praag.co.za

Tag: gratis

  • Bodem boek II, 11: Die bres

    Bodem boek II, 11: Die bres

    bodemII‘n vervolgverhaal deur Gustav Venter

    Bodem I is reeds volledig.

    Lees eers Bodem boek II, 10.

    ʼn Wag verskyn aan die anderkant van die hek, behoedsaam, mik-mik soos ʼn koedoekoei by ʼn watergat. Hy is gewapen, nie met ʼn vuurwapen nie, want dié is reeds maande lank deur EPS verbied, maar met ʼn halfmeterlang skietding met ʼn regop drommetjie bo die loop en twee handgrepe. Dis ʼn blertsbalroer.

    “Jood,” beveel Joachim, “vat die haelgeweer en dek my.”

    Ek steek my regterhand oor my linkerskouer agtertoe en vat die Lupara by hom. Ek druk die lope deur die siggleuf voor my.

    “Nie daar nie, Jood,” sê Joachim. “Staan in die toring.

    “Ek gaan met die swaer onderhandel.”

    Ek maak seker die ratte is in neutraal, draai om en klouter oor die rugleuning van die bestuurdersitplek en teen die sitplek op wat Joachim ontruim het. Teen die tyd wat ek regop in die toring staan, is Joachim reeds besig om oor die pad na die hek aan te stryk.

    “Stop!” skree die wag en bring die blertsbalroer teen sy skouer.

    Ek volg sy voorbeeld met die Lupara en hou my duim op die hane agter die dubbellope op die geweer. ʼn Blertsbalroer werk nie met kruit nie maar met saamgeperste lug. Deesdae laai die gebruikers dit egter met soliede glasveselballetjies of selfs staalghoens wat van dit ʼn wapen maak wat mens nie durf minag nie. Met ʼn vuurtempo van ʼn paar honderd rondtes per minuut kan dit vir Joachim op so ʼn kort afstand voos slaan. Ek is gespanne. Dennis is gespanne. Micki kan nie kyk nie. Die wag is gespanne. Net Joachim is op die oog af sonder enige benoudheid.

    “Spaar jou koeëls!” sê hy vir die wag in Engels.

    Hy hou sy linkerhand hoog en sy regterhand, palm na buite, voor sy borskas.

    “Bly net waar jy is!” waarsku die wag weer.

    “Ek wil net gesels,” sê Joachim. “Ons het ʼn situasie hier.”

    “Óns het nie ʼn situasie nie, maat,” sê die wag. “Jý het ʼn situasie. Draai om, klim terug in jou tenk of wat de hel dit ook al is en gaan weg.”

    “Ek kan nie weg gaan nie,” sê Joachim. “Ons het nêrens om heen te gaan nie.”

    “Gaan terug waar jy vandaan kom.”

    “Niks daar nie,” sê Joachim. “Net vlamme en gewere. Baie vlamme. Baie gewere.”

    “Hartseer besigheid! Nou gaan nou!”

    Joachim het tydens die gesprek nie vir ʼn oomblik stilgestaan nie en is nou oor die teerpad en beweeg oor die gruisskouer na die hek.

    “Ons wil hier inkom.”

    “Ja. Dít gaan nie gebeur nie.”

    “Ek is van EPS.”

    “Ek werk nie vir EPS nie.”

    “Kyk, pel, ek is net gaaf met jou en ek hoef dit nie te wees nie. Kom ek probeer weer: Ons gáán nou hierdie perseel betree, met jou samewerking of oor jou dooie liggaam. Ek bedoel dit. Op my ‘tenk’ wat nie ʼn tenk is nie, maar na genoeg vir die doeleindes van ons gemoedelike bespreking, is ʼn 37-millimeterkanon. My kanonnier het ʼn moeilike nag agter die rug en hy is senuweeagtig.

    “Hy is oorgehaal, styf, soos ʼn muisval. Jy weet daardie pennetjie wat ʼn muisval oorgehaal hou? Syne staan al krom gebuig en dit raak net-net. Blaas net daarteen en BAM! hy gaan af. En as hy afgaan, gaan hierdie hek en jy daarmee saam verdwyn.”

    “Ek waarsku jou, ek vat jou saam met my, ek waarsku jou!”

    “Nee, my vriend. Jy gaan my dalk vol duike en knoppe skiet met jou Velocex 3 000, maar jy gaan my nie ‘saamvat’ nie.”

    “Gaan nou net! Hier is niks vir julle nie!”

    “O, maar daar is. Ek dink ons kan hierdie perseel beveilig en veiligheid, my goeie, nuwe vriend, dit is iets baie skaars, baie waardevols, die verskil tussen lewe en dood. Jou lewe, jou dood.

    “Kyk, kom ek lig jou in. Dis verby. Die magte van duisternis het gewen. Oor ʼn uur, twee ure van nou af, wie weet wie hier gaan opdaag. Miskien jou rasgenote in die vorm van ʼn paar taxi’s vol American Juveniles. Miskien ʼn honderdduisend woedende, bloeddorstige Negers al die pad uit Gugulethu. Gaan jy jouself verdedig met ʼn tenkie vol saamgeperste gas en ʼn paar blertsballe? Jy weet hoe dít gaan uitwerk.

    “Ek het ʼn pantserkar met ʼn kanon en ʼn masjiengeweer en ʼn halfton ammunisie. Ek het ook ʼn radio en as ek vir my makkers in húlle pantserkarre roep, is daar binne ʼn uur nog ses van hulle hier.

    “Dis eenvoudig, vriend, wil jy leef en as jy nie wil leef nie, hoe wil jy gaan? In ʼn rookwolk wanneer my kanonnier jou met sy 37 mil skiet of in stukke as die minsame burgers van Gugulethu hier opdaag?

    “Kies my vriend, maar kies net vinnig. Ons moet ingrawe.”

    Die wag huiwer, bly roerloos vir ʼn oomblik, laat sak die blertsbalroer.

    “Ek kan nie die hek oopsluit nie,” sê hy.

    “Kom aan! Ja, jy kan, jy weet jy kan.

    “Kyk, ek weet jy doen jou werk en ek waardeer jou integriteit en jou werkgewer maak op jou staat, maar jy moet weet dat alles verander het. Die wêreld het verander, van gister af tot nou…”

    “Dis nie dít nie,” sê die wag. “Ek het nie die sleutel nie.”

    “Hoe bedoel jy jy het nie die sleutel nie?”

    “Ek het nie die sleutel nie!” sê hy met groot nadruk.

    “Jy bedoel… hulle het jou hier toegesluit?”

    Die wag, ooglopend diep ongelukkig, knik sy kop.

    “En hoeveel van julle is hier?”

    “Vier: Drie mans en ʼn vrou.”

    “Hoe lank is julle al hier toegesluit?”

    “Dis nou amper ʼn week.”

    “Pel, ou maat, vriend, hulle het julle verlaat. Jou base is lankal nie meer in die omgewing nie.”

    “Bliksems!

    “Maar ek het nog steeds nie die sleutel nie.”

    Joachim skyn met sy flits op die hekslot. Dit is ʼn ingeboude slot; nie iets wat mens met ʼn skroewedraaier gaan breek nie.

    “Hoe nou gemaak?” vra die wag. “Hoe gaan julle die hek oopkry?”

    “Nie ʼn probleem nie! Nie ʼn  haakplek in die minste nie. Ek het ʼn slotsmid gebring.”

    “Jy het?”

    “Jood!” skree Joachim, maar ek het reeds die toring verlaat en is besig om myself agter die stuurwiel in te wikkel.”

    Joachim draai na die wag toe.

    “Jy beter eenkant toe staan.”

    “Ja. Vir wat?”

    “Sodat die hek nie op jou val nie. Dit lyk swaar.”

    Ek jaag die toere op en laat skiet die koppelaar. Die Merk Vier kom doelgerig maar nie juis blitsig nie uit die blokke en rammel vorentoe. Deur my loergleuf word die hek vinnig groter en hoe groter dit word, hoe dikker kom die staal voor. Hierdie is een robuuste staalhek!

    “Hou vas!” gil ek vir Micki en Dennis, buig my arms effens en span hulle so styf as wat ek kan.

    Merk Vier! Ek het die dikveltante en haar aansienlike massa gruwelik onderskat. Ons tref die dubbelhekke presies waar hulle bymekaar kom en dit is met ʼn gruwelike lawaai. Dis asof die pantserkar hik, maar dit beur gewillig steeds vorentoe. Staal buig soos warm teerstringe en beton verkrummel wanneer die boute losbreek. Vir ʼn oomblik hang die gebuigde hek oor die voorkant van die rooi Merk Vier, dan steek ʼn deel vas en die pantserkar se wiel rol oor dit.

    Ons is in! Ek pomp die versneller twee, drie keer vinnig en die enjin snou gemoedelik.

    “Nogmaals deur die bres, liewe vriende!” jubel Joachim.

    Ons is in ʼn reghoekige parkeerterrein en voor ons is drie, lae siersteengeboue – ʼn administrasiegebou, ʼn stoorkamer en ʼn klein werkswinkel. Die ligte van die Merk Vier is op die kantoorvoordeur wat oopvlieg en daaruit kom nog ʼn wag gestorm, sonder hemp en met broek wat los gaap. Agter hom kom ʼn verskrikte vrou wat ook háár uniform probeer regtrek. Die man steek vas en lig die blertsbalroer wat hy by hom het. Dis toe wat Dennis, goeie ou Dennis, die kanon laat knal. Dit is ʼn plat klapgeluid, skerp en hard, en vir bykomende effek steek ʼn skerp assegaaivormige vlam voor by die loop uit.

    Die wag laat val sy wapen en stoot sy hande in die lug soos ʼn krieketskeidsregter wat ʼn ses beduie. Agter hom sink die vroulike wag op haar knieë neer en vou haar arms oor haar skedel.

    “Is julle mal?” skree die eerste wag terwyl hy armswaaiend van die betonmuur af aangestap kom. “Is daar iets in julle koppe wat raas? Wat gaan jy doen? Neongroen kolle op ʼn tenk skiet?

    “Hierdie mense is hier om te help!”

    “O,” sê die tweede wag.

    “Sit neer jou arms! Jy’s nie in ʼn oorlog nie!”

    “Ja,” stem Joachim saam. “Sit neer jou arms. Netnou bly hulle so staan.”

    Hy stap nader en die wagte sluit by hom voor die Merk Vier aan.

    “Ek is Hans-Joachim Marseilles Bekker,” sê hy en steek sy hand uit. “Brigadier Hans-Joachim Marseilles Bekker.”

    Die lyk nie of hulle weet of hulle op aandag moet staan en of hulle moet salueer nie, en eers die een en dan die ander steek hulle hande eerbiedig uit en skud die “brigadier” se hand.

    Ek sit en bekyk die gebeurtenis deur my loergleuf. Ek het Joachim leer ken as iemand wat nie veel gesag afdwing nie. Mense het maklik agter sy rug vir hom gegrinnik. Sy reputasie was van iemand met min ambisie en minder drif en nog minder vasberadenheid. Hy het van een swakbetalende werk na ʼn ander gedwaal tot hy uiteindelik deur ʼn vriend aangestel is om ʼn tweedehandse boekwinkel op te pas. Daar het hy weinig meer gedoen as om agter die toonbank te sit, te lees en met interessante klante of mooi vrouens te klets. Die winkel se toestand en boekhouding het so versleg dat die goeie vriend vir Joachim uiteindelik moes vra om ʼn loopbaanaanpassing te maak.

    Dáárdie Joachim Bekker staan nou in die ligkolle van ʼn pantserkar wat hy amper uit die lug uit getoor het, nog steeds in sy aandpak, met ʼn outentieke spieswond in sy skouer en daar is  nou ses mense wat heeltemal seker is dat hy weet wat hy doen omdat hý so ooglopend oortuig is daarvan.

    Hy draai na die Merk Vier toe en wuif vir my:

    “Jood!” roep hy. “Jood, kom hier.”

    Ek skakel die Merk Vier af en die enjin proes, hik en word stil. Dis die skielike stilte wat my laat besef hoe lawaaierig die enjin was. Die vensterplaat aan my regterkant vou weg as ek daarteen druk en ek haak my hande om die bokant van die vierkantige ruimte en wurm myself aan die  kant van die  kar uit.

    “Jood,” sê Joachim toe ek na hulle toe stap. “Ontmoet vir Dermot, Reginald en die jong amasone is Tabitha.

    “Julle, ontmoet vir Joggie Leibrandt.”

    Ons skud hande en maak die regte sosiale geluide. Etiket verdamp nie eensklaps uit ʼn mens se sisteem tydens ʼn katastrofe nie en duik met die geringste geleentheid op.

    “Jy het gesê daar is vier van julle?” vra Joachim vir Reginald, die wag wat by die hek was. “Ek tel net drie.”

    “Daar is mos nog Boet ook,” sê Reginald en Afrikaans is nou duidelik die taal van die geleentheid. “Van die Kraaifontein af, maar hy is nou, kan jy sê, onder die prop en hy slaap homself in ʼn babie in in die tool-kamer.”

    “Ek sien,” sê Joachim. “Menere, ons het min tyd, so as julle vir my ʼn toer van die fasiliteit sal gee?”

    Die wagte brom instemmend.

    “Julle besigheid, as ek reg is, is beveiligde stoorruimte?”

    “Citadel Safe Storage het driehonderd-en-dertig toesluitbare stoorruimtes wat wissel van drie-by-twee-meter sluitkamers tot vier-by-agt-meter eenhede,” resiteer Reginald.

    Die ander gaap hom vir ʼn oomblik aan.

    “Jy moet regtig ʼn hobby kry,” sê Tabitha.

    “Ma’ ek het mos een,” sê Reginald.

    “Om brochures te lees, is nie ʼn hobby nie,” sê Dermot. “En om dit te memorize? Nee man!”

    “En Tabitha is jou hobby!” verweer Reginald homself. “At least kan ek nie die brochures pregnant kry  nie.”

    “Vriende!” val Joachim hulle vinnig in die rede. “As ons na die fasiliteit  kan gaan kyk?”

    Dermot begin iets sê, hou sy mond, draai sy kop effens en luister.

    In die nag word ʼn enjingeluid hoorbaar en dit groei in volume, ʼn hees breiklank van horisontaalopponerende silinders. Ons kan deur die gaping waar die hek was, sien hoe hoofligte op die teerpad aanskuif. Die motor jaag grommend by die perseel verby en dan is daar die fluitgeraas van bande wat vasgerem word oor ʼn teerpadoppervlakte. Die enjingeraas groei weer en sekondes later seil die motor agteruit by die motorhek verby. Dit rem weer skerp en spring nogmaals vorentoe en draai by die werf in.

    Dit is ʼn daklose Volkswagen Kewer vol getatoeëerde motorfietsers.

    (Lees vervolgens Bodem boek II, 12.)

  • Bodem boek II, 10: Die Walpürgisnacht

    Bodem boek II, 10: Die Walpürgisnacht

    bodemII‘n vervolgverhaal deur Gustav Venter

    Bodem I is reeds volledig.

    Lees eers Bodem boek II, 9.

    Tarara-RAM!—tarara-RAM!—-tarara-RA!-ra-ra-RAMM!

    Tarara-RAM!—tarara-RAM!—-tarara-RA!-ra-ra-RAMM!

    Die tema van La Forza del Destino se ouverture wat Joachim neurie, weergalm in my binnekant.

    Tarara-RAM!—tarara-RAM!—-tarara-RA!-ra-ra-RAMM!

    Die Merk Vier skommel, rammel en klingel soos ʼn slagorkes op wiele met die enjingedreun ʼn ruwe baslaag van oopkeelklanke. My regtervoet pers die versnellerpedaal ondertoe en ons gaan teen terminale spoed met ou Adderleystraat af. Die kar se topsnelheid word as 50 myl per uur aangegee, ʼn bedeesde 80 kilometer per uur, maar op die oomblik voel dit of ons 180 op ʼn oorlaaide winkeltrollie doen. Ek sou verkies het om stadiger te ry, maar Joachim het met al die hovaardigheid van ʼn baron aan ʼn koetsier vir my beveel om “vinniger, vinniger en nogmaals vinniger” te gaan.

    “Hou op ou omie op pad na Morris Minor-konvensie dink, my seun! Dink Lauda en Nürburgring, dink…”

    Op welke oomblik Dennis vir hom iets sê wat ek nie kan hoor nie.

    “My kanonnier het my daarop gewys dat Nicki Lauda in ʼn verwoestende botsing op die Nürburgring se Nordschleife was in 1976 en grusaam verbrand het. Verban die gedagte, Seun, verban dit! Dink positief! Dink oorwinning! Dink Senna en Spa, dink Fangio en Monte Carlo, dink Stirling Moss en Silverstone! Dink Schumacher maar moenie Schumacher en Alpe dink nie!

    “Hie-HAAA!

    “Tarara-RAM!—tarara-RAM!—-tarara-RA!-ra-ra-RAMM!”

    Teen 80 kilometer per uur is die Merk Vier nie meer ʼn handvol nie; dis ʼn bondel raaisels wat die koördinasie van ʼn helikoptervlieënier en die onbesonnenheid van ʼn basisspringer vereis net om in die algemene koers van vorentoe te gaan.

    Tarara-RAM!—tarara-RAM!—-tarara-RA!-ra-ra-RAMM!

    Joachim se entoesiasme het my oorrompel. As dit my pakkie met linte om van die Noodlot is om met die Merk Vier in die baai te land, laat dit so wees! Ek doen dit met Verdi op die lippe!

    Tarara-RAM!—tarara-RAM!—-tarara-RA!-ra-ra-RAMM!

    Daar is ʼn surreële oomblik asof ek myself skielik in ʼn rolprent bevind, in ʼn geykte uittreksel waar die protagonis ʼn deuntjie fluit en die klankbaanorkes in volle monochromatiese glorie by hom inval. Ek kon sweer ek hoor ʼn groot orkes uit volle instrumentale bors en dan besef ek, nog meer geskok, dat dit ʼn orkes, ʼn regte, egte orkes is wat ek hoor.

    Die spesiale effekte wat Joachim se rolprentbedryfkontakte aan die Merk Vier aangebring het, is duidelik nie tot die loskruitknalle van kanon en masjiengeweer beperk nie. Eers later sou ek die geleentheid hê om die groot luidsprekers wat in die toring ingebou is en klank projekteer na buite deur ronde patrone gate wat in die staal geboor is. Dit het die primêre funksie van ʼn openbare aankondigingstelsel.

    Dat dit ook opvoedkundige waarde het, dít is Joachim se idee.

    Tarara-RAM!—tarara-RAM!—-tarara-RA!-ra-ra-RAMM!

    Georg Solti op volle vaart teen genoeg desibels om ʼn straalvegterenjin uit te doof.

    Waggel, skommel, skud, ratel en raas. Om die Merk Vier in ʼn reguit lyn te hou, is soos om ʼn trop katte aan te jaag. Dit is nie dat die voertuig nie in dieselfde sin as “aërodinamies” genoem kan word nie – dit hoort nie in dieselfde hoofstuk nie. Dit kloof nie die lug nie, dit kneus dit. Veral as Joachim sonder waarskuwing die toring draai, iets wat hy sporadies en met groot uitbundigheid doen.

    “Ennnn… ons gooi hom oor die boeg aan die windafkant!”

    Die Merk Vier wissel twee bane na die bakboordkant voor ek die nodige korreksie met die stuurwiel kan maak.

    “Ahoi! SAS Volkswagen!” bulder Joachim in ʼn mikrofoon en die groot luidsprekers kaats die klank oor die Volla agter ons.

    “Ons nader ʼn padblokkade!” eggo Joachim se stem. “Moontlik gaan hulle nie tevrede wees as ons daardeur gaan nie. Dit kan wees as hulle op ons skiet. Moenie oor ons bekommerd wees nie. Ons vel is dik. Julle vel is dun. Daarom, met die eerste geleentheid anderkant die padblokkade, versnel en steek ons verby en hou julle spoed só dat ons kan byhou. Vrees nie, liewe maatjies, vir julle sal ons ʼn skans wees!”

    Die kar waggel weer wanneer hy die toring terugdraai, maar ek het dit dié keer verwag en kompenseer netjies daarvoor. Het Micki die knap stukkie pantserkarloodsing gesnap en skat sy dit behoorlik na waarde?

    Tarara-RAM!—tarara-RAM!—-tarara-RA!-ra-ra-RAMM!

    Ons dawerjaag tussen hoë geboue wat soos kranse op ons neerfrons deur, in die duister kol aan die einde van die dubbelpad, steier regs en dan skommelhink ons na links op die ou N1, maar nie ver nie. Voor ons is ʼn volgroeide militêre wagpos met sandsakke, doringdraad,  skelwit ligte op hoë pale, ʼn knewelrige kragopwekker op ʼn sleepwa en agter dit alles ʼn paar voertuie in lukrake rangskikking en nege tente drie-by-drie opgeslaan.

    Siviele voertuie staan snoet-teen-stert in die regterbaan, rygoed van uitgewekenes, opgestapel met bagasie. Ek het ʼn indruk so blywend dis asof dit op selluloïed in my skedel ontwikkel is van ʼn peperduur, eksklusiewe 850 BMW afslaandakkoepee met ʼn matras op die dak met dun skitou wat om dit en by die vensters in en om vasgespan is en bo-op dit is tasse, sakke, komberse en selfs ʼn yskas.

    Mense staan rond buite die voertuie, geagiteer en senuweeagtig, opvlieënd en desperaat. Troepe op patrollie hou die linkerbaan skoon, ontruim vir die gebruik van EPS se rooi voertuie… en ʼn 1943 South African Reconaissance Vehicle Mark IV met ʼn fopkanon voor en ʼn fopbrigadier in die toring en ʼn stoeier agter die wiel. En, reg agter dit, ʼn gestroopte Volkswagen-kewer vol ietwat gebruikte motorfietsers.

    Tarara-RAM!—tarara-RAM!—-tarara-RRR..!

    Die ouverture stop kortaf en word vervang met… ʼn soettanniestem wat sing hoe baie sy hou van reëndruppels op rose en snorbaarde op katte en helder koperketels en warm wolmoffiehandskoene. (Goed, ek het dit voorheen al iewers gehoor en weet nou dat dit Maria se slamppamperliedjie uit “The Sound of Music” is.)

    Of Joachim se radio-oproep gewerk het, is nie seker nie; die valpaalhek het nie oopgegaan nie, maar niemand het op ons geskiet nie. Die troepe by die hek gaap ons aan en een begin dit lig totdat iemand op hom skree en hy dit senuweeagtig laat val. Miskien as ons stilhou, kan Joachim ons weg deur bluf en onderhandel, maar dan staan ons en ons is in hulle mag, en een van die Maarskalk se beginsels is om nooit staat te maak op die inskiklikheid van jou opponent nie.

    “Schumacherrrrr!” juig Joachim in die toring en hy skop my met sy blink reënmodderbespatte skoene teen die agterkop.

    Nou ja, dit is sý kar. Ek is redelik seker dat die paal ons in ons spore gaan stop. En dit sou, as ons iets so tengerig soos ʼn Ford-bakkie met ʼn stampstellasie vooraan bestuur het. Maar ʼn Ford weeg nie 6,4 ton sonder ʼn fopbrigadier in die toring nie en ʼn Ford se bakwerk is nie gemaak van 12-mm pantserstaal nie. Ons buig daardie rooi-en-wit paal soos ek vroeër die aand ʼn aluminiumspies om ʼn rampokker se nek gebuig het en ons is deur, dwarsdeur, dawerend begelei deur die tannie wat sing van roomkleurige ponies en bros appelterte.

    Sekuriteitswagte spaander weg voor die slingerstormende Merk Vier. Een arme dapper drommel steek wel botweg in ons pad vas en in ʼn onbesonne filantropiese oomblik besluit ek om hom nie in die teeroppervlakte in te smeer nie. Ek hang aan die stuurwiel na reg en die Merk Vier hel oor na stuurboord en ek moet sagkens stoei om dit weer op kiel te kry want die stuurwiel het genoeg speling om ʼn drywer se insette vir ʼn volle kwartrotasie irrelevant te maak. Die blok tente duik voor ons op en ek het net nie genoeg selfvertroue om weer woes aan die stuurwiel te trek nie en ons is deur een!, twee!, drie! tente en bokspringend oor wat – of wie – ook al daarin was.

    “Ek het dit geweet! Ek het dit geweet!” jubel Joachim. “Niemand skiet op ʼn oudtydse kar en Julie Andrews nie!”

    Wel, nie onmiddellik nie. Nie totdat hulle tot verhaal gekom het nie.

    Die Volkswagen kom vol wippende gereedskap en wapperende motorfietse by ons verby, en dit teen bekwame spoed. Net daarna tref ʼn swerm klein maar baie harde en baie vinnige voorwerpe die agterkant van die Merk Vier.

    Joachim en Dennis stort van hulle staande posisies in die toring af tot op hulle sitplekke in die Merk Vier.

    “Hulle skiet op ons!” skater Joachim. “Hulle skiet op ons!”

    Ek persoonlik vang nie die grap nie, Micki gee staccato gilletjies en Dennis maak verbysterde “hmmfff!”-“hmmfff!”-geluide.

    Voor ons trek die Volkswagen se rooi remligte klein in die verte.

    ʼn Oomblik later is Joachim weer in die toring.

    “Waar gaan hulle heen?” vra hy. “Ek het gesê hulle moet teenaan ons bly.”

    Dit kom daarvan as jy nie ʼn motorfietser se geswore eed op skrif kry nie.

    En die tannie sing van meisies in wit rokkies met blou satynserpies en nog ander goed waaraan sy dink wanneer die hond haar byt of die by haar steek.

    By die Paardeneiland-afrit hel ons oor na links en vind ons steierende pad na Milnerton-weg waar ʼn waansinnige toneel op ons wag. Van Rugby en Berea af, is daar ʼn straatpartytjie voor die ou verslete vis-en-gatsbywinkels, drankstore, pandjieswinkels, dobbelkafees en sekswinkels; ʼn uitspattige, rondmalende roesemoes van dronk, guitige mense in ʼn frenetiese laaste dans om konkas hoogbrandende vure en motorwrakke. Groepies drink en strompel koersloos, paartjies bots hulle lywe teen mekaar, bendes mans en vrouens, wit en kleurling, dans spasties los van mekaar en kweperlatkannetjies sit en snuif gom en rook boom op die sypaadjies terwyl manne, opgestoom met adrenalien en testosteroon woes en onakkuraat na mekaar slaan met vuis en steek met gebreekte bottels en hier en daar lê liggame, dronk of dood soms teenaan paartjies wat kopuleer, freneties en onbeskroomd.

    Hier het die remme van beskawing losgespring en daar is ʼn vleeslike, vervallende losbandigheid in die atmosfeer; rotte wat mekaar baklei en vry voor die skip sink; ʼn gemeenskaplike offerfees aan Mefistofeles, ʼn Walpürgisnacht vir mense wat hand met die duiwel geskud het op die laaste dag van hulle aarde.

    Ons is vir hulle vars vlees, ongenooi en net welkom om verteer te word. Daar is nie aanduiding dat hulle voor ons gaan wyk nie; bolippe trek van tande weg, vuiste skud in die hoofligte van die Merk Vier en gooi bottels na ons.

    Die tannie hou op sing van deurklokkies en sleeklingels en ganse met die maan op hulle vlerke. Haar paaiende stem word vervang deur ʼn skreiende alarm en na ʼn paar gille daarvan deur orkesakkoorde wat heen-en-weer, op-en-afsaag in ʼn bloedstollende melodie wat bekend is aan alle oorlogfliekkenners: Die helikoptertema uit Coppola se “Apocalypse Now.” Rit van die Wälkure. Wagner!

    “Ek lief die reuk van napalm in die oggend!” skree Joachim wat nou weer by die toring uitstaan oor die luidspreker.

    Hy skop my teen die agterkop.

    “Trap Jood! Stormspoed vooorenTOE!”

    Ek kners op my tande, trek my oë op skrefies en greep die stuurwiel witkneukelend vas. Die versnellerpedaal word deur my regtervoet gebêre en die Merk Vier ploeg vorentoe.

    “Nogmaals in die bres, liewe vriende!” hef Joachim uitgelate, dramaties. “Nogmaals!

    “Of stop die muur toe met ons Boeredood!

    “Want as die knal van oorlog in ons ore blaas!

    “Maak dan soos die tier!

    “Verstyf die sening, roep op die bloed!

    “Vermom innemendheid met hardgebakte briesendheid!

    “Want hy wat sy bloed stort met my hierdie nag!

    “Is my broer!

    “Van hierdie dag tot die voleinding van die wêreld!

    “Sal ons onthou word,

    “Ons weiniges, ons gelukkige paar!

    “Ons bende broers!”

    Waar hy daaraan kom, weet ek nie, maar hy hou dit vol en nou bars magtige knalle uit die kanon en masjiengeweer los, dié keer met donderende volume want dit is oor die klankversterker verhewig.

    Hulle val nou voor ons weg, woedend en wraaklustig.

    Ek tref ʼn vuurkonka en die vonke spat skroeiend deur die naglug. Kooltjies trek by my oop uitsiggleuf in en ek swets wanneer hulle my in die gesig steek.

    Dis asof ons in ʼn kranksinnige reguit doolhof is en die straatblokke net nooit ophou nie.

    “Oë links!” skree Joachim. “Saluut! Salueer!”

    Ons gaan by die Merk Vier se voormalige tuiste van vyftig jaar verby: Die MOTH-klub, waar ʼn ou twintigponder en ʼn lugafweerkanon nog waghou.

    Maar die liggame, die liggame, die liggame… die dansende, fornikerende, onstuimige, benewelde, selfmoordgierige liggame voor en links en regs en agter ons. Ek tref nie baie nie, maar ek ry  nie almal mis nie. Moedeloosheid word matige paniek in my. ʼn Vrees groei soos mosslierte aan my binnekant dat hulle net naderhand nie meer gaan padgee nie en die weerstand gaan net opbou en fermer word totdat die huid en borsbeen en ingewande so dig gaan word dat die kar langsamer sal vorder, al hoe meer traag, stadig, totdat dit hulpeloos gaan vasval teen walle van wandelende lyke en dan gaan hulle teen die wande van die Merk Vier opsypel en in en hulle gaan ons beetkry en verdeel, in stukke; pluk, skeur, hap, trek…

    En dan word die wegvallende see van mense yler na die buiterimpels van die gefuif toe en leeftye later breek ons deur na waar mense verdwaas in skraal groepies drentel.

    Ons pyl noord, uiteindelik oor Table View-weg in die rigting van die renbaan en dan daar verby met die nywerheidspark aan ons regterkant.

    Dan is die musiek stil en die  kunsknalle van die kanon en masjiengeweer hou op.

    Dis skokkend stil al suis die wind deur die uitkykpoort en om die wa en al dreun die V8-enjin.

    My asem word minder diep en meer egalig. Ek kom agter dat ek op my tande kners en dwing myself om my onderste kake te laat ontspan. Agter my hoor ek vir Micki saggies huil.

    Wanneer Joachim praat, is selfs hy bedees.

    “Jood!” sê hy. “Stop!”

    Ek trap die rem en die koppelaar in en werk die ratte af en knars elkeen van hulle selfs al konsentreer ek op die dubbelontkoppeling met die linkerste pedaal.

    Die Merk Vier kom tot roerloosheid. Die enjin luier.

    “Stoot terug,” sê hy.

    Ek vind trurat en die pad voor my word ver.

    “Draai regs,” sê hy. “Regs, regs, regs, rehhhgs…”

    Die stertkant van die Merk Vier stoot dwarsoor die pad.

    “Stop!”

    Die hoofligte van die pantserkar val op ʼn groot terrein met hoë gietbetonmure. Reg voor ons is ʼn dubbelhek van swaar staal en agter dit is ʼn kantoorgebou. Bo dit is ʼn ontsaglike groot boogvormige naambord.

    Ek lees daarop: “Citadel Safe Storage,” en weet ons het opgedaag.

    (Lees vervolgens Bodem boek II, 11.)

  • Bodem boek II, 9: Die uittog

    Bodem boek II, 9: Die uittog

    bodemII‘n vervolgverhaal deur Gustav Venter

    Bodem I is reeds volledig.

    Lees eers Bodem boek II, 8.

    Die Suid-Afrikaanse Verkenningsvoertuig Merk IV het met onderskeiding in Noord-Afrika gedien waar dit hoofsaaklik deur Suid-Afrikaanse plaasseuns aangewend is, en hierdie willewragtags het geweet hoe om die meeste uit die eienaardige regop kar te haal.  Geen duin was te hoog of sand te diep of oppervlakte te gebroke vir hulle nie. Later, in Sisilië en Italië, is die voertuig in logge kolomme gekniehalter en het dit ʼn onverdiende swak reputasie gekry. Na die oorlog is dit in ʼn verbasende groot verskeidenheid lande se weermagte opgeneem. Die Rhodesiese weermag het hulle sʼn in 1972 laat aftree terwyl die Sipriese Nasionale Wag dit so laat soos 1974 teen die Turke ingespan het. Glubb Pasha se Arabiese Legioen is daarmee in Transjordanië toegerus.

    In hierdie karre is ʼn reeks tale gehoor, van Afrikaans en Engels tot Italiaans en Japannees. Tog dink ek daar was nooit ʼn meer onvanpaste bemanning vir ʼn Merk Vier as ʼn nomadiese stoei-afrigter, ʼn popmooimeisietjie, ʼn mislukte akteur en ʼn maer man met ʼn aluminiumtas vol radio’s nie. Die bestuurder – in weermag-Afrikaans altyd ʼn “drywer”- het gou ʼn paar dinge agtergekom: Die ratkas het nie sinchroniese ratte nie, die koppelaar is verbasend sag om in te trap en jy het arms soos Popeye na ʼn blikkie spinasie nodig om die stuurwiel te draai wanneer die voertuig stadig beweeg.

    Al hierdie dinge het ek geleer binne die eerste ses meter van die eerste been van ons eerste rit met die Merk Vier. Ses meter, want dit is hoe ver ons gery het. Ek het die voertuig vorentoe laat rol tot ek redelik seker was die lyf se volle 5,51 meter was uit die motorhuis, toe hang ek behoorlik aan die stuurwiel na links. Skaars het ek die wending gemaak of Joachim sê ek moet stop. Hy wen die een slingerwiel bo my teenkloksgewys en die toring swaai links.

    Hy staan regop in die toring en met ʼn ietwat pynlike gesukkel hys homself uit die voertuig, gaan sit op die romp en skuif af tot sy voete grond voor die motorfietsers se stoorplek vat. Ek druk die vensterplaat aan my linkerkant af om te sien wat hy doen. Met die kort haelgeweer in sy linkerhand loop hy tot teen die roldeur en raps met die dubbellope daarteen.

    “Julle daarbinne!” sê hy. “Goed. Ek het ʼn aanbod vir julle. Kan julle my hoor?”

    Agter my luier die V8 lomerig en ek kan nie hulle antwoord uitmaak nie.

    “Ek gaan die deur nou oopmaak,” sê hy. “As julle iets probeer, en ek bedoel, as een van julle skielik beweeg, is dit die St. Valentynsdagslagting van vooraf. As jy nie weet wat dit beteken nie, dit beteken ek gaan jou skiet. Ek waarsku julle.  Ons het nou baie meer as ʼn haelgeweer by ons. Voor julle iets doen, kyk eers buitekant toe. Dan besluit julle.

    “Goed?

    “Goed. Ek maak nou die deur oop.”

    Ietwat onhandig haak hy die bloudraadgrendel wat ek geprakseer het los, buk en trek die roldeur oop. Hy staan onmiddellik terug en skyn in die motorhuis in met sy flits. Ses verrinneweerde en gekrenkte motorfietsers kyk terug.

    “Menere,” sê Joachim, “ek gaan vir julle iets gee wat julle nie verdien nie: ʼn Kans. Julle kan hier bly en hier sal hulle julle kom haal en uitwis. Julle kan die nag in vlug op julle eie. Of julle kan saam met ons kom.”

    “Is daar plek vir ons?” vra Ylbaard.

    “In die Merk Vier? Dis ʼn gepantserde verkenningsvoertuig, nie ʼn gepantserde troepedraer nie. Kort antwoord: Nee.”

    “Nou hoedemoer moet ons bybly? Op ons voete?”

    “Ek het gedink daarmee, die Volkswagen.”

    “Ons weet nie eers of hy loop nie.”

    “Hy loop. Ek was vir weke elke dag hier om na my pantserkar te kom kyk en die persone wat die Volkswagen herbou het se projek was op datum en klaar.”

    “Orraait! Woes! Ja, ek bedoel, já!

    “Sparkie!” roep hy na ʼn skraal lid met ʼn oorhanggebit en ghrieserige swart hare. “Gooi, pappa, gooi! Swaai die motor en kyk of hy skop.”

    Sparkie werp homself agter die stuurwiel in en tas vir ʼn aansitter.

    “Fokkol sleutel!” sê hy bitter.

    “Wat maak ons nou?” vra Ylbaard vir Joachim.

    “Ingesout in die semi-onderwêreld soos julle is, kan ek nie sien dat julle moeite sal ondervind om die voertuig op ʼn meer informele manier aan die gang te kry nie.”

    “Jy wil hê ons moet hom hot-wire?”

    “Ek los die tegniese besonderhede vir julle. Maar wat julle ook al hoe ook al doen, doen dit baie gou. Die Negroïdiese Filistyne is op ons.”

    “Wat van ons families?”

    “Waar is hulle?”

    “Table View.”

    “Dan het ons nog bietjie tyd. Laat ons net eers wegkom, ʼn meer beheerbare vesting ontwikkel en dan kan julle hulle gaan haal.”

    “Pel! Regtig pel?”

    “Regtig. Daar is natuurlik voorwaardes.”

    “Noem hulle pel, noem hulle!”

    “Julle doen wat ek sê.”

    “Geen probleem nie. Geen, geen probleem nie. Ek sweer!”

    “As ons julle nodig het, onthou julle skuld my en ek kollekteer altyd.”

    “Absoluut, abso-blerrie-luut!”

    “En jy hou op om my ‘pel’ te noem.”

    “Dit kan ek doen. Wat moet ek jou noem?”

    “My naam is Joachim…” Huiwering. “Julle kan my ‘Brigadier’ noem.”

    “Sweer! Jy ʼn brig, pel, ûhhh, Brigadier?”

    Huiwering. Aansienlik korter dié slag.

    “Ek is.”

    “Blerrie nice!”

    “Goed. So kry die ding aan die gang. En kry vir julle wapens. En dan, as ons ry, bly by. En ek bedoel, bly teenaan ons. Daar moet nooit meer as ʼn telefoongidsdikte tussen ons wees nie. As ons op die sypaadjie ry, ry julle op die sypaadjie. As ons oor ʼn spoorlyn ry, ry julle oor die spoorlyn. As ons by trappe afry, nou ja…”

    “… dan ry ons by trappe af!”

    “Ja.

    “En kry vir julle wapens.”

    “Wat ons waar kry?”

    “Ek praat nie van vuurwapens nie. Kry slaangoed. Hamers. Spanners. Koevoet as hier een is. Grawe. Stokke. Steekgoed. Skroewedraaiers.

    “Ou vriend?”

    “Yes, yes?”

    “Beweeg jou blerrie gat! Beweeg, beweeg, beweeg! Ons moet weg. Toe nou.”

    Hoop is ʼn wonderlike lewenseliksir. Ruwe nagsluipers wat oomblikke tevore mismoedig tussen drie mure en ʼn geslote roldeur gesit het, is die volgende oomblikke vol doelgerigte energie. Terwyl Sparkie en Ylbaard begin om drade aan die stuurkolom te ontrafel, ruk drie ander kabinette en trommels oop en begin om gereedskap en implemente in die oop Kewer te gooi. Twee van hulle kom uit die hoek gewaggel met twee lang gasbottels, lugslurpe en gassweisspuitstukke.

    “Wat julle mee gaan wat?” vra Ylbaard sonder om sy hande van die Volla se oop drade te verwyder.

    “Dit bottels is nog vol,” steun een van die draers. “Asetileen  én suurstof!”

    “En julle gaan dit waar sit?”

    “Ons maak plek,” sê die ander draer.

    Hy stoot sy bottel sodat dit regop staan en help sy maat om sy groot staalbottel agter die bestuurdersitplek in te laai.

    Die Volkswagen proes skielik en kom vrolik, lawaaierig aan die gang.

    Joachim klim terug in die toring terwyl die motorfietsers hulle makker met die gewonde been voor in die passasiersitplek installeer.

    “Drywer!” beveel Joachim. “Ry! Draai regs as jy by die uitgang uitgaan.

    “En Jood, sit jou ligte aan. Ons gaan niemand fop deur te probeer om deur die strate te sluip nie.”

    Die motorfietsers hoop die laaste gereedskap en implemente op die Volkswagen en sak dit behoorlik toe; werp hulle lywe eenvoudig bo-op wat onder hulle is. Die potsierlike kar sak op sy suspensie en wanneer dit ʼn tree of wat vorentoe rol, kan ek duidelik die wiel teen die bakwerk hoor skuur.

    Ek laat die koppelaar van die Merk Vier uit en die swaar kar kruip vorentoe. Ek mik versigtig om die muur van die gebou en gaan met die motoringang uit. Waar dit met die pad aansluit wag ek vir ʼn oomblik en draai regs met die teerpad af. Die ligte van die Volkswagen stoot weerskante van die pantserkar verby.

    Die Merk Vier se V8 gee ʼn aangename, gesonde dreuning en as ek die versneller diep intrap klim die enjinklank geleidelik teen die toonleer op. Dis nou nie juis ʼn skop in die rug nie, maar die voertuig versamel snelheid en teen die einde van die straatblok stoom ons teen ʼn bekwame hoeveelheid knope vorentoe.

    Dit vat konsentrasie om die pantserkar in ʼn reguit lyn te hou. Hierdie perd is van ʼn ander kleur as enige moderne voertuig. Jy moet gereeld verstellings maak om reguit te ry en dit vat my ʼn dosyn probeerslae voordat ek die koppelaartrap-neutraalskakeling-koppelaartrap-ratskakeling onder die knie kry. Die drywer se uitsig is beperk tot ʼn reghoek voor in die pad. Dit tref my dat oorlogtydse drywers dié voertuie vir dae aaneen oor rowwe terrein geloods het en ek is diep beïndruk. Manne van staal in hulle staalkarre.

    Die verlate stad is somber in die nag. Dis asof die rommel soos reuseswamme oor die sypaadjies en tot in die strate gegroei het. Winkelvensters is gebreek en meeste van hulle al gestroop. Motorwrakke staan blind en tandeloos en ʼn groot proporsie van hulle lê op hulle sye en selfs dakke. Dis asof die sterwende stad begin skubbe van glas afwerp het en die skerwe glim soos nagemaakte juweliersware. Lamp-, telefoon- en verkeersligpale staan windskeef en elektriese drade is gemufde droplekkerdrade in die maanlig.

    Die sluwe, slingerende straatkatte sypel deur stegies op die skarrelspoor van rotte en word op hulle beurt op loop gesit deur die brakke met prominente skelette.

    Ek is ewe skielik diep geroer, so hewig geraak dat die weemoed dwars in my keel sit asof my adamsappel in hout verander het. Hoe het dit gebeur? Hoe het ons toegelaat dat hierdie juweelstad so weggekwyn het, so gemuf en verstik het, so afgeskilfer en afgerem en afgedop geraak het? Was hierdie moederversameling van beton en teer en sandsteen en baksteen en glas en lanings en tuine en antieke bome dan van so min waarde dat niemand kon veg om dit te red teen dié wat net sou veg om dit te vernietig nie?

    ʼn Langvingerhandjie kom rus op my skouer en ek krap die ratte wanneer ek verwissel. Micki hurk op die vloer en weerskante van haar is Joachim en Dennis se bene. Hulle kan bo by die toring uitkyk. Ek het die klein klapgleuf voor my, maar Micki het geen venster tot haar beskikking nie en leun vorentoe om by my gleuf uit te kyk.

    Ons ry noord en draai dan oos in die harde, koue voertuig wat skommel en dreun. In die ou Adderleystraat draai ons links en aan ons regterkant, nie ver nie, is daar die oranje gloed van brande en bo die gedreun van die enjin hoor ek die tromslae van geweervuur.

    “Dennis,” sê Joachim iewers bo my in die wind, “is jy op EPS se net?”

    “Ek is.”

    Ek vermoed dat hy een van sy radio’s aan Joachim oorhandig het.

    “Die roepsein by die padversperring?” vra hy.

    “5 Alfa Bravo.”

    “5 Alfa Bravo! 5 Alfa Bravo!” hoor ek vir Joachim in Engels oor die radio roep. “Dit is 1 Golf 9, 1 Golf 9, ek nader julle in rooi pantservoertuig , EPS-kleure van die suide af. Verwagte tyd van aankoms is vyf mikes, ek herhaal, vyf mikes, twee voertuie in echelon.

    “Ek vra ongehinderde deurgang. Ek het ʼn vrag ontstekers en is dringend onderweg na Delta Victor 1, Delta Victor 1. My magtiging is Delta Romeo, Delta Romeo. Versoek dat jy bevestig met Delta Romeo.”

    “Delta Romeo?” roep ek oor my skouer.

    “Derek Regent,” antwoord Joachim uitgelate. “Die groot kraai self.”

    Sy waagstuk slaan my asem weg. Enige iemand wat uitgevang word dat hy die enigmatiese eienaar van Executive Protection Services se naam ydellik gebruik, is in meer moeilikheid as wat enige mens kan verwerk.

    “Hoe weet jy hulle gaan dit nie opvolg nie?”

    “Geen manier hoe ek kan weet nie. Ek maak staat daarop dat by die padblokkade hulle te geïntimideer sal wees om hom nou te pla.”

    “Hoe ken jy hulle roepseine en prosedures?”

    “Dennis,” sê Joachim. “Hy monitor hulle al vir weke. Hy het ʼn hele databasis van roepseine en hulle gebruikers opgestel.”

    “Gaan dit werk?”

    “Ons gaan enige oomblik uitvind, gaan ons nie?

    “Jood?”

    “Ja?”

    “As jy by die padblokkade kom…”

    “Ja?”

    “Moenie rem nie. As hulle wys jy moet stop, gaan net vinniger. Kies die punt van minste weerstand.

    “En as jy daar kom – gaan reguit deur dit.”

    Ons ry met ʼn veteraanvoertuig deur die strate van die sterwende stad en iewers voor my is senuweeagtige manne met verwoestende wapens en vingers wat span om die snellers.

    (Lees vervolgens episode 10 van Bodem boek II.)

  • Bodem boek II, 8: Die kar

    Bodem boek II, 8: Die kar

    bodemII‘n vervolgverhaal deur Gustav Venter

    Bodem I is reeds volledig.

    Lees eers Bodem boek II, 7.

    Die Westerse mens is geprogrammeer om oplossings te bedink die oomblik wat hy homself in ʼn krisis bevind. Hoe hewiger die situasie, hoe korter die tyd waarop hy vir oorlewing fokus. In die Ou Dae, toe almal nog gedink het sulke dinge was belangrik, het mense ʼn verhoging in motorpaaiemente, byvoorbeeld, as ʼn krisis beskou. Natuurlik was dit nooit ʼn saak van lewe of dood nie, en begrotings is herrangskik om die probleem oor ʼn tydperk van, sê nou maar, sestig maande op te los. Oorlewing het ʼn vyfjaarprojek geword.

    Foeter ʼn groepie voortvlugtendes in die donker op, steek ʼn atletiekspies in een se been, skyn ʼn flits in hulle oë en rig ʼn haelgeweer op hulle, en dit word as ʼn intense bestaanskrisis beskou. Vir hulle is oorlewing nie meer iets wat oor jare plaasvind nie, maar oor sekondes, ʼn halfuur op die meeste.

    Daar was hulle, hierdie verweerde groepie vlugtende motorfietsers, verslaan en verslae, en duidelik was al wat hulle uit die greep van Voorsienigheid of Noodlot kon smeek, is om net nog ʼn halfuur, ʼn uur op die meeste, te oorleef. Hulle was bereid om te smeek daaroor, al sou dit vernederend wees. Selfrespek is belangrik oor die lang duur en weeg darem niks in vergelyking met oorlewing wat ʼn prestasie oor die volgende paar sekondes vereis nie.

    Meneer Dik Ylbaard verwag duidelik die ergste en probeer dit afweer deur te pleit: “Pel, luister, luister, asseblief. Ons is nie diewe nie, ons is nie sleg nie, ons is net ouens, gewone ouens, wat net probeer om te bly leef. Ons kos is op, ons geld beteken niks, ons is desperaat, desperaat, desperaat.

    “Ek het ʼn vrou en kinders wat wag dat ek terugkom. Elkeen van ons het familie, het vriende. As ons nie teruggaan nie…”

    Hy byt sy onderlip vas en dié begin bewe.

    “Ek verstaan,” sê Joachim. “Ek verstaan. Ek weet hoe dit is. Natuurlik weet ek. Ons trap self water, so al wat ons kan, net om hierdie ellendige nag te oorleef.”

    “Ja!” sê Ylbaard, bemoedig deur die begrip in Joachim.

    “Maar julle hét ons aangeval,” sê Joachim en prik daarmee die ballon van hoop wat in Ylbaard uitgesit het. “En dit nadat ek redelik was met jou en jou elke kans gegee het om ons te los om ons gang te gaan.”

    “Ja,” erken Ylbaard bedremmeld. “Maar ons kon nie weet dat julle… dat julle ordentlik is nie!”

    “Ordentlik!” Joachim grinnik. “Is jy ernstig? Kan ek dit op skrif kry? Ordentlik!”

    “Ek bedoel, ek bedoel net… Luister net pel… pel!”

    “Wat wil jy hê moet ek met julle doen?”

    “Laat ons gaan! Laat ons net hier uitloop. Ons is weg! Net ʼn minuut en julle sien ons nie weer nie!”

    “Of julle draai om en bekruip ons weer.”

    “Nee! Nee, nooit! Ek belowe. Ek be-LOOO-we! Ons vat pad. Jy sal ons nooit weer sien nie, nooit, nooit, nooit!”

    “Pel, pel, pel! Jy moet mooi dink, mooi dink! Ons is nie honde nie! Jy kan ons nie net skiet soos honde nie!”

    “Ek is nogal nie die soort wat honde skiet nie. Mense wat my sonder rede aanval…”

    “Pel hoe moet ek vir jou nog sê ons is jammer? Ons is, ons is, ons ís!”

    “Goed!” sê Joachim, nou weer streng. “Hier is wat ons gaan doen. Ons gaan julle toesluit, in julle garage.”

    “Jy kan ons nie hier los nie!”

    “Jy het geen idee wat ek kan of nie kan doen nie! Moet jy nie vir my voorskryf wat ek kan of nie kan  nie of sal of nie sal nie.

    “Ons gaan julle toesluit. Julle het genoeg gereedskap daar om uit te breek as ons eers… ons besigheid gedoen en weg is. As julle… as julle begin om aan die deur te hamer of met iets te slaan of enige geluide maak voor ons weg is, ek sweer ou maat, dan maak Jood hier die deur oop en ek skiet elkeen, elke liewe een van julle, voor die voet, gesinne of nie gesinne nie.

    “Dis hoe dit gaan werk. Verstaan jy?”

    Om toegesluit te wees in ʼn motorhuis terwyl moord en brandstigting op pad is, is niemand se idee van ʼn ideale situasie nie, maar sowaar, dit klop die alternatief soos vervat in die dubbellope van Joachim se Lupara.

    ʼn Minuut later staan Joachim, Micki en Dennis – met die aluminiumtas onder sy arm – en kyk hoe ek die roldeuraftrek en met ʼn stuk bloudraad deur ʼn gat in die metaalgeut waarin dit afgly en ʼn gat in die deur self grendel.

    “Nou wat nou?” vra ek vir Joachim toe ek regop kom.

    Hy skyn met die flits op die geslote motorhuis aan ons linkerkant. Ek bekyk hierdie roldeur, stap na dit en pluk aan die horisontale plaat wat as handvatsel dien. Die hele gee vertikaal effens skiet, maar haak dan onbeweegbaar vas.

    “Jy kon gesê het dat ek ʼn koevoet of iets gekry het om die deur mee oop te breek,” mor ek.

    Ek plant my voete wyd, gryp die handvatsel, byt op my tande en begin boontoe beur.

    “Errmm, Jood,” sê Joachim. “kom ons gebruik maar die sleutel.”

    Hy steek sy hand in sy broeksak en haal ʼn kettingkie uit en hou dit voor hom. ʼn Klein, blink sleutel hang daaraan. Ek gryp dit effe vererg uit sy hand, wikkel dit in die slot, draai dit en hoor hoe die sluitstawe wegskuif en trek die deur oop. Ek weet nie wat ek verwag het nie, maar dit was nie wat voor my is nie:

    In die lig van Joachim se flits staan ʼn hoë voertuig snoet vorentoe, duidelik ʼn veteraan uit vervloë dae, met ʼn kantige bakwerk, die ene hoeke en plat vlakke en, van alle dinge, ʼn kort kanon en ʼn masjiengeweer in ʼn lae toring bo die romp. Dit is ʼn oudtydse pantserkar en omdat dit meer as twee meter hoog is, lyk dit smal op die groot wiele. Die hele voertuig is tamatiesousrooi geverf, die kleur van EPS se rygoed.

    Ek weet dadelik waarna ek kyk.

    “A,” sê ek. “Die MOTHS se Marmon-Herrington.”

    'n Merk IV, soortgelyk aan dié wat in die verhaal beskryf word
    ‘n Merk IV, soortgelyk aan dié wat in die verhaal beskryf word

    “Eintlik, “ sê Joachim, “is ‘Marmon-Herrington’ ʼn foutiewe benaming. Dit regte beskrywing is: ‘South African Recognaissance Vehicle Mark IV.’ Ons praat sommer van ʼn Merk Vier.

    “Dit is in Suid-Afrika ontwerp vir gebruik in die woestyn in Noord-Afrika tydens die Tweede Wêreldoorlog.”

    “Ry dit?”

    “Dit beter. Anders is ons kendiep in die onwelriekende.”

    “So jy het dit nie verkoop vir skroot nie?”

    “Is dit wat hulle by die MOTHS sê?”

    “Dis een van die teorieë, hoor ek.”

    “Nee, ek het dit nogal nie verkoop nie. Ek het dit laat restoureer, soos ek belowe het.”

    “Maar jy het dit nie teruggevat MOTHS toe nie.”

    “Dink net hoe spyt sou ons gewees het as ek het.

    “Kom help my.”

    Die res van die motorhuis lyk baie soos die een langsaan, met werksbanke, rakke en kabinette. Joachim kry ʼn paraffienlamp uit een van die kabinette en steek dit op en hang dit hoog aan ʼn spyker teen die muur.

    “Dink jy jy sal dit bestuur kry?” vra hy vir my.

    “Gaan jy nie?” vra ek.

    “My plek is in die toring,” sê hy.

    “Ek sal seker regkom,” sê ek.

    Ek het die laaste dekade op vreemde plekke uitgespoel op soek na ʼn minder konvensionele lewe. As ek ʼn kruiptrekker hoog in Ecuador se berge kon opereer, kan ek seker ʼn pantserkar onder die knie kry.

    “Die tenk is vol petrol,” sê Joachim.

    “Petrol?”

    “Ek het daaraan gedink om ʼn diesel te laat inbou,” sê hy. “Maar daar is niks eintlik fout met die motor nie. Dit is, as jy moet weet, ʼn 95-perdekrag Ford V8-enjin.”

    “95 perdekrag?” vra ek skepties.

    “Dis sterk genoeg,” sê Joachim. “Dit gee vir ons ʼn topspoed van so 80 kilometer per uur. Dis genoeg, glo my, oorgenoeg as jy eers die onderstel beleef het.”

    “4 x 4?”

    “Dit is! Kyk, wat dit eintlik is, is ʼn Ford-3-ton-trokonderstel met ʼn pantserbakwerk op. Die eerste modelle se enjin was voor, maar dit het dit kwesbaar gemaak. Eintlik wat hulle met die Merk Vier gedoen het, was om die bakwerk en die kroonrat om te draai. Dit beteken die voertuig ry eintlik agteruit. Daarom, wanneer dit in 4 x 2 is, trek dit met die voorwiele.

    “Goed, kom ons klim.”

    “Waar? Ek sien nie deure nie.”

    Joachim trek ʼn plaat langs die bestuursposisie voor aan die voertuig plat.

    “Kan jy hier inklim?” vra hy. “Dit is eintlik ʼn venster, maar dit sal handig wees as jy daardeur kan inklim. Anders moet jy agter op die voertuig en deur die toring inklim.”

    Ek meet die venster so met die oog. Dis nie baie groot nie en ek het ʼn swaargewigstoeier se skouers en borskas.

    “As ek moet,” sê ek, “sal ek.”

    “Jy moet.”

    Ek trap op die voorwiel en klim op die stewige modderskerm.

    “Jy het nie dalk ammunisie nie?” vra ek en klop op die kanonloop. “Wat is die kaliber buitendien?”

    “37 millimeter. Nee, ek het nie ammunisie soos ek en jy ammunisie verstaan nie.”

    Die masjiengeweerloop langs die kanon is in ʼn geperforeerde verkoelingshuls.

    “Vickers?” vra ek.

    “Ek wens. Browning 7,62.”

    “Sonder ammunisie.”

    “Sonder ammunisie,” beaam Joachim. Hy dink vir ʼn oomblik, skud sy kop. “Geen ammunisie.”

    Ek steek eers my linkerbeen en dan my regterbeen in die voertuig, sit op die vensterbank, gryp die bokant van die voertuigdak vas en wurm in tot op die harderubbersitplek met die lae rugleuning. Voor my is ʼn outydse, groot, bakelietstuurwiel. Die kontroles lyk darem of hulle almal op die regte plek sit.

    Bo agter my is twee sitplekke, een bedoel vir ʼn kanonnier en die ander vir ʼn toringbevelvoerder.

    Joachim jaag vir Dennis en Micki aan en ʼn rukkie later daal hulle van bo af in die voertuig in. Joachim sit links agter my en Dennis met sy aluminiumtas regs van my. Micki moet haarself reg agter my kleinmaak. Joachim het die paraffienlamp by hom en dit kaats ʼn dowwe lig in die kajuit.

    Ek kyk vorentoe. Die bestuurdervenster is ʼn lae, horisontale gleuf in die pantserstaal met ʼn kappie wat soos ʼn kepsdakkie bo dit staan. Die uitsig is beperk. ʼn Bestuurder wat sonder iemand in die toring  moet regkom, sal maar sukkel.

    “Dennis,” sê Joachim. “Die pyp wat van die gasbottel af kom, dit draai aan jou kant van die masjiengeweer in.”

    Ek wring my lyf om sodat ek kan sien waarvan hy praat.

    ʼn Moderne, langwerpige gassilinder is teen die binnekant van die toring aangebring. Dennis vroetel met ʼn dun plastiekgaspyp wat daaruit loop. Ek kyk om en sien hoe Joachim ʼn soortgelyke pyp aan sy kant bo teen die ontvanger van die kanon koppel.

    “Joune in?” vra Joachim vir Dennis.

    “Dit is,” sê hy.

    “Dit help nie jy trek die sneller nie,” sê Joachim. “Daar is ʼn knop net bo die handgreep. Jy druk dit met jou duim in.”

    “Goed.”

    “Druk dit. Net om te toets.”

    “Goed.”

    “Druk dit.”

    ʼn Reeks knalle hamer bo my.

    “Moer!” skree ek. “Ek dog jy sê geen ammunisie nie.”

    “Ek het nie gelieg nie,” sê Joachim. “Ek het vriende by ʼn rolprentrekwisietemaatskappy. Hulle het die wapens ombou. Dis eenvoudig. As jy die knop druk, spuit dit ontvlambare gas in die loop en ontsteek dit met ʼn piezo-elektriese aansteker, soortgelyk aan die ding wat ʼn gasstoof se plate met die druk van ʼn knoppie aansteek.”

    “En die kanon?”

    In antwoord blaf die loop bo my, heelwat harder as die masjiengeweer, en ʼn vlam lek die naglug.

    “Alles net vir effek,” sê Joachim. “Spesiale effek.”

    “Sal dit genoeg wees?” vra ek.

    “Ons gaan uitvind, gaan ons nie.

    “Jood?”

    “Hmm?”

    “As ons eers ry, jy het nie baie spoed nie, maar die ding weeg ses ton en die staal is 12 millimeter pantser. As dit nodig is om iets te stamp, moenie huiwer nie. Ry dwarsdeur en bo-oor.”

    “Ek het dit.”

    “Nou goed, die knop voor jou, by jou regterhand, druk dit in.”

    Ek druk die ronde rubberproppie voor my en agter my hyg ʼn knormoer en ʼn enjin kug, kug weer, klap en vat dan in ʼn bevredigende basgedreun.

    “Drywer!” sê Hans-Joachim Marseilles Bekker, “voorwaarts!”

    Ek los die koppelaar en die voertuig waggel vorentoe.

    (Lees vervolgens Bodem boek II, 9.)

  • Bodem boek II, 7: Die rotnes

    Bodem boek II, 7: Die rotnes

    bodemII‘n vervolgverhaal deur Gustav Venter

    Bodem I is reeds volledig.

    Lees eers Bodem boek II, 6.

    Die rot het ʼn keuse: Leer en leer vinnig, of word katkos.

    Ek dink ek, Dennis en miskien Micki het kennis uit die voorval met ons aanvallers opgedoen; ek weet Joachim het geleer.

    Die uitleg van ʼn stad in straatblokke bevorder ʼn dodelike soort lokval. As die lokvallers jou weg aan die eenkant versper en ʼn tweede groep jou terugvalroete agter jou toestop, is jy deeglik benadeel. Dit draai alles om vroeë bewuswording van die dreigende gevaar. Vir die voornemende struikrower is tydsberekening belangrik. As die prooi die voorste groep te vroeg gewaar, kan hy onttrek en sou die agterste afsnyelement te traag ontplooi, het die slagoffer steeds ʼn ontsnaproete.

    Joachim se maatreëls behels die verdeling van ons kwartet in twee groepies. Wanneer ons by ʼn kruising kom, dam ons vier bymekaar op. Hy maak seker die blok voor hom is skoon en dan skarrel hy en Micki tot by die volgende straathoek terwyl ek en Dennis op die uitkyk bly om te verhoed dat ons, soos vroeër die aand van agter af betrap word. Sou daar ʼn bedreiging voor Joachim-hulle opduik, kan hulle met gemak tot by ons terugval.

    Ek en Dennis sluip langtreë tot by Joachim wat om ʼn gebou op die hoek van die straat loer en ons doen dit teenaan die geboue, so vinnig as wat ons kan terwyl ons so onopsigtelik as moontlik probeer bly. Geluidloosheid en onsigbaarheid is nie dissiplines wat gewone mense in vredestye oefen nie en ek dink ons inligting kom uit TV-reekse en kinderjare se “cowboys en kroeks”-spelery.

    Micki staan teen Joachim en hy leun vorentoe, sy regterarm voor sy bors in die slinger gevou en die kort haelgeweer in sy linkerhand. Dit moes ons twee keer so lank as andersins geneem het om deur die besigheidsgebied te beweeg, maar ons hét sonder voorval tot by Loopstraat gevorder. Die wolkekrabbers is op ons roete deur laer, ouer gebou vervang; die kantoorblokke deur die snuistery- en restaurantbuurt van Langstraat en verder wes.

    Joachim leun terug.

    “Skoon!” sê hy en leun teen die gebou en trek diep aan die naglug om sy asem te herwin.

    Die reën het weggewaai en die hemel oop. Die wind druk die rook van die geveg agter ons weg en omdat daar geen lug- en ligbesoedeling is nie, beleef ons iets wat seker vir ʼn eeu nie in Kaap Mandela of Kaapstad gesien is nie: ʼn Nag besaai met sterre en ʼn helder skyfiemaan. Daar is genoeg hemelliggaamlig dat ek vir Joachim kan sien grinnik.

    “Jy orraait, Jood? Jy Dennis?” fluister hy.

    “Nooit beter nie,” fluister ek terug. “Aand in Kaapstad, Loopstraat saam met goeie vriende. Wat kan beter wees?”

    “Bly nou by ons.”

    Hy beweeg om die draai, Micki styf agter hom. Ek volg sondermeer en Dennis is net so na aan my.

    Die geboue is meer industrieel, met ʼn drukkery, ʼn motorfietswinkel en besigheid wat lugversorgers installeer. In die middel van die blok steek hy vas by ʼn nou motoringang.

    “Ons is hier,” fluister hy, nie dat ek weet waarom dié plek juis ons bestemming is nie.

    Joachim mik om in die motoringang af te beweeg toe ons ʼn hamerslag en ʼn geklingel van metaal hoor. ʼn Oomblik later sê iemand gedemp, sy lettergrepe kort en opmekaar.

    “My moer!” sê ʼn man. “Wat het ons hier?”

    “Dis ʼn Volla,” sê ʼn ander stem.

    “Dit was ʼn Volla,” reken ʼn derde.

    “Dink jy hy ry?” vra Nommer Twee.

    “Ons sal nooit weet nie,” sê Nommer Drie.

    “Nee man!” sê Nommer Twee. “Kom ons kyk.”

    “Ons kan nie!” sê Nommer Drie. “Dit sal te veel lawaai. Kyk die pype.”

    Nommer Twee mompel iets wat ons nie kan hoor nie.

    “Kyk vir iets wat ons kan gebruik,” sê Nommer Drie. “Goed wat ons kan saamdra. Wapens. Gereedskap. Enige kos.”

    “Kos?” vra Nommer Een. “Watse kos sal hier wees?”

    “Ons sal nie weet nie, sal ons? Tot ons gekyk het? Kyk vir blikkies, sakkies sop, koffie, tee, suiker.”

    Joachim trek sy kop terug en leun teen die muur. Ek leun tot by hom.

    “Kom ons gaan,” sê ek baie sag.

    Hy skud sy kop, maar ek is nie in ʼn bui om te wag nie. Daar is ten minste drie van hulle, moontlik meer. Ek begin straataf beweeg, maar hy keer my met die haelgeweer wat hy skuins voor my bors hou.

    “Ons moet hier ingaan,” fluister hy.

    Ek wil teëstribbel, maar hy sluip reeds met lang treë al teen die gebou in die ingang af. Micki volg sonder huiwering. Ek kners op my tande, en sluip agter hulle aan. Aan die eindpunt van die ingang vertoef Joachim, loer behoedsaam om die hoek en wink vir my om te kyk.

    Die motoringang loop uit op ʼn binnehof van ʼn drieverdiepinggebou met ʼn teerblad en ʼn drie motorhuise in ʼn ry aan die oorkant. Die middelste een se dubbeldeure is oopgebreek en ses mans staan en bekyk die binnekant daarvan met ʼn flitslig.

    “Nou wat?” vra ek so sag dat dit amper onhoorbaar is, maar Joachim moes my gehoor het, want hy glimlag en knik net.

    Die volgende oomblik is hy om die hoek en met ʼn paar lang treë is hy tot in die hoek van die binnehof oorkant die ingang en hurk hy agter ʼn asdrom.

    “Menere!” sê hy vrolik en skakel sy flits vol op hulle aan.

    Dit is asof die hele halfdosyn van hulle gelyktydig met elektrisiteit geskok word. Hulle swets en vier van hulle spat uitmekaar in ʼn uitgespreide linie en hou hulle hande voor hulle oë teen die glans van die flits se lig. Die ander twee verdwyn in die motorhuis in.

    “Wieremoerizzit?” vra een van dié aan die buitekant.

    “Ontspan net,” sê Joachim. “Hierdie is nie ʼn situasie nie. Ons is nie EPS nie. Ons wil net by ons garage uitkom, die een op die punt.”

    “Ons was eerste hier!” sê Nommer Drie uit die motorhuis.

    “En julle is welkom,” sê Joachim. “Ons sal net vat waarvoor ons gekom het, en dan is ons hier weg.”

    “Hier is niks van julle hier nie. Moer weg!”

    “Dit kan ons nie doen nie. Moenie dinge kompliseer nie. Tyd is min, vir julle en vir ons. Ons soek net wat ons sʼn is.”

    “Hier is niks van julle hier nie.”

    “En as ons dit kom vat?”

    “Jy sal friekin bloei, pel.”

    “Ek het ʼn haelgeweer.”

    “En ek het ʼn friekin bazooka.”

    “Werklik? ʼn Bazooka?”

    “Moer weg of ek wys jou.”

    “Jood!” beveel Joachim, “jy en Van Wyk en Dunstan en Weldon en Naidoo, Tshabalala, nog so vyf van julle, gaan maak hulle seer sodat ons hier kan wegkom voor EPS en elke barbaar suid van Nkandla hier opdaag.”

    Nee, maar mooi, ek het dit: Misleidingplan. Intimidasie.

    Ek beweeg nie.

    “Jood!” dring Joachim aan. “Vat tien manne. Maak hulle seer.”

    Tien manne? Dit beteken ek en ek alleen.

    Vas oortuig dat dit ʼn baie swak plan is, swets ek, trek asem in en storm om die hoek oor die teerblad in die rigting van die manne voor my. Joachim se flitslig wissel van witlig na dwarrelstraal en voor my lyk my teenstaanders soos groen buiteruimtelike wesens wat stokkerig in die wissellig dans. Ek gil vir effek en trek die spies langs my oor terug. Hierdie keer is ek nie oorspoel met die desperaatheid van  ʼn vasgekeerde rot op die trappe nie, en ek begeer nie om dood te maak nie. So ek stamp die spies in die een tweede van links se dyspier in.

    Heel voorspelbaar gil hy en ruk so gewelddadig weg dat hy gaan sit en sy been met albei hande vasgryp.

    Die spies kom met my terugrukslag na my linkerkant toe, in die natuurlike rughandposisie en ek swaai die aluminiumstok so hard as wat ek kan en tref die spastiese groenetjie op die punt aan my linkerkant teen die nek sodat my spies soos ʼn skuifspeld buig en hy inmekaarstort.

    Daar is ʼn slodderige geskarrel aan my regterkant, maar dan kom een van hulle doelgerig na my toe; korter as ek, breed soos ek kan uitmaak, rats op die voorste kussings van sy sole. Hy is disgeoriënteer en kan my sekerlik nie behoorlik sien nie, maar hy het die bewegings gehoor en op grond daarvan kom hy nader, wip-wip, spinnekopagtig, steek vas en skop na my, nie ʼn lomp laat-waai-netskop nie, maar ʼn geoefende uitstamp en swaai van die been. Hy doen dit so vinnig en onverwags dat hy my hoog teen  my regterboarm tref en dit met indrukwekkende geweld en ek laat val sowaar my skuifspeldspies.

    Dis seer, dankie en my arm voel lam. Hy skop weer, sonder om sy been eers terug te trek in die staanhouding; bly net so gebalanseer op sy linkervoet en laat waai weer. Iemand met skopbokservaring, dus. Die tweede skop tref my teen die heup, maar omdat hy nie behoorlik kon oorhaal nie, het dit nie naastenby die slaankrag van sy eerste poging nie. Nou trap hy op die grond en laat waai weer met een van sy A-klasskoppe, maar ek is nou reg vir hom. Ek keer die skop boontoe met my regtervoorarm en vang sy maermerrie met my linkerhand.

    Ek pluk so hard as wat ek kan agtertoe en sy balanspunt versit te ver en toe hy probeer om sy voet op die grond te versit om staande te bly, trap ek dit met my regtervoet vas en hy val vooroor, hard, langs my. Dit gee my die kans om die voorkant van sy skoen vas te gryp en sy voet vir ʼn hefboom te gebruik. Ek wring dit om en hy het geen keuse anders as om op sy maag te tol nie, anders ontwrig en sy enkel soos wat ek die man op die trappe se elmboog verfomfaai het. In die warrellig is sy ribbekas blootgestel en ek trek my been op en skop ondertoe soos ʼn man vat ʼn steeks motorfiets aan die brand probeer skop.

    Te midde van die gehyg, die frenetiese voetegeskuifel en sy gefladder hoor ek duidelik hoe die onderste ribbebeen breek. Hy gee ʼn skril, jammerlike kreun en ek los sy voet. Die tweegeveg het enkele sekondes geduur en ek is reg vir die volgende bakleier se aanslag, want hierdie een is duidelik nou onbruikbaar en nie in staat om verder aan verrigtinge deel te neem nie.

    Wel, hy móés gewees het, maar hy stoot homself op en begin orent kom. Ek staan nie tyd af om verbaas te wees of vir enige finesse nie; tree vorentoe en skop hom woes in die gesig met my knieg.  Hy gee ʼn steungeluid en val gesig eerste op die teer.

    Vanuit die motorhuis hoor ek uitroepe en ʼn geskuifel van voete. Ek tree agtertoe, op soek na ʼn wapen tot die gewig in my aandpakbaadjiesak my herinner dat ek ʼn mes in ʼn laai in die kantoorgebou gekry het. Ek ruk dit uit die sak en stroop die skede weg. Ek was nog nooit in ʼn regte mesgeveg nie, maar ek het die beginsels daarvan by ʼn lemfanatikus in Kalifornië geleer en ingeoefen. Ek hou die mes sodat die lem aan my pinkiekant by my vuis uitkom. Dit gee my die vermoë om ʼn hou met ʼn stomvoorwerp met die lem langs my voorarm af te weer en ek kan aanval deur vorentoe te slaan, terug te kap of lem eerste te steek.

    In die donker agter die warrellig is daar ʼn woep!-woep! en ʼn donker voorwerp kom uit die donker getol en my kopvel bars bo my oogbank teen my skedel. Iets tref my been op pad ondertoe en klingel op die grond. Vir ʼn oomblik is daar skerp fakkels lig agter my oë, maar ek kry myself stewig op my voete en berei voor om soos ʼn malman in die motorhuis in te storm en te kap en te steek totdat daar niemand oorbly om my met harde voorwerpe te gooi nie.

    Dan is Joachim langs my en die flits gaan van warrellig na helder witstraal en op dieselfde oomblik hoor ek hoe hy die hane van die haelgeweer terugtrek. Die staalgeklik is skerp, duidelik en trek die aandag soos die skrilste alarm. ʼn Flits in die motorhuis gaan aan en ons is vol in die straal daarvan.

    “Kom nou, ouens, kom nou!” dring Joachim aan. “Ek het regtig ʼn haelgeweer en julle het regtig, regtig nie ʼn bazooka nie.

    “Hou  nou op!

    “Jou flits skyn in my oë, en ek hou nie daarvan nie. Sit dit af of ek skiet dit af!”

    Hy hou die flits in sy linkerhand en trek die haelgeweer met sy regterhand teen sy beseerde skouer vas. Sê van die Maarskalk wat jy wil, hy kan dit vat as hy moet.

    “Een!” sê hy. “Twee!”

    Sou hy op “drie” geskiet het? Ons sal nooit weet nie, want die flits in die motorhuis gaan af. Maar soos ek hom nou ken, ja, ek is seker hy sou geskiet het. Hy het van Aand Een af die vermoë om te weet wat gedoen moet word, getoon.

    In die ligkol van Joachim se flits is daar twee dinge wat my opval: ʼn Halfdosyn bedremmelde mans wat wissel in ouderdom van vroeg in die twintig tot duidelik middeljarig, en hulle dit is ʼn rowwe lotjie in denimbroeke, T-hemde, onderbaadjies, tatoeerskilderye oor voorarms en laslappiekentekens op kledingstukke. Twee van hulle hurk voor in die motorhuis en nog twee skuil onsuksesvol agter die voertuig in die vertrek. Ons het volgens alle aanduidings op ʼn troppie motorfietsers afgekom. Nou is daar egter geen gepronk onder hulle nie, geen bonhomie of geklets nie. Hulle is ook maar rotte, naastenby soos ons, bedag om te skarrel en te snuffel vir oorlewing.

    Die tweede ding wat my opval is die besproke Volkswagen Kewer wat snoet vorentoe in die middel van die diep stoorruimte staan. Dit is nie meer standaard nie. Die bakwerk is weggesny sodat net die voorste bagasiekap, die sitplekke en die enjinkap oorbly. Die agterwiele is enorm; hoog en baie breed en dit laat die hele voertuig afdraande loop. Rolstawe so dik soos my voorarm krul oor die voertuig wat ʼn flonkerende pers geverf is. Dit is ʼn wildewragtag masjien vir iemand wat vasberade is om woes te speel.

    Joachim skyn in die res van die motorhuis in. Dit is onteenseglik die werkgrot van ʼn doen-dit-self-voertuigherbouer met rakke teen elke muur vol blikke, gereedskap, elektriese sae, – bore, -spuite en trommels, domkragte en ghriesbesmeerde werkswinkelhandleidings.

    Die lig daal en val weer op die twee manne wat links van die Kewer hurk. Die een is geset met dowwe rooi-en-grys hare en ʼn yl baard wat onder sy kakebeen groei.

    “Moer,” sê hy. “Wat gaan julle  met ons doen?”

    “Dit,” sê Joachim, “dit is die vraag.”

    (Lees vervolgens Bodem boek II, 8.)

  • Bodem boek II, 6: Die kantoorblok

    Bodem boek II, 6: Die kantoorblok

    bodemII‘n vervolgverhaal deur Gustav Venter

    Bodem I is reeds volledig.

    Lees eers Bodem boek II, 5.

    Tararam-tararam-TARARAAA-raa-raram! Tararam-tararam-TARARAAA-raa-raram!

    Joachim hou op neurie.

    “Hier is wat ek wonder oor die hele konsep van die Noodlot,” sê hy geselserig.

    Die donkerte is swaar en dig in die ingang van die gebou en ʼn ou urinereuk is suur en opdringerig.

    “Voor die klem op die noodlot gelê is, was daar aanvaar dat daar ʼn persoonlike, mensbewuste God is, volkome in beheer, van universele verskuiwings tot by die kleinste menslike keuse. As Hy  besluit het, kon die mens Hom nie fnuik nie, sy plan nie ontspoor nie. Die beste wat jy kon doen was om ʼn petisie aan Hom te bring om van plan te verander. Abraham wat pleit vir Sodom, Dawid wat voor die dood van sy seun sy klere skeur en rou, Abraham weer, wat dié keer God deur sy gehoorsaamheid oorhaal om die bevel om Isak te offer, te herroep, Jona wat in die walvis se buik land omdat hy probeer vlug het, Moses wat God se oproep verontagsaam.

    “So tydens die Verligting vervang ons God met die konsep van die Noodlot. Dit is sóós God, maar net onpersoonlik. Tog beskik hierdie onpersoonlike mag oor intelligensie, want dit bepaal die mens se bestemming voor die tyd en die mens is magteloos om dit te ontwyk, soos ʼn trem op ʼn spoor.

    “So nou wat as die mens probeer om uit die greep van die Noodlot te probeer losbreek? Presies daar vind jy die deurlopende tema van die Romantiek: Rigoletto wat die ouman se vloek probeer ontglip deur die hertog te probeer vermoor, Violetta wat haar lot probeer ontglip deur haar verhouding met Alfredo, Mimi wat tering verontagsaam om by Rudolfo te wees… Hulle beste pogings ten spyt; hulle is hulpeloos.

    “Dis juis die ding. Hulle swoeg en spartel, hulle verneuk en konkel, hulle verander hulle identiteite. Maar wat gebeur as jy nie teen die Noodlot veg nie, maar net passief bly?

    “Ek weet waarvoor ek bestem is. Sê  nou ek weier net? Sê nou ek kry ʼn holte in die aarde en kruip daarin? Hoe sal die Noodlot my dwing om my bestemming te haal? En kan ek die Noodlot beïnvloed? Kan ʼn petisie rig sodat iemand anders deur die Noodlot uitgekies word?”

    Ek sit in die donker met my rug teen die muur en my bene voor my uitgestrek, die aluminiumspies oor my skoot. Dit is gerusstellend om na Joachim se mymeringe te luister; die geluid van lewe wat aangaan, van ʼn  normaliteit wat dreig om weg te vervaag, soos ʼn skets op oudtydse fakspapier. Ek voel styf en terselfdertyd bewerig, binnekant toe leeggesuig deur ʼn adrenalienbabelas. Die naaste wat ek daaraan kan kom om die wispelturighede van die Noodlot te bepeins, is om te wonder hoe de hel ek hier opgeëindig het, hier op die pisstinkende vloer na ʼn dierlike geveg met roofsugtige barbare met ʼn tsunami van nog bloedgieriger woestelinge op pad.

    “Joachim,” sê ek in ʼn pose van sy monoloog, “watse bliksemse lig het jy in hulle oë geskyn?”

    Die skerp groen lig flikker aan en word onmiddellik vervang deur die wit straal van ʼn flitslig en verdwyn dadelik weer.

    “Led Lenser M1400,” sê Joachim. “Dieselfde as die P1400, dieselfde ding, regtig, met twee verskille – die M het die dwarrellig, my vertaling vir ‘dazzler,’ en dit kos drie keer soveel as die P. Ek het nie geld gehad vir die P nie, so toe ek koop ek die M…”

    “… wat drie keer so duur is.”

    “Ek is regtig nie bevoeg om geld te hanteer nie.

    “Nietemin, as ek was, sou jy jou hande netnou baie voller gehad het.”

    “Dankie vir die hulp.”

    “Plesier. Jy kan  later ʼn brief vir die Led Lenser-maatskappy skryf waarin jy hulle produk aanprys.”

    As Joachim agtergekom het dat ek sarkasties is, wys hy dit nie.

    “Dink jy jy kan met jou duur flits hier op die trappe skyn. Ek soek my rugsak.”

    “Natuurlik,” sê hy gemoedelik en skakel die flits aan, maar laat lig net in ʼn skrefie tussen sy vingers wat hy voor die lens hou, deur.

    Daar is vars, glimmende, dikrooi bloed op die trappe, en ʼn swaarkophamer wat Nommer Een na my gegooi het, maar nie ʼn rugsak nie.

    Ek vloek vol emosie. My rugsak was vir weke al gepak en was deel van my oorlewingstrategie. Dit het ʼn stofie, vislyn, hoeke, noodhulpsakkie, sout, koffie en ander voorrade in gehad. En my uitgetrapte Trailblazer-stapskoene met die buitebandsole. Ek is verbitter. Watse soort mense verloor ʼn bloedige onderonsie, slaan op die vlug, maar onthou in hulle haas om net vir oulaas iets te steel?

    Micki gee ʼn verbaaste klein keelgil. Joachim rig die flits op die deure agter hom. Die dubbelglasdeure het regop chroomhandvatsels. Micki staan langs die deure en sy trek aan die een wat ʼn aks beweeg.

    “Die deure is nie gesluit nie!” sê sy,

    “Jy bedoel behalwe vir die ketting wat dit toehou, die kettings met die groot geelkoperslot,” sê Joachim.

    “Ja, behalwe vir dit.”

    “Jood?” sê Joachim.

    “Ek kom.”

    Ek stoot my rug teen die muur op en kom ietwat bewerig teen die trappe op. Op pad kry ek die hamer beet.

    Joachim skyn op die deure. ʼn Gegalvaniseerde ketting is deur die chroomhandvatsels geryg en met ʼn Viro-slot vasgesluit.

    “Wil jy hierin gaan?” vra ek.

    “Ek wil,” sê Joachim. Hy sit  nog steeds op die vloer langs die deure.

    “Het ons tyd daarvoor?”

    “Ek dink ons het so ʼn halfuur, dan gaan EPS al hulle voertuie onttrek na Adderleystraat om te kyk of hulle die vloed daar kan stuit.”

    “Jy klink seker van jou saak.”

    “Wat sou jy gedoen het as jy hulle bevelvoerder was?”

    Ek dink nie nou daaraan nie, maar het die gevoel dat as ek sou, ek my voertuie na Adderleystraat – eintlik deesdae Freedom Drive – sou onttrek het. Nietemin sou ek al aan die beweeg gewees het, styf teen die geboue verby, rigting Wes, na die  kus toe. Dit was my groot oorlewingstrategie: Die oseaan. Gʼn barbaar sal my in die see vang nie en ek sal genoeg kos daar vind om aan die lewe te bly tot… wel, tot latere kennisgewing. Joachim is egter so seker van sy saak, dat ek sonder vrae daarby inval.

    Ek meet die slot met die tweekilogramhamer uit en lig die gereedskapstuk vir ʼn eerste aanslag.

    “Nie met die hamer nie, liewe Jood,” sê Joachim.

    Hy vroetel in sy rugsak, ʼn groot, moderne staptoersak met ʼn ingeboude raam en sysakkies en lussies vir wie weet wat alles. Na ʼn paar oomblikke se gevroetel hou hy ʼn lang, dik skroewedraaier na my toe uit.

    “Wat het jy nog in daardie rugsak?” vra ek.

    “Ag,” sê hy. “Bietjie hiervan, bietjie daarvan. Net ʼn paar items vir die gesofistikeerde man op vlug.”

    “Û-hû. Strykyster, potjie kamferroom, weggooi-Bic-skeermesse en ʼn Gideon-Bybel?”

    “Jy moet onthou om melding te maak van die slaapmasker.

    “Moenie die skroewedraaier op die slot sit en dan met die hamer moker nie.”

    Ek kyk ongeduldig na hom.

    “Sit die skroewedraaier deur die slot se lus en roteer dit, asof jy die slot probeer opwen,” verduidelik hy.

    Ek maak soos hy sê en steek die skag van die skroewedraaier deur die slot se vlekvryestilring en beur die hef kant toe. Die slot se huls breek met ʼn bros klapgeluid. Micki klap haar hande vinnig teen mekaar en ek wens daar was nog slotte om te breek.

    “Laterale krag,” sê Joachim. “Die enigste manier om te werk te gaan teen getemperde staal.”

    “Hmm,” sê ek en stoot die deure oop.

    Joachim kom met ʼn halfbedekte kreun op sy voete en skyn die flitslig in die gebou in.

    “Hoekom was die deure nie gesluit nie?” vra Micki en dit klink nie of sy ʼn antwoord verwag nie, maar Joachim weet vanaand alles.

    “Die bestuurders het die laaste dag vroeg huis toe gegaan,” postuleer hy.

    “Die skip vir die matrose gelos?” vra ek. “En die sleutels in hulle haas saam gevat?”

    “Hmm. En een of ander getroue ou siel het toe sy bes met ʼn stuk ketting gedoen.”

    Ons gaan in, deur die ontvangsvertrek met die naam van ʼn lewensversekeringmaatskappy wat in ʼn boog teen die mure in metaalletters aangebring is. Aan die oorkant is daar hysbakke en links van dit ʼn stel trappe.

    Ons gaan in ʼn lang gang met kantore weerskante daarvan af. Die deure staan oop. Party kantore is nog netjies met rekenaars, boekrakke en kabinette netjies gerangskik, stoele netjies agter lessenaars ingestoot en blindings toegetrek. Ander vertrekke is deurmekaar, met papiere oor tafels en selfs die vloer gestrooi.

    Dennis het nou ook ʼn skynende flits by hom en hy hou die straal op ʼn wye rekenaarskerm in ʼn kantoor.

    “Hier is baie toerusting,” sê hy.

    “Ons is nie eintlik gerat om dit met ons saam te neem nie,” sê Joachim. “Dis jammer.”

    Ek het begrip vir hom. Ons armgatte voel dis ʼn belediging vir die Noodlot, waarvan hy so baie praat, om sulke meevallers te ignoreer.

    “En dis nie ons sʼn nie,” sê Micki.

    Bedorwe kind. Maklik om te praat, is dit nie?

    “Kom,” sê Joachim.

    Ons verken die res van die gang en keer dan terug na ʼn kombuis wat ons vroeër gesien het. Dit het ʼn breekwarekas wat bo ʼn skottelgoedwasbak vasgebout is, ʼn lae kabinet vir skoonmaakmiddels en ʼn rak met ʼn ketel en ʼn halfdosyn koffiebekers netjies daarop uitgepak.

    Joachim maak die kas oop. Daar is glashouers met koffie, tee, suiker en koffieverromer in. Hy pak dit op die rak langs die wasbak, trek die laaie van die kabinet oop en kry ʼn plastiekinkopiesak.

    “Sit die goed daarin,” sê hy vir Dennis.

    Die lang man sit die aluminiumtas neer en begin om die bestanddele daarin te druk.

    “Joachim!” sê Micki.

    “As ons dit nie vat nie,” sê hy bedaard, “oor ʼn uur gaan hier ʼn duisend mense wees wat nie so ordentlik sal wees nie.”

    Hy gaan sit op die rak.

    “Gee die flits hier,” sê Micki. “Laat ons sien.”

    Sy vat die flits en die kol val op hom. Hy is effe bleek en hou sy regtervoorarm teen sy borskas. Die glansende materiaal van sy tuxedo het ʼn ronde gat, omring met rooi vlekke, waar skouer en borskas bymekaar kom.

    “Hou hier!” sê sy vir my en gee die flits aan.

    Ek hou die ligkol op hom terwyl sy sy baadjie versigtig oopvou en oor sy arm trek en dan ook oor die ander arm. Sy help hom om sy swart T-hemp uit te trek. Dis maklik om te vergeet dat Joachim reeds in sy vroeë sestigs is, maar sy grys borshare en die manier waarop sy vel oor sy borsspiere hang herinner my.

    Die wond in sy skouer is diep en rond met ʼn effense sloot aan die onderkant, en dit is vol klewerige bloed.

    Micki kloek ontsteld.

    “ʼn Aluminiumspies,” sê Joachim wrang. “Ek is seker die eerste om met een gewond te word in Suid-Afrika. Behalwe nou vir arme Sybil Coetzee wat deur die verraderlike Johan Slabbert getref is, natuurlik.”

    “Wie is Sybil Coetzee?” vra Micki terwyl sy ʼn skoon vadoek teen die wond druk.

    “’Môre, môre,’ my ding,” sê Joachim.

    “Hmm?”

    “ʼn Rolprent. Wat jy ʼn fliek sal noem. Ou een. Sybil Coetzee en Hans Strydom. En Johan Slabbert.”

    Hy kyk na my.

    “Het ek ooit vir jou gesê ek is die rol wat Hans Strydom gekry het, aangebied?”

    “Nee.”

    “Ek kon myself net nie daarin sien nie,” sê hy. “Nog ʼn afdraaipaadjie. Ek kon  ʼn loopbaan in Binnelanders gemaak het.”

    “Jy kon nie,” sê ek. “Nie jy nie.”

    “Nee,” stem hy saam. “Dit was nooit my bestemming nie.

    “Ek het ʼn fout gemaak.”

    “Het jy?”

    “Ja. Ons moes gister pad gegee het.

    “My inligting was dat ons nog ʼn paar dae het. Meeste bevelvoerders is al onkant gevang deur defektiewe inligting. Nietemin. Ek het ʼn aanvoeling gehad dinge gaan vinniger gebeur. Ek moes my instink vertrou het.”

    Dis opmerklik dat hy toe al aan homself dink as ʼn bevelvoerder. Die Maarskalk. En ʼn weermag van drie.

    “Joachim? sê ek.

    “Jy wil weet hoekom ek nie die haelgeweer op die trappe gebruik het nie?”

    “Ja.”

    “Luigi het vir my ses rondtes gegee. Dis dit. Dis al ons ammunisie. Ek het gedink ek sal dit hou vir ʼn noodgeval.”

    “Dit was nie ʼn noodgeval nie?”

    “ʼn Noodgeval, nee. ʼn Voorval. Die eerste van baie.

    “Jood… ek het geweet jy sal opgewasse wees.”

    “Geweet? Hoe?”

    “Net geweet. Soos ek geweet het ons moes gister al weg gewees het.”

    “Ja, maar dit was nie so…”

    “Jood… Jood, jy was ʼn Viking. Jy was monumentaal.”

    “Joachim,” sê Micki. “Ons gaan orraait wees, Joachim, gaan ons nie?”

    Magtag vroumens. Hoekom vra jy vir hóm? Ek was die een wat hulle teruggedryf het van die trappe. Het jy nie gehoor dat ek monumentaal was nie? Was jy nie daar nie?

    “Met Jood by ons?” sê Joachim. “Weë die arme drommel wat in ons pad kom.

    “Daar is ʼn noodhulpkissie in my rugsak. Deppers, Savlon, pleister, verband.

    “Dennis, hoekom vat jy nie jou flits en kry ʼn sak gaan deur die lessenaarlaaie en kyk of jy iets waardevol of bruikbaar daar kry nie?”

    “Ai,” sê Dennis. “Ai.”

    “Joachim!” protesteer Micki.

    “Res nullius, my dier, res nullius.”

    “Asof ek weet wat res nullius is.”

    “ʼn Verlate saak, iets wat aan iemand behoort het waarop niemand nou aanspraak maak nie. Wie dit vind, het eiendomsreg. Finders, keepers, kan jy sê.”

    Sy peuter sorgsaam, selfs liefdevol aan sy wond. Ek steek myself sommer met die spies.

    “Jood,” sê Joachim. “Dennis is nie gemaklik daarmee om op sy eie te gaan nie. Sal jy hom help? Julle het nie baie tyd nie.

    “Dennis, kry my op EPS se radionet. Ek wil weet wanneer ons moet beweeg.”

    Dis spookagtig in die leë kantore; ʼn Marie Celeste-atmosfeer. In die eerste een vind ons ʼn leë, goedkoop sportsak. Dit is verbasend wat mense uit gewoonte in hulle lessenaarlaaie los. Ons vind sakrekenaars, musiekspelers, vier tabletrekenaars, ʼn paar horlosies, ʼn verskeidenheid juweliersware waarvan sommige van egte of nagebootste goud is. Vir my is die grootste vonds vier kannetjies rissiesproei, twee multi-implementmesse en ʼn jagmes, nie met ʼn lang lem nie, maar gerusstellend swaar en solied. Ek steek dit in my baadjiesak.

    Ons debatteer of ons na die ander verdiepings ook sal gaan, maar besluit om eers by die kombuis aan te meld. Wanneer ons daar kom, is Joachim weer besig met sy Noodlotmonoloog. Sy skouer is met ʼn wit verband verbind en sy arms hang voor hom in ʼn lapslinger. En Micki, Micki, Micki staan teen hom, haar arms om sy lyf, haar kop op sy skouer. Was dit dan nie ek wat die gespuis van die trappe af verdryf het nie?

    “… ek glo in Bestemming. Ek glo mense is bestem vir ʼn sekere funksie op ʼn sekere tyd. Ek weet dit is waar van my. Ek moes lank daarvoor wag, maar nou kan ek dit nie ontken of weier nie.

    “Dit is nie net mense wat ʼn Bestemming het nie. Dit geld vir ʼn volk ook. Ek glo dit. Ek glo dit vas. Ek sien die patroon. Ek sien die hand op die toue en hefbome. Is dit die hand van Bestiering of is dit die greep van Noodlot?

    “Maak dit saak? Wat wél saak maak, is dat die volk, ons volk, uitgesoek is, nie om nou ʼn tragiese helde-einde te beleef nie. Nee. Ons volk is uitgesoek. Ek glo dit vas. Ons is die eerste Westerse volk wat uitgelewer is aan ʼn swart nasie. Sal ons die eerste blanke volk wees om te oorleef, te herleef? Is dit by ons wat die hele Westerse Beskawing se draaipunt kom, waar die gety van verval teruggekeer word?

    “Glo wat jy wil, maar ek glo dit is die Afrikaner bestemming, dit is die plan vir hom. En daarvoor sal ek veg, daarvoor sal ek swoeg, daarvoor sal ek opoffer.”

    Hy staak sy gesprek skielik, lek sy lippe af, hyg.

    Joachim kyk na my.

    “Jood,” sê hy. “Goed. Jy is hier.

    “Dis tyd. Ons moet gaan.”

    Hy wikkel homself van die toonbank af en tel sy haelgeweer op.

    Ek hys sy rugsak op en wikkel my arms deur die opgestopte bande en skuif die sak reg op my rug. Ek vat my spies en loop voor die ander by die lang gang af.

    (Lees vervolgens Bodem boek II, 7.)

  • Bodem boek II, 5: Die trappe

    Bodem boek II, 5: Die trappe

    bodemII‘n vervolgverhaal deur Gustav Venter

    Bodem I is reeds volledig.

    Lees eers Bodem boek II, 4.

    Ek wag nie om afstande te meet, relatiewe snelhede te bepaal en ingewikkelde meetkunde te doen nie, maar tol op my hak om en sit vir Joachim, Dennis en Micki agterna. My skoensole gly vir vastrap op die nat teer en daar is genoeg tyd vir my om te swets omdat ek nog my blinkgepoleerde leeroperaskoene aanhet, maar dan is ek volspoed  daar weg en my harde skoensole trommel ʼn skerp klik-klaktaptoe teen die straatoppervlakte.

    Agter ons lem sissende bevele en dreigemente deur die naglug en die lig van flitse trek ons vas. Hulle kom van voor en agter na ons toe, vinnig, doelgerig, met geweld en berowing as oogmerk; kom soos twee suiers in ʼn silinder met ons in die middel.

    Ek haal die drietal voor my met ʼn paar treë in; Joachim heel voor met die Lupara uitgestrek voor hom, Dennis en Micki skuins agter hom op die flanke. Ek versnel en begin by hulle verbygaan om enige bresse wat die kort haelgeweer se blaf gaan oopruk, uit te buit, toe Joachim skielik loodreg na links swenk, so onverwags dat die ander twee net-net in slordige formasie met hom bly. Ek kyk nie eers waarheen hy gaan nie, maar volg sy leiding so vinnig en rats as wat ek kan.

    Joachim hardloop by ʼn kantoorblok se ingang in, deur ʼn wye portaal en by die trappe op en links daarmee tot by die eerste verdieping waar ons weg deur dubbelglasdeure versper word. Daar is skielik vir my splinternuwe moontlikhede in die konfrontasie: Die trappe is niks wyer as twee meter nie, en hoewel ek weet dat ek binne oomblikke hand-tot-hand in ʼn dodelike geveg gaan wees, is ek verlig dat die aanvallers nie agter my kan ombeweeg nie. As hulle tot by Joachim en die ander – Micki! – wil kom, sal hulle deur my moet gaan. Ek dink nie vir ʼn oomblik hulle kan dit nie doen nie – daar is na alles tien van hulle – maar ek is onmiddellik vasberade om dit vir hulle so moeilik as moontlik te maak. En as hulle wel oor my dooie liggaam sou kom, moet hulle Joachim se haelgeweer in die twee groot donkerbekke kyk.

    My onmiddellike probleem is dat ek ongewapen is. Die eerste ding wat ek doen nadat ek halfpad teen die trappe op omgespring het, is om my rugsak, ʼn bonkige outydse seilbesigheid, van my rug af te ruk omdat dit my spoed en ratsheid belemmer.

    Buite die deur spat ons agtervolgers in twee strome bymekaar en dan kom hulle by die opening in, twee van hulle in die voorste linie, die een effe voor die ander, twee identiteitlose silhoeëtte in die glans van die flitsligte agter hulle. Die voorste een steek voor die trappe vas, sy arm haal langs sy kop oor en ruk vorentoe. ʼn Donker voorwerp woer deur die lug na my en ek ruk die rugsak voor my gesig op. Iets swaars en hard tref dit met ʼn diep, indrukwekkende slag en iets van yster en hout klap en klingel by my voete. Nommer twee gooi ook iets in die hardloop na my en ek val plat, hard op my rug op die trappe en het ʼn indruk van iets lank en dun wat oor my kop gaan.

    Agter my sê Joachim kliphard: “Accidenti!”, blykbaar nog steeds in operaluim.

    Micki gee ʼn kort gil en ʼn gedempte kermklank.

    Ek het nie tyd om my daaraan te steur nie, want Nommer Een en Nommer Twee kom met geweldspoed teen die trappe op, reg om munt te slaan uit enige weifeling wat deur hulle gegooide voorwerpe veroorsaak is. Ek kom regop, gryp die rubberoorgetrekte platmetaaltrapreëling met albei hande en stut myself op my arms terwyl ek met albei bene opskop. My skoensole tref vir Nommer Een vol teen die borskas en die geweld slinger hom agtertoe en teen die trappe af.

    Nommer Twee gee ʼn verbaasde kreun, grom dan en wip teen die trappe op na my toe. In die gedempte lig sien ek dat hy sy hand na my toe uitsteek en my instinkte en spiergeheue neem oor. Dis nie asof ek nie al tienduisend stoeigevegte begin het teen iemand wat ʼn hand uitsteek om na my te tas nie. Met my regterhand vang ek sy linkerarm om die pols en ruk hom van balans af, vorentoe, na my toe, ruk dan sy arm agteroor dat sy hand omtrent langs sy oor is, ryg my linkerarm onder sy boarm deur en sit my  linkerhand oor my regterhandse vingers wat om sy voorarm knel. Sy arm is nie in ʼn goeie hefboomposisie vir hom om krag uit te oefen nie. My twee arms daarenteen is ideaal geposisioneer en ek beur sy arm agteroor met al my krag. Iets moet padgee en anatomies kan dit net op een plek gebeur: Sy elmboog. Die oomblik wat die ligamente meegee en die voorarm uit potjie spring, klink soos ʼn vars slaaikop wat middeldeur geskeur word; ʼn sappige knarsklank.

    Sy gil is rou, verskrik en uitgerek.

    Ek stoot hom skerp agtertoe en hy tuimel ondertoe teen Nommer Drie en Nommer Vier vas en hulle verdwyn in ʼn bondel arms en lywe weg. Onder versamel hulle in ʼn onsamehangende, swetsende bondel totdat twee daarvan afdeel en behoedsaam teen die trappe opkom, een gewapen met ʼn kapmes en die ander met ʼn bofbalkolf. Dit kry my aandag. ʼn Swaar kolf soos dié, met die gewig aan die voorkant gekonsentreer vir groter momentum, sal ʼn skedel, been of voorarm vergruis. Tyd om te retireer, wat ek doen deur agteruit teen die trappe op te klim terwyl ek hulle so deeglik as wat ek kan in die dowwe lig dophou.

    “Jy is dood,” sê die een aan my linkerkant. “Jy is so dood.”

    “Los ons net,” sê ek, en nou kom ek eers agter hoe my asem jaag. “Ons soek nie moeilikheid nie. Ons probeer net wegkom.”

    “Jy gaan nêrens nie.”

    Ek gee nog ʼn tree agtertoe teen die trappe op.

    “Ons het nie tyd hiervoor nie,” sê ek. “Hulle kom. EPS kan hulle nie terughou nie. Die stad gaan netnou krioel met hulle en hulle gaan alles voor hulle doodmaak, julle ook.”

    “Dan moet ons gou maak!” sê die bofbalkolwer en swaai skielik en hard na my, van bo na onder, soos iemand wat houtkap, want die gebou se muur is te na aan hom vir ʼn horisontale swaaihou. Ek tree vinnig na my regterkant en die kolf sloeg teen die trappe langs my vas. Ek gee nog twee vinnige treë agteruit, maar my beweegruimte raak nou vinnig op.

    Die duisternis word van agter my in ʼn duisend spattende skerwe gekerf deur ʼn skel, heldergroen verblindingslig. My twee aanvallers steek vas, beroof van hulle sig en wankelrig in hulle oriëntasie. ʼn Lang, dun voorwerp gly van agter oor my skouer.

    “Vat Jood,” sê Joachim baie na aan my. “Vat en steek die helsems vol gate.”

    Ek krul my vingers oor die voorwerp en bring dit vorentoe.

    In die frenetiese, dansende groen lig, eien ek ʼn spies, nie ʼn assegaai nie, maar ʼn lang, slanke atletiekwerpspies, die voorwerp wat die tweede aanvaller na my gegooi het. Dit vat my een sprong om drie trappe ondertoe te gaan en ek is binne trefafstand. Ek ruk die spies vorentoe, in die bofbalkolwer se bolyf vas en ruk dit uit. Daar is ʼn duidelike, vleesagtige suiggeluid net voordat hy begin skree.

    Die kapmesaanvaller tas soek-soek met die lang lem na my en ek skop hom vol in die gesig sodat hy onnet agteroorval teen die trappe af. Bofbalkolwer trek sy asem in en lig sowaar weer sy kolf en ek steek hom weer vinnig in die bolyf. Dié keer draai hy om en probeer teen die trappe afhardloop, maar hy trap mis en duik in volle lengte teen sy verbysterde versterkings vas.

    Daar is ʼn onsamehangende gemaal en ʼn hartlike gevloek by die voet van die trappe. Ek is gekondisioneer om ʼn swakplek in ʼn teenstander te ontwikkel en om dit dan uit te buit om hom te oorwin en sonder om te dink gee ek lang treë by die trappe af en stamp die spiespunt in elke donker bewegende kol voor my. Hulle val soos botter voor ʼn warm vlam voor my weg in ʼn gegly van voete en ʼn getokkel van wapens teen vloer en muur. Binne oomblikke staan hulle buite om die straat aan weerskante van die ingang.

    “Sy moer!” sê een in goeie volksmond-Afrikaans.

    “My elmboog, my elmboog,” kerm ʼn ander een in Kaapse Engels. “Hy het my elmboog opgefok.”

    “Hei, ouens!” sê ʼn derde een. “Lionel reageer nie.”

    ʼn Flitslig gaan aan.

    “Bliksem!” raas iemand. “Af met die flits! Wil jy die hele donnerse spul Negers hier hê?”

    “Maar Lionel…”

    “Lionel is moer toe. Soos jy ook gaan wees as jy nie nou daardie flits…”

    Die lig gaan af.

    “Hy het my ook gekry,” sê ʼn ander een bitter. “In die arm.”

    “En vir my in die nek!”

    “Hei jy, daarbinne!” skree een van hulle op my. “Jou moer, pel, jou moer! Ek gaan nou daar inkom en jou stuk vir stuk uitmekaar skeur. Ek gaan jou bloed drink en die slet by jou spyker.”

    “Julle het dit al probeer!” roep ek terug. “Goed uitgewerk, het dit? Vra vir Lionel wat dink hy!”

    “Dit was niks persoonlik nie,” sê hy. “Maar nou is dit. Nou is dit persoonlik. Jou  moer as jy dink jy gaan hiermee wegkom.”

    “Kom probeer weer,” sê ek. “Ons het ʼn haelgeweer.”

    “Maar nie ammunisie nie, nè? Anders hoekom het julle dit nie gebruik nie?”

    Wat, nou dat ek daaraan dink, ʼn goeie vraag is.

    “Kakkerlakke skiet ʼn mens nie,” antwoord ek maar. “Mens trap hulle dood. Julle kakke is niks om ammunisie op te mors nie.”

    “Goed gesê, Jood,” sê Joachim van bo af.

    “Jy is so dood…” begin die wraaksugtige lat weer van buite af, maar voordat hy vir my kan verduidelik hoe onseker ons onmiddellike toekoms is, word hy onderbreek deur die geknetter van ʼn dieselenjin en ʼn wye, skerp lig slaan oor die teerpad uit en beweeg na die gebou se kant.

    “EPS!” gil iemand. “Beweeg!beweeg!beweeg!”

    Daar is ʼn stormgedreun van voetsole wat teen die beton van die sypaadjie klap.

    “Julle daar op die sypaadjie!” dreun ʼn stem oor ʼn luidspreker, “bly waar julle is!”

    Die bevel word alleryl verontagsaam en die dieselenjin se toonhoogte styg wanneer die voertuig oorgaan in agtervolging. Daar is ʼn duidelike Doppler-effek wanneer dit by ons gebouopening verbyjaag.

    “Wat maak ons…” begin Dennis ietwat skril.

    “Stil!” fluister Joachim gebiedend. “Miskien het van die bemanning uit die voertuig gestap.”

    “Moet ons  nie hardloop nie?” vra Dennis.

    “Ons wag eers!” fluister Joachim terug. “As EPS ons in die oopte vastrap, gaan ons sukkel. Stil net eers.”

    Ek gaan sit op die trappe en die nag om ons is stil al word die geruis van die oproer al  hoe duideliker van die stad se kant af. My longe soek asem, maar ek dwing myself om sag en lank asem te haal, skielik angsbevange dat manne met dodelike skietgoed en verblindende ligte enige oomblik in die ingang gaan verskyn.

    “Jood,” sê Joachim. “Kan jy by die muur  langs die ingang gaan staan? As EPS manne gaan instuur, gaan ek hulle skiet. Kyk of jy van hulle vuurwapens kan  kry, dan help jy skiet.”

    “Ek weet nie hoe werk hulle gewere nie.”

    “O, ek is seker wie ook al verskyn se geweer gaan reg wees om te vuur. Tel op, wys in hulle rigting en trek die sneller. As die geweer nie wil vuur nie, soek die veiligheidsknip. Dis gewoonlik by jou duim aan die linkerkant bo die handgreep. Jy is regshandig, nè?”

    Ek kom versigtig regop en sluip in die donker tot teen die muur langs die opening en trek myself so plat as wat ek kan daarteen. Dit kan sekondes wees wat ek daar gestaan het, of ure, of miskien het tyd net opgehou, maar ek het elke spier styfgetrek, my oë nie eenmaal geknip nie en so oorgehaal soos ʼn slagyster gestaan en wag totdat Joachim uiteindelik heel kalm sê:

    “Goed. Ek dink ons is veilig vir eers. Ons kan nie hier bly nie.”

    “Ek is reg,” sê ek. “Sê net wanneer ons moet beweeg.”

    “Voor ons gaan,” sê Joachim, “moet ons net eers na my wond kyk.”

    “O Joachim!” sê Micki verskrik. “Watse wond?”

    “Die spies,” sê Joachim. “Ek is bevrees ek was in die ellendige ding se pad.”

    “Joachim! Ag, Joachim!” kerm Micki.

    “Ontspan, my dier,” sê Joachim. “Regte Hollywood-wond, hier by my regterskouer.”

    In die donker begin hy neurie.

    La Forza del Destino.

    (Lees vervolgens Bodem boek II, 6.)

  • Bodem boek II, 4: Die nagvlug

    Bodem boek II, 4: Die nagvlug

    bodemII‘n vervolgverhaal deur Gustav Venter

    Bodem I is reeds volledig.

    Lees eers Bodem boek II, 3.

    Daar is vier van ons en ons beweeg soos rotte deur die krake van ʼn gevalle stad. Agter ons kan ons reeds die bloedstollende oorwinningkrete van die swart gepeupelstroom, die rammelgeweervuur van terugvallende EPS-lede en die oorblyfsels van die veiligheidsmagte, die gebrom van die enjins van motors waarin mense te laat probeer om oor Chapman’s Piek na veiligheid te vlug, die ontstelde naggeblaf van honde in hulle verwarring en die eerste gille van oorweldigte mense hoor.

    Ná Joachim se dringende woorde in my oor, het ek sonder meer opgestaan en hom gevolg. Hy het eers in die restaurant ingegaan, sy musiekstokkie uit die hoëtroustel verwyder, sy aandbaadjie uitgetrek, sy strikdas losgemaak, dit in die aandbaadjiesak gesteek en toe sy spierwit hemp uitgetrek. Onderaan het hy ʼn swart T-hemp aangehad. Hy het sy baadjie weer aangetrek, die swart kuil op sy kop gesit, ʼn bultende donkerbruin leersak met ʼn skouerband agter Luigi se toonbank gaan haal en homself gereed om te vertrek verklaar.

    Ek het sy klerevoorbeeld gevolg sover ek kon en my swart baadjie uitgetrek. Ek het nie ʼn T-hemp soos hy aangehad nie en vir ʼn oomblik was ek nie seker wat om te doen nie. Die sagte beligting in die restaurant is deur kerse en lanterns verskaf en toe ek in my onsekerheid opkyk, sien ek myself in die groot spieël agter die toonbank se weerkaatsing: ʼn Man in sy vroeë dertigs, wye gesig, blonde stoppelhare en bakore; dik stoeierskouers, lang arms en ruwe hande wat deur nette, toue en vislyne gebrei is.

    “Trek jou baadjie net so aan,” het Joachim gesê toe hy vir ʼn oomblik oploer van sy inventaris in die drasak.

    So ek trek die koel, gladde materiaal oor my en maak die boonste knoop vas.

    “Ons moet gaan!” het Dennis gejaagd gesê. “Hulle is reeds by die Parade. Die biblioteek brand. Nou nie meer lank nie.”

    Luigi het vanuit die agterste dieptes van sy restaurant verskyn met ʼn langwerpige voorwerp in bruin papier toegedraai en ʼn geel plastiekinkopiesak.  Hy het dit in Joachim se hande gestop.

    “My vriend,” het Joachim gesê. “Hierdie is nie ʼn oomblik vir geskenke nie. Groet my en laat ons gaan.”

    “Dis nie ʼn geskenk nie,” het  Luigi in sy Engels met die Italiaanse ritmes en glyklanke gesê. “Dis ʼn guns wat ek vra. Dit was my oupa se pa sʼn, van Castelamare, op Sisilië. Ek vra dat jy dit sal oppas en as God dit gee dat ons mekaar weer sien, sal jy dit vir my teruggee.”

    Joachim het die strikkies van die lyn wat die bruinpapier oor die voorwerp vasgetrek het,  losgemaak. Die papier het weg geval en hy het met ʼn ou, kort dubbelloophaelgeweer in sy hande gestaan; so oud dat dit nog eksterne hane gehad het.

    “A!” het Joachim met opregte verwondering gesê. “ʼn Lupara.”

    “Jy weet wat ʼn Lupara is?” het Luigi gevra.

    “Die tradisionele wapen van La Cosa Nostra? Ek lees.”

    “Jy is ʼn merkwaardige man,” het Luigi gesê en die strepiesvoorskoot van sy lang lyf losgeknoop en oor sy kop getrek.

    “Gaan jy dit nie nodig hê nie?” het Joachim gevra.

    “Ek kan dit nie saam met my vat nie,” het Luigi weemoedig verduidelik.

    Een van die strenger reëls wat EPS ingestel het, was ʼn algehele verbod op vuurwapens in privaatbesit. In hulle nimlike styl was die straf vir dié wat met een betrap is, summiere teregstelling.

    “Jy doen my ʼn groot eer aan,” het Joachim gesê.

    “My oupa moes Suid-Afrika toe vlug omdat hy sy suster se eer met hierdie wapen verdedig het. Eendag, wanneer ons mekaar weer sien, kook ek vir jou pasta en vertel jou die verhaal.”

    “Ek sien uit daarna.”

    Vb20140226
    Lees Bodem I in die formaat van u keuse deur hier te klik!

    Die twee het omhels en nadat hulle weggetree het van mekaar af, het Joachim die lope geknak en twee vet rondtes in die oop bekke daarvan gedruk, die geweer toegeklap en die spanning van die hane se vere met sy duim getoets.

    “Kom!” het hy vir my en Dennis gesê en ons is daaruit.

    (Later, volgens ons inligting, het Luigi en sy afgesloofde vrou, Giulia, dit tot by Llundudno gemaak waar hulle een laatnag deur ʼn rubberboot opgepik en na ʼn groot motorjag geneem is. Hulle het ongeskonde in Sisilië opgedaag, ʼn bewys dat die Italiaanse Famiglia nog springlewendig is en, net soos hulle in geslagte nie ʼn onreg vergewe nie, ook die afstammelinge van getroue lede onthou.)

    ʼn Halwe blok van die restaurant af het Micki by ons aangesluit en ek was baie tevrede, want ek het baie gedagtetyd aan haar afgestaan in slaapontwykende nagte in my hut teen die kloofhange by Smitswinkelbaai.

    “Ek kom saam,” het sy gesê, nie vir my nie, maar vir Joachim.

    Nou ja, hy was die man met die haelgeweer.

    “As jy kom, kan jy nie weer omdraai nie,” het Joachim vir haar gesê.

    “Nietemin. Ek kom saam.”

    Ek sou haar nie kon wegwys nie. Joachim ook nie.

    Nou loop ons met vinnige, versigtige treë deur Kaap Mandela wat eens Jan van Riebeeck se Goeie Hoop was. Joachim is voor, behoedsaam, maar skynbaar ook heeltemal seker van waarheen hy gaan, Micki links agter hom met ʼn gemaklike trippelgang van klein voetjies en aan sy ander kant, Dennis, met die aluminiumtas in albei sy arms soos ʼn baba in die hoogvoorposisie. Ek loop ʼn tree agter hulle en probeer elke geheime beweging in die donker raaksien en elke geluidjie ontleed.

    Ek het voorgestel dat ons my ou Ford-bakkie vat, maar Joachim het simpatiek en ferm gesê dat dit nie die voertuig vir hierdie nag is nie. Ons is by die voertuig verby en ek het my rugsak agter uit die kappie gehaal, myself in die skouerbande ingewikkel en weggestap van my geroeste ou staatmakerkar, sonder om weer om te kyk.

    Joachi lei ons noord en wes, bolangs deur die besigheidsdistrik. Die nag was leeg om ons. EPS se aandklokreël en patrollies het die strate skoongevee van mense. En tog was die  menslike rotte reeds aan die werk, die meer geslepe en geharde opportuniste het, soos ons, teenaan mure, in skaduwees, om hoeke geskarrel, op soek na ʼn gleuf om in te dring en te plunder.

    Hierdie rotte is veelsydig, nie net op snuffel vir krummels wat oorgebly het nie, maar ook bereid om saam te span in hinderlaag vir die verdwaalde wat onbedag deur die duisternis kruip op soek na uitkoms.

    Ek was nooit gemaklik in Kaap Mandela nie. Dit was asof die vervalle stad skepties was oor my gretigheid om vriende te wees. So, as ek nou daaraan dink, kan ek nie met sekerheid sê waar ons was nie; net iewers in  die middel van ʼn straatblok, tussen die rommel en brokstukke wat aan die voet van die hoë, reghoekige gebou gestort is.

    Hulle het gewag tot ons mooi in die fuik is, toe verskyn hulle voor ons, ʼn halfdosyn vinnige, doelgerigte figure, blank en kleurling saam, met onheiligheid voor oë. En agter ons sluit nog vier ons ontsnaproete af.

    Die skok trek my koud en styf aan die binnekant. Dennis maak ʼn binnensmondse kermgeluid en Micki hyg sodat haar asem effens fluit.

    Ek draai om na die bedreiging agter ons, moedeloos bereid om my te verset teen hulle, sonder ʼn wapen, nie eers ʼn halwe besemstok of ʼn vismes by my nie. Hulle kom in ʼn halfmaanformasie aan en ek sien ʼn piksteel en ʼn lengte ketting in die flou lig van ʼn veraf straatlig. Ek probeer taktieke uitwerk en besluit om na regs te beweeg sodat ek met bietjie geluk ʼn kort tydjie sal hê om teen die figuur op hulle linkerflank op te tree. Ek is fiks en het vermoëns, maar my weerstandskuns berus daarop dat ek my hande op my teenstander moet lê; dán kan ek sy gal werk, maar hoe lank het ek voordat die ander ombeweeg om my van agter te pak. En wat gaan voor my gebeur? Hoe gaan ʼn akteur, ʼn elektroniese ingenieur en ʼn popfynmeisie in ʼn brutale skermutseling vaar?

    Dan hoor ek vir Joachim.

    “Hmm,” sê hy bedaard. “Hier is nou vir jou ʼn situasie.”

    “Joachimmm!” pleit Micki.

    Die vier begin na my beweeg en wanneer hulle eers in aantog is, kom hulle vinnig, doelgerig, dreigend.

    Ek hoor hoe Joachim die haelgeweer se hane terugtrek.

    “As ek sê storm,” beveel hy kalm, “dan storm julle…

    “… stor-HIMMM!”

    En toe storm hy vorentoe.

    (Lees vervolgens Bodem boek II, 5: Die trappe.)

  • Bodem boek II, 3: Die vaarwel

    Bodem boek II, 3: Die vaarwel

    bodemII‘n vervolgverhaal deur Gustav Venter

    Bodem I is reeds volledig.

    Lees eers Bodem boek II, 2.

    Die nag was soos ʼn digte, swart gordyn wat die geluide van geweld en verwoesting gedemp het, soos die geluide van ʼn skreeustryery in ʼn ander kamer.

    Die res van die geselskap het op die stoep op regop krulmetaalstoele by ronde pyp-en-glastafeltjies onder restaurantsambrele kom sit. Meneer en Mevrou Lafferty het aan die linkerkant gesit, hy oud en wit van vloeiende hare, sy tengerig en diep beplooi, hulle hande op sy skoot ineen, vingers deurvleg. Middeljarige Terrence in ontwerperswindbreker en duuretiketjeans het sy stoel tot agter sy Gerhardus sʼn geskuif en sy arms beskermend om die bewende en sporadies snikkende jongman gesit en in ʼn lae stem gerusstellings geneurie wat hyself nie geglo het nie. Micki Nielson, klein en kurweryk met die diepdimpelgrinnik en die groot donker oë in die vierkantige gesiggie wat by oogbank en kakebeen gerond is, het op ʼn tafel gesit met haar voetjies in satynaanglippertjies op die rugleuning van ʼn stoel en met haar arms omhelsend om haar knieë. Nog paartjies, enkele vriende, ʼn besprenkeling enkelinge.

    Eintlik moes ons lankal daar weg gewees het, en ons het dit besef, maar was onwillig om van mekaar af weg te gaan. Terwyl ons daar bymekaar was, kon ons onsself toewikkel in die oorblyfsels van ons leefstyl, in die omarming van ʼn beskawing van sekerheid, orde en mooi dinge. Ons het geweet dit is ons laaste aan bymekaar, die finale byeenkoms van KOLK, en ons almal het vermoed dat daar vir elkeen van ons ʼn koue, harde, verwarrende plek wag waar ons sou terugdink aan ons eet en luister en redekawel en die herinnering sou te swaar wees om te dra.

    Ons was stil, soos ʼn minnaar wat langs sy geliefde se bed waak en stilbly terwyl hy luister vir die ontsnapping van daardie laaste, laaste asem.

    Hans-Joachim Marseilles Bekker het kop na onder gestaar na die digitale musiekstokkie in sy hand en die gloed van die klein skermpie het ʼn dowwe wasblou glans teen sy gesig gekaats. Meteens het hy net gemompel, “Muti!”, opgestaan en in die restaurant ingegaan. Die Verdi het midde-akkoord stil geword en na ʼn stilte pols die ouverture weer deur die nag.

    Joachim het teruggekeer en die vraag wat niemand hardop gevra het nie geantwoord:

    “Julle wou Muti luister, nou luister ons Muti.”

    “Maar ons het al…” het Sheila Baxter begin.

    “Muti!” het Joachim gesê. “Luister.”

    Sheila het in haar skraal, streng self teruggetrek. Sy was nie ʼn Joachim-aanhanger nie, hoewel daar ʼn tyd was, voor ek KOLK begin bywoon het, wat die onderhandelinge tussen hulle reeds ver gevorder was in die rigting van ʼn verhouding. Het sy uiteindelik vasgeskop of het Joachim haar nooit die kans gegee om dit te doen nie? Ek weet nie, maar sy was daarna uit verstek teen hom en enige van sy idees gekeer.

    Die ouverture kom uitasem tot ʼn einde, maar begin weer. Dié keer is dit egter anders. Dit is nie so opdringerig as voorheen nie, die buitelyne daarvan nie so skerp getrek nie, minder saaklik asof dit ʼn emosie eerder as ʼn stel feite beskryf.

    “Tullio Serafin,” het Joachim sag gesê.

    Die laaste note het weggedryf soos as op die wind en toe begin die ouverture weer.

    Die musiek is dié keer vol flits en kleur, ʼn storm van musikale emosie, ʼn volkleur interpretasie van innerlike stormweer.

    “Georg Solti,” het Joachim sag gesê.

    Terwyl dit opgewerk het na ʼn ontstelde einde, het hy opgemerk: “Muti? Muti was ʼn musikale swendelaar. Hy het altyd aan homself gedink as die nuwe Toscanini. Maar hoekom dan na hom luister? Hoekom die nabootsing verdra as die oorspronklike tot ons beskikking is?”

    Die ouverture het nogmaals begin, nou duidelik in ʼn ouer opname, maar die musiek was asof sonder vernis, presies en duidelik, uitgemeet en helder sodat elke ingewikkelde weefsel daarvan gehoor en geplaas kon word in ʼn aangrypende geheel.

    “Ons kan KOLK nie toemaak met Muti nie,” het Joachim gesê.

    Hy het by sy glas gaan sit, ʼn sigaar uit sy sak gekry, tussen voortande vasgebyt en in groot konsentrasie met ʼn silwer aansteker brandgemaak.

    Die ouverture het weer begin en na ʼn bietjie oorweging het ek besef dit is die Serafin-weergawe. Dié keer het die musiek nie aan die einde van die ouverture opgehou nie en die opera het voortgegaan. Serafin. Ek het gegrinnik. Joachim het sy sin, nie sy volle sin nie, maar wel sy sin gekry. Sy weergawe. Boonop met Maria Callas as Leonora. (Ek het meer as een keer in die veld daaraan gedink, aan hoe hy dit bewimpel het om die musiek van sy keuse op ʼn aand met soveel simboliese gewig te speel. Die goeie bevelvoerder vind altyd ʼn manier om sy wil af te dwing – en dit beskryf baie van die Maarskalk.)

    “Mag van die Noodlot,” het hy gesê toe die eerste staalblou sigaarrook om hom gewalm het. “Wat was dit met Verdi en die noodlot? Hy was skoon behep daarmee. Vir Verdi was die orkes nie meer net daar om te begelei nie; dit het ʼn karakter in die opera geword, die alwetende verteller te midde van die aksie.

    “Luister maar net hoe die dalende akkoorde die leuen van Violetta uitklee wanneer sy sing, ‘Sempre Libera’ – altyd vry.

    “‘Maar jy is nie vry nie,’ sê die orkes. ‘Madama Valery, jy is ʼn slaaf van jou herkoms, van jou eie geaardheid, van mense se verwagtinge van jou. Altyd vry? Nee, my skat. Altyd onder die juk, eerder.’

    “Of Radames, selfs wanneer hy in sy verheerlikte oomblik Aida se glans beskryf – hemelse Aida! – vertel die orkes iets anders, van toekomstige en uiteindelike ellende.

    “En hoekom glo ons die orkes en nie vir Violetta of Radames nie? Want die orkes is vir Verdi die woordvoerder van die noodlot en by Verdi het die noodlot die laaste sê en al wat hy vir ons as mense kan aanbeveel is om daarby te berus, meer nog, om die noodlot te respekteer.

    “En nie net hy nie. Dit is die kollektiewe tema van die ganse romantiese beweging. Jy hoor dit in die golwe van Mendelsohn se Hebrides Ouverture, in Smetana se Moldau, in Beethoven, ja Beethoven, se Vyfde Simfonie. Tatata-DAM!

    “Ek is so vererg as mense daarna verwys as die ‘Oorwinningsimfonie.’ Dis nooit hoe hy dit beskryf of bedoel nie. Die idee dat dit Oorwinning as tema het, kom uit die Tweede Wêreldoorlog toe die eerste akkoorde gebruik deur die BBC gebruik is vir die kenwysie van hulle oorlognuusprogramme. Drie kort akkoorde en een lange. Tatata-DAM! Kort-kort-kort-LANK. Die morsekode vir ‘V.’ V for Victory. Maar Beethoven het gesê dit beskryf die onafwendbaarheid van die noodlot. Tatata-DAM! Noodlotsimfonie.

    “Dis wat hulle almal vir ons sê. Jy kan nie van die noodlot ontsnap of dit ontglip nie. As dit eers geaktiveer is, sal die noodlot sy weg met elkeen van ons hê, net so seker as wat die prys wat die ouman se vloek gehef het, deur Rigoletto betaal sou word, hoe hard hy ook al gepoog het om dit te flous.

    Vb20140226
    Lees Bodem I in die formaat van u keuse deur hier te klik!

    “Maar hoekom die noodlot? Hoekom het dit die hooftema van die romantiek geword?

    “Luister as hulle die Noodlot beskryf? Wat hoor jy? Lofprysing! Dis die liturgie van humanisme. Die Kerk se houvas is gebreek, maar dit het die Europeër onrustig gelos. Niks het hom so onseker gemaak as die gedagte dat alles wat hy bymekaar gemaak en gebou het, vernietig sou word deur sy eie arrogansie nie. Toe God in sy gemeenskaplike denke gefigureer het, was dit maklik. Hoe kan jy jouself aanmatig teenoor die Almagtige? Jy hou jouself in die regte perspektief deur Hom te loof. Beethoven sê dit in die Negende Simfonie met Schiller se woorde: ‘Bokant die sterre, móét ʼn God wees!”

    “En wanneer God uit die filosofie van die tyd gerangeer word, nou ja, dan bring jy jou lof aan die Noodlot; dán kan jy jouself nie aanmatig nie. Dán vrywaar jy jouself teen hubris en hoogmoed en kan die goue nuwe tye aanhou. En nie net dit nie. Nou kan jy berusting kry as die vloede van geskiedenis oor jou spoel.

    “Wat kon ék doen? Dit was die Noodlot. Rewolusie? In die hande van die Noodlot. Napoleon se eiewaansinnige verowerings? Voorheen, sê maar in die tyd van Bach en Händel, sou hulle gesê het, die verwoester is ʼn instrument in die hand van God. Nou is hy die werktuig van die Noodlot. Kom ons aanvaar dit. Kom  ons aanvaar niemand kan die Noodlot keer nie, nie eers die gode nie, en daarom aanvaar ons die Götterdämmerung.

    “Ek dink baie aan Hitler en ek weet ons is polities-korrek verbied om aan Hitler te dink, maar ek dink aan hom en sy verknogtheid aan Wagner. En ek sien hoe hy een nag na ʼn vertoning van Siegfried ʼn epifanie op ʼn koppie in Berlyn beleef en homself toewy aan ʼn ideaal, hoe verwerplik ons ook al gekondisioneer is om nou daaraan te dink. En ek dink aan hoe hy homself voorberei om in ʼn immolasie te vergaan, om weg te brand, as sy uitvoering van die ideaal te kort sou skiet, deur vlamme verteer sou word soos Wagner se gode in Valhalla in sy ‘Götterdämmerung’. Hoekom anders het Hitler beveel dat hy verbrand moes word na sy dood. In sy oë was hy ʼn god en ʼn god wat misluk moet weggebrand word sodat hulle nie net nie kan besmet nie, maar ook nie besmet kan word nie.”

    Daar was woordeloosheid op die restaurantstoepie terwyl hy asem geskep het, ʼn slukkie Cognac gedrink en aan sy sigaar getrek het, voordat hy hervat het:

    “So kom ons om, so kom ons om. God het besluit. Die Noodlot het besluit. Maar wat as die Kerk verkeerd was, en Verdi gedwaal het? Wat as ondergang nie deur God of die Noodlot bepaal is nie? “Wat as ondergang maar net die gevolg van menslike onnoselheid, nasionale hardkoppigheid, gemeenskaplike hoogmoed is?

    “Ek kyk deur geskiedenis en ek sien nie ʼn onontsnapbare Noodlot nie, maar patrone. Dís wat ek sien. Patrone. Siklusse.

    “Dit is eintlik so eenvoudig om vrede te bewerkstellig en vrede te bewaar. Sit ʼn grens tussen verskillende volke, rasse, nasies. Laat elkeen homself regeer. Laat die skrander volk vooruitgaan en laat die stompsinnige sy voorkeur om sy land en homself te vernietig toe. Wil jy weet waarmee word vrede tot stand gebring? Met doringdraad.

    “En hoe hou jy die vrede in stand? Regeer die mense goed. Dis net asof die mense dit besef net na ʼn oorlog. Na ʼn oorlog sorg die regering goed vir die volk, of, nog beter, gee die volk genoeg ruimte om vooruit te gaan. Maar dit bly nooit so nie.

    “Dis soos ʼn kondoom met ʼn swakplek. As jy hom eers opblaas, lyk hy goed en vrolik en nuttig. Maar blaas meer, en dikwels sien jy hoe ʼn kol waar die latex swak is, uitswel, soos ʼn gewas op ʼn koei se uier, en dis net daar wat dit bars.

    “Net daar herhaal die persoon homself. Die druk in die kondoom vind altyd die swakplek. Dis wat met regerings gebeur en, of dit nou sosialisme of kapitalisme is, dit lyk vir my die patroon sal homself altyd herhaal. Die regeerders vorm ʼn elite en die belange van hierdie elite word gedien eerder as die beswil van die volk. Die volk word weersinnig en dan afgunstig en die druk neem toe en neem toe totdat daar ʼn uitbarsting is. Daar is anargie en geweld, bloedverlies en saakvernietiging, omverwerping en wraak.

    “Vegetius se stelling is ‘Si vis pacem, para bellum.’ As jy vrede soek, berei voor vir oorlog. Maar dit lyk vir my dat oorlog nodig is vir vrede. As die druk tussen lande opbou, moet dit afgetap word deur oorlog. As die druk ín ʼn land opbou, is burgeroorlog nodig.

    “In hierdie pragtige, vervloekte land van ons het die druk ook te veel geword. Dit sou altyd te veel geword het, sedert die kranksinnige idee van die Britte in 1902 om Witman, Indiër, Kleurling en Swartman in een kamp te sit, met doringdraad óm hulle eerder as tússen hulle. Uiteindelik was die kondoom te vol swakplekke, die elite te gulsig en te onbeholpe. Maar al was hierdie die beste kondoom wat geld kon koop, het dit uiteindelik tog gebars. Die lugdruk wat daarin opgebou het, was net te hewig. Dis soos die koolsuurgas wat opgewek word as jy koeksoda en asyn bymekaar voeg. Dit bou op en op en op en moet iewers op ʼn bars, ʼn uitploffing uitloop.

    “Die Kerk sou sê God het dit so beskik. Verdi sou dit aan die Noodlot toegeskryf het.

    “Dis nie God nie. Dis nie Noodlot nie. Dis menslike patroon.”

    Musiek te midde van die stilte. La Forza del Destino. Ons in ons borrel van mooi aan die einde van beskawing.

    Dennis het skielik die oorfone uit sy ore getrek en omgekyk na Joachim.

    “Sê maar,” het Joachim Bekker gesê. “Ons almal mag hoor.”

    “Hulle onttrek. EPS onttrek van Woodstock en van Chris Hani.”

    “Wat beteken dit?” wou Gerhardussie skril weet.

    “Dit beteken dis verby,” het Joachim gesê, met ʼn duidelike stem, ongetwyfeld omdat hy geweet het dit sou gebeur. “Hulle gaan nou die stad oorstroom. Net te veel klinknaels het in die boot se romp losgespring. Daar is net te veel lekplekke. Hulle kom.

    “Dit is tyd om te gaan, liewe vriende. Tyd om arrivederci te sê. Vaarwel. Ons moet vaarwel sê, want ons sal nooit weer almal saam wees nie.”

    Mense het na mekaar gekyk, naderhand opgespring en mekaar begin omhels, onderlangs getroos, grappies in die skaduwee van onheil gemaak.

    Die meeste van die mense daar het vroeër al besluit om die Schlettwein-opsie te gebruik, ontwerp deur ʼn amptenaar van EPS. Hulle het hulle weg gebaan na Chapman’s Piek en met die pas langs verby Llundudno tot by Houtbaai waar hulle in ʼn vlugtelingkamp versamel is. Wat van hulle daar geword het, weet ek nog nie. Hoeveel in die slagting omgekom het toe die flottielje rowers van die see af gekom het nadat EPS en die VN onttrek het, kan ek nie sê nie. Ons het baie lank daarna, lank soos gemeet in gebeure eerder as tyd, vir Gerhardussie raakgeloop, of wat van hom oorgebly het in die dop van ʼn man wat lusteloos met ons gepraat het, en hy het ons vertel wat met Terrence gebeur het.

    Meneer en mevrou Lafferty het ʼn ander plan gehad. Hulle het hulle aftrede deurgebring met die teling en vertoning van hulle Glen of Ismaal-terriërs, ʼn ras wat deur uitwissing bedreig is. Hulle kon nie hulle dosyn honde Houtbaai toe vat nie en kon hulle nie los om in die Chaos te vergaan nie. Sover ons verstaan, het hulle die honde, elkeen van hulle, daardie nag met gemaalde slaappille in ingelegde sardiens uitgesit. Daarna het Ouman Lafferty vir sy eggenoot van sestig jaar ʼn oordosis van dieselfde slaappille met haar Milo ingegee en toe hy seker was sy haal nie meer asem nie, het hy homself met sy ou Webley in die slape geskiet. Daarna het die Chaos gekom.

    Maar niks hiervan het ons geweet toe ons mekaar op die stoep by Le Amici gegroet het nie.

    Dennis het op ʼn teken van Joachim die radio’s in die tas weggepak en die deksel toegeklap.

    Joachim het agter my kom staan, sy hand op my skouer gesit en sag gesê: “As jy wil leef, kom nóú saam met my!”

    (Lees vervolgense Bodem boek II, 4.)

  • Bodem boek II, 2: Die godeskemer

    Bodem boek II, 2: Die godeskemer

    bodemII‘n vervolgverhaal deur Gustav Venter

    Lees eers Bodem boek II, 1.

    Die aand wat ons vir ʼn laaste keer by Luigi se Le Amici bymekaar gekom het om te kyk hoe die wêreld vergaan, het Joachim Bekker vir ons vermaak met ʼn toespraak oor ʼn kondoom met swakplekke.

    Daar was twaalf van ons in die klein restaurant: Ek, agt verskrikte liberale Kapenaars wat verskrik en verstom in geskokte ontkenning voor die einde van hulle lewens soos hulle dit geken het gesit en staar het, Joachim Bekker en sy nuwe skaduwee, Dennis, ʼn muis van ʼn man, in voorkoms en ook in die vinnige, senuweeagtige manier waarmee hy ʼn stel radio’s in ʼn aluminiumkoffer beheer het.

    Ons het eers in die restaurant gesit. Daar was geen spyskaart nie. Ons het geëet wat Luigi voorgesit het – pasta met basiliekruidpesto, varsgebakte ciabatta met pecorino-kaas en ʼn groenslaai. Van vleis was daar nie sprake nie, maar niemand  het eers ʼn opmerking daaroor gemaak nie. Daar was goeie, donker rooiwyn en daarna drank na keuse en sigare vir Joachim, Dennis en my. (Dennis het agterdogtig gesuig-suig aan syne, asof hy onseker was oor wat die voorkant is.)

    Niemand het ʼn opera en ʼn praatjie daaroor vir die aand voorberei nie en daar is bietjie gekibbel oor die fokuswerk van die aand. Joachim het Wagner se Götterdämmerung voorgestel. Joachim se persoonlike fortuin het oor die laaste nege weke soos ʼn vuurpyl opgeskiet en hy was dié aand geklee in volle operagangermondering – aandbaadjie, spierwit hemp, silwer mansjetknope, diepglansende swart, handgestikte skoene; ja, ʼn regte steenkoolkleurige kuil ook, en, van alle dinge, ʼn enkeloogglas aan ʼn koord vanuit ʼn binnesak van sy baadjie. Suid-Afrika ken nie Halloween nie, maar ek was lank genoeg in die Verenigde State en ek het vir hom volpunte gegee.

    “Skemering van die gode,” het Joachim gesê en gepof-pof-pof aan sy sigaar om dit egalig aan die brand te kry. ʼn Rookverbod was duidelik onder die omstandighede nie meer van krag nie. “ʼn Aand soos hierdie kom een keer in ʼn eeu, as jy gelukkig – of ongelukkig – is. Dit vra vir Wagner. Kom ons doen dit reg.”

    Daar was onmiddellike, ontstelde teenkanting. Duidelik was daar min  begeerte aan liberale kant om die Einde te begelei met die sombere heldhaftigheid van Wagner se verloregaande Teutone. Dit was Joachim, ek en Dennis teen die res (en Dennis kon nie sy Götterdammerung van sy Gods must be crazy onderskei nie.) In sekere kringe het demokrasie nog iets beteken en Wagner sou moes wag. Puccini in enige van sy opusse is oorweeg en te lig bevind. Hierdie was kennelik nie die geleentheid vir verismostroperigheid nie. Die aand het uitgeroep vir sterk, kordaat, emosioneel oordadige romantisisme en uiteindelik kon ons almal saamstem dat dit slegs deur Giuseppi Verdi beantwoord kon word.

    “Dan moet dit La Forza wees,” het Joachim gebrom, nog duidelik ontevrede oor die koue skouer wat Wagner gekry het.

    So is hy dan La Forza del Destino gegun, en ek dink hy was tevrede dat die titel, Die Mag van die Noodlot, darem die oomblik sou onderstreep. Die oomblik wat die spesifieke opname gekies is, het hy eers weer gefrons.

    “Is julle ernstig?” het hy gevra. “Muti? Hoe brutaal is sy hantering van die leitmotif nie wanneer Leonora sterf. Dan eerder Serafin.

    Koor van verontwaardiging. Tullio Serafin! Werkesel in diens van sy sangers.

    “Maar darem subtiel!”

    Natuurlik sing Callas in die Serafin-opname saam met die majestueuse Carlo Tagliabue.

    Die libs wou nie skiet gee nie en Joachim was toenemend verontwaardig.

    “Domingo is die grootste van die Drie Tenore, maar hoe groot is die Drie Tenore? En Zancanaro? Hy is ʼn sakkie vol sangfoefies, dis al.”

    Maar Riccardo Muti was die aangewese dirigent. Joachim het ooglopend gesit en pruil, al peuterende op sy iPod Quantum, bene voor hom uitgestrek by die ronde tafeltjie wat ek, hy, Dennis en die radio’s in die aluminiumtas gedeel het. Dennis, wat die verskeie radio’s deur oorfone gemonitor het, het gereeld ʼn bygewerkte nuusitem aan Joachim gefluister en dié het die nuus met ʼn kopknik en ʼn frons verwerk.

    Waar hy vir Dennis gekry, was nie duidelik nie, maar die middeljarige elektroniese tegnikus het kommunikasietegnologie goed verstaan en het in daardie tas ʼn verskeidenheid toestelle versamel om die metropolisie, die weermag en Executive Protection Systems se bulletins mee af te luister.

    Luigi het die opname op ʼn geheuestokkie gevind en die klankstelsel aangeskakel. Die ouverture van Die Mag van die Noodlot is die bekendste deel van die opera, en met reg ook. Dit begin met ʼn gejaagde tema, note wat so galop soos die hartklop van ʼn uitasem mens  en dan dwarrel dit weg in ʼn melodieuse sug. Muti se dirigentestok bied dit egter bruusk aan, vol musikale saaklikheid, asof vir die klankbaan van robotte in ʼn mars.

    Joachim het skaars tot na die ouverture gehou voor hy eensklaps op sy voete gekom het, sy balieglas Cognac gevat het, sy sigaar tussen sy tande vasgebyt het en na buite is waar ek, Dennis en die tas kort daarna by hom aangesluit het. Die restaurant het ʼn ronde stoep gehad met ʼn uitsig teen die hange van die bergvoet af oor die stad.

    Kaap Mandela, soos dit nou bekend gestaan het, was vreemd op die oog, donker, met min elektrisiteit wat net ʼn paar straatligte laat brand en alle geboue sonder beligting gelaat het. Pantserkarre kruip in behoedsame tweetalle kruis-en-dwars deur die middestad se strate en tas in donker hoekies met skerp kolligte.

    Aan die Oostekant, van Hani- (De Waal)- rylaan se kant af, was die protesrumoer ʼn druising, ʼn mensgemaakte see van dreigende stemme gepunktueer deur vermanings oor megafone. Tussendeur is daar die geklop van rookgranate en geweervuur.

    Die stryd vir Kaap Mandela het nou al weke lank geduur. Die stadsregering het hulle spaarvarkie beroof en driekwart van hulle begroting oorgemaak aan EPS, ʼn sekerheidsmaatskappy, wat inderwaarheid deur niemand as enige iets anders as ʼn privaatweermag beskou word nie. Die Amerikaanse eienaar daarvan, Derek Regent, ʼn geheimsinnige, berugte figuur, het ʼn aksieplan vir die stad, bekend as Die Regent-plan, opgetrek.

    Daarvolgens is sleutelinstellings soos die hawe, die lughawe en Koeberg-kragsentrale beveilig. Toegangsbeheer is ingestel en die ingangsroetes tot die stad verseël. Voorstede is in sones verdeel en beheer, onder andere met ʼn aandklokreël. ʼn EPS-direkteur, Ferdinand Lemat, is as “koördineerder” aangestel om die stad saam met die burgermeester en Wes-Kaapse premier te administreer.

    Vir ʼn paar maande nadat die Chaos in die Noorde, Ooste en sentrale dele van die land ontvlam het, het dit gelyk of Kaap Mandela die goue sleutel tot oorlewing gevind het. Die hewige onluste aan die ooste van die stad is aan perke gelê en die Kaapse vlakte afgekordon.

    Die stad is van bates gestroop en internasionaal van die hand gesit vir Egoldex, die goudgesteunde vermenigvuldingsmunt wat in wese die nuwe internasionale reserwegeldeenheid geword het en vanuit Reikjavik, Ysland beheer word. Dit is gebruik om EPS mee te vergoed.

    Vir ʼn vreemde, idilliese tydperk was Kaap Mandela gevul met ʼn frenetiese opgewondenheid en ʼn selfvoldane vertroue.

    Die onrus het egter soos ʼn ontembare plaag gegroei en die omtrekke van die weerstand gaandeweg saamgepers. Die opstandelinge het met nuwe taktieke geëksperimenteer en hulle het uiteindelik ʼn intimiderende wenstrategie ontwerp: Hulle het eenvoudig nie weggegaan nie. Aanvanklik het hulle vanuit die Gugulethu-Langa-Nyanga-Khyalitsha-Kruispad-kompleks tot by die weerstandspunt op die N2 gestroom vir ʼn hewige konfrontasie met die oorblywende weermagelemente, die Metropolisie en EPS-afdelings. Ná die dag se slag sou hulle onttrek, hulleself weer opsweep, die stang vasbyt en tot die stryd terugkeer. Hulle is telkens teruggedryf met al hoe hewiger teenmaatreëls, totdat hulle eendag eenvoudig  nie teruggetrek het nie.

    Hulle is met stringe busse, taxi’s en vragmotors aangery tot ʼn paar kilometer van die stad af. Die geveg is aangeknoop, maar die voertuie het onttrek en die groot skare net daar gelos. Die oproeriges is verhoed om te retireer deur gewapende faksies aan hulle rugkant. Hulle getalle is voortdurend aangevul deur ʼn vloed van gewillige en onwillige swart inwoners wat van die dorpsgebiede aangejaag is.

    Die beskermingsmagte is genoop om hulle afdelings uit die omliggende voorstede te onttrek om die vloed te probeer vertraag. Dié desperate reëling was net tydelik doeltreffend en die walle wat die magte gegooi het, is stelselmatig uitgekalwe en hulle is teruggestoot, meters op ʼn slag, soms meer, en elke sentimeter wat hulle prysgegee het, is onomkeerbaar opgevul deur ʼn gety van swart, tierende lywe.

    Drie weke tevore is die bevel gegee en EPS het die magte onttrek en om die middestad gekonsolideer en die N1 sover as Durbanville oopgehou. Die roete by Constantianek is toegestop, maar die Suidelike voorstede is weerloos gelaat en die swart gety het van Mowbray tot Plumstead deurgespoel en ombeweeg tot by die versperrings oos van die Middestad op Chris Hani-rylaan.

    EPS het Chapman’s Piek-rylaan beveilig en Houtbaai afgesonder.

    Die swart gety was nou net buite die stad en het elke potensiële bres onder druk geplaas.

    In die middestad het die besef uiteindelik ingesak: Dis net ʼn vraagstuk van tyd.

    Buite Le Amici sit ons onder ʼn sambreel. Die ligte bries waai koel druppelmuggies teen ons vas. In die halflig gloei die punt van Joachim se sigaar helder oranje. Hy neurie onderlangs en ek herken dit as Siegfried se Dodemars uit Götterdämmerung, nie ʼn maklike deuntjie om te fluit of te neurie nie. Hans-Joachim Marseilles Bekker is nog glad nie tevrede met die aand se operakeuse nie.

    Agter ons kom die ander een-een en in paartjies uitgedrentel en hulle sluit by ons aan. In die restaurant, vanuit die musiekstelsel, word minnaars uitmekaar gedryf deur ʼn noodlottige ongeluk.

    “Noodlot,” sê Joachim onderlangs en dis asof hy die woord in sy mond omdraai om die geur daarvan te bestudeer. “Destino. Schicksal. Noodlot.

    Van die Ooste af is daar nou knalle en ontploffings.

    “Die Yankee Juveniles,” sê Dennis. Sy oë is toegeknyp in konsentrasie en sy vingerpunte hou ʼn oorfoontjie in die regteroor. “By Woodstock. EPS klink in ʼn paniek.”

    “A,” sê Joachim, “daardie instelling, so ryk aan tradisie, so deurdronge met kultuur, die Kaapse kleurlingbende, maak ʼn verskyning. Nooit betyds nie en nooit te laat nie.”

    “Kom kyk, liewe mense,” sê hy dan hardop, joviaal. “Hier is iets wat julle nie weer sal sien nie.”

    Hy wuif vir die ander om sitplekke in te neem en beduie met sy hand oor die stad.

    “Kom kyk hoe sterf ʼn stad.”

    Hy beduie na die baai waar ʼn dosyn skepe ʼn behoedsame afstand van die dokke af lê met ligte aan.

    “Daar, net daar het drie skepies aangekom. Drommedaris, Reijger en De Goede Hoop.

    Ja, hoe mooi was dit nie? Hoe mooi. En hoe anders moes dit nie gewees het nie!”

    “Die Mag van die Noodlot,” sê iemand in ʼn sagte oumanstem. “Ons is magteloos daarteen.”

    Operaliefhebbers, net soos diktators, is meesters van simboliek.

    “Götterdämmerung,” sê Joachim Bekker.

    (Lees vervolgens Bodem boek II, 3.)

  • Bodem boek II, 1: Die roeping

    Bodem boek II, 1: Die roeping

    bodemII‘n vervolgverhaal deur Gustav Venter

    Lees eers die volledige Bodem I.

    Nou goed, kom ons kry die gereelde vrae agter die rug.

    Ek het hierdie afgelope paar maande soveel keer met die pers gepraat, soveel onderhoude gevoer, selfs lesings gegee en ʼn paar praatjies by ons nuwe skole. Daar is vrae wat ek altyd gevra word, so gereeld, ek voel asof ek ʼn afdeling in my CV moet hê vir wat die rekenaargeslag “FAQ’s” genoem het – as ek ʼn CV gehad het.

    Vraag Een is maklik. Nee, wat ek hier onder gaan vertel, gaan nie oor my  nie. Dit gaan oor hóm, daardie flambojante, verbete, verrassende persoon wat dwarsoor die land – en ʼn groot deel van die wêreld – as die Maarskalk bekendstaan. Op ʼn punt van orde hier – hý het nie dié gekies of dit aanvanklik gebruik nie, nie as rang, bynaam of naam nie. Dit was ʼn mediaskepping. Julle weet mos hoe werk dit – ʼn verslaggewer gebruik dit eenkeer uit inspirasie of blote geluk, en in  hierdie geval was dit nie ʼn verslaggewer nie, maar ʼn verslaggeefster. (“Dank Vader,” kan ek hom hoor sê. “Ons kan die ou geslagsname afstof en weer gebruik. Sekretaresse, bibliotekaresse, voorsitster, verslaggeefster. Nou dat Politieke Korrektheid ʼn politieke ongeval geword het.”)

    Natuurlik het sy dit ironies bedoel, selfs sarkasties en spottend. Die Maarskalk. Dit het vinnig algemene gebruik geword, maar sy vyande het opgehou spot daaroor en sy bondgenote het hom dit met opregtheid genoem. Naderhand het hy dit self begin gebruik, so in die derde persoon na homself verwys: “Die Maarskalk moet nog dink daaroor. Die Maarskalk reken dit sal werk. Die Maarskalk moet na die mense luister.”

    Hy het wél vir homself die rang van kommandant toegeken: “Hoekom kommandant, Jood?” het hy vir my verduidelik. “Want dis nommerpas. Kaptein is meer heldhaftig, dink jy nie, maar te junior. Brigadier kon gewerk het, maar Generaal is te verhewe. En Kommandant is so vreeslik, onmiskenbaar, ongeërg Afrikaans. As die Engelse ‘commandant’ gebruik, is dit omtrent altyd in ʼn vaste verbinding: Camp commandant, en daarmee bedoel hulle omtrent sonder uitsondering ʼn Nazi-konsentrasiekampbevelvoerder. So in Engels is ‘kommandant’ ʼn tikkie onheilspellend. En dit is ook goed so, reken jy nie?”

    Later het ek hom, van Aand Een af, nooit as enige iets anders as “Kommandant” aangespreek nie. Ek het hom wel voorheen sosiaal geken en hom op sy voornaam genoem. Joachim. Hans-Joachim Marseilles Bekker. Ek weet daar is van julle militêrhistoriese feiteversamelaars, veral dié wat lugoorloggeskiedenis bestudeer, wat nou frons en aandag gee. So, wat is die verband tussen Joachim Bekker en die Luftwaffe-legende wie se name hy het? Was sy pa ʼn Suid-Afrikaanse vlieënier wat deur Marseilles in Noord-Afrika afgeskiet is? Of is hy, soos daar al wild bespiegel is, die seun van ʼn kameraad van dié uitspattige ‘Expert?’” (En asseblief, as jy die woord lees, spreek dit tog nie in Engels uit nie; nie “êk-spirt” nie, maar soos in Duits, “Ek-spert” om te rym met “hek” en “stert.” Die Maarskalk sou daarop aangedring het.) Wel, kom ek vertel julle die volle waarheid:… ek weet nie. Julle kan maar  bespiegel. Dit staan julle vry. Dit sal die mite laat groei, iets wat die Maarskalk sou aangemoedig het. Ek is die een wat die feite ongeskonde wil bewaar.

    Dit is ook so dat ek en hy ʼn voornaam deel – soort van. Ek is Joachem en hy is Joachim.

    “Joune is die Jiddiesje spelling,” het hy my geterg die eerste aand wat ons ontmoet het. Daarna het hy my “Jood” en net “Jood” genoem, behalwe wanneer hy my voor ander mense op my rang (wat hyself aan my toegeken het) sou aanspreek.

    Ons het drie jaar voor Aand Een ontmoet, in ʼn restaurant in Tamboerskloof tydens ʼn maandelikse byeenkoms van die Kaapse Operaluisteraarsklub. Voorname was nie al wat ons gedeel het nie. Joachim het sy voorliefde vir opera by sy ma, ʼn ietwat bekende colaratura-sopraan van die pre-Mimi Coertze-era, verkry. My verskoning het te doen met ʼn meisie wat kunssinnige pretensies gehad het. Sy is lankal heen – waarskynlik heeltemal so, vir al wat ek weet – maar die operaliefde het gebly.

    Ek glo eerlikwaar nie ek sou weer ʼn byeenkoms van KOLK (soos hy, en toe natuurlik ek ook, die klub deurgaans tot die tandknersende frustrasie van die Engelssprekendes en  ʼn paar van die ander genoem het) bygewoon het as dit nie vir hom was nie. Ek het ʼn renons in aanstellerigheid en snobisme, en glo my, as jy aanstellerige snobs gesoek het, was die Kaapse operakringe die plek vir jou. Gou het ek geleer dat niemand ʼn snob se eiewaardering so kan prik soos Joachim Bekker nie.

    O, dis nie dat hy nie self kon “snobeer” soos hy dit genoem het nie. Hy het die rites en spraak van die algemene snob so goed geken, dat hy dit moeiteloos kon naboots. Dit was egter juis dít: ʼn Nabootsing. ʼn Vertoning. Omdat hy ʼn mislukte TV- en filmakteur was, vergeet mense watter uitmuntende toneelspeler hy werklik was. Voorts was daar nooit by hom enige aansitterigheid of klatergoue aanwendsels as dit oor die dinge waaroor hy werklik hartstogtelik was, gegaan het nie. Opera was een van dié klein versameling sake.

    Hy het ʼn ensiklopediese kennis daaroor gehad en het dit verbind met die ywer van ʼn seloot en die gewilligheid om selfs die onbenulligste minutiae eindeloos te betwis. Dink ek nou daaraan, dan besef ek dat hierdie toegespitsheid op die fynste besonderheid die eienskap is wat briljante bevelvoerders van die bloot bekwame onderskei.

    Ek onthou dat ʼn musiekdosent eendag by KOLK ʼn opname van Maria Callas wat “Il dolce suono,” die waansinstoneel uit Donizetti se “Lucia di Lammermoor” gespeel het en dit as haar 1953-opname beskryf het.

    “1953!” het hy losgebreek. “1953 sʼn is dit nie. Dis haar 1959-opname.”

    Dit het ʼn gezoem in die snobbyekorf veroorsaak. Hierdie was nie ʼn blote terloopse operaluisteraar wat dit aangebied het nie. ʼn Dosent! Met 40 jaar se ondervinding aan die universiteit! Wat as jongman ʼn onderhoud met Maria Callas, met La Divina self, vir die BBC se tydskrif gevoer het.

    “’59,” het hy volgehou.

    Daar was by die res konsensus dat hy verkeerd moes wees, en al was hy reg, kan ons dit nie maar daar los en ter wille van decorum net aangaan nie?

    Maar nee. Die saak moes nagevors word. Hoekom? Want dit is opera en as dit by opera kom, is reg, reg, en verkeerd, verkeerd.

    Natuurlik was hy reg. Hulle moes geweet het.

    My eerste aand was die soort sosiale foltering wat massamoord sou regverdig. Ek het, pas nadat ek uit die VSA in die Kaap opgedaag het, op hulle webblad afgekom en kennis geneem van hulle byeenkomste waarheen Jan en Alleman uitgenooi is. Ek het eers agterna uitgevind dat die etiket eintlik vereis dat ek deur ʼn erkende lid vergesel sou wees. Dié was ek nie en ek het met my bruingebrande gesig en ruwe hande tussen al die sawwe wit velle uitgestaan in die klein Italiaanse restaurant met die kersligte op geruite tafeldoeke en Teatro alla Scala-plakkate teen die muur.

    Na die gebruiklike flou openingsgrappies en aankondigings, het die klub se voorsitter, ʼn Soutie met pienk tandvleis en ʼn skerp adamsappel in ʼn reiernek se oog van agter sy skilferbespikkelde brillense op my geval en is ek gevra om myself voor te stel.

    Duidelik was die blote verskaffing van my naam nie genoeg nie. Waar kom ek vandaan? Wel, oorspronklik Odendaalsrus. Stilte. Mens sou sweer ek het ʼn wind tydens stilgebed gelos. Nering? Stoeiafrigter. Die stilswyende afgryse sou straks nie so erg gewees het as hulle my betrap het dat ek omgang met Tutu se troetelskilpad gehad het nie. Voeg ek boonop lamlendig by dat ek vir die Westelike Provinsie Rugbyunie werk. Joggie. Van Odendaalsrus. Wat voetbalspelers leer stoei. Weet ek wat gebeur by ʼn operaklub? Hoe verlig was ek nie dat ek geswyg het oor my deeltydse werk as visnettrekker by Smitswinkelbaai en my vorige loopbaan as deelnemer aan Wisselgevegskuns. Die gedagte aan ʼn hokvegter sou vir hulle te veel gewees het.

    Toe praat hy van die deur af: “Wonderlik! Uiteindelik iemand met ʼn regte werk onder ons.”

    Hy het teen die deur se kosyn geleun, smeulende sigaar en kristalglas brandewyn in dieselfde hand. Dit was sy posisie: Die oop deur, in reën of koue,  sodat hy darem kan voorgee dat hy hom aan die drakoniese rookreëls steur.

    Mediumlengte, mediumliggaamsbou, grys borselkop, presies gekapte potloodsnorretjie, luiwakker blou oë. En ʼn verstand so rats soos ʼn klipspringer, so skerp soos ʼn skoenmaker se els, so vol fasette soos ʼn kroondiamant. Hy was die enigste wat ʼn pak klere aangehad het, ʼn gekreukelde donkerbloue met effens uitgerafelde baadjiemoupunte en ʼn broek met nou pype.

    Terwyl hulle nog in verbystering is oor die Goudveldse stoeier in hulle midde, steek hy ʼn impromptu lesing af oor stoeiers, van die antieke Grieke deur tot by DH Lawrence se “Women in Love”, volledig met ʼn aanbod om Alan Bates en Oliver Reed se naaktoneel uit die rolprentweergawe vir hulle te demonstreer. Stoei het nog nooit so glansryk geklink nie; edeler as hartsjirurgie, manhaftiger as stiergevegte.

    Dít was natuurlik sy gawe, sover meeste mense hom opgesom het: Sy vermoë om te praat, met ʼn manlike beslistheid as hy feite verskaf en ʼn melodieuse vloed van woorde, frases, aanhalings en sameflansings wanneer hy probeer oortuig.

    Met my eer herwin, en indien nie, my ego darem salfgesmeer, het ek tog gebly en nie lank na pouse nie, het ek teen die ander kosyn geleun, bier in die hand – en een van sy cubanos.

    So, julle wil weet: Wat was die aard van die vriendskap tussen ons?

    Ons was goeie vriende, ja, maar hoofsaaklik omdat ek nog altyd ʼn waardering gehad het vir iemand by wie ek  iets kan leer, en Hans-Joachim Marseilles Bekker was ʼn uitmuntende mentor. Tog het ons mekaar selde buite die KOLK-verband gesien. Ek het hom sonder om te skroom nageboots en daaropvolgende vergaderings in ʼn verslete  pak klere bygewoon, sy sigare by die deur gerook en met groot drif enige iemand wat ʼn skewe woord oor Maria Callas geopper het, beveg. Callas was toe effens passé en ons het bloedige gevegte met die ander gehad. Hy het my ook geleer dat die ware vreugde eers kom wanneer die ander die toneel ontruim, want dan sluit die Italianer sy deure en dan kuier ons en Luigi Vaccaro behoorlik rondom vino en groot Italiaanse opera.

    Opera. Wyn. Brandewyn. Sigare. Goed, so julle wil weet.

    Daar is baie gewag gemaak van die Maarskalk se drankgewoontes. Kom ons kry dit uit die pad uit. Nee, hy was nooit ʼn alkoholis nie, nie eers ʼn strawwe drinker nie. Maar ja, drank was by geleentheid sy nemesis en dan het hy doelgerig en hard gedrink en niemand moes dit waag om tussen hom en die bottel te kom nie. Brandewyn, skoon. “Soos hy van sy ma af gekom het,” het hy dit gestel. Moontlik wás daar tye wat hy roekeloos gedrink het toe ons dit die minste nodig gehad het. Ons het dit vir hom gegun.

    Nee, sy sigare was nie ʼn Churchill-Patton-tipe aanwendsel nie. Hy het nooit een uit gewoonte vasgebyt nie. Hy was eerder ʼn geleentheidsroker. Wanneer hy opera geluister het. Wanneer hy ʼn volgende skuif bepeins het. Ja, dit is so, een van ons tameletjies was om vir hom sigare te midde van die Chaos op te spoor. Ons het dit ook graag gedoen. Roberta was veral goed daarmee.

    Goed, ek het die naam genoem, so kom ons praat oor die Maarskalk en vroue. Hy kan vir niemand as ʼn voorbeeld dien nie en het dit geweet en ek dink hy sou dit anders wou hê. Genieë moet ook swakhede hê. Sy swakheid was nie soseer dat hy van vroue gehou het nie, maar dat hy vir so baie van hulle onweerstaanbaar was. Ek het nie ʼn verklaring daarvoor nie. Dis net hoe dit was. Ek het die verskynsel genoeg gesien. Selfs die mees gereserveerde vrou kon binne minute na sy hom ontmoet het, vermurwe tot ʼn soort kerswas naby ʼn baie warm vuur. Ek dink nie hy wou hulle ooit misbruik nie, maar hy het. Hy wou hulle nooit in die steek laat nie, maar dít het hy ook. Meeste van hulle het vriende met hom gebly, vol hoop vir ʼn tweede kans. Hulle het selfs mekaar aanvaar, ʼn soort van ʼn ons-het-Joachim-Bekker-oorleef-klub. Hy was wat, vier keer, vyf keer getroud?

    “Ek was net nooit ʼn suksesvolle eggenoot nie,” het hy eenkeer vir my verduidelik. “Ek wou dit wees, meer graag as enige iets anders. Maar ek was nooit nie. Dis nie hulle skuld nie. Hulle het nie, nie een van hulle nie, verstaan dat daar vir my iets wag om te doen nie. Net Roberta. En Roberta…”

    Die res van sy gesprek was oor ʼn onderwerp waaroor hy gereeld en diep gewonder het.

    Vra nou oor die Maarskalk en sy bewustheid van sy plek in geskiedenis.

    “Dit is so, Jood,” het hy gesê. “Soms word ʼn man gemaak vir sy tyd, vir ʼn geleentheid, ʼn gebeurtenis. Sy hele lewe sal hy niks suksesvols doen nie, tot dié tyd opdaag en dan is dit skielik of hy vir die eerste keer in die wêreld inpas. Keisers, konings, ridders, kardinale het deur die millennia dit aangevoel. Maar veral generaals.”

    Soos Patton wat sy lewe sou slyt as kolonel in ʼn vredestydweermag totdat die Tweede Wêreldoorlog hom as die VSA se mees effektiewe soldaat uitgesonder het. Of sy voorganger, William Tecumseh Sherman, wat ʼn vredestydmislukking was as bankier en prokureur totdat die Amerikaanse Burgeroorlog uitgebreek en hom deel van die geskiedenis gemaak het; of sý groot vriend, Ulysses S. Grant wat tooms en saals vir sy broer se leerlooiery verkoop het nadat sy gesin amper ʼn hongerdood gesterf het; voordat hy Lincoln se generaal geword het en die legendariese Robert E. Lee tot ʼn stilstand baklei het.

    Maar nie net generaals ervaar hierdie verheffing op die kruin van ʼn aardkorsgolf onder hulle nie. Oskar Schindler was verstommend suksesvol, nie net as sakeman nie, maar ook as redder van Jode in Pole – maar dít net vir die paar jaar van die oorlog.

    Ons eie Piet Retief was so skouspelagtig mislukkend in alles wat hy aangepak het, dat hy eintlik nie ʼn ander keuse gehad het as om te trek nie. Hy het herhaaldelik bankrot gespeel, al sy geld verkwis, en nie net syne nie. Toe skryf hy sy beroemde manifes en sterf ʼn marteldood wat die beslag van die Boerevolk gevorm het.

    Gewone manne is vir gewone tye; helde vir buitengewone eras. En wanneer buitengewone tye gewone eras baar, vervaag die helde uit ons oog totdat net die afdrukke van hulle legendes en mites oorbly. Ons leef nie in gewone tye nie, nóg nie, maar as dit uiteindelik aanbreek, laat niemand die Maarskalk se naam vergeet nie.

    Ja, volgens alle maatstawwe was hy ten beste soort van suksesvol, somtyds, maar meestal was hy ʼn volslae mislukking. Hy het nooit sy dramakursus op universiteit voltooi nie, het by die destydse SAW se staandemag aangesluit, maar het net gevorder tot stafsersant in die spysenierskorps, het daarna sy merk in die TV-en-filmwêreld as akteur probeer maak, maar die hoogtepunt daarin was ʼn reeks advertensies vir motorsmeermiddels, het daarna gewerk as bibliotekaris, museumkurator, toerleier, gastehuisbestuurder, en was nooit vaardig in een van sy werke nie.

    Toe ek hom ontmoet het, was hy werkloos, om die waarheid te sê, onderhou deur ʼn karige toelaag van een van sy eks-vroue. Hy was ʼn lid van die MOTH-klub in Milnerton en daar het hy die bestuur omgepraat dat hulle hom toegelaat het om ʼn ou pantserkar vir hulle te restoureer, of laat restoureer. Hy het die pantserkar verwyder, die geld wat hulle ingesamel het, getrek en verder het daar niks van die projek gekom nie. Uiteindelik het hulle alle geduld met hom verloor en ʼn hofgeding teen hom aanhangig gemaak. Dit het hom min getraak; ek was verbaas oor hoe min. Nou verstaan ek. Hy het geglo, so vas geglo dat dit meer ʼn wete as geloof was, dat hy nie bestem was om aan die pen te ry weens die iesegrimmigheid van ʼn paar afgeleefde soldate nie. Hy was uitverkies en geroep vir iets oneindig groter in omvang en belang as dit.

    Geglo. Geweet.

    En toe kom die Chaos.

    (Lees vervolgens Bodem boek II, 2.)

  • Protected: Bodem 40: Die loopgraf

    Protected: Bodem 40: Die loopgraf

    This content is password-protected. To view it, please enter the password below.

  • Protected: Bodem 37: Die geskil

    Protected: Bodem 37: Die geskil

    This content is password-protected. To view it, please enter the password below.

  • Protected: Bodem 36: Die uitleg

    Protected: Bodem 36: Die uitleg

    This content is password-protected. To view it, please enter the password below.