Verhoor van Amerikaanse joernalis in Iran begin

Die verhoor van ‘n Washington Post joernalis wat die afgelope tien maande op aanklagte van onder meer spioenasie in Iran aangehou word, sal na verwagting vandag in Teheran begin.

Jason Rezaian, wat oor burgerskap van beide van die VSA en Iran beskik, se vrou is ook gearresteer maar later op borgtog vrygelaat.

Op dieselfde dag wat Europa se top buitelandse beleidsmakers ‘n datum vir die hervatting van kerngesprekke met Iran voorgestel het, is Reza Taghavi, ‘n Amerikaanse sakeman wat vir meer as twee jaar opgesluit was, in Teheran vrygelaat.

Die tydsberekening van hierdie gebeure het spekulasie laat toeneem dat dié geval en ander verhore se uitkoms vir hefboomkrag in die kernsamesprekings gebruik sal word.

Iraanse amptenare het intussen gekla oor die aanhouding van 12 tot 15 Iraanse burgers deur die Verenigde State van Amerika vir die oortreding van ekonomiese sanksies.

Rezaian se lot sal waarskynlik gekoppel word aan heersende politieke spanning en berekeninge om die sukkelende verhouding tussen Iran en die Verenigde State van Amerika te beïnvloed.

Alhoewel Rezaian, 39, ‘n Kaliforniese boorling met dubbele burgerskap in Iran en die VSA is, het sy Iraanse erfenis ‘n verdere komplikasie veroorsaak.

Met die vervolging van twee ander Amerikaners van Persiese afkoms wat tans gevange gehou word in Iran, herken die owerhede in Teheran nie hul Amerikaanse burgerskap nie en dus ook geen konsulêre regte wat gewoonlik gegun word aan ander buitelandse gevangenes nie.

Geskiedkundige kernooreenkoms met Iran bereik

‘n Geskiedkundige raamwerkooreenkoms is tussen die sogenaamde P5-moondhede en Iran in Lausanne, Switserland bereik oor ‘n vreedsame kernprogram.

Die voorlopige ooreenkoms tussen die VSA, China, Brittanje, Frank­ryk, Duitsland, Rusland en Iran is teen Israel se wense.

Die herverkose Israelse premier het die raamwerkooreekoms as ‘n “baie slegte ooreenkoms” gekritiseer. Benjamin Netanyahu het tot dusver alles in die stryd gewerp om die ooreenkoms te keer.

Na al sy luide verontwaardiging, veral voor die Amerikaanse kongres verlede maand en vroeër by die VN se Algemene Vergadering met ‘n tekening van ‘n bom, het die Lausanne-ooreenkoms hom na ‘n ondoeltreffende en gemarginaliseerde speler laat lyk.

Die gesamentlike omvattende aksieplan is ná etlike dae van intensiewe gesprekke tussen Iran en die ses wêreldmoondhede wat verby die sperdatum geloop het, in Switserland ter tafel gelê.

Die ooreenkoms sal Iran se vermoë om kernkrag op te wek aanmoedig, in ruil vir die verslapping van Westerse sanksies wat die land se ekonomie al ‘n dekade lank negatief raak.

Iran beplan om sy kernprogram vir vreedsame doeleindes aan te wend, waaronder ­kragopwekking en mediese toepassings.

Die voorlopige ooreenkoms sal waarskynlik tot ‘n finale en meer omvattende ooreenkoms lei wat voor ’n sperdatum van 30 Junie vanjaar tussen die betrokke lande gesluit moet word.

Dit behels onder meer dat die land sy verrykte uraanvoorraad oor die volgende 15 jaar verminder, asook sleutel-kerntoerusting.

Inspeksies deur die Westerse kernwaghond, die IAEA, word reeds deur Iran toegelaat.

Pres. Barack Obama het verklaar dat hy vol vertroue is dat die ooreenkoms Iran se kernwapenprogram sal beperk.

Shell SA meng in internasionale kernsamesprekinge in

Ali Larijani
Ali Larijani

Suid-Afrika het die oliemaatskappy Shell gekritiseer omdat die maatskappy nie die vliegtuig wou volmaak in Kaapstad van waarin die besoekende speaker van Iran se parlement gereis het nie.

Die regering het gesê die optrede is ‘n verleentheid vir die land.

Die speaker, Ali Larijani, het president Jacob Zuma verlede week tydens ‘n amptelike besoek ontmoet.

Hy moes die volgende gedeelte van sy Afrika-toer afstel toe die Kaapstadse internasionale lughawe geweier het om sy vliegtuig te hervul.

Die Suid-Afrikaanse Vereniging vir die Petroleumindustrie (SAPIA) het gesê die besluit om die speaker van Iran gestrand te laat was weens “globale maatskappybeleid” wat lede blykbaar ten opsigte van Iran moet volg.

“In ooreenstemming met die maatskappy se beperkings was die betrokke SAPIA-lede nie in staat om brandstof te verkoop of te verskaf aan dr Larijani se vliegtuig voor sy vertrek uit Kaapstad op 7 Maart 2014 nie.” het SAPIA in ‘n verklaring gesê.

Iran en die P5+1 [Die vyf permanente lede van die Veiligheidsraad plus Duitsland] hou tans kernsamesprekinge om sanksies teen die land op te hef in ruil vir waarborge oor Iran se kernprogram. Iran is lid van die IAEA en sy kernprogram word internasionaal gemonitor.

Dit wil voorkom asof Shell SAPIA probeer gebruik om die kernsamesprekinge te laat ontspoor deur die 24-uur oponthoud te skep en Larijani te dwing om die volgende been van ‘n beplande Afrikatoer te kanselleer as gevolg van die 24-uur vertraging.

Iran het reeds ‘n tussentydse ooreenkoms in November met die P5+1 gesluit ter verligting van sanksies. Die Suid-Afrikaanse regering het gesê eensydige optrede teen Iran is onvanpas in hierdie situasie.

“Die departement betreur die verleentheid wat veroorsaak is aan die regering van Suid-Afrika en sy gaste deur ‘n eensydige besluit deur Shell SA om nie Dr Larijani se vliegtuie te hervul nie,” het die departement van buitelandse sake in ‘n verklaring gesê.

“Die besluit, oënskynlik as gevolg van eensydige sanksies wat opgelê is teen Iran, is nie gebaseer op feite nie. Ten spyte van die versekering aan die maatskappy deur die departement self asook die ambassadeur van die Europese Unie in Suid-Afrika, het Shell alle versoeke geweier om die vliegtuig te hervul,” lui die verklaring.

Suid-Afrika het ‘n beroep op Shell gedoen om op te tree op ‘n wyse wat toepaslik is “om sy kontraktuele rol na te kom” as ‘n diensverskaffer aangestel deur ‘n agentskap van die regering om brandstof te voorsien aan die vliegtuig op nasionale lughawens.”

Shell SA het nie direk gereageer op versoeke vir kommentaar nie, maar navrae na SAPIA verwys.

Iran, P5+1 vergader oor kernooreenkoms

p5Samesprekinge vind tans plaas tussen Iran en die Veiligheidsraadlidlande Amerika, Brittanje, Rusland, Frankryk en China, plus Duitsland, kortweg bekend as die P5 + 1.

Iran en die P5 + 1 het Dinsdag in Wene, Oostenryk vergader om konflik oor Teheran se kernkragambisies te besleg.

’n Tussentydse ooreenkoms is in Januarie gesluit waarkragtens tydelike beperkinge op Iran se kernkragprogram geplaas is. ’n Finale ooreenkoms moet nog gesluit word.

Die VSA wil toesien dat Iran hul aantal uraanverrykingssentrifuges verminder van 10 000 na tussen 3000 en 4000.

Dit sal beteken dat indien Iran wel ’n kernoorlog wil voer, sy wetenskaplikes ses maande nodig sal hê om die nodige hoeveel uraan te vervaardig.

Iran sal ook versoek word om sy plutonium-aanleg by Arak te herontwerp om te verseker dat alternatiewe metodes in kernwapenvervaardiging nie beskikbaar is nie.

Iran het op sy beurt gevra dat alle sanksies opgehef word, wat sanksies op olie-uitvoere insluit. In Januarie is van die sanksies deels opgehef, maar die ergste olie- en ekonomiese sanksies is steeds in plek.

Met knelpunte in die samesprekings sal die huidige ooreenkoms heel moontlik met nog ses maande verleng word, indien die finale ooreenkoms nie in Junie bereik kan word nie.

Die opperleier van Iran, Ajatollah Ali Khamenei, het gesê alhoewel die samesprekings “na nêrens lei”, hy sal hou by die tussentydse ooreenkoms.

Hy het ook gesê dat hy die diplomasie van pres. Hassan Rouhani ondersteun.