiek word al hoe meer sigbaar: “Omdat die standaardisering van Afrikaans ‘n eksplisiete ideologiese affêre [!] was, is die taal van sy ‘slawe’ … -elemente gereinig [!] … Die skepping van Standaardafrikaans het daarom direk bygedra tot die stigmatisering [!] van die ander variëteite en die vervreemding van die meerderheid van die taalgemeenskap.” Odendaal boer hier met halwe waarhede. Dit is algemeen bekend dat baie bruines na die Britse besetting van die Kaap Nederlands/proto-Afrikaans toenemend oorboord gegooi en verengels het. Dit het nie met die standaardisering van Afrikaans te make nie. Verder is ander variëteite as Standaardafrikaans nie in die vorm van ‘n doelbewuste, langdurige veldtog gestigmatiseer nie. Dit is egter presies wat met Standaardafrikaans gedoen is onder die vaandel van anti-apartheidsveldtogte. Hierdie veldtogte teen Standaardafrikaans word tot op hede voortgesit. Pleidooie vir herstandaardisering deur Odendaal en Magdaleen Kruger is deel hiervan. Let ook op na Odendaal se verwysing na “die meerheid” in die ANC/demokrasie-idioom. By Odendaal kry kwantitatiewe oorwegings voorkeur omdat kwalitatiewe verskille (goed en sleg, reg en verkeerd, hoër en laer, ens), wanneer dit haar pas, geïgnoreer word.

Dat Afrikaans op so ‘n wyse geherstandaardiseer kan word dat “alle sprekers ‘n tuiste in hulle eie taal [Jaap Steyn se frase] sal hê”, is ‘n hersenskim.

Die kastraatmentaliteit kry momentum

deur Leon Lemmer

Die Vryheidsfront Plus het pas by monde van sy leier, Pieter Mulder, te kenne gegee dat hierdie party sy missie verbreed met die oog op diversiteit en samewerking. Die VF Plus gaan hom vorentoe nie net aan die bevordering van die belange van blankes toewy nie, maar aan dié van alle minderheidsgroepe (Praag 3 deser). Die “Plus” kan dus dui op die groter getal groepe wat gedien gaan word. In die praktyk kan dit egter ‘n “Minus” word as die getal stemme wat die VF kry in ‘n verkiesing daal.

Kort voor Mulder se aankondiging het die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns by monde van sy voorsitter, Wannie Carstens, aangekondig dat hierdie liggaam onder druk verkeer om aan te pas, dus om te transformeer. Daar gaan op die ANC se demografiewa geklim word. Voortaan gaan hierdie liggaam daarna streef om die demografie van die hele Afrikaanse gemeenskap te weerspieël (Praag 20 Augustus).

As die eerste voorsitter die Afrikaanse Taalraad (ATR) is Carstens daarvoor bekend dat hy die ATR eerder as ‘n versoenings- en meertaligheidsraad as ‘n egte Afrikaanse taalraad gevestig het (Praag 17 Maart). Die huidige voorsitter, Michael le Cordeur, bewandel dieselfde pad (Praag 18 Augustus). Wat die ATR graag wil wees, blyk uit sy “Akte van Oprigting” wat tans vir kommentaar gesirkuleer word. Opmerkings moet die ATR teen 20 deser bereik.

Die opsteller(s) van die akte onderskei nie tussen die doel, dus wat die ATR wil bereik, en die funksie(s), dus hoe gepoog gaan word om die doel te bereik, oftewel watter handeling(e) nodig is, nie. Die (hoof)doel moet tog sekerlik wees om ‘n heilsame, respektabele Afrikaans tot in die verre toekoms te verseker. Die “hoofbesigheid”, bedoelende die hooffunksie, van die ATR word egter soos volg geformuleer:

“Om deur die Afrikaanstalige gemeenskap ‘n taalpolitieke situasie in ‘n veeltalige Suid-Afrika te skep waarin Afrikaans as inheemse taal, benewens ander inheemse tale, doelbewus gehandhaaf en bevorder word as hoëfunksietaal en taal van bemagtiging in die breë gemeenskap.”

Hierin kom baie van die dinge waarmee die ATR hom by voorkeur besig hou, te voorskyn: politiek, bemagtiging veeltaligheid, ander inheemse tale, die breë en Afrikaanstalige gemeenskap. Nêrens is daar toespitsing op twee kernelemente, naamlik Standaardafrikaans en Afrikaners, nie. Die teenoorgestelde is eerder waar; maw daar word doelbewus weggestuur van hierdie twee kernelemente. Die res van die akte bevestig hierdie waarneming.

Onder “aanvullende hoofdoelstellings” staan daar: [4]: “Om die beskikbare kundigheid aan te wend om sosio-ekonomiese ontwikkeling en welvaartskepping vir die breë Afrikaanse gemeenskap te bewerkstellig.” Behoort so iets ‘n funksie van ‘n taalraad te wees? Gaan daar sosio-ekonome en deskundige welvaartskeppers in die ATR se direksie en/of personeel dien? [12]: “Om Afrikaans onder anderstaliges te bevorder” is in orde, maar [13] “Om vaardigheid in ander tale onder Afrikaanssprekendes te bevorder” behoort klaarblyklik nie ‘n funksie van ‘n Afrikaanse taalraad te wees nie.

Die “waardes” waaraan die ATR hom skuldig maak, is nogal interessant. Artikel 3 begin met politiek-gemotiveerde verwysings na “bemagtiging” en “inklusiwiteit”. Dan 3[3]: “Die Taalraad erken die feit dat Afrikaans die eiendom is van almal wat dit praat.” Afrikaans as ‘n erkende, ontwikkelde en gestandaardiseerde taal is uiteraard veral aan Afrikaners te danke. ‘n Mens kan redeneer dat elemente in die nuwe Suid-Afrika aanspraak op al die positiewe dinge maak wat met inspanning deur Afrikaners tot stand gebring is. Maar hierdie storie van eiendomsreg is wesenlik ‘n politieke foefie wat liefs heeltemal weggelaat moet word.

Vervolgens blyk uit 3[5] dat die ATR nie net van die grondwet hou (soos toe reeds twee keer in hierdie akte genoem) nie, maar spesifiek van die waardes daarin, soos “die bestryding van diskriminasie en van sosio-ekonomiese ongelykheid, ‘n strewe na gelykwaardigheid van individue en die uitbou van demokrasie.” Hoort sulke items in die akte van ‘n raad wat veronderstel is om die heil van ‘n bepaalde taal te bevorder? Op grond waarvan sou ‘n egte taalraad hom voorskriftelik ten gunste van bv ‘n spesifieke staatsvorm soos demokrasie uitspreek? Onder ander staatsvorme kan ‘n taal sekerlik ook gedy. Onder ‘n meer elitistiese staatsvorm hét Afrikaans inderdaad voortreflik geblom.

3[6]: “Om verdeeldheid te heel, word versoening tussen gemeenskappe wat Afrikaans gebruik, en ook tussen Afrikaanstaliges en ander taalgemeenskappe as ‘n belangrike prioriteit geag.” Dit is ‘n suiwer politiek-gemotiveerde strewe. Carstens se jare as voorsitter van die ATR is deur die entoesiastiese nastrewing hiervan gekenmerk.

Hierna volg items wat na “bemagtiging” en “eenheid” verwys en dan hierdie een: 3[9]: “Die diversiteit van die Afrikaanssprekende taalgemeenskap en meertaligheid in Suid-Afrika word as ‘n bate beskou.” Dat hulle inderdaad bates is, kan uit die oogpunt van Afrikaans bevraagteken word en dit spreek in elk geval die “eenheid” in die vorige item teë.

In die akte word nêrens omskryf wat as Afrikaans beskou word nie. Dit is noodsaaklik dat ‘n liggaam soos die ATR duidelikheid kry oor wat ingesluit en wat uitgesluit word in hierdie kernonderwerp waarmee hy veronderstel is om hom besig te hou. Die kern van Afrikaans moet sekerlik Standaardafrikaans wees as die ATR enigsins hoop om suksesvol te wees.

Maar dit is juis so ‘n spesifieke fokus wat die ATR soos die pes vermy en sover moontlik aan bande lê: 3[10]: “Die variante in taalgebruik wanneer Afrikaanstaliges kommunikeer, word as deel van die rykdom van Afrikaans beskou.” Die talle onnodige Engelse woorde in die mengeltaal Kaaps is volgens die huidige voorsitter van die ATR, Michael le Cordeur, deel van hierdie gewaande rykdom; ‘n soort rykdom wat toenemend die ondergang van Afrikaans as ‘n respektabele taal kan veroorsaak. Die ATR se oordrewe sug na inklusiwiteit is kennelik ‘n onding.

In 3[13] word “die belangrike rol van Afrikaans as tweede en derde taal” erken, maar nêrens word na Afrikaans as eerste en moedertaal verwys en diegene veroordeel wat sodanige status afskaal of heeltemal ontken nie, bv mense wat Afrikaans gebore en grootgeword het, maar dan voorgee dat hulle eintlik Engels is.

Kortom. die ATR se “Akte van Oprigting” is te min op taal en glad te veel op politieke kwaksalwery, by name ANC-gedienstigheid, toegespits. Die ATR is ‘n baie mank Moses wat nog nie die pad na die beloofde land van ‘n heilsame en respektabele Afrikaans gevind het nie. (Hier eindig my kommentaar op hierdie dokument.)

Wat die VF Plus, SA Akademie en ATR gemeen het, is dat hulle wil transformeer. Dit beteken dat die huidige oorheersende politieke klimaat as model vir verandering dien. Op sy beurt beteken dit dat eerder kwantitatiewe as kwalitatiewe oorwegings in ag geneem word. Die missie van elk van hierdie ondernemings word verbreed sodat meer mense betrek kan word. Die fokus vervaag gevolglik. By implikasie word die wesenlike aard van elkeen verander en die gesonde resultate wat behaal kan word, word verwater.

Wat hier besig is om te gebeur, is ‘n weerspieëling van die politieke oorgang van die jare negentig: magsdeling word belowe maar magsoorgawe word geërf; dus ‘n kleiner groep word deur ‘n groter groep verswelg. In hierdie proses is daar een etniese groep wat deur eie posisionering deurgaans mag inboet en aan die kortste ent trek, naamlik die wittes. Die spronge wat uitgevoer word, is simptomaties van wat werklik skort: die grondslag waarop die nuwe Suid-Afrika funksioneer, is foutief. Dit is hierdie waarheid wat erken moet word.

In die politiek verkondig Satan: “Hoe meer siele, hoe meer vreugde. Hoe meer mense die land instroom om hulle regmatige regte te geniet, hoe beter. Ingevolge die ANC se vryheidsmanifes behoort die land immers aan almal wat sowel wettig as onwettig hier woon. Laat ons ons grootse bate van verskeidenheid tot in die oneindige soos ‘n moerse kermis vier. Glo gerus die bevrydingsteoloë wat verkondig dat God by voorkeur vir die armes lief is. Vergeet die storie dat die armes altyd met ons sal wees. Al was daar altyd en oral armes, moet ons aanhou om die dwaalleer te verkondig dat armoede apartheid, dus die inhalige wittes, se skuld is.”

Wat deesdae vir algemene aanvaarding aangebied word, is dat almal gelyk en selfs eenders is. Sodra hierdie aksioma aanvaar word, lê die weg oop vir die gevolgtrekking dat nie-prestasie, bv armoede, nie mense se eie skuld is nie, maar die skuld van diegene wat wél sukses behaal het. As dít die geval is, volg dit dat eerder nie-wittes as wittes in beheer van die land en liggame soos die VF Plus, SA Akademie en ATR moet wees. Dus hoe meer mag die wittes ontneem word, hoe beter.

Dit is wat ek die kastraatmentaliteit noem (Praag 1 deser), naamlik die doelbewuste afskaling van die mag van wittes en spesifiek van Afrikaners en ook Afrikaans. Dit verwys na die pogings, meesal uit eie geledere, om wittes en veral Afrikaners se vermoëns in al hoe groter mate aan bande te lê; om hierdie etniese groep verder te ontman vanweë die foutiewe aanname dat toe wittes en veral Afrikaners oor die mag beskik het, hulle meer droog as die swartes en die ANC-regering gemaak het.

Satan sê: “Kom ons probeer magsdeling. Kom ons vat een van jou knaters weg. Jy het mos nog een.” Daarna blyk dit dat daar algehele, mandaatlose magsoorgawe was. Dan sê Satan: “‘n Mens moenie dinge half doen nie. Jy moet bereid wees om die hele pad te stap; algeheel te transformeer. Ons het dus albei jou knaters weggevat; jou polities magteloos gemaak. Kyk na die groter prentjie: die meeste mense het nie knaters nie. Daar is lewe na kastrasie. Jy het nie testosteroon in jou bloed nodig nie. Jou beenstruktuur moenie sterk wees sodat jy jou kan verset nie. Jy moet veral nie ruggraat hê nie. Al wat nodig is, is dat jy saam met die stroom moet dryf. Jy moenie swem nie; veral nie stroomop nie. Moenie kyk na wat daar op die wal op daardie bordjie met die pyltjie staan nie: ‘Moer toe’. Die beste stuurman staan aan wal. Alle strome, al het hulle die helderste, soetste, varsste, beste water, eindig in die soutwater van die see. Vertrou die meerderheid. Laat die kamerade jou na die diepsee neem. Moenie probeer om jou identiteit, jou beskaafde waardes, in ‘n veilige hawe te verskans nie. Laat die tirannie van die meerderheid toe om jou na die oop see te neem sodat jy daar kan vergaan.”

Dit is in die openbare en dus landsbelang dat die blankes en veral die Afrikaners nie verder polities ontman word nie. In ‘n land waar daar met kwantiteit geboer word, is ‘n kragtige kwalitatiewe teenoffensief noodsaaklik. Die VF behoort dus die heil van ‘n spesifieke minderheidsgroep, naamlik die blankes, te bevorder. Die SA Akademie moet voortgaan om eerder Afrikaners as ander etniese groepe te ondersteun, want hierdie wittes het bystand nou meer as ooit nodig. Die ATR moet die moed opdiep om Standaardafrikaans uit te sonder as die Afrikaans waaraan hy voorkeur gee en dit onomwonde stel dat taalsuiwerheid vir hom erns en ‘n mengeltaal soos Kaaps, veral in soverre dit Engelse woorde ongebreideld en onnodiglik toelaat, vir hom verwerplik is.

Vanjaar is Nathan Trantraal se Chokers en Survivors en Marlize Hobbs se Score my ‘n Gwai by Naspers-uitgewerye gepubliseer. Trantraal het laasgenoemde boek pas geresenseer (as ‘n mens dit só durf noem) en ook ‘n onderhoud met Hobbs gevoer (LitNet 4 deser). Trantraal skryf van “‘n sad state of affairs,” “uit ‘n state van connectedness uit slip into daai loneliness,” “jy seem nie vir my baie rebellious nie,” en “jy het ‘n way daarvan om moments te distill.” Trantraal noem Hobbs se boek “‘n mengsel van Afrikaans, Engels en Tswana.” Hobbs praat van “somehow moet jy cope, somehow moet jy oorleef” en “jafok, happiness is nie iets waarmee die mensdom goed deal nie.”

Wat ons hier het, is nie respektabele taal nie. Dit is om van te ween. Dit is die soort “Afrikaans” waaroor die ATR by monde van Le Cordeur meer entoesiasties as Standaardafrikaans is. As die ATR toegelaat word om op hierdie trant voort te gaan, sou die klippe begin uitroep dat die ATR kortgevat moet word omdat hy die ondergang van heilsame, respektabele Afrikaans bevorder.

Sonja Loots se anti-Afrikanervenyn

Sonja Loots het ‘n mate van bekendheid verwerf na die verskyning van haar boek, Sirkusboere (Kaapstad: Tafelberg, 2011). As so ‘n spektakel van die vernedering van enige ander Suid-Afrikaanse bevolkingsgroep gemaak sou word, sou die boek nie ‘n uitgewer gevind het nie. Die boektitel weerspieël baie duidelik Loots se afkeer van haar Afrikanervoorgeslagte. Sy het al gesê dat sy “deelnisvol die moer in vir ons Afrikaanse voorvaders” is; dermate dat sy sommer rugby ook haat. Die boek is nie net gepubliseer nie; dit is bekroon.

Twee van die hoofkarakters in die boek is op historiese figure uit die Anglo-Boereoorlog gebaseer. Daar is Ben Viljoen wat, soos Loots, die verlede soos ‘n vrot vel van hom wil afskud. Daarteenoor is daar Piet Cronjé wat soos ‘n miskuier aanhou om die stink bal van die verlede saam te sleep. Loots wek die indruk dat sy die arm vrou se Antjie Krog wil wees. Albei sou te graag eerder in Engels as in Afrikaans wou skryf, maar is nie daartoe in staat nie. As kompromis gebruik albei sonder wroeging graag Engelse woorde in hulle Afrikaanse teks.

Waar kom Loots se politieke oorverligtheid vandaan? Nadat sy aan die Universiteit Stellenbosch gegradueer het, het sy aan die Universiteit Rhodes studeer. Daarna het sy drie jaar lank in Londen gewoon. Sy wou haar graag daar vestig, maar moes teen wil en dank na die nuwe Suid-Afrika terugkeer. Tans is sy ‘n dosent in Afrikaans aan die Universiteit Kaapstad, waar haar lesings ‘n kenmerkende ideologiese inslag het.

Inligting op die internet maak dit duidelik dat Loots erg nie-rassig is; dat ‘n inklusiewe identiteit ons voorland moet wees. Selfs dat die soort geskiedenis wat in die nuwe Suid-Afrika aan skoolkinders opgedis word, stukke waarheidsgetrouer as die handboeke uit die apartheidsera is. Die voorleggings van Flip Buys en Koos Malan oor Afrikaans aan Nederlandse parlementslede is deur Loots gekritiseer, terwyl sy nie ‘n woord van kritiek oor die anti-Standaardafrikaanse uitsprake van Michael le Cordeur en Henry Jeffreys uitgespreek het nie (Rapport, 9.12.2012).

Onlangs is Loots toegelaat om “die ander kant” in Rapport (10 Feb) te belig. Soos in haar sirkus, het sy dit weer oor “Afrikaner-navelgazing oor versuurde verhoudings kort ná die Anglo-Boereoorlog.” Sy verwys na ‘n opvoering wat sy bygewoon het. Loots beklemtoon deurentyd die magdom historiese navorsing wat sy al gedoen het. ‘n Mens wonder of sy al kennis geneem het van die baie simpatie wat daar onder die Britte vir die Boere was; sowel tydens as na daardie oorlog. Loots het glo saam met ‘n “bruin tante” weg van die opvoering na buite gevlug: “Dit was bedompig daarbinne.”

Volgens Loots was daar in ander opvoerings “genadiglik” nie net “geykte denke oor onsself” nie. Daar het die bedompigheid plek vir “suurstof” gemaak. Sy verwys na die werk van Athol Fugard, Breyten Breytenbach en David Kramer: “Al drie behoort tot die trotse tradisie van eenkant-stemme wat onvoorspelbaar en dikwels ongenooid opdaag om Afrikaans se verroeste werfhekkies oop te gooi en ‘n paar wolwe onder die loom werflammers in te jaag.”

Sy borduur soos volg voort oor haar voorliefde vir nie-Afrikaners: “Wat sou Afrikaans gewees het sonder kunstenaars soos Sheila Cussons, Olga Kirsch, Adam Small en Peter Blum? Hoeveel saaier sonder die majestueuse verbeelding van Kramer, Fugard en Breytenbach wat soos valke oor ons werf sirkel? Nie een van hulle is een van ons, op óns manier nie. Hulle wil dit ook nie wees nie, want hul werk sou nooit uit gemaklike familiariteit kon spruit nie.”

“Dit is hul vervreemding of vreemdelingskap wat die vars manier van kyk moontlik maak. Dit is die waaksaamheid van die alleenreisiger wat sorg dat hulle minder maklik trap in die slaggate van kulturele arrogransie en traak-my-nie-agtigheid teenoor ander.” Daarna impliseer Loots dat sy ontuis by Afrikaners voel, dat Afrikaners insluimer terwyl nie-Afrikanerelemente wakker is: “Hulle lê nie saam met ons in die bed nie. Hulle werk nie vanuit ‘n voosgesitte leunstoel nie, maar as ‘t ware op staande voet.” Die “ons” dui op Afrikaners; iets wat Loots om die dood nie wil wees nie. Die “voosgesitte leunstoel” is daar vir die sluimerende Afrikanerslapgatte.

Loots wil hê Afrikaners moet sluk wat deur nie-Afrikanerelemente aan hulle voorgesit word. By ‘n Kramer-konsert “het sommige gehoorlede soos donkies bly blêr vir ‘stokoud’ [verkramp] pleks van ‘slinternuut’ [verlig]. Steeks en dom beur sulkes in die rigting van Blokkies Joubert en sy drinkebroers in die Royalhotel [‘n verwysing na die deur haar gehate rugby], terwyl hul eselore doof bly vir wat Kramer se musiek sê oor ons benepenheid, dweperigheid en agtelosigheid teenoor die armes.”

Samevattend kan ‘n mens seker sê dat Afrikaners, volgens Loots, ‘n stink verlede het wat hulle soos ‘n miskuierbal bly saamsleep. Ook dat daar by Afrikaners ‘n bedompige atmosfeer heers, wat met die suurstof, die varsheid, by nie-Afrikaners gekontrasteer word. Die Afrikanerwerf het verroeste hekke; dus, dit is uit die oude doos. Daardie werf, wat alles simboliseer wat die Afrikaner is, is ‘n ingatplek waar mense vol van kulturele arrogansie slaap. Eintlik is die Afrikaners so steeks en dom soos donkies en dronkies; slapgatte vol van benepenheid, dweperigheid en agtelosigheid.

Dit is maklik om Loots se gebrek aan insig en ewewig in te sien. Sy gaan klaarblyklik heeltemal oorboord met haar gekoesterde vooroordele. Die vraag wat ek egter in die midde wil lê, is: Sou enige koerant Loots se “ander kant” gepubliseer het as sy enige ander bevolkingsgroep as Afrikaners met soveel irrasionele oorgawe en venyn aangeval het?

лобановский обыск

Leon Lemmer: RSG se Magdaleen Kruger as ‘n euwel

Magdaleen Kruger, die hoof van RSG, was onlangs in die nuus toe sy ‘n onderonsie met Margot Luyt gehad het. Luyt gaan tereg van die veronderstelling uit dat haar program, Vers en klank, vanweë die gehalte daarvan agting verdien. Sy was ontstoke omdat dit vir ‘n sokkeruitsending plek moes maak. Kruger se uitgangspunt is dat sokker voorkeur moet kry omdat daar baie meer mense is wat eerder in sokker as in poësie belangstel. Dit is ‘n suiwer kwantitatiewe benadering, so eie aan die ANC. By sulke mense mag kwaliteit nie as teenargument gebruik word nie.

In die konteks van RSG is Kruger se redenasie egter heel moontlik ‘n drogargument. Dit is ongetwyfeld so dat die meeste Suid-Afrikaners eerder na ‘n sokker- as ‘n poësie-uitsending sal luister, maar dit geld nie noodwendig die meerderheid RSG-luisteraars nie. Verder het die nasionale uitsaaier naas die verskaffing van inligting en vermaak ook die verantwoordelikheid om sy luisteraars op ‘n omsigtige en verantwoordelike manier op te voed. Aan opvoeding, veral in die konteks van beskawing, is daar ‘n skrynende tekort by die meerderheid Suid-Afrikaners. Des te meer behoort eerder sielsalwende poësie as liggaamlik-brutale sokker uitgesaai te word.

Wat duidelik is, is dat Kruger se oriëntasie deur die politiek van die oomblik bepaal word. Sokker is veral by swartes gewild, gevolglik word dit deur die ANC en die SABC vertroetel. Kruger val hierby in. Dit is waarom al wat RSG-luisteraar is onlangs teen wil en dank weke lank daagliks moes aanhoor oor hoeveel dae die Afrika-sokkertoernooi afskop.

Wat ook in gedagte gehou moet word, is dat Luyt se program oor Afrikaanse poësie handel. Kruger sou nie graag aan haar SABC-base wou verduidelik dat sy voorkeur aan Afrikaans van hoë gehalte bo ‘n sokkeruitsending gee nie. Dit sou Kruger se aansien in SABC- en ANC-geledere ernstig geknou het.

Maar Kruger se wanverhouding met Afrikaans is erger as dit. Teen hierdie tyd is dit algemeen bekend dat sy ‘n hekel aan Standaardafrikaans het. Haar formele opleiding in Afrikaans strek heel moontlik nie verder as ‘n Sondagskooldiploma nie. Maar sy stel haarself aan om die program “Die tale wat ons praat” Sondagoggende aan te bied. Dalk is dit na aanleiding van die genoemde diploma. In werklikheid is sy heeltemal ongeskik om so ‘n program aan te bied. Wat in hierdie geval nodig is, is ‘n aanbieder wat nie ‘n skewe taalagenda het nie.

Afgesien van wat haar formele opleiding behels het, verstaan Kruger die ontstaan en uitbouing van Afrikaans heeltemal verkeerd; dalk opsetlik sodat sy politiek-korrek kan wees. Sy is ‘n groot aanhanger van die kombuistaalhipotese. Daarvolgens het nie-wittes (die Khoisan en die veelgeroemde slawe) eeue gelede aan die Kaap Nederlands skeef en krom gepraat; ‘n nie-prestasie. Maar dit word deur mense soos Kruger gebruik om nie-wittes in die nuwe Suid-Afrika wys te maak dat hulle voorgeslag Afrikaans uitgevind het; dat Afrikaans ‘n kreoolse taal is, dus ‘n mengsel van ‘n wit taal (Nederlands) met ‘n helse groot skeut afkomstig uit nie-wit tale (plaaslikes en ook Oosterse tale).

In werklikheid het die nie-wit tale ‘n baie klein bydrae tot hoofsaaklik die woordeskat van Standaardafrikaans gelewer. Op haar skewe basis bou Kruger dan voort en beweer dat die wittes Afrikaans gekaap het. Dus, soos dit die slegte wittes betaam, het hulle die taal Afrikaans van die nie-wittes, spesifiek van die bruines, gekaap, oftewel gesteel. Kruger se voorneme is om Afrikaans aan die bruines terug te gee (RSG-uitsending, 18.06.2012). Sy wil dus haar pos gebruik om hierdie indiwidualistiese ideaal te bereik. By haar geniet politieke oorwegings voorkeur bo taalkundige oorwegings.

Die waarheid is dat dit hoofsaaklik wittes (en erger, hoofsaaklik mans) is wat Afrikaans ontwikkel en bevorder het en beslag aan Standaardafrikaans gegee het. Daardie wittes is Afrikaners. Omdat Afrikaners so baie op taalkundige en talle ander gebiede (bv die bestryding van terrorisme, die handhawing van wet en orde) vermag het, is hulle en hulle taal baie ongewild by die nuwe bewindhebbers en hulle meelopers.

Hoe aktief Kruger in haar kruistog teen Standaardafrikaans is, het verlede jaar tydens ‘n FAK-byeenkoms by die Voortrekkermonument geblyk: “Taalgebruik het ook verander en vandag is die hooffokus kommunikasie eerder as die gebruik van sogenaamde korrekte Afrikaans. Kruger het gesê RSG wil ook soveel moontlik variëteite van Afrikaans weerspieël omdat hulle uiteenlopende luisteraars het en nie ‘n ou, wit stasie is nie” (Die Burger, 27.07.2012, p 3). Dít is die kern van Kruger se beswaar teen Standaardafrikaans: haar RSG mag nie ‘n “ou, wit stasie” wees nie.

Terselfdertyd het Kruger duidelik haar gebrek aan kommunikasiekundige kennis laat blyk. Dwarsoor die wêreld streef die nasionale uitsaaiers (radio en televisie) daarna om taalstandaardisasie te bevorder: die grammatika, woordeskat, idiome, ens, insluitende die uitspraak. (Om die standaardisering van die uitspraak van Afrikaans te bevorder, is die beste opsie klaarblyklik nie om omroepers aan te stel met nie-Afrikaanse vanne gebaseer op die naam van maande nie: January, February, ens.)

As Kruger se hooffokus kommunikasie is, soos sy beweer, moet sy juis taalstandaardisasie bevorder pleks van soveel moontlik variëteite van Afrikaans. Dan sal almal mettertyd alles (of ten minste al hoe meer) verstaan van wat gesê word. Haar vertroeteling van streekspraak en ‘n mengeltaal soos Kaaps werk taalchaos en nie-kommunikasie (die nie-oordrag van die boodskap) in die hand. En dit word gedoen omdat Kruger om politieke redes walgooi teen die respektabelste Afrikaans, Standaardafrikaans.

Omdat Kruger so dikwels uitgesproke oor haar taalkundig- en kommunikasiekundig-onhoudbare standpunt is, het Die Vriende van Afrikaans hierdie vyand van Standaardafrikaans gevra om hulle toe te spreek. Volgens ‘n koerantberig het sy, myns insiens tereg, op 7 deser gesê dat die gehalte van Afrikaans agteruitgegaan het. Maar sy maak dan twee (verkeerde) gevolgtrekkings: (1) dat baie radioluisteraars nie meer aanklank by suiwer Afrikaans vind nie en (2) dat solank ‘n program van goeie gehalte is, daardie baie luisteraars nie vir die taalgebruik omgee nie. Talle luisteraars is glo nie meer puntenerig oor die taal nie.

Let op dat Kruger se norm weer kwantitatief is. Sy wil die meerderheid tevrede stel, maar sy kwantifiseer nie daardie “baie” of “talle” in syfers nie. Dit kan ‘n minderheid wees, of indien hulle die meerderheid luisteraars is, kan hulle waarskynlik kwalitatief by die smaak van die minderheid baat. “Volgens haar is dit nie meer net Afrikaanssprekendes wat na Afrikaanse radio luister nie. Van die 1,8 miljoen RSG-luisteraars is sowat ‘n halfmiljoen se huistaal nie Afrikaans nie.” Hierdie minderheid is nie-Afrikaners en dit in sigself is genoeg om Kruger se simpatie van die meerderheid na die minderheid te verskuif.

Kruger: “Ons saai uit aan ‘n wye verskeidenheid mense. Is dit die radio se taak om mense te leer, om hulle te bemagtig in taal en in te lig? Moet meer programme wat taalgerig is aangebied word?” (Die Burger, 9 deser, p 5). Nêrens word Standaardafrikaans by die naam genoem nie. Ja, dit is die taak van bv RSG om nie net te vermaak en in te lig nie, maar ook om mense (veral by implikasie) te leer (soos hierbo aangedui). Maar leer/opvoeding kan en behoort te geskied deur veral voorbeeldstelling, deur openlik kant vir Standaardafrikaans te kies. Daar hoef nie noodwendig meer uitdruklik taalgerigte programme te wees nie.

Die onaangename en onaanvaarbare waarheid is dat daar in die uitsaaimedia nie naastenby so erg met Engels soos met Afrikaans gemors word nie. Vir die behoud van Afrikaans het taalhigiëne noodsaaklik geword. Volgens die HAT is ‘n euwel “enigiets wat die goeie teenwerk.” Standaardafrikaans is ‘n voorbeeld van die goeie. Enigeen wat dit teenwerk, verdien om ‘n euwel genoem te word.

topcargo отзывы