praag.co.za

Category: Leon Lemmer

  • Leon Lemmer: Kerry Bolton oor regse kunstenaars

    Leon Lemmer: Kerry Bolton oor regse kunstenaars

    Ons leef in ‘n tyd waarin kunstenaars wat nie links genoeg is nie, geteiken word. Plaaslik is daar eintlik net ‘n enkele ideologie of narratief wat geduld word. Daaraan word uitdrukking gegee met woorde soos regstelling, transformasie, integrasie, assimilasie, nasiebou en verengelsing. Kerry Raymond Bolton (gebore in 1956) is ‘n Nieu-Seelander wat hom teen sulke modestrominge verset. In die verligte Wikipedia word hy as ‘n fascis, anti-semitis en selfs satanis uitgebeeld. Hy woon in Paraparaumu in die suidweste van die Noordeiland, maar word nie in die Wikipedia as ‘n “notable resident” beskou nie. In die konserwatiewe Metapedia word Bolton voorgehou as konserwatief en nasionalisties. Hy stry teen die valshede wat die massa-inligtigsmedia versprei, asook die deurtrapte linksheid van universiteite. In ‘n vorige rubriek het ek die aandag gevestig op Bolton se positiewe gesindheid jeens blankes in Rhodesië en Suid-Afrika (Praag 19.08.2016).

    Ek het twee van Bolton se boeke gelees: Artists of the Right (San Francisco: Counter-Currents Publishing, 2012, 208p; Amazon Kindle $6,89) en More artists of the Right (San Franciso: Counter-Currents Publishing, 2017, 188p; Amazon Kindle $5,74). In die Kindle-verwysings hier onder word hierdie boeke as onderskeidelik I en II aangedui. Die teks van die 2012-boek, met die uitsondering van die hoofstuk oor HP Lovecraft,* bestaan uit verwerkings van artikels wat in ‘n vorige boek van Bolton, Thinkers of the Right (2003), gepubliseer is. Die teks van die 2017-boek bestaan uit die herpublikasie van artikels wat in Greg Johnson se tydskrif, Counter-Currents, verskyn het. Dit is veral literêre kunstenaars, soos digters, waarna in die twee boektitels verwys word.

    [* Michel Houellebecq se eerste boek is nie fiksie nie maar ‘n biografiese essay oor die Amerikaner, HP Lovecraft (1890-1937), die outeur van die gedig, “On the creation of niggers” (1912). Dit was in die era voordat politieke byderwetsheid die Westerse wêreld getref het. Houellebecq skryf: Swartes se “vitality, their apparent lack of complexes or inhibitions, terrifies and repulses him [Lovecraft]. They dance in the street, they listen to music, rhythmic music … They talk loud. They laugh in public. Life seems to amuse them, which is worrying” (Michel Houellebecq, HP Lovecraft: Against the world, against life, London: Weidenfeld & Nicolson, 1991/2005, 247p, p 113). ‘n Land kan in sy swernoot gaan sonder dat oor die ramp wakker gelê word.]

    Sommige van hierdie kunstenaars was aanvanklik kommuniste terwyl ander fasciste was wat selfs tot hulle einde fascisme aangehang het. In hierdie verband moet twee sake in gedagte gehou word. Enersyds kan enige ideologie wat aanhang geniet, afgesien daarvan of dit van ‘n politieke of religieuse aard is, ten minste teoreties oor sekere positiewe kenmerke beskik, wat die onderskrywing daarvan vir die volgelinge sinvol maak. As dit nie so was nie, sou daar nie aanhangers gewees het nie. Andersyds was dit veral tussen die twee wêreldoorloë vir baie eerbare, vooraanstaande mense moeilik om tussen kommunisme en fascisme te besluit, onder meer omdat die gevolge van hulle toepassing in die praktyk toe nog nie bekend was nie.

    Vóór die Tweede Wêreldoorlog tydens die Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) was dit by Britse literatore, bv George Orwell, in die mode om hulle by die kommuniste te skaar. TS Eliot, daarenteen, was ‘n uitsondering deurdat hy geweier het om kant te kies (Bolton II 915). Tydens die Tweede Wêreldoorlog was Brittanje vir sy voortbestaan van Russiese militêre steun afhanklik en is daar amptelik geen kritiek op die Sowjetunie en kommunisme uitgespreek nie. Byvoorbeeld, die Katyn-massamoord van Pole deur Russiese soldate is doelbewus verswyg (Praag 22.01.2017). Ná die Tweede Wêreldoorlog is veral fascisme in die Weste as boos verwerp; mettertyd ook kommunisme, maar nooit in dieselfde mate as fascisme nie. In werklikheid het kommunisme oor ‘n baie langer tyd, in veel groter mate en in meer lande as fascisme dood en verwoesting gesaai. Desnieteenstaande word fascisme tans in baie groter mate as kommunisme verdoem. Soos rassisme is fascisme deesdae ‘n skelwoord vir onrehabiliteerbare boosheid. Albei terme word feitlik uitsluitlik teen blankes gebruik. Dit is asof voorgegee word dat swartes per definisie nie rassisties of fascisties kan wees nie.

    Dit is moeilik om presies te bepaal wat onder polities regs verstaan word. Bolton beskou fascisme as regs en kommunisme as links. In hierdie opsig aanvaar hy dus die populêre standpunt, maar dit is vir my problematies. Tussen kommunisme en sosialisme is daar eerder ‘n graad- as ‘n aardverskil. Die ANC-regime noem homself sosialisties omdat hy nie die moed en eerbaarheid het om te erken dat hy wesenlik kommunisties is nie. In soverre die ANC nog nie volskaals kommunisties is nie, is dit sy strewe om ingevolge die Vryheidsmanifes van 1955 ‘n volslae kommunistiese regime te word. Buite Duitsland was dit eerder Benito Mussolini se gematigde fascisme as Adolf Hitler se radikale fascisme wat deur intellektuele aangehang is. Maar Mussolini het sy weergawe van fascisme uit sosialisme ontwikkel – “The only doctrine of which I had practical experience was that of socialism” (Benito Mussolini, The doctrine of Fascism, 1932, 50p; Amazon Kindle $1.14, 163) – vandaar my skeptisisme oor die beweerde politieke regsheid van fascisme. Nadat hy uit die Sosialistiese Party geskop is, het Mussolini beweer dat hy teen sosialisme gedraai het, maar voeg dan by: “Fascism recognizes the real needs which gave rise to socialism and trade unionism” (110), terwyl ek eerder niks met sosialisme en vakbonde te make wil hê nie.

    Wat baie van die kunstenaars genoem in Bolton se twee boeke tot die aanvaarding van tydelike of permanente fascisme beweeg het, is die volgende uitspraak van Mussolini: “Poetry is a necessity of state” (Bolton I 1711). “This displayed a higher state of civilization” (I 1711). Maar hieruit het kunstenaars soos DH Lawrence, Ezra Pound en Wyndham Lewis afgelei “that the artist is the natural ruler of humanity” (I 2050). Dit is ‘n uiters onrealistiese, romantiese siening as dit op politieke leierskap toegepas sou word. By die verskaffing van kulturele leiding kan so ‘n standpunt egter meer sinvol wees, bv “Lewis calls for a ruling caste of aesthetes” (I 2188). In sy genoemde boek het Mussolini die waarde van kultuur (63) en tradisie (84, 504) – “moral and traditional values” (524) – beklemtoon en materialisme teengestaan (84, 242). Dit pas in die kraal van konserwatiewe kunstenaars; ook omdat sowel kommunisme as kapitalisme materialisties is (Bolton I 1658, 2807, 2901). Op ‘n enkele uitspraak of handeling van ‘n politikus – soos dié van Mussolini: “Poetry is a necessity of state” – moet liefs nie peil getrek word nie. Dit is soos om die terroris Nelson Mandela, wat nooit geweld afgesweer het nie, as ‘n vredesikoon te beskou omdat hy versoening gepredik het eers nadat hy in sy bose doel geslaag het, naamlik die daarstelling van ‘n swart politieke bewind.

    Wat by die lees van Hitler se Mein Kampf en Mussolini se The doctrine of Fascism opval, is hoe onspesifiek hulle opvattings in baie opsigte is. Hulle idees kan alleenlik na behore beoordeel word ingevolge hulle praktiese toepassing. Waaraan ek ‘n hekel het, is die verabsolutering van die staat. Soos Mussolini dit stel: “The State is all embracing … Fascism is totalitarian” (103). “For Fascism the State is absolute, individuals and groups relative” (333). “The individual exists only in so far as he is within the State and subjected to the requirements of the State and … as civilization assumes aspects which grow more and more complicated, individual freedom becomes more and more restricted” (544). Ek, daarenteen, verkies beperkte staatsmag en groter individuele vryheid. Mussolini skryf: “Without the State there is no nation” (645). “It is the State which creates the nation” (128), soos die ANC-regime tans plaaslik probeer doen. Mussolini definieer fascisme as “an organized, centralized, authoritarian democracy” (275). Dit is vir my absoluut verwerplik. Laat die “organized” weg omdat die ANC-regime in chaosskepping uitmunt. Die ANC-bewind is sekerlik “centralized” en “authoritarian” hoewel geensins demokraties in die sin dat daar oor die belange van al die inwoners gewaak word nie. Byvoorbeeld, Cyril Ramaphosa gaan voort om oor plaasmoorde te swyg pleks van dit ondubbelsinnig te veroordeel. Nie-blankes, veral swartes, word doelbewus bevoordeel en blankes soveel moontlik benadeel. Soos die ANC en ander kommunistiese regerings noem Mussolini sy volgelinge kamerade (481).

    Waar ek roerend met Mussolini eens is, is wanneer hy skryf: “Fascism is … opposed to the form of democracy which equates a nation to the majority, lowering it to the level of the largest number” (116). Tereg verkies hy kwaliteit bo kwantiteit. “Fascism … asserts the irremediable and fertile and beneficent inequality of men who cannot be leveled by any such mechanical and extrinsic device as universal suffrage” (253). Naas biologiese kenmerke, soos asemhaal, is geen twee mense of groepe in Suid-Afrika gelyk of eenders nie – nie eens meer in die howe nie omdat uitspraak daar gelewer word deur mense wat dikwels op grond van ras en geslag pleks van bekwaamheid aangestel en bevorder is. Dit is absoluut absurd dat alle volwasse Suid-Afrikaanse burgers desnieteenstaande gelyke en eenderse stemreg het. In die praktyk sien ons daagliks dat “political equalitarianism” tot “the habit of collective irresponsibility” lei (275).

    Myns insiens is die ANC se huidige skynbare aanhang van demokrasie vals. Omdat hy die steun van die meerderheid swart kiesers het, het demokrasie ‘n manier aan die ANC gebied om aan die bewind te kom en na ‘n kwarteeu steeds aan die bewind te wees. Maar die ANC regeer primer ten bate van die swartes en ter benadeling van veral die blankes. Ons “jong demokrasie” is nie daar om al die land se inwoners te bevoordeel nie. Bolton skryf met verwysing na Friedrich Nietzsche (1844-1900) oor sommige van sy geselekteerde kunstenaars: “[They] were suspicious if not terrified of the mass leveling resulting from democracy and its offspring communism.* In democracy and communism, they saw the destruction of culture understood as the pursuit of the sublime” (Bolton I 156). As daar iets is waaraan die ANC-regime heeltemal onskuldig is, is dit die geestelike veredeling van die bevolking. Pleks daarvan word die samelewing al hoe meer gebrutaliseer. Wat DH Lawrence die “choice minority” noem (I 156), vind dit in die nuwe Suid-Afrika al hoe moeiliker om leefbare ruimte te vind.

    [* Dit kan ook van sosialisme gesê word: “socialism as a leveling creed: ‘the scum on the democratic cauldron’” (II 738). Wyndham Lewis skryf: “No artist can ever love democracy or its doctrinaire and more primitive relative, communism” (I 2138). Oor “mass leveling” skryf Lewis: “[The] mass mind … is required to gravitate to a standard size to receive the standard idea” (I 2159). Hierdie uitspraak kan op sowel demokrasie as die massa-inligtingsmedia toepaslik wees.]

    In Bolton se 2012-boek is daar ‘n hoofstuk oor elk van die volgende tien kunstenaars: DH Lawrence, HP Lovecraft, Gabriele D’Annunzio, Filippo Marinetti, WB Yeats, Knut Hamsun, Ezra Pound, Wyndham Lewis, Henry Williamson en Roy Campbell. In Bolton se 2017-boek is daar ‘n hoofstuk oor elk van die volgende sewe kunstenaars: Richard Wagner, Aleister Crowley, TS Eliot, PR Stephensen, ARD Fairburn, Geoffrey Potocki de Montalk en Yukio Mishima. Mishima (1945-1970), ‘n Japannees, is die enigste Oosterling onder hierdie kunstenaars. Dit is moeilik om in te sien in watter opsig hy in Westerse sin regs was. Die hoofstukke is nie almal ewe interessant of duidelik polities regs nie. Ek skryf selektief oor hierdie kunstenaars; veral oor wat van aktuele belang of hopelik interessant is.

    In sy voorwoord noem Greg Johnson dat hierdie kunstenaars oor talle onderwerpe verskillende opinies huldig. “Yet to a man, they were united in their rejection of human equality – the common root of capitalism and communism – and their affirmation of a hierarchical model of society” (I 46). “As Rightists, these artists rejected modern decadence and sought to preserve and restore healthier pre-modern social forms within the context of modernity” (I 54). Party kunstenaars hunker terug na die voor-industriële landbou-era, selfs die heidense tyd. Maar daar is ook dié wat gevorderde tegnologie en futurisme omarm, bv die Italianer, Filippo Marinetti (1876-1944). In plaas van demokrasie word dikwels voorkeur aan ‘n natuurlike, nie-oorgeërfde aristokrasie, oftewel elite, en ‘n monarg eerder as ‘n diktator as staatshoof gegee. Emosie, gevoelens, impulsiwiteit en instinkte word deur bv die Brit, DH Lawrence (1885-1930) hoog aangeslaan, wat die gevaar van irrasionaliteit inhou.

    Wyndham Lewis “rejected the counter-movement that sought to return to the past and embrace the intuitive, the emotional, and the instinctual above the intellectual and the rational. Lewis particularly denounced DH Lawrence for his espousal of instinct above reason and for what appeared to be a celebration of the doctrine of the ‘noble savage’, which has served as the basis of liberalism from the eighteenth century on” (I 1904). Lewis het ‘n groot kramp gehad in “parlor pink liberals” (I 1921), soos die lede van die Bloomsbury-groep, “the pretentious and snobbish intellectual denizens of a delineated area of London who could make or break an aspiring artist or writer” (I 1921). Lewis het teen hulle uitgevaar in sy roman, The Apes of God (1930). Roy Campbell het op ‘n soortgelyke manier gereageer in sy gedig, The Georgiad (1931).

    As sodanig is die lewe nie noodwendig sinvol nie. Iedere mens moet poog om self soveel moontlik betekenis aan sy lewe te gee. Wat volgens Lovecraft nagestreef behoort te word, is “self-actualization and higher cultural and spiritual activities” (I 237). “The primary goal of a nation [is] the development of high aesthetic and intellectual standards” (I 274). “The only meaning of human existence is to reach ever higher levels of mental and aesthetic development” (I 308). “Leisure will be that of a civilized person rather than that of a cinema-haunting, dance-hall frequenting, pool-room loafing clod” (I 282). “Socialism, like capitalism, would pave the way for universal proletarianization and the consequent leveling of culture” (I 256). “Democracy is a false idol – a mere catchword and illusion of inferior classes” (I 297). Meerderwaardigheid “could not be achieved through ‘the low cultural standards of an underdeveloped majority. Such a civilization of mere working, eating, drinking, breeding, and vacantly loafing or childishly playing isn’t worth maintaining’” (I 308).

    Die Italianer, Gabriele D’Annunzio (1863-1938), het tot ‘n uitsonderlike insig gekom: “The State should always be no more than an institution for favoring the gradual elevation of a privileged [talented] class towards its ideal form of existence” (I 413). Sedert 1994 doen die ANC-regime presies die teenoorgestelde in Suid-Afrika. D’Annunzio het sy ideale kortstondig in die vrye stadstaat Fiume/Rijeka ‘n werklikheid gemaak (1920-1924). Hierdie hawestad was in die 20ste eeu agtereenvolgend Oostenryk-Hongaarse, Italiaanse, Joego-Slawiese en Kroatiese besit. Ná die Italiaanse oorgawe in 1943 het Duitsland Rijeka beset. In 1945 was daar 27 000 Duitse soldate wat Rijeka teen Joego-Slawiese aanvalle verdedig het. Hiervan is 16 000 gevange geneem en 11 000 gedood, baie van hulle nadat hulle oorgegee het. Die Joego-Slawiese regering van Tito (1892-1980, staatshoof 1943-1980) – die Weste se gunsteling-kommunis – het valslik outonomie aan die Italiaanse inwoners van Rijeka belowe. Nadat die Tito-kommuniste beheer oorgeneem het, is diegene wat outonomie begeer het sistematies verdryf. Minstens 650, hoofsaaklik Italianers, is ná die oorlog tereggestel. Oor hierdie ernstige kommunistiese oorlogsmisdade word geswyg. Maar wanneer die blanke regering in Suid-Afrika ‘n krotbuurt en misdaadnes soos Distrik 6 opruim of enkele of ‘n paar dosyn swart skoorsoekers dood, is daar na bewering ‘n misdaad teen die mensdom gepleeg. Tydens die “bevrydingstryd” is daar sekerlik baie meer swartes deur swartes as deur blankes gedood. Ná ons “bevryding” in 1994 is heel moontlik meer blankes deur swartes gedood as die dodetal wat aan blankes tydens die “bevrydingstryd” toegeskryf kan word.

    Die Ier, WB Yeats (1865-1939), “is condemning the leveling effects of the democratic media, pandering to the lowest denominator for the sake of maximum profit via the largest market, part of a general commodification of culture, which was why Yeats, like Lawrence, Wyndham Lewis, Pound, et al, deplored the democratization process”(I 1001). “Yeats advocated planned human upbreeding and joined the Eugenics Society at a time when eugenics* was a widely held belief among the intelligentsia” (I 1063). “Psychometric studies … showed intelligence to be inherited, and [Yeats] expressed concern at the proliferation of the unintelligent” (I 1086). Yeats “was suspicious of any movement that appealed to the masses” (I 1173). Hy het sy lewe lank weerstand teen vulgariteit gebied en die bevordering van hoë kultuur bepleit (I 1183).

    [* Eugenetiek: “wetenskaplike ondersoek van alle faktore wat ‘n ras kan verbeter” (HAT). Suiwer rasioneel behoort daar nie beswaar teen die verbetering van etnisiteite, rasse en die mensdom te wees nie. Teen die (verdere) verslegting van mense behoort daar wel gewaak te word.]

    Die Noorweegse Nobel-pryswenner, Knut Hamsun (1859-1952), was ‘n interessante, eiesoortige, aartskonserwatiewe gees. “Hamsun attacked the crass materialism of the US. He despised democracy as a form of despotism, abhorring its leveling nature and mob politics … He also expresses his misgivings about the presence of Africans in the US” (I 1253). “His constant theme [the] rediscovering [of] one’s roots in the simple life, in family, and in children” (I 1286). “As [Oswald] Spengler [1880-1936] noted, there is nothing more important than the continuation of a family lineage, generation after generation … there is nothing more dreadful than being the last of a family’s line” (I 1324). Maar kulturele marxiste wil juis die tradisionele gesin, die kern van Westerse beskawing, vernietig. Homoseksuele doen lustig hieraan mee. Spengler skryf: “A woman of race* does not desire to be a ‘companion’ or a ‘lover’, but a mother … barrenness is the hardest curse that can befall a woman and through her the race” (I 1332).

    [* “By ‘race’ Sprengler did not [mean] a biological, or ‘Darwinistic’ conception, but an instinct. ‘Race’ means ‘duration of character’” (I 3776).]

    Hamsun “had been appalled by the British war against the Boers, which he would surely have regarded as a war by a plutocratic power against an entire folk who epitomised a living remnant of the type portrayed by Isak in [Hamsun’s novel] The growth of the soil” (1917) (I 1445).

    ‘n Soortgelyke pro-Afrikanergesindheid word by die Nieu-Seelander van Poolse oorsprong, Geoffrey Potocki de Montalk (1903-1997), aangetref. Om sy afkeur tuis te bring het hy “english” (II 2527) en “jews” (II 2505) met kleinletters geskryf. In 1964 het Potocki Two blacks don’t make a white: Remarks about apartheid gepubliseer. Daarin spreek hy uit “a cynicism in regard to humanitarianism as a façade for ignoble purposes … Potocki’s outlook on South African apartheid was based decidedly on the general inferiority of the blacks to whites, insofar as they had not, and could not, make a civilization” (II 2566). “Attacks on apartheid, Potocki claimed, were the result of the post war era of ‘univeral humbug’, the product of a coalition of Christians, communists, and democrats. He pointed to the selective hypocrisy of the liberal conscience, which was silent about communist dictatorships, and to the record of the British Empire in their treatment of colored colonials. He drew heavily on South African government publications citing the services that had been rendered to the blacks under apartheid, pointing out that the Afrikaners did not dispossess indigenous blacks, but had met the Xhosa while both were migrating from opposite directions” (II 2576).

    Op 11 November 1965 het Ian Smith Rhodesië eensydig onafhanklik verklaar. “In 1966, Potocki took up the cause of Rhodesia. His solution to the crisis was … to proclaim Rhodesia a Kingdom … ‘In this way the Rhodesians will set the whole world a good example, take the wind out of the sails of the minority of piratical hypocrites in England, & provide a turning-point for the Good in the history of the world, at a time when it never needed it more’” (II 2586). “In 1977 Potocki returned to Southern African themes, namely: ‘Let the Rhodesians not be surprised that England should try to sell them down the river to a gang of bolsheviks and other terrorists. For after having plotted the most gigantic blood-bath and world-wide flood of misery that the world has ever seen, and carried it through by fiendish means (Dresden etc) backed up by Hellish lies (six millions etc) on the pretext of safeguarding the independence and territorial integrity of Poland, England shamelessly sold that great country (once the largest kingdom in Europe) to the wickedest terrorist of known history, calling himself Stalin’” (II 2595).

    Die Amerikaner, Ezra Pound (1885-1972), “regarded the rise of materialism, democracy, and the masses as detrimental to the arts, as newspapers and dime novels replaced literature, and the mass market determined cultural expression. Pound saw artists or what we might call the ‘culture-bearing strata’ as a class higher than the general run of humanity who, under the regime of the democratic era, had been leveled down to a ‘mass of dolts’, a ‘rabble’, whose redeeming feature was to be ‘the waste and manure’ from which grows ‘the tree of the arts’” (I 1617). “Culture were the product of races, and each race had its own soul … of which the artist was the guardian” (I 1711).

    Naas Nietzsche en Spengler put sommige van hierdie kunstenaars inspirasie uit Thomas Ernest Hulme (1883-1917) se werk. In Robert Ferguson se biografie, The short sharp life of TE Hulme (London: Faber & Faber, 2012, 342p; Amazon Kindle $16,09), word Hulme beskryf as “the conservative character at its best.” “Both Pound and Lewis were influenced by the Classicism of the art critic and philosopher TE Hulme, a radical conservative. Hulme rejected nineteenth-century humanism and romanticism in the arts as reflections of the Rousseauian (and ultimately communistic) belief in the natural goodness of man when uncorrupted by civilization, and of human nature as infinitely malleable by a change of environment and social conditioning” (I 1962). Dit is hierdie dwaasheid van Jean-Jacques Rousseau (1712-1778), wat oorerwing/DNS buite rekening laat, wat aan die grondslag lê van wat ons deesdae daagliks moet aanhoor: As alle mense dieselfde geleenthede het, sou die uitkoms glo wees dat almal gelyk is; dus net so goed, bv intelligent, bekwaam, toegewyd, ens, as ander mense. In die praktyk sien ons egter dat gelyke geleenthede nie gelyke uitkomste verseker nie. Selfs superieure geleenthede, soos die hedendaagse blatante bevoordeling op grond van ras, lei plaaslik dikwels tot teleurstellende resultate.

    Hulme skryf: “The root of all romanticism: that man, the individual, is an infinite reservoir of possibilities; and if you can so rearrange society by the destruction of oppressive order then these possibilities will have a chance and you will get progress” (I 1972). Dit herinner my aan die rektor wat swart studente nie op grond van bewese akademiese prestasie tot universitêre studie wou toelaat nie, maar op grond van potensiaal. Ek het toe aan hom gesê hy moet vir my ‘n swarte uitwys wat nie potensiaal het nie. Hy kon nie met ‘n sinvolle reaksie vorendag kom nie.

    Hulme skryf voorts: “One can define the classical quite clearly as the exact opposite to this [cf previous paragraph]. Man is an extraordinarily fixed and limited animal whose nature is absolutely constant. It is only by tradition and organisation that anything decent can be got out of him … Put shortly, these are the two views, then. One, that man is intrinsically good, spoilt by circumstance; and the other that he is intrinsically limited, but disciplined by order and tradition to something fairly decent” (I 1979). Dit lyk na oordrywing om te beweer dat die menslike natuur “absolutely constant” is. Mense kan myns insiens individueel en groepgewys bv (moreel) verbeter of versleg.

    Die Brit, Wyandham Lewis (1882-1957), onderskryf Hulme se opvattings. By Lewis vind ek ook ondersteuning vir sommige van my ander standpunte: “Lewis opposes the ‘melting pot’ where different races and nationalities are becoming indistinguishable. Once again, Lewis’s objections are aesthetic at their foundation. The Negro gift to the white man is jazz, ‘the aesthetic medium of a sort of frantic proletarian subconsciousness’, degrading and exciting the masses into mindless energy, an ‘idiot mass sound’ that is ‘Marxistic’. We might reflect now that this was the beginning of the process upon which the modern music industry is largely founded, with ‘popular’ music – the transient music of the mass market – centered around frenetic rhythms accompanied often by a frenzied pseudo-tribal dancing, symptomatic of the return [of] the ‘cult of the primitive’ in the name of ‘progress’” (I 2197).

    Die Brit, Henry Williamson (1895-1977), spreek tereg sy afkeur van die twee wêreldoorloë uit omdat “the youth of Europe shed the blood of their own family, and the jackals of the world grew fat” (I 2551). ‘n Kolossale onnoselheid in dieselfde orde as FW de Klerk se magsoorgawe in 1994 is: “the Soviets had been permitted to invade half of Europe” (I 2540) in 1944/45 en is daarna toegelaat om hierdie besetting tot in 1990/91 voort te sit. Roy Campbell, Lewis se “literary ‘bodyguard’” (I 2724), “was horrified by the Allied victory that had placed half of Europe under the USSR” (I 2983).

    Roy Campbell

    Roy Campbell (1901-1957) is die enigste Suid-Afrikaanse kunstenaar wat in Bolton se twee boeke aan die orde gestel word. Campbell was sterk teen marxisme gekant en het hom tydens die Spaanse Burgeroorlog aan die kant van Francisco Franco se nasionaliste geskaar. Campbell het hom teen Adolf Hitler se fascisme uitgespreek maar dié van António Salazar gesteun. Hy wou egter nie lid van Oswald Mosley se Britse fascistiese party word nie (I 2814). Campbell was erg beswaard oor Britse kolonialisme. Hy het hom ook spoedig van die Bloomsbury-groep se “sex-socialism” (I 2713) gedistansieer. Volgens hom was hulle “intellectuals without intellect.” Bloomsbury was aanvanklik “impressed with his rough manners and hard drinking” (I 2620). “The robust Campbell found their refined manners, pervasive homosexuality, and pretentiousness sickening” (I 2680).

    Campbell’s “own aesthetics, as the basis of his rejection of liberalism and socialism, was a synthesis of the romanticism of Provence and the classicism of the Greco-Romans” (I 2704). “Campbell explains that a hypocritical ‘humanitarianism’ is the ‘ruling passion’ of the British intelligentsia, which ‘sides automatically with the Dog against the Man, the Jew against the Christian, the black against the white, the servant against the master, the criminal against the judge’” (I 2889). In 1931 het Campbell profeties geskryf: “The liberal-democratic European idea is doomed, for in its tendency toward petty franchises and nationalisms and in its superficial idea of ‘freedom’, it is anarchistically hostile to the organization of the white race as a whole, and is one of the chief causes of the decline of European power” (I 2735). Campbell het ‘n weersin in industrialisering en tegnologie gehad. “He never used a typewriter or learned to drive” (I 2795).

    Campbell het geprotesteer toe bruin mense se stemreg in die jare vyftig in Suid-Afrika weggeneem is. Bolton skryf: “However, Campbell’s misgivings about the South African situation were not prompted by the liberal desire for a democratic, monocultural state. He feared that antagonism between the races would result in Bolshevism and the destruction of his rustic ideal. With the advent of black rule, free market capitalism was ushered in on the wings of Marxism and revolution, which would hardly have surprised Campbell. Today the ANC calls globalization and trade liberalization the ‘correct path to Marxism-Leninism’” (I 3003). In nog ‘n opsig het Campbell dus die toekoms korrek voorspel. In 1954 het die Universiteit Natal ‘n eredoktorsgraad aan Campbell toegeken. “In an off-the-cuff speech, much to the embarrassment of the liberal audience, he defended South Africa against England’s condemnation of apartheid, ridiculing Churchill and Roosevelt, who had sold ‘two hundred million natives of Europe’ to the far worse slavery of Bolshevism” (I 3003).

    Campbell is in 1922 met Mary Garman (1898-1979) getroud, die oudste van die sewe Garman-susters. Van hulle word op die Amazon-webwerf gesê: “Their morals were unconventional: bisexuality, unfaithfulness and illegitimate children were a matter of course.” In Connolly se boek (kyk hier onder) word drie van die Garman-susters in besonderhede beskryf. Mary was, soos Virginia Woolf (1882-1941), een van Vita Sackville-West (1892-1962) se minnaresse. Woolf het haar boek, Orlando (1928), na aanleiding van Mary se verhouding met Vita geskryf. Terwyl die Campbells in Frankryk gewoon het, het Uys Krige (1910-1987) daar opgedaag. Hy was veronderstel om onderwys aan die Campbells se twee kinders te gee, maar het ook ‘n seksuele verhouding met Mary gehad. Kathleen Garman (1901-1979) het met die beeldhouer, Jacob Epstein (1880-1959), getrou. Lorna Garman (1911-2000) was met die uitgewer en kommunis, Ernest Wishart (1902-1987), getroud, maar Laurie Lee (1914-1997)* het ‘n kind by haar verwek en sy het later ook ‘n seksuele verhouding met die skilder, Lucian Freud (1922-2011), gehad. ‘n Vierde Garman-suster, die tweede oudste Sylvia (gebore in1899), het haar onderskei as moontlik die enigste vrou wat seksueel met TE Lawrence (Lawrence of Arabia, 1888-1935) verkeer het. Nog ‘n Garman-suster, Ruth (gebore in 1909), het vyf kinders gehad, waarvan twee binne die huwelik was. Daar was twee Garman-broers, Douglas en Marvin, albei kommuniste. Douglas het ‘n tyd lank saam met Peggy Guggenheim (1898-1979), ‘n welgestelde bevorderaar van die skone kunste, gewoon.

    [* In hoofstuk 7 van sy boek, As I walked out one midsummer morning (Harmondsworth: Penguin, 1971/1975, 186p; Amazon Kindle $14,58) vertel Laurie Lee van sy ontmoeting met die Campbells in Toledo, Spanje. Roy het toe van Mary gesê: “She’s got more genuine saintliness in her little finger than the whole of this god-damn town” (p 115). Lee skryf Roy “loved the Afrikaans language and described its primitive vigour” (116).]

    Die agnostiese Campbell “at the initiative of his wife converted to Catholicism in 1935” (Bolton I 2787). Vóór dit was Mary allermins soos ‘n non, maar sy het fanaties godsdienstig geword en sowel Kathleen as Lorna beïnvloed om dieselfde te doen. Heiligheid is egter nie maklik volhoubaar nie. Mary “lost her faith about two years before she died. It seemed to disappear suddenly and without reason, like a bird alighting from a branch” (Cressida Connolly, The rare and the beautiful: The lives of the Garmans, London: Harper, 2005, 281p, p 225). Hierdie boek is deur Johannes Comestor op LitNet (28.10.2011) bespreek.

    Volgens die Duitse komponis, Richard Wagner (1813-1883), “the noblest of all races was the ‘white’” (Bolton II 313). Ruimte ontbreek om Wagner se idees te bespreek wat later deur die Naziis as ondersteuning van fascisme en anti-semitisme vertolk is. Hy was “an aesthete who is instinctively repelled by the mob and its leaders” (II 208). Wagner skryf: “I am neither a republican, nor a democrat, nor a socialist, nor a communist, but an artistic being” (II 342). Vir hom het dit gegaan om “the völkisch basis of art … the artist as expressing the Volk-soul” (II 293). Wagner het onder meer gesteun op die nasionalisme van Johann Gottfried Herder (1744-1803 – II 105) en Johann Gottlieb Fichte (1762-1814 – II 95). Volgens Herder “the vehicle of living culture is a distinct Volk or nation with its distinct language and traditions” (Dagobert D Runes, ed, Dictionary of Philosophy, New York: Philosophical Library, 1942, p 125). Fichte word as die vader van Pan-Duitsheid beskou omdat hy Duitssprekendes geïnspireer het om teen die Napoleontiese besetting in opstand te kom.

    Die Brit, Aleister Crowley (1875-1947), het soos baie van hierdie kunstenaars geen vertroue in verkiesings en demokrasie gehad nie: “The elected man is always the mediocrity; he is the safe man, the sound man, the man who displeases the majority less than any other, and therefore never the genius” (Bolton II 716).

    Skildery van T.S. Eliot deur Wyndham Lewis.

    Die Amerikaner, T(homas) S(tearns) Eliot (1888-1965) het hom in 1915 in Engeland gevestig en in 1927 Britse burgerskap aanvaar; “a resident alien” (II 790). Hy was besorgd oor die nieu-barbaarsheid waardeur verworwe Westerse beskawing ondermyn word (II 781). Globalisme het tot kulturele pessimisme aanleiding gegee (II 797). Sy Notes towards the definition of culture (1948) “are particularly cogent expressions of Eliot’s criticism of liberalism and commercialism and his apologia for tradition” (II 807). In 1948 is die Nobel-prys vir letterkunde aan hom toegeken. “He never compromised his views in a post-1945 world in which democracy and egalitarianism had assumed idolatrous veneration” (II 816). Tereg was hy van mening “that tradition can only develop where the population is homogeneous” (II 874).

    “His aim was to revive religion as the foundation for a cultural, aesthetic outlook” (II 904). Eliot “enthused about visiting Westminster Abbey and other great churches in London. Looking at their great architecture, Eliot saw the living embodiment of a past high culture” (II 937). In 1925 is sy gedig, “The Hollow Men”, gepubliseer. “‘Hollow Men’ … [have] no attachment, no place in a living tradition” (II 1034). Hy het multikulturalisme verwerp. “What is required for a tradition to become established is a sense of place and permanence” (II 1141). “A class-structured society … is a ‘natural society’” (II 1258). “A mob will be no less a mob if it is well fed, well clothed, well housed, and well disciplined” (II 1208). “Eliot saw the [Second World] War as having ruined the unity of European culture” (II 1236). “The cultural health of Europe required that the culture of each country should remain unique” (II 1300).

    Eliot het twee boeke met kultuur as kernonderwerp gepubliseer: The idea of a Christian society (1939) en Notes towards the definition of culture (1948). By Amazon is albei saam as ‘n Kindle-weergawe verkrygbaar onder die titel, Christianity and culture (New York: Harcourt, Brace, 1948). Vir Eliot het dit om Europese kultuur gegaan. Hy het die intieme verband tussen kultuur en beskawing uitgewys. Hy het ook tussen die kultuur van ‘n individu, groep en samelewing onderskei, asook lae of populêre en hoë kultuur. Alle kultuur, oftewel lewenswyse, was volgens hom gebonde aan religie; in die Weste spesifiek aan die christelike religie, waarvan hy ‘n sterk voorstander was. Hy skryf oor “the essential relation of culture to religion … No culture has appeared or developed except together with a religion” (TS Eliot Kindle 1182). In ons gesekulariseerde era word hierdie standpunt deesdae bevraagteken.

    Die meer skeptiese Matthew Arnold (1822-1888) het ‘n onderskeid tussen kultuur en religie getref. Daarom het Eliot die standpunt van Arnold gekritiseer en “Christian culture as the highest culture” gepostuleer (1506). Eliot het die werklikheid van klasverskille erken. Sy uitgesproke voorkeur was vir hoë kultuur en hoë beskawing. Daarenteen was die ambisieuse Arnold se siening: “Culture being a pursuit of our total perfection, by means of getting to know, on all matters which most concern us, the best which has been thought and said in the world” (Matthew Arnold, Cuture and anarchy: An essay in political and social criticism, 1869; Amazon Kindle $0, 43). “A man’s life of each day depends for its solidity and value on whether he reads during the day, and, far more still, on what he reads during it” (51). Soos Arnold dit dikwels gestel het: Hy was op soek na volmaaktheid, na “sweetness and light” (bv 115, 248).

    Terug na Eliot se boek. Let op sy sobere siening: “All positions in society should be occupied by those who are best fitted to exercise the functions of the positions” (1550). “Qualitative differences between individuals must still be recognised, and … the superior individuals must be formed into suitable groups, endowed with appropriate powers … these groups are what we call elites” (1541). “This higher level of culture must be thought of both as valuable in itself, and as enriching the lower levels” (1569). “The primary channel of transmission of culture is the family” (1654). “The elimination of an upper class at a more developed stage can be a disaster for a country” (1717). Die nuwe Suid-Afrika kan as ‘n tragiese toonbeeld hiervan dien.

    Die Australiër, Percy Reginald (Inky) Stephensen (1901-1965), het ‘n eiesoortige Australiese kultuur wat duidelik van dié van die Britte verskil asook nasionale selfrespek bepleit (Bolton II 1470). Stephensen skryf: “Race and Place are the two permanent elements in a culture, and Place, I think, is even more important than Race in giving that culture direction. When races migrate, taking their culture with them, to a new Place, the culture becomes modified. It is the spirit of a Place that ultimately gives any human culture its distinctiveness” (II 1484). “It is literature, according to Stephensen, that gives the greatest sense of Place and Race and Permanence to a nation and which indeed creates the nation” (II 1493). “Culture is the essence of nationality, and the nation an extention of the individuals that comprise it ‘generation after generation’. Nationality gives the individual a sense of pride and meaning” (II 1512). Stephensen “called for a white Australia as a ‘biological aim’ to create a permanent home for persons of ‘European racial derivation’” (II 1636). “The White Australia policy … had been a mainstay for the development of Australian nationhood, based on the aim of what he calls ‘Fused-European Homogeneity’” (II 1716).

    Die Afrikanernasie is in 1994 (grootliks) van sy vaderland beroof. Die nuwe heersers het Afrikaners (eintlik alle blankes) tot setlaars of besoekers verklaar. Die permanentheid van die Afrikanerdom word ondermyn omdat ons ons tradisionele plek al hoe minder as herkenbaar, bv as wesenlik Europees, ervaar weens toksiese afrikanisering en hartwringende verval.

    Die Nieu-Seelander, ARD (Rex) Fairburn (1904-1957), het op ‘n manier soortgelyk aan Stephensen daarop aangedring dat “New Zealand had to discover its own identity” (II 1899). Fairburn het dit teen die “alien pseudo-culture as conveyed by Hollywood and MTV. It is part of the ‘one world’, ‘internationalized commodity standard’” (II 2079). Fairburn skryf: “My own instinct leads me to resist standardisation of human behaviour in all possible contexts. I believe in ‘personalism’ (which is not quite the same thing as individualism), in regionalism, and in organic growth rather than mechanical order” (II 2089); dus nie sosiale ingenieurswese/manipulasie soos bedryf deur die ANC-regime nie. Ook: “The best status for men is that of independence” (II 2174); dus selfbeskikking, nie-parasitering, ens. “He calls feminism an ‘insidious hysterical protest’ contrary to biological and social imperatives. He saw the biological urge for children as central to women” (II 2218). “He foresaw the danger of New Zealand succumbing to Asia, which in the past few decades has indeed happened, and which proceeds with rapidity” (II 2238).

  • Leon Lemmer: Angola en Mosambiek herbesoek

    Leon Lemmer: Angola en Mosambiek herbesoek

    Marthie Prinsloo-Voigt (gebore in 1931) het ‘n aangrypende boek geskryf: ‘n Leeftyd later: Herinneringe aan Angola (Pretoria: Protea Boekhuis, 2017, 231p, R250). Dit handel onder meer oor haar verblyf in Angola (1940-1967). Ek het die boek destyds geresenseer (Praag 10.09.2017). Ek het hierdie bespreking pas herlees en is opnuut beïndruk met Marthie se lewensloop as Afrikaner. Ná die publikasie van my resensie het sy via die uitgewery met my in verbinding getree. Sedertdien ruil ons periodiek teksboodskappe uit. Ten spyte van haar hoë ouderdom is Marthie skynbaar nog gesond. Sy het bv onlangs by haar familie in Suid-Afrika gekuier. Sy woon steeds in Namibië. Ek moet erken dat ek nogal hou van hierdie pêrels wat ek destyds uitgerol het: “‘n Vlieg is ‘n vlieg al vlieg hy nie. ‘n Dief bly ‘n dief al steel hy nie meer nie. ‘n Moordenaar bly ‘n moordenaar al moor hy nie meer nie. Insgelyks behoort ‘n terroris as ‘n terroris bekend te staan al het hy opgehou om terreurdade te pleeg.”

    Die volgende boek bied interessante en omvattende aanvullende inligting oor Angola: David Birmingham, A short history of modern Angola (Johannesburg: Jonathan Ball, 2019, 161p, R220; Amazon Kindle $9,41). Dit blyk dat Jonas Savimbi (1934-2002) nie so eerbaar was as wat hy in die plaaslike koerante voorgestel is nie. Hy is bv deur die Chinese regering ondersteun – ‘n feit was destyds van ons weerhou is – as teenhanger vir die Russiese bystand aan die MPLA-regering van Agostinho Neto (1922-1979). Veral nadat Savimbi die eerste Angolese algemene verkiesing in 1992 verloor het (MPLA 49%, UNITA 40%), het hy tevergeefs ‘n burgeroorlog gevoer (met onderbrekings eintlik vanaf Angolese onafhanklikheid in 1975 tot 2002), wat tot bv groot lewensverlies en infrastrutuurvernietiging gelei het. Maar die plaaslike inligtingsmedia het teen 1992 nie meer belang gestel in wat in Angola gebeur nie omdat die blanke bewind in Suid-Afrika in 1994 sou ondergaan, soos die koloniale bewind in Angola in 1975. Wat die nuwe Angola met die nuwe Suid-Afrika gemeen het, is ondoeltreffende dienslewering en onbeteuelde korrupsie. Dit is feitlik net die inkomste uit olie wat Angola in ‘n mate finansieel in stand hou.

    Al J Venter het talle boeke oor Afrika gepubliseer, onder meer Portugal’s guerrilla wars in Africa: Lisbon’s three wars in Angola, Mozambique and Portuguese Guinea. 1961-1974 (Solihull: Helion, 2013, 544p; Amazon Kindle $4,39). Hierdie boek is ‘n onbevredigende sameflansing van vorige boeke wat Venter oor hierdie onderwerp geskryf het. Dit handel veral oor Angola en Guinee-Bissau en in heelwat mindere mate oor Mosambiek. Wat baie duidelik is, is dat Portugal besig was om die stryd teen die terroriste in al drie hierdie kolonies te wen toe die staatsgreep in 1974 in Lissabon plaasgevind en Portugal halsoorkop aan Afrika onttrek het. Hiermee is ‘n groot onreg gepleeg, nie net teenoor hierdie lande nie maar ook teenoor die groot getal inheemse inwoners wat lojaal aan Portugal was.

    “Dit is moeilik om te besluit of the Portugese oorgawe aan swart mag in Angola meer skandalig was as dié in Suid-Afrika twee dekades later. Vir my is die skandvlek in ons geskiedenis groter omdat die verraad deur ‘n klein groepie Afrikaanssprekende blankes gepleeg is” (Praag 10.09.2017). In Suid-Afrika is in 1994 mandaatloos aan die ANC se terreurbendes oorgegee terwyl hierdie elemente nie naasteby ‘n militêre bedreiging vir die land ingehou het nie. Wat gebeur het is so buitengewoon dat die werklike redes vir die verregaande (feitlik) algehele magsoorgawe hopelik mettertyd bekend sal word.

    In Angola was daar in 1974 drie strydende groepe, die MPLA, UNITA en FNLA, wat die politieke mag by Portugal wou oorneem. In 1975 het die mag in die skoot van die MPLA geval omdat hy in beheer van die hoofstad, Luanda, was en hy Russiese steun geniet het, maar glad nie landswye steun nie. Die uitbreking van die langdurige burgeroorlog is dus maklik verklaarbaar. Vóór 1992 was daar geen verkiesing waarin die mening van die Angolese bevolking getoets is nie.

    Dieselfde het in 1974 in Guinee-Bissau gebeur toe die PAIGC-terroriste die politieke mag oorgeneem het sonder dat ‘n algemene verkiesing gehou is. Die nuut verkreë onafhanklikheid is gevier deur derduisende inwoners wat aan Portugal lojaal was tereg te stel. Wat ook buitengewoon skandalig in hierdie “bevrydingstryd” was, is dat hierdie landjie vanweë sy geografiese ligging erg aan oorgrens-terreuraanvalle blootgestel was. Soos in die geval van Suid-Afrika was Portugal lugtig om oorgrensaanvalle teen terroriste in buurlande te loods omdat regerings en die hoofstroom-inligtingsmedia sulke aanvalle skerp veroordeel het, maar oor oorgrens-terreurdade teen die Portugese owerheid (goedkeurend) geswyg het.

    In Mosambiek het Portgugal die politieke mag ook sonder enige algemene verkiesing in 1975 aan die Frelimo-terroriste oorgedra. Soos in Angola het ‘n eenparty-kommunistiese bewind hom in die hoofstad, Lourenço Marques (sedert 1976 Maputo) gevestig. Hierdie terroriste, anders as in Angola, het feitlik geen steun in die hoofstad en omstreke gehad nie. Wat opval, is hoe min sukses Frelimo vóór 1975 met sy militêre bedrywighede behaal het. Geen wonder nie dat hier ook ‘n burgeroorlog (1977-1992) uitgebreek het. Renamo het meerderheidsteun in plattelandse gebiede gehad. Die eerste algemene verkiesing is eers in 1994 gehou, wat deur Frelimo gewen is, met Renamo daarna as die opposisie. In 1995 het Mosambiek lid van die Statebond geword en toenemend sy rug op sy aanvanklike omarming van marxisme gekeer.

    ‘n Kenmerk van oorloë in Afrika en elders wat glad te min aandag ontvang, is die (beslissende) rol wat huursoldate soms speel. Hulle word deur die land se regering of opposisie gehuur, of deur buitelandse regerings wat nie self openlik by ‘n gewapende konflik betrokke wil raak nie. Al J Venter het hieroor ‘n boek geskryf: Mercenaries: Putting the world to rights with hired guns (Casemate, 2014, 344p; Amazon Kindle $3,44). Spesifiek plaaslik van belang, is Executive Outcomes, ‘n groep huursoldate wat hulle deeglike opleiding in die Suid-Afrikaanse Weermag van weleer ontvang het maar weens die MK-oorname in 1994 dadelik of mettertyd uit die weermag getree het en om den brode of uit gewoonte met ‘n militêre loopbaan voortgaan. Hulle beskik meesal nie oor ander vaardighede nie en verkoop dus hulle ervaring en kundigheid aan wie dit ook al nodig het.

    Ek het voorheen verwys na die rol wat Executive Outcomes in Sierra Leone van 1995 tot 1997 in die stabilisering van daardie regering gespeel het (Praag 11.11.2018). Dit was ná hulle avonture in Angola. Een van die bevelvoerders van Executive Outcomes (EO), Roelf van Heerden, het ‘n insiggewende en aangrypende maar haas onbekende boek oor hierdie gebeure geskryf: Four ball, one tracer: Commanding Executive Outcomes in Angola and Sierra Leone (Solihull: Helion, 2012, 257p; Amazon Kindle $2,29). Soldate wat in die Suid-Afrikaanse Weermag aan die kant van UNITA geveg het, het van 1994 af as huursoldate aan die kant van die MPLA-regering teen UNITA in die Angolese burgeroorlog geveg. Moreel behoort dit sekerlik ‘n dilemma te wees, maar Van Heerden probeer om die beroep van huursoldaat te regverdig: “I was proud to be a soldier; I was equally proud to serve as a member of EO” (Kindle 250).

    Die opofferings wat sodanige beroep aan lewensverlies, gestremdheid weens beserings asook in gesinsverband verg, neem in sommige gevalle buitensporige afmetings aan. Uit wat Van Heerden skryf, kan afgelei word dat hedendaagse oorlogvoering grondige kennis en vindingryke toepassings verg, te meer omdat hulle as huursoldate soms deur die minder kundige of lafhartige swart sokdate in gevaarlike situasies voorgestoot word. As huursoldaat was Van Heerden in Namibië woonagtig. Hy moes telkens in en uit daardie land beweeg om sy beroep te beoefen. In Suid-Afrika het EO dit ook hotagter gekry om hulle sake te bedryf omdat die ANC-regime nie daarvan hou dat huursoldate onder blanke leiding in die interne sake van ander swart Afrikastate inmeng nie.

    Sedert Suidwes-Afrika/Namibië in 1990 onafhanklik geword het, het gebeure in daardie land plaaslik van mindere belang en dié in Angola van nog minder belang geword. Anders as Angola is Mosambiek ‘n buurland van Suid-Afrika. Sy hoofstad is naby die Suid-Afrikaanse grens. Tydens die “bevrydingstryd” het terroriste uit Mosambiek Suid-Afrika binnegedring. Jacob Zuma was een van hulle. ‘n Ander een was Mathews Phosa, wat terroriste in Mosambiek gehelp het om Afrikaans te leer sodat hulle hulle veragtelike misdade, soos die stel van landmyne, doeltreffender kon uitvoer. Phosa word sedertdien deur van ons bekendste Afrikaansinstansies vereer vir sy bevordering van Afrikaans. Byvoorbeeld, in 2007 het die Afrikaanse Taalmuseum en -monument begin met die aanbieding van ‘n jaarlikse Mathews Phosa-gedenklesing. Naspers/Media24 het selfs ‘n bundel van Phosa se Afrikaanse rympies, Deur die oog van ‘n naald (1996), gepubliseer asof hulle gedigte is. Volwaardige Afrikaanse digbundels deur blankes word deesdae egter selfde deur Naspers gepubliseer omdat dit glo nie lonend (genoeg) is nie.

    Barry D Wood

    Barry D Wood (gebore in 1943) is ‘n Amerikaanse joernalis wat van 1973 af drie jaar lank in Suid-Afrika gewoon het en onder meer by die Financial Mail gewerk het. Sedert 2010 het hy Suid-Afrika periodiek besoek. Oor sy politieke verligtheid kan daar geen twyfel wees nie. Hy is die outeur van die volgende boek: Exploring new Europe: A bicycle journey (2017, 206p; Amazin Kindle $5,74). Ek skryf egter na aanleiding van sy onlangse artikel, “Mozambique: 44 years from liberation” (Politicsweb 6.06.2019).

    Wood het Mosambiek die eerste keer in 1974 ná die staatsgreep in Portugal besoek. “Surely, I thought, the Portuguese coup was a death knell for apartheid and minority rule in southern Africa.” Terugskouend is dit darem maklik om jouself in 2019 met sodanige insig te komplimenteer. “[The] soft Latin-style Portuguese was gentle on the ear, a welcome change from the guttural Afrikaans to which I had become accustomed.” Ek lei af dat Wood nie van apartheid, die blanke bewind, Afrikaans en Afrikaners hou nie. Die uittog van blankes uit Mosambiek na veral Portugal, Suid-Afrika en Brasilië was toe reeds in volle swang. “Portugal acceded to all Frelimo demands.” Frelimo is deur die Portugese owerheid tot die “legitimate representative of the Mozambique people” verklaar. “There would be no election, no constitution.”

    Mynbedrywighede in Suid-Afrika het sedert die einde van die 19de eeu in groot mate die ekonomie van Mosambiek in stand gehou met werkgeleenthede en uitvoer via die Lourenço Marques-hawe. Wood heg ‘n negatiewe konnotasie hieraan: “The Portuguese … were complicit in a forced labor system* in which South Africa paid Portugal in gold for an annual quota of African mine labor.” Hy noem dat Cecil Rhodes in die 1890’s die spoorlyn van Salisbury/Harare na Beira gebou het (dit is in 1898 voltooi), maar hy verswyg dat in Paul Kruger se tyd die spoorlyn van Pretoria na Lourenço Marques in 1894 deur die Nederlandsche Zuid-Afrikaansche Spoorwegmaatschappij voltooi is.

    [* “In 1899 the Portuguese government published a labour law, which imposed on all adult male Africans the obligation to work” (Newitt, bron hier onder, Kindle 1730). Baie Mosambiekers het daarna na Suid-Rhodesië/Zimbabwe en Niassaland/Malawi geëmigreer.]

    Met onafhanklikheid in 1975 is daar van die inwoners verwag om te sing: “Frelimo … heroic people who, gun in hand, toppled colonialism … Our country will be the tomb of capitalism and exploitation.” In werklikheid was daar geen sprake dat Frelimo se terroriste die Portugese bewind verslaan het nie. Ná ‘n staatsgreep het die Portugese regering besluit om aan Afrika te onttrek; onder meer weens die groot koste van die miltêre stryd en die onwilligheid van jong Portugese om in Afrika diens te doen. Oor Suid-Afrika verkondig iemand soos Jonathan Jansen ‘n soortgelyke leuen: Dat die Afrikaners twee oorloë verloor het: die Anglo-Boereoorlog en die stryd teen die MK-terroriste. In werklik het FW de Klerk en sy groepie meelopers mandaatloos oorgegee toe daar geen sprake was dat MK ‘n duik in Suid-Afrika se militêre vermoë kon maak nie.

    Frelimo het ‘n eenpartystaat tot stand gebring, privaat eiendom op groot skaal genasionaliseer (soos die ANC steeds ingevolge die Vryheidsmanifes van 1955 beoog om te doen), voorgeskryf wat gepubliseer mag word, bv in koerante, en heropvoedingskampe ingestel vir diegene wat nie met sy kommunistiese beleid saamgestem het nie. In landbou is “villagization” ingestel: “forced relocation into collective farms.” Só lyk vryheid in Afrika. In 1977 is ‘n vriendskapsverbond met die Sowjetunie gesluit.

    Wood noem dit nie, maar dit is in hierdie eerste jare ná onafhanklikheid (1975-1989) dat Graça Machel die Mosambiekse minister van onderwys en kultuur was en sy sorg gedra het dat alle skole marxisme predik. In 1998 het sy met Nelson Mandela getrou en was sy Suid-Afrika se sogenaamde “First Lady” (1998-1999). In 1999 het sy die kanselier van die Universiteit Kaapstad geword. “Die getransformeerde Universiteit Stellenbosch het weens onblusbare kruipsug in 2008 ‘n eredoktorsgraad aan haar toegeken. Dalk uit erkentlikheid vir die kommunistiese indoktrinasie wat sy op Mosambiekse skoolkinders losgelaat het. Of moontlik weens hierdie gemene skuif: Die terroriste wat landmyne geplant het, moet [volgens haar] nie verantwoordelik gehou word vir die koste van hulle opruiming nie, maar wel diegene wat die landmyne vervaardig of verskaf het (South African History Online)” (Praag 16.09.2017). Dit gee ‘n aanduiding van die mate waarin die “rooi gevaar” hom sedert 1994 in ons midde tuisgemaak het en dít sonder dat daar luide beswaar opklink.

    Die Samora Machel-bewind in Mosambiek (1975-1986) het aktiewe ondersteuning gebied aan die misdadige aktiwiteite van Robert Mugabe se terreurbendes teen die blanke bewind van Ian Smith in Rhodesië; ook aan die ANC se terroriste teen die blanke bewind in Suid-Afrika. Binne ‘n dekade ná onafhanklikheid het agteruitgang in Mosambiek sulke groot afmetings aangeneem dat Samora Machel in 1984 verplig was om ‘n nie-aanvalsverdrag met Suid-Afrika te sluit. “The agreement called for Mozambique to expel ANC militants from the country while South Africa pledged to halt its support of Renamo.” Ek kan byvoeg dat Samora Machel doodbang was dat Suid-Afrika sy land of ten minste die suide, bv Maputo, militêr sou oorneem. Nie een van die twee lande het daadwerklik uitvoering aan die 1984-ooreenkoms gegee nie.

    Ná slegs ses jaar van intensiewe marxisme het Mosambiek van 1981 af al hoe meer Westersgesind geword. “By 1981 … Mozambique joined the International Monetary Fund and the World Bank became a major supplier of credit. In 1990 Frelimo dropped the term ‘People’s Republic’; the country was rechristened Republic of Mozambique … Frelimo and Renamo agreed to end the civil war … In 1994 Mozambique held its first multi-party elections. That Renamo … could win a third of the votes in that poll reveals the extent to which Frelimo was out of touch with the peasantry … By the late 1990s Mozambique had evolved into … the biggest recipient of foreign assistance in Africa.”

    “China is a big winner in Mozambique. It is the country’s third biggest trade partner … Maputo’s modern airport terminal was built by the Chinese. The biggest downtown hotel is Chinese and the new high-rise Gloria on the Costa do Sol beach north of the city is Chinese. China’s highest visibility infrastructure project is a suspension bridge connecting Maputo with the southern suburb of Katembe.” Daar is ook “the huge, newly Chinese built presidential palace. It occupies an entire city block.”

    “But while its economy expanded, Mozambique became aid dependent and corruption exploded … Transparency International puts Mozambique near the bottom of its corruption perception index, ranking it 158 out of 180 countries surveyed. In Africa only Somalia, Zimbabwe, Angola and seven smaller economies score lower. The US embassy in Maputo reported in 2009 … ‘Corruption is broad-based among employees of the state, particularly members of the police and customs.’” Dit gaan om “personal enrichment”. In Suid-Afrika het ons die ANC se wapenskandaal gehad. Die teenhanger in Mosambiek is “a $2 billion loan for fishing boats and maritime patrol craft,” wat in 2013 aangegaan is. “When the fraud was discovered in 2016 … Mozambique’s currency lost 40% [of its value].”

    Manuel Chang was die minister van finansies (2005-2015). Suid-Afrika het Chang in Mei vanjaar nie aan Amerika uitgelewer soos hy kragtens ‘n wedersydse ooreenkoms verplig is om te doen nie, maar aan Mosambiek. Chang is steeds ‘n parlementslid. “Frelimo insists Chang will go on trial but that promise is not taken seriously as Mozambique law grants immunity to members of parliament [!]. In addition, Mozambique’s legal system is weak with the respected Global Anti-Corruption Network saying it is ‘completely under the control of the ruling party.’”

    “In 2011 huge off shore gas deposits were discovered in the Indian Ocean near Mozambique’s border with Tanzania.” Dit kan help om die land se ekonomie te verbeter. ‘n Ander verwikkeling is: “Mozambique has long been a major transit route for heroin headed for Europe.” Hierdie dwelm kom van Pakistan en word in die noordelike hawens van Nampula en Nacala afgelaai. “The heroin goes by road to Maputo, then to Johannesburg, then by air to Europe … heroin has become Mozambique’s biggest export after coal.”

    Wood sluit sy artikel af met ‘n sin waaroor blanke Suid-Afrikaners gerus ernstig kan besin: “You walk wondering if Frelimo, like the ruling parties in Zimbabwe or Namibia [or Angola] and even South Africa, will ever surrender power.” Hulle almal dank hulle magsposisie aan geweld, spesifiek terrorisme.

    Hier bo is uitgewys dat die regering in Angola en Mosambiek korrup is. Ons weet ook dat die nuwe Suid-Afrika deurtrek van korrupsie is. Dit herinner aan ‘n waarheid wat Thabo Mbeki, ‘n kenner van swart Afrikane, kwyt geraak het. Hy het die Suid-Afrika van weleer as ‘n diktatuur beskou en gesê: “Bevryding van ‘n diktatorskap bring noodwendig [!] ook korrupsie mee” (Willie Esterhuyse, Eindstryd, Kaapstad: Tafelberg, 2012, p 166).

    Malyn Newitt

    Ek het herlees wat ek in ‘n vorige rubriek oor Mosambiek geskryf het (Praag 16.09.2017) en beveel aan dat lesers dieselfde doen omdat ek nie gaan herhaal wat daarin staan nie. Malyn Newitt het verskeie boeke oor Portugal en sy koloniale geskiedenis gepubliseer. Onlangs is die volgende boek van Newitt plaaslik gepubliseer: A short history of Mozambique (Johannesburg: Jonathan Ball, 2018, 267p, R250; Amazon Kindle $11,50). Ek poog voorts om slegs inligting te verskaf wat nie hier bo verstrek is nie.

    In 1891 het Brittanje en Portugal ‘n ooreenkoms bereik oor die huidige grense van Mosambiek (Kindle 161, 1462, 1488). Soos tot op hede in Suid-Afrika het swartes uit buurlande hulle in Mosambiek gevestig, insluitende die Ngoni uit Suid-Afrika (242) tydens die Zoeloe-oorloë. Vasco da Gama het Mosambiek-eiland (min of meer op dieselfde breedtegraad as die suidpunt van die Malawi-meer) in 1498 besoek (248). Toe was daar reeds Moslems in hierdie gebied. “Around a quarter of the Mozambican population are believed to be Muslim, with most of them located in the extreme north of the country” (480). Hulle oorsprong kan teruggevoer word na Arabiese, Turkse en Somaliese handelaars en hulle kom veral aan die kus voor vanaf die noordgrens tot by ten minste die Sofala-hawe suid van Beira. In die vroeë 18de eeu het Indiese handelaars hulle opwagting gemaak (559).

    In 1506 het die Portugese hulle op Mosambiek-eiland gevestig met die oog op hulle handel tussen Europa en die Ooste (502). Soms is skeepsverkeer hier tot ses maande lank vertraag in afwagting van die moesonwinde wat in ‘n gunstige rigting moet waai (508). Van 1593 tot 1698 was die Portugese ook die meeste van die tyd in beheer van Mombasa (530), die hoofhawe van Kenia. In 1607 en 1608 het die Hollanders twee pogings aangewend om Mosambiek-eiland by die Portugese oor te neem, maar hulle het misluk (581). “Occasionally Delagoa Bay was visited by Dutch or English ships but it was only in 1710 when the Dutch decided to set up a permanent trading post there. This ‘factory’ survived barely a decade before being forced to close due to the deteriorating relations with the local population … the [Austrian] Trieste Company [1775-1785] tried to establish a factory in the Bay in 1778. This also only lasted a few years [until 1781] but prompted the Portuguese at last to set up their own permanent post there in 1787” (738).

    Mauriz Thoman (1722-1805), ‘n Duitse Jesuïtiese sendeling, het Mosambiek besoek en in 1759 ‘n heeltemal ander perspektief op die slawerny van destyds bekom as wat deesdae graag voorgehou word. Hy het waargeneem dat die meeste slawe nie werk nie. Hy skryf: “To become a slave, particularly of a European or someone descended from one, is for a kaffir more good than bad fortune. For the master must feed and clothe him and protect him from others” (824 – gepubliseer in 1788).

    Newitt skryf: “For many hundreds of years slaves had been exported from the ports of eastern Africa to markets in Arabia, the Gulf and India where they were in demand as soldiers, domestic servants and sailors. From the early sixteenth century, the Portuguese, with the centre of their eastern empire in Goa, employed slaves in the same capacities as their Asian and Arab counterparts. During the 1640s, when the Dutch had temporarily occupied Angola and São Tomé, the Portuguese began to dispatch slaves round the Cape to markets in the Atlantic although this does not seem to have resulted in a major long term increase in the trade. Meanwhile, the Dutch colonies at the Cape and Mauritius bought their slaves in Indonesia and later in Madagascar, rather than on the east African coast” (877).

    “Mozambique [was] … the major supplier of slaves for Brazil and Cuba” (908). Brittanje het slawehandel in 1807 verbied, Franryk in 1848 (889) en Portugal in 1842 (914). “However, by the middle of the [19th ] century [Islamic] Zanzibar and its dependencies [the Omani sultanate] had become a major importer rather than exporter of slaves” (895). “Coffee growing in Arabia increased the demand for labour and Indians were actively involved in financing the slave trade and providing shipping” (902). Die swartes uit Suid-Afrika (kyk hier bo), “the Ngoni, took slaves for their own purposes but also became major participants in the slave trade, particularly in the southern, Portuguese-controlled ports of Inhambane and Lourenço Marques” (932).

    Slawerny is eers in 1888 in Brasilië afgeskaf (1517). “Although Brazil had formally ceased to import slaves in 1851, the trade in African slaves continued unabated, driven now by forces within Africa itself. When Livingstone and his companions brought the first steam boats to the Zambesi in 1858, they found the slave trade still very much alive, but now largely serving markets inside Africa itself, supplying slave soldiers to the armies of Afro-Portuguese and Islamic warlords who were carving out domains for themselves in the Mozambique lowlands. There was also growing demand for agricultural labour as the expansion of the export of African foodstuffs – in particular grains and oil seeds – was just beginning” (1102). “As Madagaskar stopped exporting slaves, it began to develop its own demand for slave imports … the establishment of French administration in 1900 finally brought it to an end” (1113).

    Dit is by uitstek blankes wat deesdae oor slawerny verwyt word. Die transatlantiese slawehandel word by voorkeur as bedenklike voorbeeld voorgehou. Maar die veel groter aandadigheid aan slawerny van Arabiere, Oosterlinge (bv Indiërs) en veral swart Afrikane word meesal verswyg. By hedendaagse nie-blankes is daar skynbaar geen skuldgevoelens oor hulle voorsate se aandeel aan slawerny nie.

    “A Zulu force raided Delagoa Bay in 1833” (960). Baie blankes is gedood en ‘n interessante karakter, João Albasini (1813-1888)(1262), is ontvoer. Hy was die eerste blanke wat hom in die Transvaalse Laeveld, by Pretoriuskop, gevestig het. “In 1869 the Transvaal and the Portuguese signed a treaty … the Transvaal recognised Portuguese sovereignty over the Bay and over a hinterland extending to the Lebombo mountains. It also agreed to build a road to the port. This treaty was followed in 1873 by a free trade agreement” (1274). Dit het teen die volgende agtergrond geskied: “After 1870 a wholly new market for labour opened up in South Africa as mining for diamonds, gold and coal rapidly expanded” (1169).

    In hierdie tyd was Brittanje begerig om Delagoabaai in te palm, maar die arbiter, die Franse president Marshal Macmahon, het in 1875 in Portugal se guns beslis. “The Transvaal’s president, Thomas François Burgers, aware that the Bay would now not be under British control, set off for Europe to try to raise money for the building of a railway” (1280). “The Macmahon Award … gave the Transvaal the opportunity to ‘go it alone’ without Britain. Britain’s response was to invade the Transvaal and annex it to the Crown in 1877” (1285). “The Zulu War of 1879 raised the prospect of a coalition of African Kingdoms against Britain” (1303). Ná die Slag van Majuba “in 1881 Britain once again recognised Transvaal’s independence” (1309).

    “The idea was mooted that Africa could become a second Brazil which could bring to metropolitan Portugal some of the benefits that it had previously derived from its great South American empire” (1315), wat hy in 1822/1825 met die onafhanklikwording van Brasilië verloor het. Die ideaal was om van Angola en Mosambiek ‘n aaneengeslote Portugese koloniale gebied te maak. Die stigting in 1888 van Cecil Rhodes se British South African Company (1402) het egter hierdie plan gefnuik. Die totstandkoming van Noord-Rhodesië (in 1911) en Suid-Rhodesië (in 1923) as Britse kolonies het dit vir Portugal onmoontlik gemaak om sy plan uit te voer. Portugal wou hom koloniaal wes/oos en Brittanje/Rhodes suid/noord (“from Cape to Cairo”) in Afrika vestig.

    Verder wou Rhodes Mosambiek in twee verdeel met die spoorlyn van Salisbury/Harare na Beira omdat hy toegang tot ‘n eie seehawe wou hê (1422). Sy grief was: “Portugal controlled British Central Africa’s access to the outside world” (1478). “Beira … grew as a port and railways terminus, linked to Southern Rhodesia and developed with British capital. Here British influence was dominant and it was not until the end of the Mozambique Company’s charter in 1942 that Beira ceased to be essentially an outpost of the British empire” (1772). Die Mozambique Company is in 1891 met hoofsaaklik Britse en Franse kapitaal gestig.

    Dit lyk asof daar nie ‘n perk aan Britse agterbaksheids en gierigheid was/is nie. “In 1898 Britain and Germany reached an agreement for the future partition of Portugal’s empire if, and when, Portugal was forced to turn to the international community for financial assistance” (1557). “In 1913 Britain and Germany renewed their agreement over a future partition of the Portuguese colonies should this become necessary and the same year a German consortium took control of the Niassa Company [the administrators of northern Mozambique] and with it the whole northern sector of Mozambique. German control lasted only a short time and with the outbreak of the First World War [1914-1918] the British Union Castle Company took control of the Niassa Company” (1778). In 1929 is die konsessieregte van die Niassa Company deur Portugal beëindig (1812).

    Die Portugese owerheid het maatskappye soos die Mozambique Company en die Niassa Company (albei sterk onder Britse invloed) gebruik omdat hy as ‘n arm land dit nie kon bekostig om self die hele Mosambiek doeltreffend te administreer nie. Dit is onder meer om hierdie rede dat die Britte daarop ingestel was om van die Portugese kolonies oor te neem. Die Britte het Portugal stief behandel. “It was not until March 1916 that Britain agreed to accept Portugal’s entry into the [First World] War as an ally. Portugal sent two expeditionary forces to Africa and attempted an invasion of the German colony [German East Africa/Tanganyika/Tanzania] … but … the invasion was a demoralising disaster” (1784).

    “Early in 1917 a German officer, von Stümer, led a raid into northern Mozambique” (1795). Daarna was daar verdere Duitse invalle (1800), maar die Duitsers het teruggetrek en toe Noord-Rhodesië binnegeval. Kort daarna het die einde van die oorlog aangebreek (1806). Jan Smuts, die Suid-Afrikaanse eerste minister, sedert 1910 aan die kant van die Britte, tydens die Versailles-vredesluiting “pressed for the mandate system, under which the former German colonies were to be governed, to include the Portuguese colonies as well. Portugal was fortunate to escape with its colonial empire intact” (1812).

    “Given that the South African and Rhodesian mines and farms that recruited their labour in Mozambique were largely controlled by British capital and that the railways were also British owned, it might seem that Mozambique had become to a very large extent an adjunct of the British Empire in Africa – almost itself a British colony.* The Republican administrators in Lisbon, deeply indebted to Britain after the war, had little space in which to manoeuvre and few ideas about reconfiguring colonial policy. The government did, however, hold out against General Smuts who had wanted to bring the port and railway of Lourenço Marques under South African control in 1922 in exchange for the renewal of the labour convention. Some measures were also taken to try to eliminate the worst abuses of the labour recruiting system, particularly after the League of Nations established the Temporary Slavery Commission in 1924 and them asked the ILO [International Labour Organization] to produce a Convention on Forced Labour. This Convention was produced in 1930 but not signed by Portugal until 1956” (1823).

    [* Dit verduidelik deels waarom Mosambiek in 1995 ‘n lid van die Statebond geword het. In daardie stadium was dit die enigste Statebondsland wat nooit ‘n Britse kolonie was nie; gevolg deur Rwanda in 2009.]

    In 1926 het die Portugese Republiek in ‘n staatsgreep tot ‘n einde gekom. In die plek daarvan het ‘n Nuwe Staat tot stand gekom met António Salazar (1889-1970) as eerste minister (1932-1968). “In 1930 … Portugal and the colonies were declared to be a single state” (1840). “All the inhabitants of the colonies were to be Portuguese citizens but full citizenship rights were only accorded to the inhabitants of the Indian Colonies [Goa, Damao, Diu], the Cape Verde Islands and São Tomé and Principe. In Guinea[-Bissau], Angola and Mozambique most of the inhabitants retained the classification of indígenas – natives – who had to earn full citizen status through the process of assimilation” (1846). Op die Afrika-vasteland is daar dus ‘n kwalitatiewe onderskeid tussen inwoners gemaak ingevolge Portugal se “civilising mission in Africa” (1852).

    In sy artikel waarna hier bo verwys is, is dit duidelik dat Wood daarvan hou dat daar nie apartheid in Mosambiek was nie. Dit beteken egter nie dat die Portugese owerheid alle inwoners gelyk of eenders verklaar het nie. Daar was ‘n bewustheid van kulturele verskille. Die regspleging vir swartes het op stamreg berus. “The rest of the population … mestizos [of mixed race], Indians, and a few privileged Africans, as well as Portuguese and other Europeans, came under Portuguese law” (1748). Swart mense is verplig om passe te dra (1991).

    In die 1930’s is die “doctrine of autarky” geformuleer: “The belief that the economy of greater Portugal (Portugal and its African and Asian provinces) could become largely self-sufficient and insulate itself from the worst effects of global depression” (1870). “The numbers of the African population grew during the twenty years after the First World War. This was … the result of the ending of the constant warfare that had preceded the establishment of colonial rule” (1910). Maar dan is daar nog steeds mense wat beweer dat daar niks goeds in kolonialisme was nie. Dit kom veral voor by diegene wat ‘n anti-blanke gesindheid het.

    Gedurende die Tweede Wêreldoorlog (1939-1945) het Portugal neutraal gebly. “Salazar was concerned that, if the Germans were to invade Portugal or if he moved too far in the Axis direction, Mozambique would be invaded from South Africa” (1956). Ná die oorlog is Portugese aangemoedig om hulle in die Afrika-kolonies te vestig (1985). “Between 1943 and the end of colonial rule in 1975 164 000 Portuguese arrived in Mozambique” (2032). “In the 1970 census the mestizo population was counted as 50 189” (2056). In 1961 “India seized control of Goa, Damao and Diu, the Portuguese territories on the Indian sub-continent. Britain … pointedly did not intervene and come to its rescue” (2102). Goa was Portugese besit sedert 1510 (2108).

    Frelimo is in 1962 met die ondersteuning van die Kennedy-administrasie in Amerika gestig (2125). In 1964 het terrorisme in die noorde van Mosambiek ‘n aanvang geneem (2131) vanuit basisse in Tanzanië (2150). Wat Frelimo beoog het, was “not just to win independence from Portugal but to transform Mozambican society along non-tribal, non-racial, non-capitalist lines” (2167). Van die teenmaatreëls wat die Portugese owerheid getref het, is “the creation of protected villages into which eventually a million of the population were moved, and the Africanising of the armed forces through the creation of special forces” (2179).

    “As late as 1970 it appeared that Portugal was winning the war in both Mozambique and Angola. The nationalist forces were split and their operations were largely confined to thinly populated border regions. There had been no significant threat to the cities or the main lines of communication and the nationalists had not been able to infiltrate the population in most regions of the centre” (2185). In April 1974 het die staatsgreep in Portugal plaasgevind en is besluit om van al die kolonies ontslae te raak.

    “The guerrilla forces of Frelimo had won, not by achieving military victory, nor even, as it proved, by the mass mobilisation of the population in their cause, but by wearing down the Portuguese military and convincing the officers that a war that could not be won was ultimately pointless” (2197). “It was to some extent a phoney victory as the colonial regime had capitulated before suffering any significant defeat … By the end of the decade war had started again and the fragility of Frelimo’s victory and its lack of an effective presence in much of the country soon became apparent” (2209). In driekwart van die land “Frelimo had had no organised presence and … seven-eighths of the population … had not been directly affected by the war … In order to overcome the contradiction inherent in its claim to be a movement based on mass support, it refused to negotiate Mozambique’s independence and adopted a strategy of taking power first and seeking legitimisation agterwards” (2300). In 1977 is “an avowedly Marxist-Leninist constitution” deur Flelimo aanvaar (2381). “Only those vetted by the party could stand for election. Although there was universal adult suffrage anyone associated with the previous regime was denied the vote and many were rounded up and sent to ‘re-education camps’ … The priorities were to favour industrialisation and the creation of state farms. Next came the creation of communal villages to be run as co-operatives” (2381).

    Etniese konflik is nie kenmerkend van Mosambiek nie (2237); eerder streeksgeskille (2243), met die noordelike provinsies wat erg onderontwikkeld is. “When, after independence, most (possibly 90 per cent) of the population of European origin as well as many skilled Africans and Asians left the country, the result was a severe skills shortage in all areas” (2266). “Frelimo, for its part, did little to prevent the exodus or persuade the Europeans and Asians to stay” (2311). Maar Asiate bly grootliks in beheer van die handel (2254). Renamo het die Frelimo-bewind teengestaan. “Renamo was able to move freely in the rural areas and controlled large parts of central and northern Mozambique” (2463).

    Na die mislukking van die marxistiese maatreëls het Frelimo in 1987 die Internasionale Monetêre Fonds se hervormingsplan (2509) en in 1989 die beginsels van ‘n vrye mark en ‘n veelparty-grondwet aanvaar (2485). Renamo het toe ‘n politieke party geword (2514). In 1992 is vrede gesluit (2537). In 1994 is die eerste vrye, algemene verkiesing gehou (2543). Is daar sedertdien Westerse demokrasie? Nee, net so min as in Suid-Afrika. “Frelimo is guided by the single determining principle that it will not, under any circumstances, relinguish power, ever” (2749). “There is a strong faction within Frelimo that look only for an Angolan-style solution – the death of the leader of the opposition” (2767). Verkiesingsuitslae word gemanipuleer (2858). “The peasantry [are] … fundamentally hostile to the new order” (2864). “A system of identity passes … was introduced in some areas” (2906). Soos in Suid-Afrika is daar die grootskaalse insypeling van inkommers, bv uit Mali, Eritrea en Somalië (2936). In 2015 the population of Mozambique stood at 28 million having nearly doubled since the end of the civil war” (3244) in 1992.

    “The interpretation of the past is hotly contested in contemporary politics” (2584). Frelimo het reeds in Tanzanië begin met die herskrywing van Mosambiek se geskiedenis, selfs voordat hy tot terrorisme oorgegaan het. “Frelimo acts as though it owns the narrative” (2584). In Suid-Afrika is die ANC al baie lank besig om dieselfde te doen; om homself goed en die blanke bewind sleg voor te stel. Die mate waarin Frelimo misluk het en steeds misluk, word verswyg, bv “the government still depended on outside aid for fifty per cent of its funding” (2610); “one of the world’s largest recipients of aid” (3021). Destyds is probeer om die Suid-Afrikaanse blanke regering die skuld te gee vir die vliegongeluk waarin Samora Machel dood is. In 2016 is daar ‘n ander verklaring verskaf: “Joaquim Chissano, who succeeded Samora Machel as president, was a KGB [Russian Committee for State Security] agent and was directly implicated in the plot that resulted in Machel’s death in a plane crash in 1986” (2690).

    Mosambiek toon deesdae baie ooreenkomste met die nuwe Suid-Afrika, bv die groot werkloosheid en die verskil in welvaart by die gewone inwoner en die nuwe elite, wat privaat skoolonderrig verkies en hulle woonplekke agter mure en sekuriteitsheinings verskans (3285). “The standards of education seem to be of the lowest” (3303). “For the most part statues of Portuguese personages have disappeared” (3274), maar Portugees is die amptelike taal en die taal van selfs laerskoolonderrig (3280).

    Slot

    Wanneer ‘n mens oor Suidelike Afrika uit ‘n ander oogpunt lees as wat plaaslik gebruiklik is, soos in die bogenoemde boeke van Birmingham en Newitt, kom jy tot nuwe insigte. Byvoorbeeld, waarom het die Hollanders eers in 1652 ‘n verversingspos aan die Kaap gestig terwyl die Vereenighde Oostindische Compagnie [VOC] reeds in 1602 gestig is? Enersyds: Die Portugese het hulle in 1576 in Luanda gevestig, maar Holland was van 1641 tot 1648 in beheer van Luanda (Birmingham Kindle 2704). Die Hollanders is deur ‘n Brasiliaanse vloot verdryf (126). Brasilië was toe ‘n Portugese kolonie. Die Hollanders is ook uit Brasilië verdryf. Later het Nederland in daardie streek net Suriname as kolonie gehad. Andersyds: Hier bo is genoem dat Portugal hom in 1506 op Mosambiek-eiland gevestig het en dat die VOC in 1607 en 1608 onsuksesvolle pogings aangewend het om die eiland te beset. Omdat die Portugese die Hollanders eers in Mosambiek en daarna in Angola gefnuik het, het die VOC op Tafelbaai as alternatief vir hulle verversingspos besluit.

    Die geskiedenis van Delagoabaai is eweneens interessant. Daar is seker baie plaaslike mense wat dink dat die Portugese teenwoordigheid in Mosambiek van die begin af in die suide in die omgewing Lourenço Marques was. In werklikheid was dit baie verder noord op Mosambiek-eiland. In 1781 het die Portugese hulle daadwerklik in Lourenço Marques gevestig, dus lank nadat Holland van 1710 af gepoog het om dieselfde te doen; volgens die Wikipedia van 1720 tot 1730 . Die hoofstad van Mosambiek is eers in 1898 van Mosambiek-eiland na Lourenço Marques verskuif. Die Britte het voor dit, in 1875, onsuksesvol probeer om internasionale erkenning vir sy aanspraak op Delagoabaai te verkry, na aanleiding van ooreenkomste wat in 1823 met opperhoofde gesluit is en die besetting van eilande in Delagoabaai in 1861. Dit het direk verband gehou met die Britse koloniale begeerte om die hele Suidelike Afrika in te palm en Delagoabaai as hawe te benut.

    Soos ook hier bo genoem is, was Jan Smuts in 1922 begerig om Delagoabaai vir Suid-Afrika te bekom. Terselfdertyd het sy voorliefde – sedert 1910 – vir die Britse manier van dink en doen, hom genoop om Suid-Rhodesië by Suid-Afrika te probeer inlyf. Die blanke Rhodesiese kiesers het die plan egter in 1922 in ‘n referendum verwerp. Tydens die Tweede Wêreldoorlog was daar weer die moontlikheid dat Suid-Afrika onder Smuts se leiding Mosambiek militêr sou inval as Portugal hom openlik by die Duitsers sou skaar. Nadat Mosambiek in 1975 onafhanklik geword en die Frelimo-regering ANC-terroriste openlik begin steun het, was Samora Machel doodbang dat Suid-Afrika minstens die suide van Mosambiek kon beset, vandaar die Nkomati-nie-aanvalsverdrag van 1984.

    Reeds in Paul Kruger se tyd sou die hawe van Lourenço Marques groot voordele vir die Transvaal en later vir Suid-Afrika ingehou het. Vir blanke Suid-Afrikaners behoort dit by nabaat duidelik te wees dat Suid-Mosambiek liewer ‘n integrerende deel van Suid-Afrika behoort te wees. Maar dit lei tot hierdie vraag: Moes blankes hulle ooit in Afrika gevestig het? Sedert veral 1994 is dit ook plaaslik duidelik dat die blankes eerder in Europa moes gebly het. Daar is geen waardering en erkentlikheid by die kaders en kaderboeties vir wat die blankes, veral die Afrikaners, tot stand gebring het nie. Wat help dit as wat opgebou is, verval en geplunder word en ‘n eens welvarende land doodbloei weens parasitering? ‘n Beter opset as die bestaande sou wees: Europa vir die Europeërs en Afrika vir die (swart) Afrikane; dus kontinentale rasseskeiding/apartheid. Dit beteken onder meer dat die vloedgolf Afrikane wat hulle deesdae in Europa wil vestig, buite gehou moet word. Blankes uit Afrika sal baie makliker met die tradisionele Europeërs assimileer en integreer as swartes uit Afrika en ander nie-blankes, soos Moslems van waar ook al.

    ‘n Laaste gedagte: Die Portugese het met min geld baie in Afrika vermag. In die “bevryde” Angola en Mosambiek (soos in Suid-Afrika) word met baie geld min tot stand gebring en (seker) nog minder in stand gehou. Dit is enersyds te wyte aan ondoeltreffende regering, gerugsteun deur onvermoë, en andersyds aan endemiese korrupsie.

  • Leon Lemmer: ‘n Kaapse Amerikaner oor blanke gewelddadigheid

    Leon Lemmer: ‘n Kaapse Amerikaner oor blanke gewelddadigheid

    Soos tydens apartheid onderskei die ANC-regering vier rasgroepe. Al wat verander het, is die volgorde van voorkeur. Die ANC se hiërargie is: swart, bruin, Asiër, blank. Tydens apartheid was die volgorde: blank, bruin, Asiër, swart. In die huidige politieke bedeling is dit dus by uitstek die swartes wat bevoordeel en die blankes wat benadeel word. Tydens apartheid was dit in sommige opsigte andersom.

    Naas verskillende rasse is daar onderskeibare etniese groepe binne elke rasgroep. By die swartes speel stamverwantskap steeds ‘n groot rol, bv Zoeloes en Xhosas. By die bruines is daar bv Christene en Moslems, Engels- en Afrikaanssprekendes. By die Asiërs is daar bv Hindoes en Moslems. By die blankes is daar bv Afrikaans- en Engelssprekendes. Wat opval, is dat etniese groepe, ten spyte van hulle verskille, geneig is om wanneer nodig volgens ras saam te staan; bv te mobiliseer. Die ANC is steeds verseker van die oorweldigende steun van die swartes. Daar was en is geen sprake van ‘n nie-rassige Suid-Afrika nie. Etnisiteit én ras is werklikhede wat nie weggewens kan word nie. In Suid-Afrika het die blankes histories in groot mate saamgestaan wat rasse-segregasie betref. Ivan Evans (bron hier onder) skryf bv van “the overlap between the ‘explicit racism’ of Afrikaners and the ‘implicit racism’ of English-speaking whites” (Kindle 3702).

    In die politiek is daar die tradisionele verdeling van links en regs. Die skeidingslyn tussen hierdie twee is egter aan voordurende verskuiwing onderhewig. Sedert 1994 word bykans die hele spektrum plaaslik deur linksheid oorheers; deels uit oortuiging en deels weens kruipsug by die ANC deur nie-swartes. Enigiets buite hierdie dampkring word deesdae nie as regs geëtiketteer nie, maar as verregs. Dit hang saam met die verskuiwing van verwestering na afrikanisering. Soos Frantz Fanon (1925-1961) dit gestel het: “The men of African culture … speak more of African culture than of national culture” (The wretched of the earth, London: Penguin, 1961/2001, p 172). “The responsibility of the African as regards national culture is also a responsibility with regard to African-Negro culture” (199). “No one can truly wish for the spread of African culture if he does not give practical support to the creation of the conditions necessary to the existence of that culture; in other words, to the liberation of the whole continent” (189).

    By implikasie gaan dit om die onderploeging van blanke invloed (en vroeëre oorheersing) en die gee van vrye teuels nie net aan afrikanisering nie, maar ook aan internasionalisering. In die plek van die tradisionele onderskeid tussen blank en nie-blank, regs en links, asook Westers en nie-Westers, is daar deesdae ‘n al hoe duideliker onderskeid tussen nasionalisme en globalisme. Fanon verwys bv na “the nationalistic virus” (232). Blankes is geneig tot individualisme en selfsorg en gee dus voorkeur aan outonome nasiestate wat op etnisiteit en ras geskoei is. Nie-blankes gee voorkeur aan groepverwantskap. Hulle tradisionele afhanklikheidsindroom, oftewel parasitering, bring mee dat hulle hulle heil in al hoe groter groepe soek; dus nie in nasiestate nie, maar in bo-nasionale, globale instansies wat as identiteitskenmerk het: die verswelgende nie-blanke (dikwels anti-blanke) aard daarvan.

    Die voorafgaande berus op veralgemening, deesdae stereotipering genoem as die swartes dit as negatief takseer. Maar as dit vir swartes positief is, word veralgemening deur hulle onkrities as evangelie aanvaar. Japan en China het toenemend selfstandig en nasionalisties geword en is ongeneë om immigrante toe te laat, maar hulle verwelkom globalisme om bv Afrika-lande in hulle invloedsfeer te betrek. Afrika is die (ekonomies) agterlikste kontinent. Dit is veral Afrika-lande wat hulle aan parasitering skuldig maak. Maar Suid-Afrika was vóór 1994 die mees ontwikkelde, suksesvolste en voorspoedigste land in Afrika; ‘n Afrika-land met die aanskyn van Westerse, spesifiek Europese, beskawing. Eskom was toe ‘n betroubare verskaffer van elektrisiteit teen van die laagste tariewe ter wêreld. Sedert 1994 is die teenoorgestelde die geval. Die getransformeerde Eskom het die toonbeeld van die ondoeltreffende en korrupte nuwe Suid-Afrika geword.

    Die vraag kan gestel word: Wat was die wesenskenmerk van die Suid-Afrika van weleer, dus blankbeheerde Suid-Afrika? Ook: Wat is die wesenskenmerk van die huidige Suid-Afrika, dus swart oorheersde Suid-Afrika? Deesdae word die sukses van blankes dikwels aan uitbuiting en ander negatiewe kenmerke toegeskryf. Vir my lyk dit asof blanke kundigheid, vindingrykheid, toewyding, deursettingsvermoë, ens, ‘n groot rol dwarsoor die wêreld gespeel het. As na ‘n wesenskenmerk by swartes gesoek word, veral in die konteks van politiek en (Suid-)Afrika, is gewelddadigheid ‘n (sterk) kandidaat. Fanon sou hiermee akkoord gaan. Dit is Nelson Mandela wat die potensiaal van geweld vir die verkryging van die plaaslike politieke mag deur swartes geïdentifiseer en geaktiveer het.

    Soos Fanon dit in sy bogenoemde boek stel: “Decolonization is always a violent phenomenon” (27). “[The colonized] can only triumph if we use all means to turn the scale, including, of course, that of violence” (28). “The native … from birth it is clear to him that this narrow world, strewn with prohibitions, can only be called in question by absolute violence” (29). “The native discovers reality and transforms it into the pattern of his customs, into the practice of violence” (45). “The starving peasant … is the first among the exploited to discover that only violence pays” (47). “Between oppressors and oppressed everything can be solved by force” (56). “It is the intuition of the colonized masses that their liberation must and can only be achieved by force” (57). “The existence of an armed struggle shows that the people are decided to trust to violent methods only” (66). “For the native this violence represents the absolute line of action” (67). “The native has chosen the methods of counter-violence” (70). “The colonized people … have decided to reply by violence” (72). “For the colonized people this violence … binds them together as a whole, since each individual forms a violent link in the great chain, a part of the great organism of violence” (73). “Violence is a cleansing force. It frees the native from his inferiority complex and from his despair and inaction; it makes him fearless and restores his self-respect” (74). “The mass of the country people have never ceased to think of the problem of their liberation except in terms of violence, in terms of taking back the land from the foreigners, in terms of national struggle, and of armed insurrection” (101).

    Mandela, wat deesdae aan ons as ‘n vredesikoon voorgehou word – hy was immers die ontvanger van die Nobel-vredesprys – sou heel moontlik iedere een van hierdie verheerlikings van geweld deur Fanon onderskryf het. Elke keer as die ANC tydens die grondwetlike onderhandelinge nie sy sin gekry het nie, het Mandela vir die armsalige FW de Klerk met geweld afgedreig en sy sin gekry; juis omdat De Klerk nooit van Mandela en die ANC vereis het dat hulle geweld afsweer nie en hulle dit ook nooit gedoen het nie. Geweld het die panasee (“cure-all”) vir die swartes se probleme geword. Onder die leiding van Mandela het die geweldskultuur in so ‘n mate by die gepeupel wortel geskied en ‘n vertroetelde wondermiddel geword dat die politieke magsoorname in 1994 glad nie ‘n einde hieraan gebring het nie. As ‘n skool te min klaskamers het, is die aangewese opsie om van die bestaande klaskamers af te brand. As daar met feitlik enigiets onder die son ontevredenheid is, word paaie, selfs hoofweë, gewelddadig deur swartes versper. Geen stappe word gedoen om met wetgewing sulke finansieel en ekonomies ontwrigtende gedrag uit te roei nie. Geweld is dié kern van die ANC se “bevrydingstryd” en voortgesette geweld is ‘n wesenskenmerk van die nuwe Suid-Afrika. Fanon skryf tereg: “The truths of a nation are in the first place its realities” (181).

    In Suid-Afrika en Amerika is die gewelddadigheid van swartes ‘n onontkenbare werklikheid. Fanon se verheerliking van geweld is sedert die jare sestig deur Mandela en diesulkes in Suid-Afrika en deur die leiers van die swart burgerregtebeweging in Amerika nagevolg. In hierdie twee lande sou ‘n mens dus geneig wees om geweld eerder met swartes as met blankes te assosieer. Maar ‘n oud-Suid-Afrikaner het dit reggekry om ‘n boek oor die gewelddadigheid van blankes in Suid-Afrika en Amerika te skryf en geweldpleging deur swartes buite rekening te laat. Ek verwys na Ivan Evans (gebore in 1957) se boek, Cultures of violence: racial violence and the origins of segregation in South Africa and the American South (Manchester University Press, 2009/2011, 324p; Amazon Kindle $16,76). Aanvanklik was die newetitel: Lynching and racial killing in South Africa and the American South. Ek wou hierdie e-boek heelwat vroeër gekoop het, maar toe het dit dubbel soveel as tans gekos. Die publikasies van universiteitsuitgewerye is geneig om buitensporig duur te wees. Manchester University Press publiseer graag anti-blanke en veral anti-Afrikaner literatuur, bv Jeremy Krikler se boek (Kindle 6111) en dié van Paul Rich (7048). Evans is ook die outeur van Bureaucracy and race: Native administration in South Africa (California University Press, 1996), wat egter nie in Kindle-formaat beskikbaar is nie.

    Evans begin sy 2009-boek met “having lived in South Africa and the United States for lengthy periods” (30). Wat hy nie sê nie, is dat hy ‘n gebore Suid-Afrikaner is wat ‘n student en dosent aan die Universiteit van Wes-Kaapland was. Hy het, soos Jonathan Jansen en talle ander bruines, studiebeurse ontvang wat hom in staat gestel het om jare lank vir ‘n magister- en doktorsgraad in Amerika te studeer. Die Amerikaanse, Britse en ander buitelandse regerings het voorkeur gegee aan die toekenning van studiebeurse aan nie-blankes en doelbewus akademies sterker blanke kandidate oor die hoof gesien. Hierdie kanker is deesdae ook plaaslik aan die orde van die dag, bv by universiteitstoelating, koshuisplasings en die toekenning van studiebeurse. In Amerika, soos deesdae in Suid-Afrika, word sterk druk uitgeoefen sodat eerder nie-blanke as blanke dosente aangestel en bevorder word. Evans is ‘n sosiologie-dosent aan die University of California San Diego. Op die internet word hy ‘n marxis genoem. In Amerika het Evans ontpop as ‘n kenner van Suid-Afrika, asook van vergelykings tussen die Suid-Afrika van weleer en die Amerikaanse Suide, dus raskwessies soos segregasie.

    In die voorwoord staan: “My sincerest thanks go to Janis Grobbelaar,* a dear friend and now head of the Sociology Department at the University of Pretoria. Janis hosted me for four months while I was in Pretoria” (100). Hulle het toe heel moontlik (meesal) Afrikaans met mekaar gepraat, maar in die bibliografiese eindnotas word daar na net vyf Afrikaanse bronne verwys (6963, 6975, 7012 en twee op 7020). Engels koerante – en glad nie Afrikaanse koerante nie – is geraadpleeg. Afrikaanse woorde soos die volgende kom in die teks voor: baas (2778), baasskap (2728, 4004), bywoners (3784, 3898), gelykstelling (874, 3784), inboekseling [sic] (3983, 6994), knegte (6710), knobkerries [sic] (5506), kragdadigheid (4004), ossewa trek [sic](5813), platteland (2251, 2587), predikante (3763, 3770), swaart [sic] gevaar (4126), verkaffering (2511, 3784), die volk (3812, 3826) en volkskerk (3819, 3848).

    [* Jonathan Jansen het na aanleiding van sy opvoedkunde-dekaanskap aan die Universiteit Pretoria ‘n boek geskryf waarin hy die UP van weleer van ‘n kant af slegsê. In sy erkennings bedank by “critical friends on main campus,” onder andere “Janis Grobler” (Knowledge in the blood: Confronting race and the apartheid past, Stanford University Press, 2009, p ix).]

    Ek het voorheen na Grobbelaar in die konteks van die Afrikaanse Taalmuseum en -monument (ATM) verwys: “Die enigste blanke raadslid is Janis Grobbelaar, ‘n sosioloog (dus nie ‘n Afrikaansdosent nie) wat as ‘n militante ANC-aktivis bekend is en bv twee jaar lank aan die berugte Waarheids- en Versoeningskommissie [WVK] verbonde was. Sy sou bv geen poging aanwend om Afrikaans as onderrigtaal aan die Universiteit van Wes-Kaapland, die Universiteit van Suid-Afrika en die Universiteit Pretoria (die drie instansies waar sy ‘n dosent was/is) heringestel te kry nie” (Praag 12.08.2018). Eintlik geld dit heel moontlik al die huidige ATM-raadslede, wat ‘n ernstige aanklag is teen die toestand waarin hierdie Afrikaner-heiligdomme verval het. Evans en Grobbelaar ken mekaar heel moontlik sedert haar dae as UWK-dosent in die jare sewentig.

    Daar is klaarblyklik verskille tussen Suid-Afrika en Amerika. In Suid-Afrika is daar ‘n gesentraliseerde staat terwyl Amerika ‘n federasie van state is. In Suid-Afrika het die mynbou ‘n groot rol gespeel terwyl die Amerikaanse Suide oorwegend ‘n landbou-samelewing was (35) wat mettertyd in ‘n mate geïndustrialiseerd geraak het. Wat albei histories gemeen gehad het, is “white supremacy … a system of racial domination” (42). Wat Evans doelbewus selektief vir aandag uitsonder, is “white on black violence” (42). “This study does not address ‘black on white’ violence” (6195). Besware teen blanke oorheersing word voortdurend teen die ou Suid-Afrika en Amerika geopper. Hoe dikwels hoor ons besware teen swart oorheersing? Hoeveel keer het u al die frase “black supremacy” teëgekom? Die boek handel oor blanke geweldpleging van die 1870’s tot 1940 (6078).

    Aanvanklik wou Evans sy vergelyking van Amerika en Suid-Afrika tot ‘n later datum voortsit (113). Dan sou hy die Amerikaanse burgerregtebeweging van die 1960’s en die bedrywighede van Mandela en die ANC se Umkhonto weSizwe en ander terreurbendes moes betrek het. Dit sou dan vir Evans baie moeiliker gewees het om te volhard met sy ingesteldheid dat net blankes (van nature) gewelddadig is en swartes nie uit eie beweging nie maar bloot as reaksie op blanke misdadigheid tot geweldpleging oorgaan.

    Wanneer dit sy anti-blanke ingesteldheid pas, verwys Evans egter wel na wat ná die jare veertig gebeur het, bv die publikasie van die WVK-verslag in 2002 (122) en die Amerikaanse senaat wat in 2005 verskoning vir die lynching van swartes gevra het (127). Evans beweer (doelbewus) valslik oor die WVK: “a massive investigation modeled on the lines of a criminal court” (127). Dit was blote skyn van ‘n onderneming wat wesenlik en opsigtelik pro-swart en veral anti-blank ingestel was. Een van die vernaamste besware teen die VWK-bevindings is dat hulle op ongetoetste getuienis, op blote bewerings, gegrond is omdat geen kruisondervraging plaasgevind het nie. Hoewel dit buite die bestek van sy boek val, smeer die marxistiese Evans apartheid soos volg: “The development of capitalist agriculture under the Apartheid regime was accompanied by an explosive increase in both official and private violence [by whites] in the farming areas from 1948 onward” (2844). In hoeverre dit aan kommunisties-geïnspireerde terrorisme toegeskryf kan word, word uiteraard nie ter sprake gebring nie. Evans verkies die ANC-regime bo apartheid: “The ‘miracle’ of 1994 successfully terminated the horrors that the TRC so painfully exposed” (5903). Maar die swart utopie sedert 1994 sal seker nie vir Evans oorreed om na sy geboorteland terug te keer nie. Hy objekteer teen die Westminster-stelsel toe die blankes Suid-Afrika regeer het (5916), maar hy opper geen beswaar teen die huidige swart oorheersing ingevolge dieselfde Westminster-stelsel nie, waarvolgens die politieke mag in die stemme van die meerderheid kiesers gesetel is.

    Soos dit ‘n nieu-Amerikaner in die oorwegend linkse akademie betaam, hamer Evans op lynchings en die nalatenskap van slawerny. In sy boek is dit die blankes wat in die beskuldigingsbank staan; nooit die swartes nie. In soverre daar gesuggereer word dat swartes, hetsy in Amerika of Suid-Afrika, gewelddadig was, word dit as reaksie teen blanke gewelddadigheid geëtiketteer. Volgens Evans het die Amerikaanse Suide histories ‘n lynch-kultuur (62). Hy erken darem dat ‘n soortgelyke kultuur, wat blankes betref en die vorm van openbare teregstellings aangeneem het, nooit in Suid-Afruika bestaan het nie (48). Die Suid-Afrikaanse histories anti-swart owerheidsbeleid word ‘n burokratiese kultuur genoem (68). Daar was “violence from two deadly sources: armed officials and individual white civilians” (75). Die polisie en weermag het rasse-segregasie afgedwing en die blanke regering het hom glo met wetgewing en die howe aan anti-swart gewelddadigheid skuldig gemaak. Hierdie sistemiese geweld is egter van ‘n ander aard as wat gewoonlik onder geweld verstaan word.

    Donald Horowitz onderskei die volgende soorte geweld: “[1] protests, [2] pogroms, [3] feuds, [4] lynchings, [5] genocides, [6] terrorist attacks, [7] gang assaults and [8] ethnic fights” (190). [1] In Suid-Afrika is gewelddadige protesaksies steeds ‘n daaglikse en ‘n feitlik eksklusief swart verskynsel. Bruin mense het hulle die afgelope jare egter ook in uitsonderlike gevalle, bv by skole en teen bendes en dwelmhandelaars, hiertoe gewend. [2] ‘n Pogrom is ‘n “georganiseerde aanval op Jode en Joodse eiendom” (HAT). Pogroms deur blankes het veral in die jare dertig in Suid-Afrika voorgekom: Milton Shain, A perfect storm: Antisemitism in South Africa, 1930-1945 (Johannesburg: Jonathan Ball, 2015, 396p; Amazon Kindle $10,08). [3] Twiste/vetes (“feuds”) kom oral ter wêreld in alle gemeenskappe voor. [4] Lynchings word hier onder verder bespreek. [5] Volksmoord (“genocide”) word dikwels aan die blankes in die Amerikaanse Suide en apartheid-Suid-Afrika toegedig, maar dit is hoogs oordrewe, soos soms ook, maar seker met meer reg, beweer word van die vlaag plaaslike plaasmoorde sedert 1994. [6] Terrorisme deur terreurbendes was kenmerkend van die swartes se “bevrydingstryd” in Suid-Afrika. [7] Bendebedrywighede kom bv in bruin geledere in Suid-Afrika en by Hispaniste in Amerika voor. [8] Etnies-gemotiveerde geweld word dwarsoor die wêreld in multi-etniese gemeenskappe aangetref.

    “Lynch” en “gelynch” word as Afrikaanse woorde erken. Dit beteken: “sonder geregtelike verhoor ophang, meesal deur ‘n volksmenigte” (HAT). Naas ophang kan die slagoffer egter ook geskiet of op ‘n ander manier gedood word, bv deur verbranding. As meer as drie persone, naas die slagoffer, by die teregstelling teenwoordig is, kwalifiseer die groep as ‘n menigte en die byeenkoms as ‘n openbare gebeurtenis. “Lynching is a premeditated extrajudicial killing by a group. It is most often used to characterize informal public executions by a mob in order to punish an alleged transgressor, or to intimidate a group” (Wikipedia). Daar het al baie lynchings in Suid-Afrika plaasgevind maar hulle kom eerder by die swartes as by die blankes voor. Dink aan die talle halssnoer- en ander openbare moorde gepleeg in die naam van veral die ANC om beweerde NP-regeringsinformate, swart plaaslike raadslede en bv Inkatha-ondersteuners te elimineer. Hierdie moorde is sowel polities as ras- of etnies gemotiveerd, maar omdat swartes hierdie moorde gepleeg het en steeds pleeg (“peoples’ courts”/boendoehowe, bv om vermeende misdadigers in die nuwe Suid-Afrika uit te wis) word die term lynching gewoonlik nie daarvoor gebruik nie. Soos in die geval van slawerny is dit by voorkeur blankes wat van lynching beskuldig word en die slagoffers is swart. Sowel slawerny as lynching word dus as toonbeelde van blanke rassisme voorgehou. In die Amerikaanse blanke konteks word lynching “terrorisme” genoem (2036, 2043) terwyl dit veel eerder maar heelwat later op swartes in die Suid-Afrikaanse konteks van toepassing is. “There is no doubt that slavery and the inhumane culture it spawned contributed to the cavalier [!] killing of African Americans in the New South” (280).

    Lynching het ná die Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865) sy kop uitgesteek, toe bevryde slawe die Amerikaanse Suide op horings geneem het. Lynching was gemik teen Reconstruction, wat die Amerikaanse Suide in die Noorde se politieke en rasbestel ingedwing het; soortgelyk aan transformasie in die nuwe Suid-Afrika. Die lynchings het tot die Tweede Wêreldoorlog voortgeduur en daarna sterk afgeneem, veral namate die sentrale federale hof beheer oor die staatshowe verkry het. Die Ku Klux Klan, ‘n organisasie gestig in 1866 met die oog op die behoud van blanke oppergesag, het ‘n prominente rol in lynchings gespeel.

    “State control was never so effective or total to preclude unofficial white violence against blacks” (148). Die blanke bewind in Amerika en Suid-Afrika word hiermee in die beskuldigde bank geplaas. Die kernonderskeid wat Evans maak, is dat kollektiewe rasgemotiveerde moord op swartes algemeen in die Amerikaanse Suide voorgekom het, maar dat dit ‘n uitsonderlike verskynsel in Suid-Afrika was. Plaaslik het dit net tydens inter-blanke gewelddadigheid voorgekom, te wete tydens die Anglo-Boereoorlog (1899-1902), die 1914-Rebellie en die 1922-mynwerkersstaking (148) – “collective attacks … ‘make a holiday of killing’” (2483): “In March 1922 white workers hunted down and murdered dozens of unarmed [and “innocent” – 2498] black bystanders” (2491).

    Oor die Anglo-Boereoorlog skryf Evans: “Numerous blacks were executed on suspicion of being ‘spies’, sometimes as a prelude to the seizure of the victims’ stock” (2637). “In the course of the war, Boer kommandos had resorted to a policy of massacring Africans, either because they suspected them of aiding the imperial enemy or to seize their livestock” (2574). Oor ‘n derde rede swyg Evans: die verkragting van Afrikanervroue tydens die ABO deur Britse soldate en swartes. ‘n Hele hoofstuk word hieraan gewy in Hélène Opperman Lewis se boek, Apartheid: Britain’s bastard child (Praag 22.04.2017). Evans borduur voort: Ná die ABO was daar glo “the familiar kommando tradition to violently hammer home their renewed but still tenuous dominance over Africans” (2587).

    “Boer atrocities do indeed bear a strong resemblance to the mob violence that dispatched hundreds of African Americans during Southern Reconstruction. Boers’ capacity for cold-blooded racial murder was without doubt the bloody fruit of decades of frontier racism, wars that dispossed Africans of their land and the inability of penurious Boer ‘republics’ [!] to impose orderly control over black ‘tribes’. When nomadic bands of Boers departed the Cape colony, one source notes, they left behind the slave-holding past but took with them ‘the presumptions that would govern race relations and farm labor.’ A sense of personal mastery over Africans was an inevitable pillar of the Boer patriarchs who controlled the wobbly [! also 3777] ‘Boer republics’ in the late 1800s” (2595). Evans skryf van “the racist views that most South African whites held” (5062). Volgens hom geld dit feitlik alle blankes: “[the] near-universal racism amongst whites” (5681). Dit lyk asof hy ten gunste van die veel geprese nie-rassigheid van nie-blankes is en dat “prolong[ed] whiteness” (6064) vir hom problematies is; dus, dat hy seker die uitwissing van blankes sou verwelkom.

    Suid-Afrikaanse blankes kom glad nie goed daarvan af in Evans se relaas nie. “Some Boer atrocities were as gruesome as anything perpetrated in the course of Southerners’ uprising against Reconstruction” (2622). Individuele vermoording van swartes deur blankes het glo algemeen in sowel die Amerikaanse Suide (“the festival of violence” – 170) as in Suid-Afrika voorgekom. In Suid-Afrika “personal violence was an ineradicable feature of both white civil society and the official bureaucracy” (2327). In Suid-Afrika se geval het dit glo veral op die platteland, bv op plase, voorgekom. “Extensive physical violence became a hallmark of agricultural employment” (2258). “White labor-hungry farmers were trigger-happy” (2851). Daar was ook “trigger-happy law enforcement” (5028). “White farmers in South Africa … committed many murders that meet [the] definition of ‘private lynching’” (2914).

    Daarbenewens het buitensporige sistemiese geweld deur die blanke Suid-Afrikaanse owerheid (regering, wette, howe, polisie, weermag) na bewering baie “pyn” vir swartes veroorsaak. Byvoorbeeld: “Whites in South Africa supported policies that deeply embroiled state authorities in all facets of the labor market. The result was the early emergence of a bureaucratic culture that limited institionalization of Southern-style personal [and especially communal] violence and systematically amplified the ‘structural violence’ of the state in South Africa” (2292). Veral die “authoritarian native administrators” word in hierdie verband vir kritiek uitgesonder (2334, 2341). “Structural violence became a civil religion in South Africa” (2306). Dit is glo nie bekwaamheid, ens, wat die blankes welvarend gemaak het nie: “Structural violence … was the spine of white prosperity in South Africa” (2319).

    Evans smeer die Amerikaanse blankes swart met ‘n opmerking soos die volgende: “Racial violence in the South was limited only by the imagination of white killers and incorporated everything from murder to communal (or ‘spectacle’) lynchings” (203). Openbare moorde was sowat ‘n derde van alle moorde wat van 1890 tot 1930 deur Amerikaanse blankes teen swartes gepleeg is (240). Oor die plaaslike blankes beweer hy: “White South Africans certainly [!] murdered blacks in large numbers as the twentieth century proceeded” (227). Hiervoor is gewere en vuiste glo gebruik (234). In die konteks van die myne skryf Evans: “Unprovoked thrashings and attacks with bare hands, sometimes resulting in fatalities, became a staple [!] of the black worker’s underground experience” (2245). Later skryf hy egter: “Fatal assaults on Africans appear to have been extremely unusual … lethal beatings most likely did not exceed ‘more than one every year’” (2390). “Confronted with physical beatings on a daily [!] basis, black workers resisted by dissuading men in the reserves from seeking employment on the mines” (2455).

    “White South Africans who rarely resorted to communal violence in the public sphere nevertheless murdered blacks in large numbers in private spaces” (309). Blankes/Afrikaners “were typically crude racists” (2735). “Farmers … were marinated in racist ideology and confident in their capacity to violate black bodies – and get away with it” (2763). “In combination, the secluded nature and the regularity of private farm violence help to account for the paucity of records documenting violence in the farming areas” (2785). ‘n Ander moontlike verklaring vir die karige rekords is dat blankes swartes nie op die buitensporige skaal aangerand en vermoor het soos wat Evans voorgee nie. Maar hy hou vol: “Many cases confirm that farmers violently assaulted and murdered farm workers for the most trivial reasons and often [!] for no discernable reason at all” (2799).

    Groepsmoorde in Suid-Afrika “assumed the form of ‘massacres’ perpetrated by law enforcement agencies. Police and army units acting under standing orders regularly [!] mowed down unarmed Africans who protested against various aspects of government policy or opposed the administrative regulations that mushroomed from 1920 onwards” (240). Die swart slagoffers in Suid-Afrika word deurgaans deur Evans as ongewapen en onskuldig voorgestel. Lynching in die Amerikaanse Suide word deur George Fredrickson (White supremacy: A comparative study in American and South African history, Oxford university Press, 1981, 383p; Amazon Kindle $11,49) aan “pathological Negrophobia” toegeskryf; “a persistent insecurity about the effectiveness of white domination” en “a lack of faith in the full adequacy of legal or institutional controls over blacks” (338). Ná die Amerikaanse Burgeroorlog het die blankes in die Suide nie vertroue gehad in die sentrale federale regering en die sentrale federale geregshof nie en gevolglik met lynchings die gereg in eie hande geneem.

    Godsdiens het volgens Evans ook ‘n rol gespeel in die moorde wat die blankes op swartes gepleeg het. In die geval van Suid-Afrika het paternalisme ‘n versagtende uitwerking gehad en was die blankes geneig om die regering en die howe te vertrou sodat reg en geregtigheid geskied. In die Amerikaanse Suide het godsdiens die blankes geïnspireer om self geregtigheid volgens hulle Bybel-gegronde insig te laat geskied, bv dat die moord op ‘n blanke deur ‘n swarte en die verkragting van ‘n blanke vrou deur ‘n swarte met die dood gestraf moet word. “White Southerners … normalize[d] lynching as a form of divine retribution” (3452). “Serving God meant expelling evil” (5847).”Evangelical Protestantism in the South did not ’cause’ lynching. It did, however, establish a cultural predisposition that normalized lynching” (3639). Lynching is selfs as “ritual cannibalism” verdoem (3581). Orlando Patterson gaan so ver om christelikheid in hierdie konteks “socially cannibalistic” te noem (3639).

    Let op die volgende twee mislike opmerking: “White men refused to surrender their access to black women” (733) en “No other factor in Southern life was as effective as the ‘Southern rape complex’ in providing an ever-ready excuse for white men to eliminate the sexual and economic rival that assumed the shape of the emancipated black male” (943). “The total of 1780 lynchings during the last decade of the [19th] century was, in large measure, the mob’s [whites’] effort to check this rising tide of [African American] economic independence” (1680). In die Suid-Afrikaanse konteks skryf Evans van “the fantasy of black rapists” (1019), die “myths about Black Peril” (1033) en “the ‘menace’ of Black Peril” (1096). Die wrede werklikheid waarin die plaaslike blankes sedert 1994 lewe word deur Evans as fiksie afgemaak. Wat verkragting betref erken hy self dat dit toegeneem het: “The number of assaults by blacks on white women had increased from 11 to 70 between 1901 and 1912” (1282). “White angst over Black Peril scares into an opportunity to bolster the emerging policy of segregation” (1412). In die konteks van burgerregte vir Amerikaanse swartes is rasse-segregasie selfs as “spiritual lynching” geëtiketteer (3473).

    In Amerika word die doodstraf soms as ‘n “direct descendent of lynching and other forms of racial violence and racial oppression” beskou (4848). “Not the rope or fire, but the gallows [and lethal injections] became the preferred means for exercising lethal violence against blacks” (4876). In baie Amerikaanse state is die doodstraf afgeskaf; ook in Suid-Afrika. In 1994 en daarna was een van die argumente wat as klinkklare bewys vir die boosheid van die doodstraf aanvaar is, vervat in die volgende vraag: Gestel Nelson Mandela is in 1964 in die Rivonia-verhoor die doodstraf vir hoogverraad opgelê? Wat hiermee gesê word, is dat die verlies van Mandela op daardie stadium die land soveel slegter daaraan toe sou gelaat het dat alle misdadigers liewer voortaan die doodstraf moet vryspring. Dat dit eintlik ‘n valse argument is, blyk uit die talle oproepe wat sedert 1994 vir die terugbring van die doodstraf opgeklink het.

    John X Merriman (1841-1926, die laaste eerste minister van die Kaapkolonie voordat die Unie van Suid-Afrika in 1910 tot stand gekom het) het ‘n eeu gelede, in 1917, profeties verklaar dat “the experiment of a white race settling in Africa [was] by no means assured” en dat Suid-Afrika “an African Mexico” kon word (3990), dus ‘n verbasterde nasie. Meer as 60% van die hedendaagse Meksikaanse bevolking is “mestizos”/hibriedes.

    Evans se boek gee ‘n aanduiding van die toestand waarin akademies-wetenskaplike navorsing in heeltemal te veel gevalle verval het. Daar is te baie aktiviste wat akademiese poste beklee en (feitlik) geen poging aanwend om objektief en ewewigtig te wees nie.

  • Leon Lemmer: Inkommers uit die Derde Wêreld in Finland

    Leon Lemmer: Inkommers uit die Derde Wêreld in Finland

    Koloniale moondhede het reeds lank gelede ‘n besef ontwikkel van die kulturele gaping wat daar tussen (blanke) Westerlinge en mense uit die Derde Wêreld bestaan. Sedert die Tweede Wêreldoorlog het talle eens gekoloniseerdes hulle as immigrante in bv Brittanje en Frankryk gevestig. Kulturele verskille is aanvanklik sover moontlik misgekyk en oorgesien. Assimilasie en integrasie was toe die wagwoorde. Mettertyd het die probleme wat hierdie weerslag van kolonialisme veroorsaak het, egter al hoe groter geword. Daar is onder meer tot die besef gekom dat assimilasie en integrasie in sekere gevalle, veral by Moslems, onmoontlik blyk te wees.

    Amptelik is alles moontlik gedoen om die destruktiewe gevolge van Derde Wêreldse inkommers te kamoefleer. Die polisiediens en hoofstroom-inligtingsmedia het aktief hieraan meegehelp. Soos in die nuwe Suid-Afrika word Westerse blankes wat hulle teen Derde Wêreldse immigrante en “vlugtelinge” uitspreek sonder meer van vreemdelingehaat/xenofobie, rassisme en selfs naziisme beskuldig. Enoch Powell (1912-1998) staan in Brittanje bekend as een van die eerste patriotte wat hom teen hierdie Britse skynheiligheid uitgespreek het (Praag 30.04.2016). ‘n Halfeeu later is sy positiewe bydrae in ‘n boek gehuldig: Raheem Kassam se Enoch was right: ‘Rivers of Blood’ 50 years on (2018, 252p; Amazon Kindle $5,74).

    Die Skandinawiese lande was in baie beperkter mate as bv Brittanje by kolonialisme betrokke of glad nie. Weens ‘n gebrek aan eerstehandse ondervinding was Skandinawiërs dus grootliks onbewus van hoe radikaal hulle kultuur van dié van die Derde Wêreld verskil. Daar is gedink: Ons almal is mos maar net mense. Die begrip “Skandinawië” kan soos volg beskryf word: “Peninsula in northwestern Europe, comprising Norway and Sweden; politically and culturally it also includes Denmark, Iceland, the Faroe Islands, and Finland” (Collins World Encyclopedia, 2003, p 817). In hierdie rubriek gaan dit by uitstek om kultuur, oftewel leefwyse, dus hoe en wat mense dink en doen.

    Swede, as die polities verligste Skandinawiese land, het in die vroeë jare sewentig op ‘n naïewe manier begin om Derde Wêreldse immigrante nie net toe te laat nie, maar sodanige immigrasie selfs aktief aan te moedig. Denemarke en Noorweë het spoedig die Sweedse voorbeeld nagevolg omdat veronderstel is dat Skandinawië die gewete en morele kompas van die wêreld is. Die resultaat was dat hierdie drie lande binne enkele dekades ‘n maatskaplike revolusie ondergaan het: van kulturele homogeniteit tot multikulturaliteit. Vir hierdie dwaasheid word nou daagliks ‘n groot prys betaal; nie net finansieel nie, maar ook/veral kultureel. Die daaglikse leefwyse in hierdie drie lande het radikaal verander en moontlik onherstelbare skade gely.

    Oor hedendaagse immigrasie in Europa het ek reeds dikwels geskryf. Wat Europa oor die algemeen betref is daar bv Arthur Kemp se boek (Praag 4.04.2015), Douglas Murray se boek (Praag 3.02.2018) en dié van Ricardo Duchesne (Praag 24.02.2018). Oor Brittanje, spesifiek Engeland, het ek naas besinning oor Enoch Powell twee boeke van Melanie Phillips bespreek (Praag 15.05.2016 en 18.08.2018). Maar in hierdie rubriek gaan dit om Skandinawië.

    Daniel Friberg het oor immigrasie in Swede geskryf (Praag 10.04.2016) en Bruce Bawer en Julian Langness oor Noorweë (Praag 17.04.2016 en 25.09.2018). In hierdie konteks is daar ook die omvattende werk van Michael Booth oor die Skandinawiese lande, The almost nearly perfect people: Behind the myth of the Scandinavian utopia (London: Jonathan Cape, 2014, 418p; Amazon Kindle $16,20 – Praag 25.04.2015). Hy toon aan dat Swede nie net die grootste en welvarendste Skandinawiese land is nie, maar ook die een met die meeste immigrante; sowat ‘n derde van die bevolking. In Denemarke is daar die tweede meeste immigrante.

    By die Swede was daar ná die Tweede Wêreldoorlog ‘n gebrek aan volksgevoel asook belemmerde selfrespek omdat die land in die oorlog amptelik neutraal was maar in die praktyk hartlik met die Nazi-bewind saamgewerk het. Om hierdie rede word die Swede erg deur die ander Skandinawiese lande verkwalik. Die skuldgevoelens hieroor kon aanleiding tot die oorkompensasie met immigrante en vlugtelinge gegee het: “The Swedes’ ostentatious political correctness, in particular with regard to their openness to immigration and multiculturalism, was a manifestation of this repressed guilt” (Booth, Kindle 5226). Die aanwesigheid van ‘n oormaat vreemdelinge is egter besig om by die Swede ‘n heropwekking van hulle tradisionele volksgevoel en selfrespek te bewerkstellig. Die tragedie is dat die Skandinawiese lande die sterkste voorstanders van die ANC se terrorisme was omdat hulle geen eerstehandse ervaring van groot kultuurverskille gehad het nie. Hulle politieke inkeer, wat deesdae al hoe duideliker word, het te laat gekom om die plaaslike blanke bewind teen ondergang te help vrywaar.

    Booth beskou Swede, Noorweë en Denemarke as die eintlike Skandinawiese lande. Wanneer Finland, Ysland en die Faroër-eilande ingesluit word, behoort daar eerder van Nordiese lande gepraat te word. Booth roem op sy politieke byderwetsheid, maar hy erken: “Immigrants are more than four times as likely as Swedes to commit a murder, and more than five times as likely to commit a rape” (4865). “In recent years Sweden has seen the highest number of reported rapes per capita in Europe” (5655).

    Finland is die eintlike onderwerp van hierdie rubriek, maar ek het tot dusver min inligting oor hierdie land verstrek. Swede het tot 1809 oor Finland geheers en daarna Rusland tot 1917. Let op hoe ordentlik Sweedse Finne in Finland in vergelyking met Afrikaners in die nuwe Suid-Afrika behandel word: “Swedish Finns have their own national assembly, the Folketinget; their own political party, the Swedish People’s Party, which usually has a minister in the government … they even have their own flag, a yellow cross on a red background. Swedish remains an official language in Finland and is compulsory in schools. If a region has more than 8 per cent Swedish speakers, it must operate on a bilingual basis. Though only 6 per cent of Finland’s population are Swedish Finns, there are still some places on the coast in southern and western Finland where they make up the majority, notably the self-governing, Swedish-speaking – but technically Finnish – Aland Islands … By law, in these Swedish-speaking parts of the country even the street signs have to be in Swedish first and Finnish second” (3832). En dan is daar steeds mense wat ontken dat FW de Klerk en sy groepie meelopers die blankes, spesifiek die Afrikaners, uitverkoop het. In Suid-Afrika is daar geen minderheidsregte nie, behalwe vir homoseksuele. Punt. Die punt is: FW de Klerk behoort na ‘n plek heelwat verder as Robbeneiland verban te word.

    Daar word dikwels genoem dat Finland die beste onderwysstelsel en die hoogste geletterdheidskoers het. Een van die redes hiervoor is die “comparative lack of immigration” (4067). In Booth se 2014-boek word die getal immigrante op 2.5 persent van die bevolking gestel, maar die situasie het sedertdien versleg. Daar is deesdae die vinnig groeiende Egte Finse Party (“True Finn Party” – deesdae The Finn Party) wat sterk anti-kommunisties en teen Derde Wêreldse inkommers gekant is, die groot Russiese en Sweedse invloed in Finland teenstaan en die land van die Europese Unie wil losmaak.

    The silent rape epidemic

    Met die voorafgaande as agtergrond kan ek nou oorgaan tot die bespreking van Edward Dutton (gebore in 1980) se boek, The silent rape epidemic: How the Finns were groomed to love their abusers (Thomas Edward Press, 2019, 144p; Amazon Kindle $9,08). Reeds uit die boektitel blyk Dutton se verontwaardiging oor enersyds die gedrag van veral Moslem immigrante en andersyds die amptelike, apatiese Finse houding. Anders as by Michael Booth is daar by Dutton geen sprake van politieke byderwetsheid nie. Hy noem homself “a race realist” (Kindle 1311).

    In April het Dutton ook ‘n boek by Arktos gepubliseer, Race differences in ethnocentrism (2019, 276p; Amazon Kindle $12,64) en verlede jaar ‘n boek met die titel, How to judge people by what they look like (2018, 87p; Amazon Kindle $7,23) – ‘n (feitlik) verbode onderwerp in die nuwe Suid-Afrika. Ek bepaal my aandag by The silent rape epidemic. Dutton “aims not to shy away from contentious scientific areas” (121). In Finland is Dutton as “a researcher of controversial issues” bekend (1354). Hy verwys na “American geneticist James Watson (b 1928), and American physicist William Shockley (1910-1989) … infamous for raising issues similar to the ones raised in this book” (1465).

    Dutton huiwer nie om bv verskille in intellektuele vermoë by groepe uit te wys nie; iets waarvoor verskoning aan bv die Universiteit Kaapstad en Stellenbosch gevra sal moet word. “The 15-point difference between white and black IQ [intelligence quotient] scores in the USA is evident by the age of three. The earlier a difference becomes evident … the more likely it is to be genetic” (615). Sodanige wetenskaplike bevindings word as bv gevaarlik of aanstootlik in sommige kringe beskou. “That it may be dangerous or offensive is irrelevant to whether or not it is true” (629). Byvoorbeeld, Dutton beskou die volgende standpunt as die waarheid: “IQ is the strongest predictor of wealth … wealth is not arbitrarily distributed” (877). Hier dink hy aan lande en individue wat rykdom eerlik bekom het; dus nie aan misdadige individue wat weens bv korrupsie welvarend geword het nie. “Criminality is a function of low IQ … criminals will tend to underestimate the chances of getting caught, often because their low IQ makes them impulsive and also because low IQ predicts high self-esteem. Accordingly, they will be over-confident in their ability to get away with stealing … they will fail to compute all of the possible means through which they might get caught” (963).

    Booth is ‘n Brit wat met ‘n Deen getrou het en in Denemarke woon. Dutton is ook Brits maar hy is met ‘n Fin getroud en woon in Finland saam met hulle twee kinders, ‘n dogter en ‘n seun. Hy slaag daarin om die Finne op ‘n afstand waar te neem en terseldertyd op eerstehandse kennis staat te maak. Dutton is sedert 2003 ‘n navorser aan die Universiteit Oulu aan die Golf van Bothnië in die noordweste van Finland. “A ‘Docent’ is a bit like a ‘Reader’ in the UK … It makes you a ‘Senior Researcher’” (1311). Dutton kombineer religie, kulturele antropologie en evolusionêre sielkunde in sy belangstellings en navorsing (121). Deeltyds doen hy ook joernalistieke werk vir die plaaslike Engelse koerant (1970).

    Oulu is ‘n belangrike hawe en nywerheidstad, waar bv Nokia se produksiefasiliteite deels gesetel is (254). Dit kan koud word daar, bv “It was -36ºC and, with the wind, it must have felt a lot colder” (816). Blootstelling aan die koue kan dodelik wees. Ten einde die koue buite te hou, is die vensters van woonplekke “not double but triple-glazed” (824).

    In 2003 was die stad Oulu “calm, quiet and very ‘Finnish’” (5). Toe is hierdie drogredenasie verkondig: “Oulu should ‘internationalise’ and become more ‘multicultural’. This was regarded as good for the economy, a good in itself, and also as a way of turning Finland into a proper, ‘modern’ Western European country, just like the multicultural ‘big boys’, such as Sweden and the UK” (1891). Twee jaar later, in 2005, het Dutton getrou en hom in Oulu gevestig. Teen daardie tyd “Muslims had come … and unthinkable things had happened. This was, in fact, the first time that gangs of foreign marauders had come to Oulu and interfered with its young girls” (223); “the systematic grooming and rape of Oulu underage girls by the Muslim men who had come among them as refugees. And the authorities were ensuring that nobody knew anything about it” (245).

    “In 2006, a number of girls were gang-raped by Muslims in parks in the centre of the city. More girls were gang-raped by bringers of diversity in Oulu parks in 2007” (261). Dit is duidelik dat Dutton hierdie vlaag verkragtings uiters weersinwekkend vind. Hy noem die verkragters hoogs sinies nie net “bringers of diversity” nie, maar ook “enrichers” (304, 361) en die verskynsel “Oulu’s multicultural enrichment” (304; ook 470, 1156, 1860). “For many Finns, by 2015, the initial buzz of being enriched had died off and the reality had hit. Both the Centre Party and, of course, True Finns stood on a promise to reduce immigration” (1956).

    Daar is tot die volgende voor die hand liggende gevolgtrekking gekom: “The more ethnically diverse a society is, the higher is the degree of ethnic conflict” (2142). “As the population of Finland becomes more ethnically diverse, many Finns will probably develop their sense of Finnishness and become more nationalistic, while the foreigners will be decreasingly likely to integrate and will feel decreasingly Finnish. This is a recipe for a spiral into increasingly intense ethnic conflict; into low-level civil war” (2142). Deesdae is die situasie: “It is extremely stressful to live in a conflict-ridden, highly unequal society in which there are very low levels of trust” (2191).

    Dutton is bekend daarmee dat soortgelyke gebeure deesdae in Engeland plaasvind. Byvoorbeeld, “in Rotherham, a post-industrial town in northern England, Muslim grooming gangs had come to light in 2011, after a decade of their activities being ignored by politically correct police, civil servants, and social workers. A group of men, all of them Pakistani Muslims, had been grooming and sexually exploiting white working class girls, aged between 11 and 16, for years, passing them around like sexualised sweeties, taking full advantage of their impoverished and chaotic backgrounds. Britain’s ‘far right’ had been warning about them for a very long time, but had been dismissed as paranoid ‘racists’ – that silencing, indefinite, manipulative term, akin to ‘witch’ – and even prosecuted, unsuccessfully due to England’s jury system” (304).

    Sarah Wilson toon in haar boek, Violated: A shocking and harrowing survival story from the notorious Rotherham abuse scandal (Harper, 2015, 370p; Amazon Kindle $6,89) die omvang aan wat hierdie misdade in Rotherham aangeneem het: binne ‘n dekade minstens 1 400 (blanke) slagoffers van hoofsaaklik Pakistani Moslems. Met Rotherdam as uitgangspunt, maar ook in wyer verband, is daar Peter McLoughlin se gesaghebbende boek, Easy meat: Inside Britain’s grooming gang scandal (New English Review Press, 2016, 328p; Amazon Kindle $11,49).

    “When [a] national tabloid … ran an article on Oulu rapes in 2008, it conveniently omitted the fact that all of these sexual assaults had been carried out by Middle Eastern men … In general, Finland’s mainstream media would report that these horrific crimes were conducted … by men of ‘foreign background’, as if Oulu girls had to be worried about being sexually assaulted by Canadian computer programmers or Japanese research scientists at the city’s university. Long before December 2018, however, everyone in Finland generally inferred that ‘foreign background’ meant ‘Muslim’, especially if the crime in question was rape. And they were right to do so, as data from 2016 found that 93% of all rapes in Finland committed by refugees were committed by those from Islamic countries” (Dutton 269).

    “For over a decade, [the local] newspaper – in tacit collusion with the police and the political class – had been suppressing what was happening” (254). “On 13th January [2019], the British media personality Katie Hopkins (Praag 25.05.2019) came to Oulu to look into what was going on. The police and the mayor refused to talk to her and [they] … got themselves kicked out of the city’s refugee reception centre” (425). In Maart 2019 was Tommy Robinson, “the British political activist, founder of a street activism group called the English Defence League,” om dieselfde rede in Finland. “He was fascinated by the way in which ‘citizen journalism’ had uncovered Islamic grooming in Finland just as his citizen journalism had in the UK” (443). Robinson is veral bekend as die outeur van die boek, Enemy of the state (Press News, 2015, 326p; Amazon Kindle $11,49).

    Die kern van Dutton se boek kan soos volg opgesom word: “By December 2018, the whole country was convulsed by Oulu’s Muslim Child Grooming Scandal. A gang of Arab ‘refugees’ were up in court for the sexual assault and rape of under age Oulu girls and it transpired that Finland’s politicians and mainstream media had done everything possible – guided by the divine light of multiculturalism – to cover it up. How could a country like Finland – stereotyped as nationalistic and culturally conservative – have embraced the multicultural suicide cult so rapidly? In The silent rape epidemic, Dutton argues that the explanation lies in Finns’ evolutionary past. Adapted to extreme cold and predictability, they are fiercely intelligent, extraordinary cooperative, highly rule following, silent, and socially anxious. This makes them naively trusting, conformist and prone to imitating others. Perfectly adapted to their environment, these traits are combined with a miniscule gene pool, meaning very few intelligence or personality outliers who might dare to challenge the Spirit of the Age. The intense selection to which they’ve been subjected, and their late industrialization, has delayed the rise of nihilism, which arises when nations industrialize and selection pressures are weakened. But the nature of Finnishness means that multiculturalism has now overwhelmed Finland with astonishing speed” (5).

    Dus, “just 15 years after my first trip to the city, Oulu was little different from any other industrial town in Western Europe in terms of its problem with gangs of Muslim men and their horrifying activities … How could Oulu have changed from ‘Finland’ to Oulu-stan?” (231). Soos ons ook in die geval van die nuwe Suid-Afrika gesien het, kan verandering/transformasie verbasend vinnig in ‘n samelewing plaasvind en ‘n land (heeltemal) opdonder. Uit die samevatting in die vorige paragraaf blyk ook dat die boek eintlik oor iets anders handel as wat die titel te kenne gee. Daar word betreklik min perspektief op die Moslems gegee. Dutton se eintlike onderwerp is die Finne, wat hy poog om sielkundig te ontleed.

    Soos dikwels gebeur, het ek ‘n probleem met sielkundige ontledings. Enersyds word vanselfsprekendhede uitgewys. Andersyds word gerasionaliseer op ‘n manier wat nie altyd oortuigend is nie. Die eindresultaat is ‘n boek wat saai en herhalend aandoen maar verdienstelik in die konteks van die outeur se uitgangspunt is. Hy probeer immers om hierdie belangrike vraag te beantwoord: Hoe kan ‘n nasionalistiese, konserwatiewe, monokulturele land soos Finland grootliks vrywillig toelaat dat hy tot in sy diepste wese deur elemente van buite, dus vreemdelinge, kultureel en andersins opgedonder word? Die Finne het immers geweet in hulle buurland Swede het immigrasie uit die Derde Wêreld tot “crime, conflict, lack of trust” (196), insluitende berugte reeksverkragtings, gelei.

    Om onder meer ander redes kan ‘n mens hartwringend vra: Waarom is toegelaat dat Suid-Afrika radikaal (en onherroeplik) verander pleks van verbeter? In sowel Finland (en die ander Skandinawiese lande) as Suid-Afrika het onkunde en onnoselheid myns insiens ‘n groot rol gespeel. Soos Dutton dit stel, die Finne “have allowed [multiculturalism] to be done to themselves” (484). Soos die Finse politici was die Suid-Afrikaanse grondwetlike “onderhandelaars” veronderstel om te weet wat in hulle buurlande gebeur, naamlik onderskeidelik die skade wat Moslem immigrante en ‘n swart politieke bestel aanrig.

    Oor die omkering van die opset in Suid-Afrika is ek uiters pessimisties, maar Dutton is hoopvol dat Finland reggeruk kan word; seker omdat Finne steeds die oorgrote meerderheid van die bevolking is. “I will argue their evolved predisposition towards ethnocentrism combined with their strong conformism means as multiculturalism leads to societal collapse, Finns are likely to return to nationalism and begin the process of reviving themselves, more quickly than other Western European nations” (477). “They are, ironically, uniquely well-adapted to reverse their country’s destruction” (18). Wat die verkragting van nie-Moslems betref, is daar egter ‘n groot probleem wat oorkom moet word: “Islamic scriptures can be interpreted to justify it” (2123). “In other words, you can do what you like with female infidels, with the womenfolk in the country which you have invaded” (2100).

    Ons word deesdae gewaarsku om geen groep te stereotipeer nie. Dit lyk asof net die blankes, veral die Afrikaners, negatief gestereotipeer mag word. Wat bowenal deur die kulturele marxiste verlang word, is dat die nieblankes deurgaans positief uitgebeeld moet word. Sodanige positiewe stereotipering is dus heeltemal toelaatbaar. Wat in hierdie konteks van belang is, is dat stereotipering op grond van redes geskied. Byvoorbeeld, as ‘n groep tot prestasie, bv vindingrykheid, geneig is, sal die lede mettertyd daarmee geassosieer en as sodanig gestereotipeer word. Insgelyks, as ‘n groep tot bv misdaad geneig is, sal die lede mettertyd daarmee geassosieer en as sodanig gestereotipeer word. In iedere gestereotipeerde groep sal daar in meerdere of mindere mate uitsonderings aangetref word. Oor stereotiperingsnavorsing skryf Dutton: “75% of racial stereotypes have been found to be at least partly accurate and 50% completely accurate … stereotypes develop because they are broadly true” (587).

  • Leon Lemmer: Manlio Graziano besin oor landsgrense

    Leon Lemmer: Manlio Graziano besin oor landsgrense

    Soos in die geval van mure kan grense van ‘n fisiese of geestelike aard wees. In Obadja, vers 7, staan: “Al jou eie bondgenote sal jou oor jou grense jaag en jou in die steek laat. Jou eie vriende sal jou oorrompel, mense vir wie jy kos gegee het, sal vir jou strikke stel waar jy dit nie verwag nie.” Obadja het hierdie woorde na aanleiding van ‘n oorlogsituasie geskryf. ‘n Mens kan dit op die terreur toepas waarmee die plaaslike blankes te make gehad het. Werk, kos en kolossale goedheid het geweld en vernietiging as reaksie ontlok. Die destruksie hou nie daar op nie. Binne die blanke- en Afrikanerdom is verdeeldheid gesaai, grense opgerig. Sommige blankes, insluitende Afrikaanssprekendes, doen deesdae alles in hulle vermoë om die blankedom, Afrikanerdom en Afrikaans te vernietig. Hulle funksioneer as nuttige idiote vir die ANC.

    By ‘n vorige geleentheid het ek, met verwysing na Tim Marshall se boek, oor mure geskryf (Praag 29.12.2018). Hierdie keer skryf ek oor grense; ‘n verwante onderwerp. ‘n Muur kan immers terselfdertyd ‘n grens wees. Ek skryf vandag na aanleiding van Manlio Graziano (gebore in 1958) se boek, What is a border? (Stanford University Press, 2018, 110p; Amazon Kindle $9.19). Die oorspronklike werk is in 2017 in Italiaans gepubliseer. Die outeur het ‘n wye verwysingsveld en bied die inligting op ‘n interessante manier aan. Landsgrense is bekende voorbeelde van grense, maar binne lande is daar ook steeks- en ander gebiedsgrense, bv van stede en dorpe. Individue grens hulle eiendomme af en het soms honde wat sorg dat daardie grense eerbiedig word.

    “[Borders] separate and bring individuals together … They are … zones in which conflict and contact alternate perpetually” (Kindle 36). “It is in their political and geopolitical guise that their intrinsic, ontological, and multifold character is expressed to the fullest extent” (43). By landsgrense gaan dit om “the control and regulation of the flow of goods and people” (195). Dink aan Donald Trump wat nie net bekommerd is oor die “vlugtelinge” wat oor die suidelike Amerikaanse grens wil insypel nie, maar ook bv dwelms. Vanweë hulle aktuele belang skryf ek veral oor landsgrense. Daar is egter ook bv sosiale, religieuse, kulturele en taalgrense (513). Van die inligting in Graziano se boek kom ooreen met dié in Marshall se boek. Daaroor het ek reeds geskryf, gevolglik word dit nie hier herhaal nie.

    Die gewildheid van grense wissel afhangend van die mate waarin enersyds nasiestate en andersyds globalisme gekoester word. “Some borders are virtually ignored, while others are the subject of sharp-eyed surveillance; still others are outfitted with new and higher walls, new and deeper ditches, and new and sharper barbed wire. Some are drawn from scratch. While until recently, the general trend was that they were dwindling and being absorbed into larger regional units, we are now seeing a reversal of this trend. Borders are being reevaluated; they are increasing in number and function, and they are even being reintroduced in areas where they had been virtually abolished” (43). Soos Marshall met mure doen, vestig Graziano die aandag op die hedendaagse toenemende gewildheid van grense. Die nuwe Suid-Afrika het in 1994 ‘n bloeityd vir die oprigting van mure en allerhande ander soorte grense binne die land ingelui, asook die eksponensiële groei in sekuriteitsdienste. Suid-Afrikaners, veral die blankes, voel onveilig en gevolglik verplig om hulle teen die gevaarlike en hoogs misdadige werklikheid te verskans.

    Landsgrense is produkte van die geskiedenis. Aan die einde van die Dertigjarige Oorlog is die Vrede van Wesfalië (1648) gesluit. Dit het die erkenning van die onafhanklikheid van die eerste nasiestate in Europa ingesluit. “[It] established a new political and territorial order based on the principle of cuius regio eius religio, which recognized the prince’s right to impose his religion on his subjects, that is, the right to exercise his supreme and exclusive authority (political, fiscal, judicial, and military) within a given geographical area, without the interference of other states. From a geographical point of view, the first corollary of the principle of sovereignty was an urgent need to establish clear dividing lines among princely territories, which set off a race for borders aiming at extending them* and, at the same time, homogenizing the peoples within them. The subjects of the same prince had to be able to recognize each other, understand each other, and obey the same distinctive characteristics and the same laws, In short, they had to become – even if the word only appeared much later – a nation” (223). “The principle of nationality – that is the separation of peoples – is still promoted as a unique recipe for peacekeeping” (339). Dit behoort duidelik te wees dat die inwoners van Suid-Afrika nie naasteby ‘n nasie is nie en die land dus ook nie ‘n nasiestaat is nie. Die ideaal van afsonderlike ontwikkeling was dat Suid-Afrika met ras en etnisiteit as grondslag ‘n konstellasie van nasiestate moet word.

    [* Oor die koloniale en imperiale era kan gesê word: “a border marks a neighboring area to be integrated” (877). In normale omstandighede is daar egter “the inhibitory power of borders” (1253).]

    Binne nasiestate word kulturele eendersmaking nagestreef. “How it [a border] shapes identity and people’s lives, remains largely unexplored” (127). “Ernest Gellner [1925-1996] defined the process of cultural homogenization as ‘the replacement of diversified, locality-tied low cultures by standardized, formalized and codified, literacy-carried high cultures’” (272). In Suid-Afrika beteken dit klaarblyklik dat die blanke kultuur as norm dien, maar slegs wanneer dit die swart meerderheid pas. Dit blyk bv uit die aanvaarding van Engels as prakties die enigste amptelike taal. In Frankryk “the ‘standardized, formalized, literacy-carried’ culture – that of Paris – was gradually imposed, thus eradicating the ‘diversified, locality-tied low cultures’. In 1539, Francis I adopted the Francien (the dialect of Paris) as the official language of France, replacing Latin” (272). Dwarsoor die wêreld is dit die ontwikkeldes wat die aard van die standaardtaal bepaal. Die standaardisering van Afrikaans is in hierdie opsig geen uitsondering nie. In werklikheid is daar in hierdie opsig geen onreg teen bruin Afrikaanssprekendes gepleeg soos deesdae dikwels valslik beweer word nie.

    “Territorial unification and its cultural homogenization represents the condition for the creation and development of a domestic capitalist market. Because capitalism demands constant growth in order to survive, the need to expand the market beyond national borders soon collided with the symmetrical need to defend the national market’s borders. This irresolvable contradiction brought every continental state … to ‘regret not being an island, which does not have indisputable territorial limits that guarantee a theoretical absolute protection’” (230). Baie lande het die see of riviere as grense, maar die ironie is dat dit juis oor die Middellandse See is wat “vlugtelinge” deesdae veral Griekeland, Italië en Spanje in groot getalle binnedring.

    In 1648 “the conceptual and legal foundations of statehood were laid” (195). “But even in the late nineteenth century, borders were more often mere lines drawn on maps than real barriers erected on the ground. They were a profound aspiration of nation-states, which at the height of their glory carved constitutions in stone proclaiming them ‘sacred and inviolable’. In these same years, however, they started to erode slowly but inexorably, the result of the ‘first wave of globalization’ (1870-1913) and the emergence of ‘international law’, a slow-release poison inoculated into the veins of the sovereignty principle. This erosion was sharply accelerated by the ‘second wave of globalization’, which began in the late 1970s and has led to the crisis of the political form of the nation-state and its institutions, including borders” (50).

    As Italianer skryf Graziano teen die agtergrond van Italië en ander Europese lande se opheffing van sowel hulle grense as hulle onafhanklikheid as lidlande van die Europese Unie, wat vernietigende kulturele gevolge het, onder meer weens die instroming van “vlugtelinge” uit die Derde Wêreld. As polities byderwetse globalis verknies Graziano hom egter nie hieroor nie – kyk hier onder. “Borders are both obsolete and actual: they are obsolete because market integrations, migrations, intercontinental weapons, international law, and digital information have undermined the principle of sovereignty that borders used to guarantee; they are actual, because their weakening has coincided with a rupture of social equilibrium, with transformations in balance of power and a reshuffling of territories and identities” (77). “The idea that building a wall can ward off alarming realities is a powerful tanquilizer” (766). “As Michel Foucher has written, ‘restoring the visibility of borders calms (a sometimes imagined) cultural anxiety in the face of the clamor and fury of the world’” (90). Graziano noem hierdie proses “the rehabilitation of borders” (105).”

    Histories is landsgrense veronderstel om die gebiedsintegriteit en politieke onafhanklikheid van ‘n land te verseker (134). “[Borders] are measured, drawn on a map, marked on the ground, and have a legal significance generally recognized by all parties involved” (195). Die voorstanders van inheemsheid veronderstel: “humans instinctively mark, isolate, and defend their territory, just like certain other animal species” (147). As daar geen grense is nie, word dit volgens Lewis Morgan “communism in living” (161) en word die betekenis van die begrip burgerskap (236) verwater. Volgens Friedrich Ratzel (1844-1904), die vader van geopolitiek, “the state is a living species, which therefore requires its own living space (Lebensraum)” (236). Voldoende eie lewensruimte is presies wat die nuwe Suid-Afrika nie aan Afrikaners bied nie. Selfs voortgesette lewe is nie vanselfsprekend ‘n gegewe in hierdie droewe land nie.

    Tydens kolonialisme is nuwe landsgrense geskep, wat mettertyd tot dispute oor die eienaarskap van grond binne daardie koloniale gebiede gelei het. Die ANC en ander voorstanders van swart mag beweer dat al die grond in Suid-Afrika aan die swartes behoort en deur die blankes gesteel is. Graziano kom met belangrike inligting vorendag. Ek wonder hoeveel regsgeleerdes bewus van die volgende is, wat histories deel van die internasionale reg is en ook aansluiting by die Romeins-Hollandse reg vind omdat Hugo de Groot (1583-1645) De Vattel beïnvloed het. “Law shortly came to the rescue of the civilized in their battle against the savages; Swiss jurist Emer de Vattel (1714-1767) suggested that any land not cultivated by indigenous peoples be considered terra nullius, no-man’s-land, and therefore available for appropriation by those who would put it to good use. The English were the first to take advantage of this legal instrument when they began to settle in Australia, beginning in 1788. As late as 1971, the first judge of the Supreme Court of the Northern Territory rejected the very idea of the right of the dispossessed Aboriginals to be compensated by the colonizers … claiming that at the time, the land in Australia was ‘desert and uncultivated’ because it was populated by ‘uncilivilized inhabitants in a primitive state of society’” (258). Hiervolgens is die blankes op die grond van swartes geregtig en hoef daar nie vergoeding daarvoor betaal te word nie. Die ANC probeer om ons presies die teenoorgestelde wys te maak. “Short-term enrichment resulting from the confiscation of the possessions of the harassed populations is outweighed by the medium-term impoverishment that results from the loss of irreplaceable skills” (360). Wat boerdery betref kan die konfiskering van plase rampspoedige kort-, medium- en langtermyn gevolge hê.

    Graziano het myns insiens te veel simpatie met die ideologie van globalisme waarvolgens die onafhanklikheid van lande ondergeskik aan internasionale instansies (bv AU, EU, VN, Wêreldhof) gemaak word. “The irony is that the nationality principle remains the undisputed legal and ideological horizon of world politics, and at a historical time that is seeing the decline of the nation-state and the spread of globalist doctrines on the ‘flattening’ of the world* (the alleged leveling of social, economic, and cultural gaps among different states and especially different nations), which claim that borders have become an unnecessary thing of the past” (360). Binne Suid-Afrika, asook Suid-Afrika in vergelyking met bv Westerse lande, is daar bitter min wat op sosiale, ekonomiese en kulturele gelykheid/eendersheid dui. Daar behoort dus geen sprake van die afskaffing van landsgrense te wees nie, maar dit is presies die gevaarlik dwase beleid wat deur die ANC gevolg word.

    [* “The ‘flat world’ proposed by Thomas Friedman in 2005, according to which the process of globalization tended to render historical , geographical, and cultural borders between states more and more irrelevant” (409).]

    “The law of uneven development … shatters the cosmopolitan dream: the flattening process, if it exists, precariously concerns only some privileged areas, while the rest of the world, to quote Harm de Blij, is a ‘rough landscape’. The market tends to transcend national borders, but at the same time, it must defend itself from the intrusion of other markets. Some borders thus get flattened, while others get erected” (417).

    Kosmopolitisme (of globalisme) word in die Encyclopaedia Britannica gedefinieer as: “A political-moral philosophy that posits people as citizens of the world rather than of a particular nation-state” (366). Dit is wat deur iemand soos Wim de Villiers aan die Universiteit Stellenbosch verkondig word. Die studente moet glo wêreldburgers word deur hulle van veral die Afrikanerdom en Afrikaans te distansieer deur onder meer Engels as voertaal te aanvaar. Wat die ANC wil hê, is dat Suid-Afrikaners eerstens burgers van swart Afrika en tweedens van die wêreld moet wees, dus dat Afrikaners hulle eie kultuur moet laat vaar. Dit is iets wat sekerlik makliker aanvaarbaar is vir diegene wat nie kultuurtrots het nie. Vir Afrikaners is Afrika- en wêreldburgerskap uit beginsel onaanvaarbaar. Burgerskap van ‘n soewereine etniese staat is veel eerder die Afrikaner-ideaal.

    “‘Globalisation has gone out of fashion,’ said the Financial Times in April 2016, two months before the Brexit vote. ‘It has lost political legitimacy. And not only in the US: European populists of left and right share the Trumpian disposition to throw up the barricades’. The idea seems simple: if the opening of borders has brought us to where we are, the solution is to close them” (489). Die voortbestaan van die Europese Unie is in die weegskaal en dit is onder meer (selfs grootliks) meegebring deur die vloedgolf “vlugtelinge” wat hulle daar wil vestig. Die staatkundige opset in Europa is egter baie ingewikkelder as wat algemeen besef word.

    “Three salient features of European geography – the dense network of mountains and valleys, the Mediterranean and Atlantic coasts, and the North Great Plain – give geopolitical meaning to the conflict between internal and external borders that is specific to the unification process in general and to the Schengen agreements (the progressive dismantling of internal borders and simultaneous mutual strengthening [of] external ones [since 1985]) in particular. Yet the Schengen Area,* despite being a pillar of the European Union, does not map onto the Union’s borders: it includes only twenty-two European Union countries, and four of the Schengen members (Switzerland, Norway, Iceland and Liechtenstein) are not in the European Union. In other words, the Schengen borders, amended seven times since 1995, differ from those of the European Union, which in turn differ from those of the Eurozone,*** which do not correspond to those of the forty-seven countries of the European Council,**** not to mention the different borders of the European countries belonging to NATO [North Atlantic Treaty Organization]” (899). NATO is sedert 1949 ‘n interstaatlike militêre alliansie; deesdae van 29 veral Europese lande maar insluitende Amerika, Kanada, Groenland (‘n outonome gebied van die Koninkryk van Denemarke) en Turkye. Amerika is die hoofdryfkrag van NATO. Robert Kaplan noem Amerika “the political cockpit of the world” (1183).

    [* “22 of the 28 EU member states participate in the Schengen Area. Of the six EU members that are not part of the Schengen Area, four – Bulgaria, Croatia, Cyprus, and Romania – are legally obliged to join the area, while the other two – Ireland and the United Kingdom – maintain opt-outs.** The four European Free Trade Association (EFTA) member states, Iceland, Liechtenstein, Norway, and Switzerland, are not members of the EU, but have signed agreements in association with the Schengen Area. Three European microstates – Monaco, San Marino, and the Vatican City – are de facto part of the Schengen Area” (Wikipedia).

    ** “Currently, four states have such opt-outs: United Kingdom (four opt-outs), Denmark (three opt-outs), Republic of Ireland (two opt-outs) and Poland (one opt-out), [namely]: Schengen Agreement – Ireland and the United Kingdom; Economic and Monetary Union – Denmark and the United Kingdom; Defence – Denmark; Charter of Fundamental Rights of the European Union – Poland and the United Kingdom; Area of freedom, security and justice – Denmark, Ireland and the United Kingdom” (Wikipedia).

    *** “The eurozone, officially called the euro area, is a monetary union of 19 of the 28 European Union (EU) member states which have adopted the euro (€) as their common currency and sole legal tender” (Wikipedia).

    **** “The European Council is a collective body that defines the European Union’s overall political direction and priorities. It comprises the heads of state or government of the EU member states, along with the President of the European Council and the President of the European Commission”***** (Wikipedia).

    ***** “The European Commission (EC) is an institution of the European Union, responsible for proposing legislation, implementing decisions, upholding the EU treaties and managing the day-to-day business of the EU” (Wikipedia).]

    Oor Afrika word interessante inligting verstrek. “Between 2015 and the first six months of 2016, six of the fourteen ongoing wars in the world that have caused more than 1 000 victims each were carried out in Africa; 88 percent of victims of all conflicts in the world between 1990 and 2007 are concentrated in Africa; and between 1960 and 2004, in sub-Saharan Africa, alone there were 227 coups, both attempted and successful (in the same period in Latin America, another continent notorious for coups, there were ‘only’ 42). These data, although fragmentary, reveal the term ‘stability’ to be inadequate to describe the political situation of the African continent” (983).

    By die eerste byeenkoms in 1963 van die Organisasie vir Afrika-Eenheid (sedert 1999 die Afrika-Unie) is besluit om die koloniale grense te behou en eerbiedig, “for obvious reasons: over two thousand ethnic groups and a large number of potential claims … could have triggered a war of all against all on a continental scale. The Center for Global Development study integrates this explanation with the theory of ‘letterbox sovereignty’,* conferred on whichever capital and whichever leader the letters of the UN, the International Monetary Fund, and the World Bank were addressed to, and more generally, the letters of the ‘international system’ (primarily the former colonial powers), on whose generosity the existence of ‘new’ countries depended. ‘The new rulers had no incentive to change a system of which they were the main beneficiaries, and the Organization of African Unity adopted a convention in the 1960’s to treat colonial boundaries as sacrosanct’” (1014).

    [* Ook “flag independence” genoem; dus skynbare en amptelike politieke onafhanklikheid maar glad nie ekonomiese, veral finansiële, onafhanklikheid nie.]

    “The only two borders that have been modified with the consensus of the ‘international community’, both in Africa itself, have given rise to new states – Eritrea and South Sudan – … hold two unenviable records: the first is the country that, proportional to its population, has produced the highest number of political refugees in the world; the second has produced the greatest number of victims of a civil war” (1364). Adam Gaye, wat beskryf word as “one of the most celebrated African journalists”, skryf: “African leaders represent ‘a leader-dealer class, plundering public assests, and accomplices of an eagerly accepted re-colonization’. This complicity is in the nature of things: the lack of common national interest multiplies openings to outside influences. African and Middle Eastern ‘autocrats’ all look alike because they are the final and inevitable product of the same ‘original sin’” (1030).

    Die landsgrens wat tans die meeste in die nuus is, is dié tussen Amerika en Mexiko. “In 2006, the [George W] Bush administration began construction of a physical barrier, which was suspended in 2010 after 640 miles had been completed, on grounds of excessive costs ($2.8 million per mile). That same year, a national survey revealed that 68 percent of Americans were in favor of building a barrier along the border with Mexico, a figure that certainly stirred the electoral appetite of Donald Trump. But facts have once again followed a different course from ideology: the number of rejected foreigners went from about 1.2 million in 2005 to 724 000 in 2008 and 463 000 in 2010, the lowest level since 1972. The comparison of immigration data between the two countries reveals that between 2009 and 2014, 1 million Mexicans left the United States and 870 000 entered, with a negative balance of 130 000 people. Due as well to the massive deportations under the Obama administration (from 360 000 in 2008 to 438 000 in 2013), the flow has been reversed” (1229).

    Wat Graziano hier gee, is ‘n ander perspektief as die gewone. Maar dit lyk asof sy uiteensetting op amptelike syfers gegrond is terwyl die eintlike probleem in Amerika die waarskynlik groot getal ongedokumenteerde, onwettige immigrante/”vlugtelinge” is. Graziano is eerder ‘n progressiewe as konserwatiewe mens. Daarom skryf hy soos volg oor wat in die voorafgaande paragraaf staan: “Their disconnection from the facts does not prevent obsessions and ideologies from increasing, and becoming reality at times. Those the New York Times calls ‘borderline lunatics’ are more and more numerous, and they are riding the crest of the wave. Their compulsive rage for borders places them at the vanguard of a growing and widespread movement that demands isolation, protectionism, and autarchy [autocracy] at a time when isolation, protectionism, and autarchy are no longer possible – and not only in the United States” (1236).

    Graziano hou nie van die verset teen inkommers wat in sommige Europese lande aan die opbou is nie. “In 2015, Poland had welcomed 100 times fewer refugees than could be found in Lebanon at the time. And yet Poland, whose GNP [gross domestic product] was nine times that of Lebanon and whose population was eight and a half times greater, was one of the countries that in 2015 had taken the lead of the anti-refugee front against the European quota system, despite the fact that its fertility rate was one of the lowest in the world (1.3 children per woman, 192nd out of the 200 countries taken into consideration by the World Bank)” (1308). Graziano ignoreer die kulturele kloof tussen Pole en Moslems, wat nie tussen baie van die Libanese (63% Moslem) en inkommer-Moslems bestaan nie. Dit is ook ‘n mite dat inkommers uit die Derde Wêreld die aangewese manier is om die ouer wordende Europese bevolkings met jongmense aan te vul. Die inkommers is dikwels werksku, misdaadgeneig en wil eerder op die inheemse bevolking parasiteer. Vir Europa is die afskaling van geboortebeperking en aborsies ‘n veel beter opsie. Ek het voorheen geskryf oor die destruktiewe gevolge wat Derde Wêreld-inkommers in Brittanje en Skandinawiese lande (Denemarke, Noorweë en Swede) het. Ek hoop om eersdaags in hierdie verband oor Finland te skryf.

    Graziano sluit sy boek soos volg af: “In sum, borders are politically voluble and capricious things. They must be handled with care and wisdom so as not to become permanent threats hanging over humanity’s heads like the sword of Damocles” (1371).

    Die gebrek aan doeltreffende beheer oor die landsgrense is een van Suid-Afrika se ernstigste probleme. Die land word deur inkommers verswelg. Polities byderwets is dit byna nooit tydens die afgelope algemene verkiesing deur politici geopper nie. Aan die volgende gebeurtenis is feitlik geen publisiteit gegee nie: “In March 2018 South Africa signed the African Continental Free Trade Agreement, which calls for the free movement of goods, capital and labour throughout the continent, a clear attempt to emulate the formula that has made the EU a success.* No one can doubt that freer trade and investment across borders would be beneficial, but for South Africa any agreement to a free movement of labour would constitute an almost suicidal triumph of ideology over common sense … if one does nothing, immigration control will be forced in the end through the explosion of xenophobic violence” (RW Johnson, Fighting for the dream, Johannesburg: Jonathan Ball, 2019, p 166-167 – Praag 11.05.2019). Dit is een van vele opsigte waarin die ANC fluks besig is om Suid-Afrika onherroeplik op te donder. Graziano het tereg die volgende geskryf: “The life of borders depends on the life of the state the way skin depends on the life of an entire organism: when an organism [government/state] deteriorates, so does its skin [borders]” (1247).

    [* Behoort die EU ongekwalifiseerd ‘n sukses genoem te word?]

     

  • Leon Lemmer: Jaco Kirsten: Brassery, die groen faktor en transformasie-medikasie

    Leon Lemmer: Jaco Kirsten: Brassery, die groen faktor en transformasie-medikasie

    Wanneer daar in my jeug uit die Bybel oor brassery voorgelees is, het dit vir my geklink asof dit lekker kon wees om op hierdie manier te sondig. Later, toe ek weet wat brassery is, was ek heelwat minder beïndruk daarmee. Brassery beteken “oordadige etery en drinkery” (HAT), dus om te fuif. In die literatuur oor die Suid-Afrikaanse grensoorloë, asook in die stryd wat blankes ter behoud van Rhodesië se blanke bewind gevoer het, lyk dit dikwels asof veral bierdrinkery die alfa en omega van ‘n soldaat se hedonistiese lewenswyse is. Die lewensgevaarlike situasie waarin soldate hulle aan die gevegsfront bevind, maak brassery verstaanbaar en in ‘n mate verskoonbaar. Die ander beroep wat dikwels voorgestel word asof in suipery uitgemunt word, is dié van joernalis. Dáár kan dit kwalik meer as ‘n slegte gewoonte wees. In Jaco Kirsten (gebore in 1969) se boek, Om na ‘n wit plafon te staar, ‘n (reguit) roman (Kaapstad: Tafelberg, 2009, 224p) word vrye teuels aan brassery gegee; asof dit ‘n onbetwisbare voortreflikheid is.

    Hierdie roman het egter om ‘n ander rede bekendheid verwerf: Dit is uitnemend polities inkorrek; dalk meer as enige ander boek in Afrikaans. Die boektitel word soos volg verduidelik: “People talk about some people hitting a glass ceiling … not being able to progress further, being prevented from achieving stuff in certain hierarchies. Well, I feel that we’ve reached a stage where whites have reached a ceiling in this country. A white ceiling” (p 205). “Dis een van die min fiksietekste wat die huidige politieke bestel satiriseer. In watter ander werk in Afrikaans is die ontnugtering met die manier waarop wittes in hierdie land onderwerp word aan geïnstitusionaliseerde diskriminasie tot dusver onder die loep geneem?” (195). Tydens apartheid het bv André P Brink betoog dat ‘n skrywer se politieke gesindheid noodwendig in sy skryfwerk neerslag moet vind. ‘n Mens vra jou af: Waarom het daardie betrokkenheid sedert 1994 grootliks uit letterkundige skryfwerk verdwyn? Waarom het skrywers, as hulle swart mag nie openlik steun nie (bv Antjie Krog), eensklaps stil of ten minste onkrities oor die hoogs onverkwiklike politieke situasie geword?

    Voorheen het kritiek selfs in strokiesprente voorgekom. “Ek dink veral aan iets soos Bitterkomix waar die skeppers in ‘n Rip van Winkel-beswyming nog steeds hamer op die patriargale, Calvinistiese Afrikanerman se tekortkominge en hom kruisig as oorsaak van alles wat tans fout is met die samelewing. Liewe vader, is daardie spesie tans nie eerder een wat sy eie museum verdien nie? Was daar al één so ‘n strokiesprent wat die spot gedryf het met korrupte swart staatsamptenare? Wat van net één uitgawe waar die ‘dom poliesman’ die werklikheid weerspieël, met ander woorde, dat hy ‘n funksioneel ongeletterde Xhosa-sprekende man is wat weier om net basiese respek teenoor ‘n klaagster in ‘n aanklagkantoor te betoon? Hoekom satiriseer die skeppende jong Afrikaners nie die huidige regering nie? Want hulle is óf te apaties – stel eerder daarin belang om in shopping malls uit te hang, Engfrikaans te praat en op die internet te surf – óf hulle is te bang om as ‘rassiste’ gebrandmerk te word” (195-196).

    Kirsten se boek is nie “geskryf vanuit die benoude intellektuele dampkring van die Afrikaanse literêre wêreld nie. Óf, hemel behoed ons, die klein wêreld waarbinne sy werkgewer beskik oor wat aanvaarbaar is of nie. Dis ‘n uiting van gevoelens wat wyer strek as hierdie vertrek [waarin die boek bekendgestel word]. Van gevoelens wat baie van ons soms langs die braaivleisvuur uiter. Gevoelens wat ons ál hoe meer gereeld openbaar tydens gesprekke oor emigrasie met ons geliefdes … net omdat die wittes aan die suidpunt van Afrika ‘n getalleminderheid het, beteken nie dat hulle perspektiewe nie geldig is nie” (196).

    Die aanleiding tot die skryf van die boek was dat die outeur, toe hy ‘n Naspers-motorjoernalis was, per teksboodskap op sy selfoon in kennis gestel is dat hy sy pos kwyt is. Regstellende aksie is op ‘n oordrewe manier bedryf; asof dit die enigste manier is waarop Naspers sy Afrikaner- en Afrikaanse verlede kon besweer ten einde guns by die ANC te verwerf, bv met die oog op die toekenning van lonende drukkontrakte vir voorgeskrewe skoolhandboeke. Toe Kirsten werkloos was en sy vrou se rekenmeestersalaris die huishouding aan die gang gehou het, het hy hierdie reguit-roman geskryf. Dit is eienaardig maar ook bewonderenswaardig dat ‘n Naspers-uitgewery die boek gepubliseer het. Van 2010 af was Kirsten weer as joernalis in diens van Naspers se Media24, wat daarop dui dat hy verdienstelike skryfwerk lewer. Hedendaagse geykte menings oor die hoofkarakter in die boek kan op die outeur toegepas word. Dan is hy “een van die mees politiek-inkorrekte blikslaers” wat daar is (196). “Ek dink hy hunker dalk heimlik terug na wit baasskap” (190). “Hy sê jy’s ‘n ongetransformeerde rassis wat wil vasklou aan die voorregte wat jy en jou soort onder apartheid verkry het” (208). “Moet hy nie eerder emigreer voor dit te laat is nie? Terwyl hy nog jonk genoeg is om weer van voor af te begin nie?” (218). In 2018 het die Kirsten-egpaar hulle in Amerika gevestig.

    Christi van der Westhuizen verwys na iemand wat gesê het: “We are doing a project again with the Groenewalds, so it is taking long” (Sitting pretty, Pietermaritzburg: University of KwaZulu-Natal Press, 2017, p 184 – Praag 11.03.2018). Van der Westhuizen verskaf die volgende verduideliking: “An Afrikaans surname cloaks a reference to black people: the Afrikaans word groen in the surnane Groenewald means ‘green’. The use of the term ‘Groenewalds’ foregrounds skin colour as the most salient characteristic. This construction hinges on an understanding of race as a skin-based property that belongs to black people – [hierna gaan Van der Westhuizen, soos sy dikwels moedswilligheidshalwe doen, heeltemal oorboord met] – as opposed to white people whose lighter skins render then race-less and therefore as representing the unmarked normative standard of humanness. White superiority is confirmed through its implicit differentiation from hidden blackness (greenness), set as equivalent with ‘slowness’ in time” (184). In werklikheid word daar soms na groen mense verwys bloot omdat jy verkwalik word as jy hulle swart noem. Dit kan as ironies beskou word dat ‘n Groenewald, Pieter, die huidige leier van die Vryheidsfront Plus is.

    Van der Westhuizen se boek het agt jaar ná dié van Kirsten verskyn. Die groenfaktor in die opskrif van hierdie rubriek verwys dus eerder na die rolprent, Die Groen Faktor (1984), waarin die spot met die Nasionale Party se apartheidsbeleid gedryf word. ‘n NP-verkiesingkandidaat drink ‘n brousel wat hom groen laat word, gevolglik sou die blankes teen hom diskrimineer. Daar word tussen ligtegroen en donkergroen mense onderskei. Sake word ingewikkeld (kompleks, soos deesdae so graag gesê word) wanneer die staatshoof ook groen word.

    In Kirsten se boek skryf die hoofkarakter, Lourens Erasmus, ‘n boek waarin John de Wet, ‘n professor in dermatologie aan die Universiteit Stellenbosch, ‘n middel genaamd Tirasinol ontwikkel wat wit mense swart maak, wat chaos in die beleid van swart bevoordeling sal veroorsaak. Dit verduidelik die transformasie-medikasie waarna in die opskrif van hierdie rubriek verwys word. “Wittes se melanosome [vervaardig] baie minder melanien as swartes s’n” (85-86). Melanien is “die goed wat vir jou velkleur verantwoordelik is” (85). Tirosinase stimuleer die vervaardiging van melanien sodat blankes swart kan word. Hierdie uitvinding kan Suid-Afrika se rassewrywing oornag laat verdwyn “óf die land in ‘n bloedbad … omskep. Skielik gaan die ANC te doen kry met ‘n situasie waar almal swart kan wees as hulle wil. Hulle wil mos hê dat Suid-Afrika ‘Afrikaniseer’. Dit behoort mos goeie nuus te wees, nie waar nie? Wel, dalk. Maar wie gaan dán geblameer word vir al die onbeholpenheid in die regerende party? Of gaan die ANC, in ‘n perverse nuwe weergawe van die apartheidsjare se berugte potloodtoets, met ‘n soort genetiese toets vorendag kan kom om uit te vind wie ‘werklik’ swart is en wie nie?” (97).

    Vir die dermatoloog De Wet is daar hierdie probleem: “Hoe gaan hy keer dat die Universiteit van Stellenbosch hom nie dadelik sensureer of selfs afdank nie?” (124). ‘n Swarte se reaksie op die uitvinding van die transformasie-medikasie is “dat swart wees ‘n spirituele ding is wat wittes nooit sal verstaan nie en dat die regering via sy strategies ontplooide kaders sal toesien dat sulke navorsing nooit voltooi word nie. Net om seker te maak dat wittes nooit op swart wees kan aanspraak maak nie” (164). Tirasinol “het verbasend goed gewerk en het min newe-effekte getoon. Een was ‘n geneigdheid om harde musiek te verkies” (164). De Wet, wat deur die Universiteit Stellenbosch ontslaan is, het op sy afgeleë plasie sy middel op homself uitgetoets en swart geword. “Gewapen met ‘n vals CV, vals paspoort en identiteitsboekie – wat hy baie maklik by binnelandse sake gekoop het – het hy aansoek gedoen vir sy ou, vakante pos by die Universiteit van Stellenbosch se mediese fakulteit. Suksesvol, bygesê” (165).

    “Kort hierna het hy ‘n mediakonferensie belê waar hy met die hele sak patats vorendag gekom het. Die universiteit het hom summier afgedank, hoewel ‘n groot internasionale farmasetiese maatskappy hom dadelik ‘n senior navorsingspos in die VSA aangebied het. ‘n Rukkie nadat hy die land verlaat het, reik die ANC ‘n verklaring uit waarin hulle professor De Wet en die internasionale farmaseutiese bedryf daarvan beskuldig dat ‘die wit man lankal die swarte se siel besit; nou het hulle uiteindelik ook sy vel gevat.’ Die ANC-Jeugliga het geëis dat Amerika en Europa vir Suid-Aftika vergoed deur dinge soos ‘ontwerpersklere, Apple iPhones, Italiaanse skoene, Hugo Boss-pakke, swart Chrysler 300C’s, onbeperkte KFC-hoender en groot Versace-sonbrille met goue versierings vir swart parlementariërs en hulle uitgebreide gesinne te skenk om die emosionele pyn te verlig’” (165).

    “Kort daarna begin Tirasinol wêreldwyd op die swartmark (lekker pun né? …) beskikbaar raak. Die Afrika-Unie verdoem die feit dat ‘wittes slegs om kosmetiese redes swart wil wees, en dan ook net vir kort rukkies’” (165-166). “In Suid-Afrika word sportliggame amptelik verplig, kragtens ‘n wet wat die ANC inderhaas deurgevoer het, om maandeliks wit en swart atlete se urienmonsters te toets vir die gebruik van Tirasinol. Ná ‘n jaar of twee begin Bafana Bafana ook beter speel – totdat ‘n joernalis ontdek dat die helfte van die span eintlik ingevoerde Duitse sokkerspelers met vervalste paspoorte is wat (met Safa se goedkeuring) skelm met Tirasinol behandel is voordat hulle klandestien met die president se Boeing na Suid-Afrika gebring is” (166).

    By die bekendstelling van sy boek het Erasmus gesê: “Wat ek weet, is dat daar baie wittes in die land is wat wens dat daar regtig ‘n pil was om jou swart te maak. Omdat ons vandag die slaansakke geword het van die regering. Omdat ons die skuld kry vir alles … tog is daar een ding wat vir my erger is … die skokkende selfvoldaanheid waarmee hierdie diskriminasie tans gepleeg word” (197). “Dit voel … of die uurglas … besig is om leeg te loop vir die wit man … Dis hier [Tafelbaai] waar sy voorsate eeue terug geland het en dis hier, amper 350 jaar later, dat hy, ondanks sy verknogtheid aan die land, nie kan help om ál hoe meer onwelkom te voel nie” (201). “Hoe moet dit nie voel om vry te wees nie? Waarlik vry. Vry van verwyte. Vry om jou sê te sê, sonder dat een of ander dimwit jou mening as rassisties afmaak” (204).

    Soos dit ‘n joernalis betaam, bied die boek ‘n vloeiende, maklik leesbare teks. Onkiese taal word dikwels gebruik. Daar kom baie onnodige Engelse woorde in die Afrikaanse teks voor. Sodanige “geaffekteerde taalgebruik” word beskryf as “‘n duidelike poging om as byderwets gesien te word” (83) maar die outeur maak hom in buitensporige mate self hieraan skuldig. Daar is heelwat Engelse teks wat, anders as die Afrikaans, in suiwer Engels geformuleer is. Ek gaan nie Kirsten se storie oorvertel nie en eerder volstaan met sy uitbeelding van hoe sotlik politieke verskynsels soos transformasie en regstellende aksie in die praktyk bedryf word. “Suid-Afrika het inderdaad ‘n vreemde land geword” (178), wat die lagspiere kon prikkel as die gebeure nie so tragies en vernietigend was nie.

    Die aanslag van die roman is sterk outobiografies. Die hoofkarakter is ‘n motorjoernalis en die voorstelling van die werksituasie is blykbaar in groot mate soos Kirsten dit by Naspers se Media24 ervaar het. Die uitbeelding van baie van die karakters is op werklike persone gebaseer; selfs die name wat aan hulle gegee word, kamoefleer hulle werklike identiteit slegs in geringe mate. ‘n Nuwe redakteur word by die Kaapse koerant aangestel, wat “so polities korrek soos kan kom” is (11). Erasmus oorweeg dit om ‘n manuskrip vir publikasie voor te lê “as ‘n bruin skrywer. Of nóg beter, ‘n swart skrywer” (32). “Sy lewe sou darem maklik gewees het as hy ‘n swart joernalis in die maatskappy was” (66). Inderdaad. “Asof die feit dat die ANC [die koerant] as ‘n pro-DA-publikasie sien nie genoeg van ‘n nadeel is nie, is dit onmoontlik om iets uit te snuffel as jy nie swart, en verkieslik Xhosa-, joernaliste het nie. En hulle sukkel hulle dood om jong Xhosa-verslaggewers te kry wat goed Afrikaans kan praat en skryf” (119).

    Van die hoof van een van die uitgewerye, Orca, word gesê: “Hy was effens te jonk om werklik by die Broederbond te gebaat het, maar te oud om ‘n Madiba-hemp met oortuiging te kon dra en om – anders as byvoorbeeld ‘n lesbiese Xhosavrou – geloofwaardig vir transformasie en regstellende aksie te agiteer” (36). “‘Julle moet oor belangrike dinge skryf, man.’ ‘Soos wat – die ekonomie wat in sy moer is?’” (63). “Hulle weier dan om gekwalifiseerde wittes in die staatsdiens aan te stel, al is daar ernstige tekorte en duisende poste vakant” (67). By Orca is dit nie veel anders gesteld nie. Die hoof van die maatskappy vra: “Presies hoe, vra ek jou … gaan ons relevant bly as ons personeelsamestelling nie verteenwoordigend van die samelewing is nie?” (76-77). Orca se hoof besef dat hy “op die punt is om geoffer te word” (77). ‘n Bruin man sal binnekort na hom toe gestuur word. “Ons wil hê jy moet hom touwys maak … Hom mentor … Jy tree oor ‘n jaar af” al is hy “nou eers 55” (77). Sy bruin opvolger het “uit die aard van die saak baie goeie ANC-kontakte. Dink net wat hy vir Orca kan beteken met die verkryging van staatskontrakte vir skoolhandboeke” (78).

    “Hoe meer ouer, en spesifiek ouer wít mans, aftree, hoe beter lyk die maatskappy se rassetelkaart. Op redaksievlak is daar ‘n vaardigheidstekort … Deels omdat die koerant besluit het om ter wille van transformasie jongmense uit die aangewese groepe sommer direk uit die technikon aan te stel – anders as in die ou dae toe ‘n graad ‘n minimum vereiste was vir ‘n joernalis – en deels omdat van die ervare, of anders gestel: wittes, ontslae geraak is deur hulle te dwing om vroeër af te tree. En die feit dat die maatskappy geld sal spaar deur ontslae te raak van mense met relatief groot salarisse is natuurlik ‘n welkome bonus … ons vervroegde aftree-ouderdom [is] ‘n dom politieke opoffering … wat die maatskappy maak” (112).

    Na aanleiding van negatiewe berigte oor die staatsdiens van die nuwe Suid-Afrika sê Erasmus aan ‘n vriend: “As jy ontslae raak van alle ervaring en kundigheid, van die fokken klerke tot die direkteure, en hulle eensklaps vervang en alles ‘transformeer’ ter wille van ‘demografies verteenwoordigende personeel’ – van wie die senior amptenare almal politieke aanstellings is – dan is dit mos logies [dat die diens ineenstort]. Ek bedoel, dis mos die suiwerste voorbeeld van die oorsaak-gevolg-verband waarvoor jy kan vra” (182).

    ‘n Redakteur sê: “Weet jy hoe sukkel ons as Afrikaanse dagblad om relevant te bly? Aan die een kant het ek ‘n krimpende wit demografiese mark wat ongelooflik ontnugter is met die huidige stand van sake in die land. Nie dat ek hulle kan verkwalik nie. Maar aan die ander kant is daar bruin lesers wat al lank saam met ons kom. Dis mense wat ook aanspraak kan maak op Die Kapenaar [eintlik Die Burger]. Weet jy hoe moeilik is dit om ‘n eierdans te doen tussen die uitbou van ons koerant onder die bruin gemeenskap, waarvan die helfte in elk geval nie meer Afrikaans wil praat nie, en kritiek op die regering? Dis so maklik vir enige kritiek van ons kant af om as rassisme gesien te word” (176). “Die maatskappy het ‘n paar jaar gelede begin met ‘n tranformasieforum. Weet jy wie daaraan behoort? Enige werknemer – solank hy of sy nie wit is nie. Daar kry hulle die kans om te praat oor enige aangeleentheid wat hulle pla. Het ons jong wit werknemers dieselfde kanale? Nee, natuurlik het hulle nie” (177).

    “Deesdae raak [Erasmus] ook ál hoe meer gefrustreerd oor mense wat laat kom … begin mense hulle in die algemeen nie maar tóg oorgee aan Afrika-tyd nie – nes hulle die laaste dekade ál hoe meer soos Derdewêreldmense begin bestuur het?” (131). “Die gemiddelde bestuurder begin al nes die minibus-taxi-bestuurders ry … Sy’t al baie gewonder oor die ware betekenis van ubuntu en of dit ooit regtig bestaan. Is dit nie maar iets wat die ryk, swart elite gebruik om wittes te laat skuldig voel en die arm swartes onderhorig te hou nie?” (68). “Ja, kuns – of letterkunde – mag dalk kuns wees, maar soos ons almal weet, net solank dit politiek-korrek is” (69).

    Dit is ‘n boek binne ‘n boek. Erasmus se beoogde boek kry teenstand. Die uitgeweryhoof sê: “Ek kry al hoe meer druk van bo af dat julle met swart skrywers vorendag moet kom. En bruin skrywers. Nou kom jy met ‘n bitter jong Afrikanerman wat regstellende aksie wil satiriseer” (69-70). Sy onderdaan werp teë: “Ons kan hom mos manage en sorg dat dit nie te erg … hoe sal ek sê, ‘regs’ is nie, dat mense hom nie sal etiketteer as ‘n soort Dan Roodt Lite nie” (70). Nadat die boek gepubliseer is, sê een van die joernaliste: “Ek het vinnig deur die ding geblaai, en dit klink of [Erasmus] Dan Roodt se alter ego is” (180). “Dalk is dit nog erger. Ek bedoel, as Dan Roodt iets skryf, dan kry ons iemand soos Christi [van der Westhuizen] of Amanda [Gouws] om sy boek te resenseer. Maar [Erasmus] is een van óns. Hoe gaan ons sy boek hanteer?” (181).

    Dit is reeds lank vir enige kritiese leser van die boekresensies in Media24 se koerante duidelik dat wanneer Naspers-publikasies bespreek word van resensente verwag word om hulle so veel moontlik goed te praat. Die resensente speel saam, want hulle word betaal en dit is publisiteit vir hulle. Die resensies dien eintlik as advertensies vir die boeke. Wanneer ander uitgewerye se publikasies in uitsonderlike gevalle bespreek word, kry die resensente vrye teuels om hulle sleg te sê. Die resensente word met voorbedagte rade uitgesoek. ‘n Klassieke voorbeeld is Bill Nasson, ‘n bruin historikus wat aan die Universiteit Stellenbosch aangestel is. Hy is versoek om ‘n boek oor Hendrik Verwoerd te resenseer. Nasson noem die boek ‘n “aanstootlike anachronisme” en Afrikanernasionaliste “dinosourusse” (Rapport, 10.06.2018). Die hele resensie is deurweek met vooroordeel en siniese sarkasme. Nasson het dit klaarblyklik geniet om Verwoerd van ‘n kant af sleg te sê. Blykbaar maak dit nie saak wat enige regsinninge mens van so ‘n geskiedkundige behoort te dink nie.

    “Om ‘n ouer, heteroseksuele Afrikanerman by ‘n progressiewe Afrikaanse dagblad te wees, is hel, het dit al hoe meer geblyk. As jy teen 1994 ouer as 20 was, het jou hande as ‘t ware met bloed gedrup, was die uitgesproke sentiment in die gange” (87-88). Die kruipsugtige maatskappy bied diversiteitsessies vir sy werknemers aan sodat hulle kan aanpas by die (wrede) werklikheid van die nuwe Suid-Afrika. “Alles het die laaste twintig jaar so drasties verander. Het die Ou Suid-Afrika ooit bestaan? Of was alles net ‘n verskriklike nagmerrie?” (96). “Dis asof die gebeure van 1994 en die gepaardgaande sosiopolitieke veranderinge ‘n sneltrein was wat nie eers spoed verminder het toe dit langs die perron verby geblits het waarop die gedoemde geslag van … wit Afrikanermans … gewag het nie” (126-127). “Die wittes kon in twee groepe ingedeel word: dié wat probeer oorkompenseer het en meer liberaal en progressief as hulle gekleurde kollegas probeer wees het, en dié wat apolities was” (94).

    Baie blankes het sedert 1994 hulle gatte geswaai. Byvoorbeeld: “By die redaksielede … is dit ‘n ope geheim dat Hein Gagiano in sy fleur vir Militêre Intelligensie gewerk het … Baie van sy kollegas sou nog simpatie vir hom gehad het, was dit nie vir die feit dat hy as ‘t ware oornag ‘n 180-grade ommeswaai in sy politieke standpunt gemaak het … nie … Tydens redaksievergaderings het hy skielik heftig teen die ou regering begin uitvaar” (108-109). “Deesdae weet jy nie hoe enigiemand sal reageer as rassekwessies ter sprake kom nie” (122). “Niemand praat meer oor hulle militêre verlede nie. Wat is die nut daarvan om nog sulke dinge te onthou as almal die onderwerp vermy?” (96). “Was dit omdat hy sy verlede wou agterlaat, of was dit bloot omdat mense naderhand al hoe minder omgee vir dinge – dinge waarvoor hulle eens op ‘n tyd bereid was om te sterf?” (116).

    Erasmus “dink terug aan die verpligte diversiteitsessie wat hulle ‘n paar maande vroeër moes bywoon en hoe Hetta [‘n blanke] en ‘n paar van haar bondgenote meer as die bruin redaksielede sélf teen wit mense te velde getrek het” (87). “Lourens het al gewonder hoekom Hetta nog nooit ‘n verhouding met ‘n Suid-Afrikaanse swart man gehad het nie; is dit omdat hulle uiteindelik tóg te swart is vir haar?” (87). As vrou is Hetta glo “noodwendig fyner ingestel op hierdie … nuanses in the subtiele magswanbalanse binne die samelewing. Omdat jy as vrou hierdie voorsprong bo mans het, is dit belangrik dat jy dit gebruik om jou kollegas voortdurend bewus te maak van die subtiele rassisme wat so algemeen in beriggewing is” (88). Hierdie onsubtiele feministiese twak word toegeskryf aan ‘n Stellenbosse professor, Amanda le Roux; ongetwyfeld beter bekend as Amanda Gouws. Lize Kruger, ‘n Stellenbosse joernalistiekprofessor, is ‘n fasiliteerder by een van die diversiteitsessies; ‘n effens gekamoefleerde verwysing na die onredbaar linkse Lizette Rabe.

    “Daar waar [Erasmus] heel agter in die koerant se groot konferensievertrek tussen al sy kollegas gesit het, het dit vir hom gevoel of hy die alleenste mens in die hele wêreld was. Hy was ‘n wit, heteroseksuele joernalis in sy laat dertigerjare en dit het vir hom gevoel of hy aan ‘n bedreigde spesie behoort. Die meeste van die bruin joernaliste was aangename mense, maar was te jonk vir hom om regtig mee te kon sosialiseer. Daar was ook ‘n paar ouer bruin kollegas, maar dié was te min op kantoor om regtig te kon leer ken, omdat die koerant se topbestuur hulle so dikwels ingespan het vir openbare geleenthede om ‘n minder wit profiel te probeer bevorder” (90).

    “Wat is die nut van die wit man in Afrika … Moes hulle in die eerste plek ooit hierheen gekom het? Hoe sou ‘n primitiewe Afrika vandag met die gevorderde wêreld om hom omgegaan het as hulle nooit gekolonialiseer was nie? … Gaan die Derde Wêreld, soos Raka, nie skielik eensklaps die poreuse grense van die Weste oorsteek en die heersende swak, permissiewe, akkommoderende kultuur – wat besig is om homself van binne af te verteer – eenvoudig oorspoel met getalle nie? Is dit nie tog wat alreeds aan die gebeur is nie? Dalk gaan die honger, vermenigvuldigende kulture suid en oos van Europa nie soos Raka die kraal binnegaan as die stam houtgerus lê en slaap nie. Dalk doen hy dit in inkremente. Dalk woon Raka al klaar daar, rég onder die niksvermoedende Wes-Europeërs se neuse. En wat van die wittes in suidelike Afrika? Is hulle die eerste Westerlinge wat besig is om te ervaar hoe dit is om deur ‘n getygolf van ‘n Derde Wêreldse getalleoorwig oorweldig te word en te sien hoe hulle beskawing voor hulle oë vervang word deur iets waar oermotiewe die motivering agter alles is, al word dit verpak in oënskynlik intellektuele klankgrepe? Of het hulle ‘n voordeel dat hulle vroeër die geleentheid sal kry om te leer om saam te leef met ander kulture, anders as die beterweterige Nederlanders, byvoorbeeld?” (103).

    Daar volg nog ‘n diversiteitsessie wat in besonderhede beskryf word en vir die doeleindes van hierdie rubriek die hoogtepunt in die boek is. Hetta wil nog ‘n “workshop oor diversity” hê “om “ons te sensitise vir … racism” (109). Die outeur verwys afkeurend na “haar irriterende gebruik van Engfrikaans” (183). Hetta kry ondersteuning van ‘n kollega. “Hetta, ek dink dis ‘n baie goeie idee. En ek moet sê, as dit my keuse was om te maak, het ek hom [Erasmus, vanweë sy transformasie-medikasie-boek] eers kultureel laat herprogrammeer – voordat ek hom afgedank het! Want wat die rassis nie besef nie, is dat ons nie kan bekostig om die ANC kwaad te maak nie” (109). “Dalk moet sy kop herprogrammeer word. Dalk moet alle wit mans se koppe herprogrammeer word … Totdat daar eendag uiteindelik niemand meer oor is wat enigiets weet of enigiemand anders aanstoot gee nie” (110).

    Volgens verligtes smeek iemand wat skryf van “‘n groot, uitgevrete Nigeriër, die ene tande” (129) om getransformeer te word. Erasmus “weet dat wanneer hy ook al iewers in ‘n straat loop, hy net so gestereotipeer word in die oë van enige swart waarnemer as dít waarvan hy en mans van sy geslag beskuldig word. Wat moet hy doen? Mag hy nie dink en skryf oor die wêreld om hom nie? Moet hy eers toestemming vra dat sy gedagtes niemand affronteer nie?” (110-111). “Hoe lank moet ons wittes nog steeds verskoning vra vir alles?” (130).

    In die nuwe Suid-Afrika het die personeelafdeling van hierdie van huis uit Afrikaanse maatskappy oornag ‘n nuwe en daarby Engelse naam, “Human Resources”, gekry. Die hoof is ‘n regstelling, Calvin Moses, wie se moeder- en huistaal heel moontlik Afrikaans is, maar by die werk is hy uitsluitlik Engels. Die uitnodiging wat Erasmus na die diversiteitsessie ontvang, is uiteraard eentalig Engels (124). Kenmerkend is die fasiliteerders van die diversiteitsessie ‘n wit vrou en ‘n swart man en Engels is die enigste voertaal. “Daar is net een ding waarop ‘n Engelsman meer neerkyk as ‘n swart man en dis ‘n Afrikaner!” (182). Die wit vrou is van Ierse afkoms en het voorheen die land uit protes teen apartheid verlaat (131). Die swart man was lid van die UDF en het ‘n vakbond- en struggle-verlede (132). “Ongeveer 40 minute nadat hulle [met die werksessie] begin het, is daar ‘n klop aan die deur … ‘n jong swart vrou in haar vroeë twintigs kom binne. ‘Sorry I’m late’ … Sy lyk nie in die minste verleë dat sy laat is nie” (132). Die volgende dag, die laaste dag van die werkseminaar, is sy “net 30 minute laat” (139). Daar is ‘n swart man in die gehoor wat ‘n All Black-rugbytrui dra. “Hou hy van die All Blacks se styl van rugby, of is hy ook ‘n navolger van dié gewilde antiwit-ingesteldheid?” (132).

    Erasmus vat vlam toe die Ierse dame sê: “It is not possible for the current government to be racist” (133). “Excuse me. So you mean to say that the current government cannot be racist?” (133-134). “Yes, that’s what I said.” “Not at all?” “No … there first needs to be institutionalised discrimination against certain groups.” “But affirmative action …? Surely it discriminates between certain races.” “Yes … but you have to understand that other factors, like economic power, also need to be taken into account.” “So you’re telling me that because some white people have economic power, the poorer whites cannot be discriminated against by government?” “Exactly. In order for a group to be discriminated against they have to experience it through language, education, values, legislation, social and political systems. And surely that is not the case with whites, is it?” “I have to disagree with you … Our language – Afrikaans – is being eroded in the public sphere. Many highly deserving – and by that I mean academically deserving – white learners are often prevented from studying medicine, because of quotas at universities. And legislation … do you know that the Tshwane Metro Council has barred the use of white contractors for certain work?” (134), ens.

    Later vra Erasmus bv: “Why do people still call us settlers?” (135). Hy kry ‘n antwoord van ‘n swart man: “That is typical white man’s history. We don’t trust it! Africa belongs to the black man! … You have taken what belongs to us and now we’re taking it back” (135). Die swart vrou wat laat gekom het, sê: “I don’t know when you people will start believing the true history of Africa. What you are saying now is just typical racist denialism. We blacks were here first” (136). Erasmus sê: “Well, what about the fact that South Africa has, by far, the biggest, most successful and sophisticated economy and infrastructure in Africa? Don’t you think that, on a material and technological level at least, there were – eventually – benefits for everyone? Why are millions of African refugees streaming into South Africa? Why don’t they flee to other, predominantly black, black-dominated countries?” (136).

    Ná die sessie voel Erasmus “dat hy eerder op ‘n ander plek wil wees … Iewers waar hy nie verkwalik gaan word vir die feit dat hy wit is nie … Toe [hy] later na sy woonstel ry, voel hy terneergedruk, moeg daarvoor om verwyt te word vir alles wat verkeerd is in Suid-Afrika. Moeg om ongelukkig te voel oor Afrikaanse plekname wat in sommige gevalle vervang word deur name wat min of niks met werklike historiese feite te doen het nie en wat ‘n ál meer arrogrante vorm van magsvertoon is” (137).

    “Wat hom opgeval het van die vorige dag se werkswinkel is hoe militant die jonger kollegas is – mense wat in 1994 nog op laerskool was. Watter verwronge idee hulle van geskiedenis het. Hoe hulle die meeste verontreg voel, duur klere, juweliersware en loopbane by ‘n regstellende-aksie-bedonnerde maatskappy ten spyt. Is daar hoop vir hierdie land … Of gaan alles oor ‘n dekade of twee inplof in ‘n orgie van selfgenoegsame toe-eiening en vergelding?” (138). Dink aan landbou: Die ANC se strategie “is not to develop the industry … but rather to … cannibalise it as a means of providing a sort of welfare aid to poor people. And therein lies a huge ideological chasm. A clash of civilisations* … So instead of South Africa developing into the powerhouse of Africa, we’re probably going to regress to the same level as the rest of Africa” (207). [* ‘n Verwysing na Samuel Huntington, Praag 5.11.2016.]

    Die volgende dag besluit Erasmus: “Vandag gaan hy net stilbly en luister wat die ander mense sê, want ‘n tweerigtingdiskoers is heeltemal buite die kwessie in dié omgewing” (139). Toe hulle nabetragting hou, sê een van die swart mans: “We were always going to seize power, no matter what. What I have learnt is that black people have a lot of patience. But that patience is not endless. And we want what is rightfully ours. Although we are willing to discuss the finer details” (140). ‘n Swart vrou sê: “This is a black country and they [white people] must understand that it must have black place names” (140).

    Erasmus probeer klaarheid kry deur met ‘n vriend te gesels. “Dis nie omdat hulle [swartes] skelm of agterlik of so iets is nie. Dis omdat hulle nie wéét dat hulle nie weet nie. Omdat hulle nie kan insien nie dat wanneer hulle partylojale apparatchiks, in plaas van bevoegde, onpartydige mense, orals ontplooi, die hele affêre in ‘n stadium eenvoudig gaan inplof. En dan gaan hulle dít ook op ons wittes blameer. Nes in Zimbabwe” (143). Aan ‘n blanke jong meisie wat ANC-gesind is, sê Erasmus: “Jy sal sien dat die wetgewing van die party wat jy ondersteun dit vir jou onmoontlik sal maak om ‘n werk te kry as jy sou meeding met iemand van ‘n ander ras wat net naastenby dieselfde kwalifikasies as jy het” (183). Soos in George Orwell se Animal farm : “Ons is … almal gelyk. Maar party van ons is meer gelyk as ander” (194).

    Tydens ‘n besoek aan Europa het dit vir Erasmus “opgeval dat, anders as in Suid-Afrika, niemand sy gemors op die grond neergegooi het nie” (154). Hy keer terug na Suid-Afrika, “die land waar die meerderheidsparty geen kans laat verbygaan om wittes te laat verstaan dat hulle aan ‘n uitheemse spesie behoort nie. Dat hulle uiteindelik steeds setlaars is wie se bydrae hoogstens dié is van ‘n groep wat hulle kundigheid moet oordra aan die ‘inheemse’ mense. Die wáre, legitieme inwoners van die land. Dat hy hier, in sy geboorteland, hoogstens verdra word” (154). Hy is gefrustreerd met die nuwe Suid-Afrika se “eiesoortige gelatenheid van ‘n Derdewêreldland” (154-155). By die lughawe “is daar altyd die gewag in die ry van paspoortbeheer, net om uiteindelik te staan te kom voor ‘n trae, nors beampte wat oopmond kougom kou en jou klokslag laat verstaan dat hulle jou ‘n guns bewys. Buite die aankomssaal moet hy dadelik op sy hoede wees vir diewe wat sy bagasie wil steel” (155). “Die gemiddelde landsburger [het] ‘n vreesbevange gevangene in sy eie huis geword” (209).

  • Leon Lemmer: Katie Hopkins, ‘n regse wildewragtig

    Leon Lemmer: Katie Hopkins, ‘n regse wildewragtig

    Katie Hopkins (gebore in 1975) is ‘n omstrede Britse mediapersoonlikheid wat vanweë haar uitlatings oor die radio en televisie, asook in haar rubrieke in koerante, in talle dispute en hofsake betrokke geraak het. Myns insiens is sy in sommige opsigte te uitgesproke, maar die kern van die probleem is heel moontlik dat sy polities regsgesind is en nie die knie voor politieke byderwetsheid buig nie. Sy dring aan op die reg om te sê wat sy dink en wil haar nie laat intimideer deur diegene wat beheer wil uitoefen oor wat gedink en wat gesê mag word nie. Kulturele marxiste skep ‘n bedenklike situasie waarmee ons in die nuwe Suid-Afrika goed bekend geraak het.

    Hopkins was in ‘n kloosterskool en het geleer om viool en klavier te speel. Aan die Akademie Sandhurst het sy militêre opleiding ondergaan. Daarna het sy ‘n graad in ekonomie behaal. Van 2004 tot 2005 was sy met haar eerste man getroud. Hulle het twee dogters. In 2010 het sy met haar tweede man getrou en hulle het ‘n seun. Sy het snags epileptiese aanvalle gekry, maar sy is in 2016 daarvan genees danksy die verwydering van ‘n gewas tydens ‘n breinoperasie. Hopkins het bekendheid verwerf vanweë haar optrede in televisiereekse soos The Apprentice (2007) en Big Brother(2015). In 2015 was sy die hoofkarakter in die video, My fat story, waarin sy binne maande haar gewig met 19 kilogram vermeerder en daarna net so vinnig verminder het. Die video het sowat 10 miljoen televisiekykers in Brittanje en Amerika gelok.

    In hierdie rubriek word daar op Hopkins se politieke idees gefokus. Sy is anti-Islam, anti-Derde-Wêreld-immigrasie, anti-multikulturaliteit (bv as bron van misdaad), anti-globalisme en sy steun Israel, Brexit en Donald Trump. As op die huidige trant voorgegaan word, voorsien sy dat die blankes ‘n minderheidsgroep in Brittanje gaan word. Soos Raheem Kassam (No go zones: How Sharia law is coming to a neighborhood near you, Regnery Publishing, 2017, 302p; Amazon Kindle $13,32) beweer Hopkins dat daar reeds “no-go areas” vir blankes in Engeland is. Wat die nuwe Suid-Afrika betref, kan die plaasmoorde volgens haar op blanke volksmoord dui. Tydens haar besoek in Februarie 2018 het sy ook anti-blanke rassisme teëgekom. Haar paspoort is plaaslik by geleentheid gekonfiskeer, onder die voorwendsel dat sy rassehaat aanblaas. Na aanleiding van Black Lives Matter het sy die vraag gestel: As swartes hulle lewens so waardevol ag, waarom steek hulle dan so dikwels mekaar met messe of skiet mekaar dood? Hopkins is so omtrede in Brittanje weens die oordrewe, eensydige publisiteit wat sy in die linksgesinde massa-inligtingsmedia kry dat die United Kingdom Independence Party (UKIP) weier om haar as lid te aanvaar. Die voorafgaande uiteensetting is grootliks op die Wikipedia-artikel gebaseer.

    Rude

    Hopkins het haar kant van die saak in ‘n boek gestel: Rude (London: Biteback Publishing, 2017, 320p; Amazon Kindle $9,19). Die teks is dikwels op so ‘n platvloerse vlak, bv wat die talle verwysings na seks en geslagsorgane betref, dat ek die boek nie as aangename leesstof kan aanbeveel nie. “Nice … is one of the least exciting words in the English language” (Kindle 66). Maar ek het met die leesproses volhard omdat ek op soek na haar politieke idees was. Dit is bekend dat die Wikipedia polities links georiënteerd is,* gevolglik wou ek my nie uitsluitlik verlaat op die inligting wat daar oor Hopkins verskaf word nie. Veral in die laaste hoofstuk is my soektog uiteindelik beloon. “I see these mantras as helping to equip an entire generation with the force and tenacity to stand strong against the torrent of leftie nonsense they are obliged to withstand on an almost daily basis” (1279). Die hoofstroom-inligtingsmedia het ontaard in ‘n “echo chamber … one vast liberal hell hole” (1439). “I want this book to be a kind of handbook for life” (60). Myns insiens slaag sy in talle opsigte nie hierin nie – “I have over-shared” (3156) – maar ek bepaal my by voorkeur by haar politiek. Vir Hopkins was die skryfproses “therapy for my soul” (3156).

    [* Daarteenoor is die oriëntasie van die Metapedia regs, hoewel sommige van die artikels na my sin te propagandisties, bv oordrewe anti-Semitisties, is. Maar lees gerus die inskrywing oor Suid-Afrika en ook die een oor die Traditional Britain Group (TBG), waarby Katie Hopkins en bv Roger Scruton hulle skaar. Die TBG is ‘n voortsetting van die Conservative Monday Club, wat destyds die blanke bewind in Suid-Afrika ondersteun het.]

    Die boek herinner in sommige opsigte aan dié van Milo Yiannopoulos (Praag 7.10.2017). Die manier waarop hy en Hopkins deur die polities byderwetses behandel word, is soortgelyk aan wat Steve Hofmeyr ervaar, bv: “A panellist or other minority [ie non-white] individual says they will pull out if I am allowed to speak or am given a platform” (92). “One thing you don’t want to do in life is fit in. The misfits are way more interesting to sit next to and won’t be looking over your shoulder to see if there is someone more fabulous to talk to. As I tell my kids, it’s good to be weird. All the best people are” (528).

    “Liberals tend to hate me more than most” (22). Sy is die linkse British Broadcasting Corporation (BBC) se “equivalent of Ebola” (47). Op haar beurt beskou sy die BBC as ‘n “holy hell of ineptitude, funded by the taxpayer” (1445). Oor diegene aan die hoof van die BBC skryf sy: “The bigger the arsehole, the more they get paid and the higher up the chain of authority they rise” (1451). Sommige sprekers “are booked to entertain or bemuse an audience of left-wing media types who look like they are sucking lemons in the rain at a funeral they didn’t want to attend” (47).

    “One of my favourite talks is: ‘We are not all equal, some people are just not worth the effort’” (79). Hopkins vra: “Were you born an idiot or do you have to practice?” (2129). “We are born separately. Live as individuals” (368). “People are basically animals and we are not designed to be in such close proximity with one another” (2199). Die linkses verkies egter groepsdenke, “a dictatorship of thought” (1921). “Everything perpetuated by liberals or Remainers was hope, and everything else was hate” (1915). Sy noem hulle “liberal fascists” (1928). Jonah Goldberg het ‘n hele boek hieroor geskryf: Liberal fascism: The secret history of the Left from Mussolini to the politics of meaning (London: Penguin, 2009, 492p; Amazon Kindle $16,75).

    Hopkins skryf: “The BBC is able to apply nonsense diversity criteria to everything first, before any consideration of its purpose and its role, to the extent that you have to employ a black guy from a sink estate brought up exclusively on free school meals before you are even allowed to consider what programme you might be making. Here’s one example. A Muslim rape squad has just been sentenced in Newcastle. Full plaudits to the police force there for doing a fabulous job. BBC Newsnight had a discussion on Muslim grooming gangs and why the problem seems to be so widespread. Five people were invited on to the show to discuss the issue. And all five were Muslims” (1413). Dieselfde soort ding word telkens by die SABC en MultiChoice aangetref. “The output is so biased – laundering news to make it palatable to the left … makes this a broadcaster of pure propaganda … Contributors are assessed for their ethnic, sexual or social diversity before their opinion” (1420).

    “London and the liberals have got it so wrong. They have created an environment in which another, devastating kind of pretending has become law – in which not only must we never say certain things out loud, we must pretend we don’t even think them. They tell us which thoughts are permissible and can be spoken, and which we must hide” (3207).

    “I am no raging feminist” (118). “There was a space in the media market for a woman who spoke like a bloke but understood the mysteries of women. And I filled it” (28). En sy doen dit op ‘n uiters blatante manier “as someone with no filter, for whom no subject is off limits” (368), bv op Twitter. “Twitter is like road rage” (124). Sy erken dat sy op die ingewing van die oomblik groot foute op Twitter begaan het; dat sy dalk eerder berug as beroemd is (137). Vroue wat die lewe skenk, presteer nie uitsonderlik nie. “You are fertile and you had sex. This is not award-winning stuff. There is a bit of a tendency for women to make pregnancy and especially childbirth a bit of a serial drama” (2418). “It’s misogynistic [vrouehaat deur mans] to say anything other than that women are awesome” (3213). In die resultate van wetenskaplike navorsing mag daar tot ongunstige gevolgtrekkings oor blankes gekom word, maar dieselfde geld nie vir nieblankes nie, soos onlangse gebeure aan die Universiteit Kaapstad en Stellenbosch duidelik aangetoon het.

    Die volgende opmerking het my aan bv Amanda Gouws, ‘n opperste feminis, laat dink: “It must be exhausting to view all life through the goggles of an angry woman, cross at not being a man and determined that all men are arseholes” (1670). Ek vra my af: Het Gouws dan nie ‘n pa (gehad) nie? Dalk is dit die probleem; dat sy ontevrede is omdat sy is soos sy is. Sy skaar haar ongekwalifiseerd teen die helfte van die mensdom; op die gevaar af dat dit die beste helfte kan wees.

    [Terloops, jare gelede, toe ek met die publikasie van hierdie rubriek begin het, was daar vroue wat gereeld gereageer en aan die besprekings deelgeneem het. Deesdae gebeur dit (feitlik) nooit meer op Praag nie. Destyds was dit Afrikanervroue wat bereid was om kaalvoet oor die Drakensberg te loop om van die Britse gesag weg te kom. Dit was Afrikanervroue wat hulle mans tydens die Anglo-Boereoorlog aangemoedig het om voort te veg en in 1902 nie wou oorgee nie. Dit kan sekerlik nie waar wees dat (alle) Afrikanervroue in die nuwe Suid-Afrika sedertdien deur kulturele marxiste soos Christi van der Westhuizen saggemaak en gebreinspoel is en hulle mantels anti-Afrikaner gedraai het nie. Maar hoe verklaar ‘n mens die feitlik algehele afwesigheid van vrouestemme op Praag? Vroue is onmisbaar deel van die Afrikanerdom.]

    Een van Hopkins se groot griewe teen feministe is dat hulle geen kritiek op Moslems uitspreek nie: “the mystery of our Western feminists’ blindness towards the mistreatment of women” (1502). “If it is equality women are after, why do they only shout about equality for Western women?” (1514). “My fear of Islam is rational, based on the simple fact that most men who want to blow up my children, run down my children, or stab my children with a twelve-inch hunting knife on one of London’s bridges are, in fact, Muslims” (1571).

    Suid-Afrikaanse blankes word sedert 1994 vertel hoe skaam hulle oor hulleself moet wees. Hopkins het goeie raad: “Shaming is something that is done to you. Reject it. Refuse to be shamed” (207). “Apologising never actually stops people complaining anyway. The apology is never enough – or never soon enough, or never sincere enough” (805). Hopkins bied die volgende waardevolle strategie aan: “I do not give offence. You choose to take it. You need to make better decisions” (1286).

    Soos in Amerika is die dosente aan Britse universiteite uiters linksgesind. Hopkins verwys na die “liberal fascist lecturers” (1953). “I believe most university campuses are the prime instigators of liberal facist thinking in our young people. It is no coincidence that [Jeremy] Corbyn [leader of the Labour Party] and the left want to change things so that every vaguely literate person can go to university without fees and come out with a dodgy 2:1 in psychology before they hit the ranks of the unemployed” (1979). Dieselfde redenasie word by Jacob Zuma en die res van die ANC aangetref. Hulle sal nooit moeg daarvoor raak om iets gratis aan hoofsaaklik swartes aan te bied waarvoor ‘n klein groepie munisipale en inkomstebelastingbetalers moet opdok nie.

    Hopkins is sterk teen vet mense gekant. Sy noem hulle “chubsters” (2682), afgelei van “chubby” (dik, mollig). Twee hoofstukke handel daaroor. “Fat is the new normal” (2670) – kyk maar gerus na die parlementslede van ons jong demokrasie; die olifante in die kamer (2741). “This is obesity-acceptance” (2741). Eintlik mag dit nie gesê word nie: “It is fattist to say anything” (2741). “It offends sensitivities” (2760). Volgens Hopkins is selfbeheer elkeen se persoonlike verantwoordelikheid (2766); “the body you have eaten yourself into” (2816). Ouers kan verantwoordelik vir die dikgattigheid van hulle kinders gehou word. “In the shadow of every fat kid is a fat parent” (2802). “Being morbidly obese is a hard place to be” (2823). Wat nodig is, is “a functional relationship with food” (2837, 2866). “My relationship with food is purely practical” (2879). Hopkins se hipotese is: “Fat people are lazy” (2886). Haar raad is tweeledig: “Moving more and eating less” (3122; ook 2837, 2893). “Everyone has it within them to exercise control over their weight, at no cost, if they make the effort” (2893).

    Daar is baie dinge wat die afgelope dekades verbode geraak het. Vir elkeen van hierdie oortredings is daar ‘n benaming. Hulle hang saam en ondersteun mekaar. Dit word “interseksionaliteit” genoem: “the ways in which oppressive institutions (racist, sexist, homophobic, transphobic, ableist, xenophobic, classist, etc) are interconnected and cannot be examined separately from one another” (3265).

    “It’s Islamophobic to say Muslims really aren’t that creative when it comes to naming their children, despite the fact that if I stand in a playground in Leicester [‘n erg vermoslemde stad] and shout Mohammed, 4 562 children will come running” (3213).

    “It is now sexist to say women and men are not equal and should not all be paid the same. That no two people are equal; that no two people put the same effort into the same job or achieve the same outcome, and that gender usually isn’t the differentiator” (3213).

    “It is officially fattist to say that it’s not healthy to shove half the fridge in your face, become morbidly obese and then think it’s OK to ask the taxpayer to pay for the new hip you now need, or for your type 2 diabetes treatment” (3213).

    “It’s fascist to say that Trump was democratically elected as the 45th President. Or that Brexiteers won with 52 per cent of the vote” (3219).

    “It’s racist to say that Caster Semenya should not be allowed to compete in the female 800-metre race because she has internal testes and hormone levels three times that of a normal female” (3219).

    “It’s homophobic to say that … I cannot abide the way that even in these tolerant processionals [in Gay Pride] certain individuals are excluded – viz the 2017 march at which the Israeli Pride flag in a rainbow was deemed offensive and those marching with it were asked to remove themselves from the event” (3219).

    “It’s transphobic to say I agree entirely with Donald Trump that trans individuals should not serve in the military … the idea that this is something we need in our military, when there are other individuals who will not need the same level of cost to recruit and retain, then, for me, the simple economic argument wins every time” (3219).

    “The Crown Prosecution Service [CPS] has just issued new guidance as to what constitutes hate. Now it’s enough that you perceive someone to deserve the label, even if you have no proof. The Association of Chief Police Officers and the CPS have agreed [on] a common definition of hate crime: ‘Any criminal offence which is perceived [!] by the victim or any other person, to be motivated by hostility or prejudice based on a person’s race or perceived race; religion or perceived religion; sexual orientation or perceived sexual orientation; disability or perceived disability and any crime motivated by hostility against a person who is transgender or perceived to be transgender.’ What madness is this? Perception and hurty feelings” (3226).

    “So if you identify as black, you’ve got ‘racist’ in your armoury, to fling at anyone who crosses you. If you identify as a Muslim, you’ve got ‘racist’ and ‘Islamophobe’. If you are a black Muslim lesbian, you have ‘racist’, Islamophobe’ and ‘homophobe’. The one with the most identities gets the most weapons in their personal arsenal. It’s like a weird game of Top Trumps for victims” (3233). “If I speak out with my belief that Black Lives Matter is a nonsense organisation that needs to stop what it’s doing because it fuels civil unrest – an opinion supported by the niece of Martin Luther King, whom I met in a hotel lobby – then I am not critising your politics, I am criticising you as a black women, giving you the legitimacy to label me a racist” (3246).

    “In this climate, any attack on the things you believe is an attack on your very humanity, which explains why men are so isolated from the feminist debate; appearing to attack womankind is dangerous. I, on the other hand, can say what I like about women; I might be called a misogynist (I frequently am), but I won’t be prosecuted for it, because I am a woman. That’s why I carefully referenced Martin Luther King’s niece above. I need the voice of a black women to say that Black Lives Matter needs to stop because if I say it, as a white woman, I will be labelled a racist. Plus, it’s hard to argue with someone called Luther King” (3246). Dit is waarom plaaslike linkse blankes so dikwels noem dat “meneer Nelson Mandela” of “aartsbiskop Desmond Tutu” dit of dat gesê het ten einde hulle eie standpunt te regverdig.

    “Place all that in a climate of paranoia and fear and it quickly becomes apparent that this is not a good time to be a journalist fighting from the right. It’s a time in which labels are incendiary and entire legions of lawyers and litigators exist to pounce on the smallest perceived misdemeanours. Not to mention the appetite of the CPS and police for a Conservative scalp” (3284). In Suid-Afrika sit ons opgeskeep met die Menseregtekommissie en enige ANC-oorheerste parlementêre komitee matig hom die reg aan om enigeen te dagvaar om voor hom te verskyn. Die blankes, veral die Afrikaners, word tot stilswye geïntimideer. Dit is die soort vryheid waarvoor daar geveg is totdat die bloed gevloei het, soos ons so dikwels moet aanhoor.

    “There is no rationalising with these people. I see that the world is changing. I see that the ability to speak out is being lost. That the platform from which to speak has shrunk down to its smallest size yet. And the direction of travel is still toward an ever-increasingly identity-bound form of politics. It is a great pity and a great shame. Sometimes I feel like a polar bear on a little island of ice where a whole polar ice-cap used to be, watching the land under my feet melt away. The old industry has changed; the media is controlled by those who think like [Hillary] Clinton, and socialism rules” (3297). ‘We need new ways, new platforms, new opportunities to speak out more freely and to keep standing up for the people in this country who feel like they have lost their voice. And I am committed to doing that” (3303).

    “There are too many people out there who feel utterly dejected at the state of the country and a capital city [London] that increasingly looks and sounds like a foreign country. And I don’t mean anything to do with colour or background; I mean foreign in its true sense, as in a place where the natives [whites] have become the outsiders. A place where our own customs, rituals, language or behaviours take second place. A place [where] we no longer feel at home. I feel responsible for standing up against all that” (3309). “Right now, voices are needed more than ever before. This is no time to quit. It is time to find a way to keep speaking … to keep writing stuff that is honest and true and find a platform on which to post it” (3316).

    Plaasmoorde

    Ernst Roets se boek, Kill the boer: Government’s complicity in South Africa’s brutal farm murders (2019, 439p; Amazon Kindle $11,49), het ‘n mate van sleepvoetende kommentaar in die plaaslike hoofstroom-inligtingsmedia ontlok. Die outeur se standvastigheid tydens ‘n verhoor deur ‘n parlementêre komitee het hom eerder kritiek as waardering op die hals gehaal. Kort voor Roets se boek is twee boeke oor plaasmoorde gepubliseer: Alice VL se My turn: Waiting to be murdered in South Africa (2018, 200p; Amazon Kindle $5,16) en Katie Hopkins se Plaasmoorde: The killing fields – A first hand, emotional account of the farm atrocities in South Africa (Toronto: Rebel Media, 2018, 70p; Amazon Kindle $4,59). Die verskyning van hierdie twee boeke is plaaslik doodgeswyg. Vervolgens bespreek ek slegs Hopkins se boek. Dit is gepubliseer deur Rebel Media, waarna ek voorheen in die konteks van Lauren Southern verwys het (Praag 25.11.2018).

    Hopkins het Suid-Afrika aan die begin van 2018 besoek. Sy was net drie weke hier en het twee van daardie weke gebruik om 3 000 kilometers in die land rond te reis. Sy was te kort hier om werklik ‘n diepgaande begip te ontwikkel van wat in hierdie droewe land aan die gebeur is. Maar haar boek kan help om mense in te lig wat deur die hoofstroom-inligtingsmedia doelbewus in onkunde gehou word. Soos die gebruik by Britte is, word apartheid sonder meer verdoem, asof rasseskeiding in geen opsig sy ontstaan in die Britse koloniale geskiedenis gehad het nie. “When people talk about apartheid and how dreadful it was, of course I agree. It was a horrible time and a horrible thing” (Kindle 450). Wat verblydend is, is dat Hopkins by plaasmoorde nie vaagweg na die aanvallers verwys nie, maar spesifiseer dat dit aan die misdadige boosheid van sommige swartes, bv “black gangs”, te wyte is (73; ook 111, 321, 462). “In South Africa the monsters are real. And they do come in the night” (243).

    Sy het met twee voertuie en vyf sekuriteitswagte, asook ‘n kameraman, in die land gereis en ‘n dokumentêre video, Plaasmoorde: The killing fields (738), gemaak en hierdie boek na aanleiding van haar wedervaringe geskryf. Baie van die feite oor plaasmoorde, wat aan ingeligte Suid-Afrikaners oorbekend is, word verstrek, bv dat sagte teikens, bv bejaardes, by voorkeur uitgesoek word; dat die slagoffers nie bloot gedood en beroof word nie, maar brutaal gemartel word; dat die oorlewende kinders erg getraumatiseer is; dat baie plaaswerkers op hierdie manier hulle werk en verblyfplek verloor, maar dat hulle soms die swak skakel in die boer se veiligheidsmondering blyk te wees. Dit alles is “part of the reality of being white farmers in South Africa in 2018” (65), “where murder is seen as a solution rather than a crime” (283).

    Sy het die Ysterberg besoek waar daar ‘n wit metaalkruis geplant is vir iedere blanke boer wat vermoor is. “When the number of murders is so high and the number of dead is so great, each death becomes less newsworthy” (104). Byvoorbeeld, in Die Burger haal plaasmoorde selde die voorbladsy. Normaalweg word slegs oor plaasaanvalle berig as hulle in die Wes-Kaap plaasgevind het en dan onprominent op ‘n binnebladsy. Oor die hoewemoord op Annette Kennealy is glad nie in Die Burger berig nie terwyl dit op dieselfde dag (22.05.2019) die hoofberig op die voorbladsy van Beeld was. Die Burger se eind- en mederedakteur, Johann Maarman, is ‘n ANC-ondersteuner wat (soos Jakes Gerwel) as koerier boodskappe aan ANC-terroriste gesmokkel het. In Media24-geledere behoort daar ernstig besin te word oor die nuutgevonde ideologiese grondslag van hulle publikasies, by uitstek die toestand waarin Die Burger verval het. Die koerant is nie ‘n skaduwee van die (redelik) betroubare inligtingsbron wat hy eens was nie.

    “The country’s latest crime statistics revealed that 20 336 people were murdered between April 2017 and March 2018, compared to 19 016 in the previous year. Police minister Bheki Cele said this number rate, ‘borders close to the war zone’. (Based on 2016 figures, South Africa ranks #10 in the world for intentional homicides per 100 000 inhabitants, out of 219 nations” (546).

    Sy noem hoe sleg die blanke slagoffers van plaasaanvalle deur die swart personeel in hospitale behandel word weens die anti-blanke sentiment wat deur die ANC en EFF gestook word (131). Ook dat die polisie om dieselfde rede traag is om plaasmoorde te ondersoek en selfs nie eens opdaag nie (158). Hopkins het respek vir die dapper blankes wat op hulle plase aanbly en hulle nie deur misdadigers laat intimideer nie. “A survivalist group called the Suidlanders, among others, are training white South Africans to make a last stand. They are preparing for some great final showdown between black and white” (335). In die Wikipedia word die Suidlanders beskryf as “a South African ethnonationalist racist white Afrikaner survival group whose ideology is based on the prophecies of Boer Siener van Rensburg [1864-1926].”

    Blanke plaasbewoners (eintlik alle blanke inwoners) is grootliks op hulleself vir hulle veiligheid aangewese. Daarom is daar bv geëlektrifiseerde heinings, diefwering en kameras en kan die plaasbewoners hulleself met wapens verdedig. Groot honde word ter beveiliging aangehou. Dit lyk asof die plase in ‘n oorlogsone is, wat verstaanbaar is omdat die regering aan ‘n terroristies-kommunistiese bewind toevertrou is. It’s a constant and ongoing feeling of being a target and knowing you must prepare for an attack” (554) “I don’t think we can really understand what that’s like” (229). “This is normal life in South Africa” (236). “I think about the way I live my life [in England], sometimes leaving my front door wide-open whilst I potter about the house; often sleeping with windows open; letting my children walk to school alone; popping out to do the school run with my front door unlocked. It’s different trying to be a mum here … Trying to be a white mother in South Africa with white children is an endurence event in itself” (554). Maar die ANC en sy meelopers gee valslik voor dat die land in 1994 op ‘n positiewe manier genormaliseer is.

    Hopkins het ‘n onderhoud met ‘n polisieman gevoer. “With certainty he sets out instances where police weapons have been used in the farm attacks, in exchange for a cut of the money (whether paid by the syndicate bosses or stolen from the white families)” (283). “There is something soul destroying about hearing that the very people who are supposed to protect and safeguard them are the ones who are perpetuating the slaughter of whites on the ground. And there is something deeply troubling about listening to him tell me that the police are equipping farm attackers, especially when I have sat with victims who tell me that as soon as the attackers left, they phoned the police for help” (299).

    Die ANC-regering maak geen geheim daarvan dat blanke boere nie op hulle plase hoort nie; dat hulle daar ongewens is. Vandaar die beleid van onteiening sonder vergoeding, wat met oorgawe deur Cyril Ramaphosa gedryf word, of die blankes, in sy woorde, “daarvan hou of nie.” Die land het in ‘n netto invoeder van kos ontaard (306); voedsel sekerheid bestaan nie meer nie. “I wonder just how much more damage the ANC is going to be allowed to do to this country” (314). Met verwysing na wat in Zimbabwe met die eiendom van blanke boere gebeur het, skryf Hopkins: “History is set to repeat itself in South Africa … [the politicians] sat on their hands and watched as farmers were butchered from the land” (314).

    “Black gangs feel they can attack white farmers with impunity – because the political leadership have created a climate where removing whites from the land is seen as accepted policy, and police can curry favour by facilitating attacks on the ground. One thing has become very clear: Politicians and corrupt police officers are in bed with the farm attackers on the ground. At best, they are creating the environment where they feel they have support for their murderous actions; at worst, providing weapons and stashing stolen cash” (321). Sy onderskryf dus die standpunt van Ernst Roets, soos hierbo uit die titel van sy boek blyk, dat die ANC-regering medepligtig aan die moorde op blanke boere is.

    Hopkins gaan selfs verder. “In my opinion, the EFF are effectively the ANC’s terrorist arm. It is ANC political policy to pursue land expropriation without compensation, but the incitement of hate-fueled violence, retribution, and revenge on the ground is delivered by the dancing, singing [“Kill the Boer; kill the white man” – 328] leaders of the EFF” (335). “There is a sense that for whites to survive in South Africa, they will need to withdraw to territory they can defend. Instead of building endless fences and gates and shutters around their homes, they will build an almighty wall, a defendable fortress, behind which white South Africans will endeavour to endure” (343) – die ideaal van ‘n blanke tuisland.

    Hopkins het arm blankes in ‘n plakkerskamp buite Pretoria besoek. “These are the outsiders, the people cast out by the system” (450); die uitgeworpenes. “Because of the new rules in South Africa, it is not possible for a white person to be employed if a black person could be employed to do the same task. Companies are penalized if they do not have a [demographic] representation of workers, and cannot secure government contracts unless black workers make up the majority of their business and their senior team” (450). Dít is die nie-rassige nuwe Suid-Afrika waarin daar na bewering nie meer rassediskriminasie bestaan nie. “The only difference is that now it’s black South Africans who wield the privilege and power. White South Africans are outcasts … I sense this is all about revenge. And it is particularly cruel” (457).

    Naas wraak gee afguns/jaloesie en gierigheid aanleiding tot plaasmoorde. Die werkers kan begeer wat die boer het omdat aan hulle verkondig word dat alle mense gelyk en wesenlik eenders is, terwyl die boer en sy werkers in werklikheid op heeltemal verskillende vlakke van verdienstelikheid is. Werkers kan griewe hê of afgedreig en geïntimideer word om plaasmoorde uit te voer. ‘n Boervrou sê prontuit: “I can’t trust any of them” (487). Hopkins glo sindidate speel ‘n groot rol. Leiers word gewerf om plaasmoorde te orkestreer. “His syndicate boss dresses him up with a nice watch, gives him money for his wallet, lends him a car, and sends him to lure other farm workers to become informants” (516). “Farm attacks are not the random events they might appear. They are coordinated and equipped from the outside. But many, it seems, are set up from within” (524).

    “Farmers aren’t taking farm attacks lying down. They aren’t simply waiting. Not only is there a strong personal resilience that accompanies the decision to die in ones boots – the farmers are also working together to defend themselves as a community, forming patrols on foot and by radio to provide a first level of security and safety checks within their own community” (576). ‘n Boer het tydens sy beurt op nagpatrollie gesê: “I do this tonight, so that tomorrow night I can sleep safely” (590). “The South Africans’ right to bear arms is being tested. Licensing laws have become more stringent, and many farmers are finding it difficult to secure them … Under the new [2001] law licence[d] gun owners had to renew their licence every five years, within 90 days of the expiration date. If they fail to do so, the licence will be considered cancelled, and the gun owner would be in possession of an illegal firearm. Most recently the highest South African court ruled that anyone possessing a gun for which the licence had expired must surrender the weapon to police for destruction” (627).

    “This is not a message I expect farmers to heed. Right now in South Africa, it is no time to be handing over your weapons. At this stage the police have not announced what they intend to do, but there is a certain feeling that, despite the government’s denial, they are becoming more oppressive in its management of white South Africans. That this is just another attempt to disarm civilians” (634). Dit is bekend dat die polisiediens ondoeltreffend en korrup is; dat hulle nie vertrou kan word met die veilige bewaring en vernietiging van vuurwapens nie; dat vuurwapens uit polisiebewaring gesteel word en dat sulke wapens soms vir eie gewin verkoop word en in die hande van misdadigers beland.

    Dit is ‘n bedenklike situasie. Die polisie kan nie met die beveiliging van blankes se lewens en belange, bv eiendom, vertrou word nie. Die polisiediens faal dus in die doel waarvoor hy bestaan en waarom hy van owerheidsweë met die belastingbetalers se geld befonds word. Die ANC-regering kan allermins met die beveiliging van die blanke se belange vertrou word, soos duidelik blyk uit die beleid van onteiening sonder vergoeding. Die ANC-regering het van 2003 tot 2008 die kommando-stelsel, wat plase en hulle bewoners sedert die 1770’s doeltreffend beveilig het – dus ook tydens die terroristiese aanslae – uitgefaseer. Sedert 2008 het plaasaanvalle eksponensieel toegeneem. Deesdae is die polisie veronderstel om die werk te doen wat eens deur die kommando’s gedoen is. Oor die vyandiggesindheid van die ANC en die EFF jeens die blankes, veral die Afrikaners, kan daar myns insiens geen twyfel wees nie.

    Ná die onlangse algemene verkiesing het Pieter Groenewald, die leier van die Vryheidsfront Plus (VF+), aan boere gesê: “Vergeet van die kommandostelsel; dit sal nooit terugkom nie” (Netwerk24, 16 Mei). Groenewald plaas sy vertroue in die nuwe polisiestrukture wat glo intussen ontstaan het. Die VF+ het meer stemme in die afgelope verkiesing as voorheen getrek, maar boere het rede om teleurgesteld te wees insoverre hulle vertroue in die VF+ gestel het. Die VF+ streef deesdae daarna om die belange van alle minderhede op die hart te dra en hom nie meer eksklusief vir die blankes, veral die Afrikaners, se belange te beywer nie. In werklikheid het die VF+ ‘n enkele bestaansrede, naamlik om die blankes te dien. As nisparty kan die VF+ slegs as sodanige sinvol voortbestaan. As hy probeer om sy voetspoor te vergroot, sy fokus te verbreed en sy pro-Afrikaner-missie te verwater, is hy tot mislukking gedoem.

  • Leon Lemmer: Heart of darkness: Deel 2: As nuwe Suid-Afrika-letterkunde

    Leon Lemmer: Heart of darkness: Deel 2: As nuwe Suid-Afrika-letterkunde

    Eben Venter (gebore in 1954) het in 1986 na Australië verhuis maar sedertdien (periodiek) na Suid-Afrika (Prins Albert) teruggekeer. Hy en sy lewensmaat, Gerard Dunlop, het ‘n restaurant in Melbourne bedryf.* Venter het ‘n roman oor die nuwe Suid-Afrika in wording gepubliseer: Horrelpoot (Kaapstad: Tafelberg, 2006, 326p, R215; Amazon Kindle $24,15 – ook in Engels beskikbaar: Trenchman, 2008; Amazon Kindle $36,79). Soos Ingrid Winterbach word Venter deur literêre kritici as van die beste hedendaagse romanskrywers beskou. Albei irriteer my met hulle onsuiwere Afrikaans.** In Venter se geval is daar heelwat pogings tot mooiskrywery. Wat oneg aandoen, is die onrealistiese oordrywing van baie van die gebeurtenisse. Wat afstootlik is, is die buitensporige klem op liggaamlikheid/lyflikheid, veral ekskresies. In die boek is daar heelwat teks in Engels, asook in Xhosa. Laasgenoemde na aanleiding van die outeur se jeug in die Oos-Kaap. Horrelpoot was nie eintlik ‘n aangename leeservaring nie. In daardie opsig beveel ek nie die boek aan nie. Ek bepaal my hoofsaaklik by inligting oor die toekomstige Suid-Afrika soos deur Venter in die vooruitsig gestel.

    [* Na aanleiding van die jongste bekronings in die Afrikaanse letterkunde het ek my begin afvra: Behoort daar nie ‘n prys spesifiek vir heteroseksuele skrywers ingestel te word nie?

    ** Johannes Comestor het Winterbach se boek, Die aanspraak van lewende wesens (2012) bespreek en besware teen die gehalte van haar Afrikaans geopper (LitNet 22.10.2013). Chantelle Gray het Winterbach se geradbraakte Afrikaans teen hierdie besware verdedig (LitNet 7.07.2015).]

    “Sekere karakters en scénes … is herinterpretasies van [Joseph] Conrad se oorspronklike teks” (p 325), te wete Heart of darkness (1899) – Praag 27.04.2019. Elkeen van die dertien hoofstukke begin met ‘n aanhaling uit daardie novelle. Marlouw (Martin Jasper Louw), die teenhanger van Conrad se Marlow, is die ek- en hoofkarakter. Marlouw is op soek na sy suster, Heleen Spies, se seun, Koert, die teenhanger van Conrad se Kurtz. Marlow onderneem ‘n moeisame tog tot diep in die Kongo om Kurtz te vind. Op ‘n soortgelyke manier vertrek Marlouw uit Australië, waar hy en sy suster hulle as oud-Suid-Afrikaners in Melbourne gevestig het, na Suid-Afrika om Koert op hulle destydse familieplaas, Ouplaas, in die Oos-Kaap te gaan soek en moontlik na Australië terug te bring. In albei verhale is daar heelwat gerugte en bespiegelinge vooraf oor Kurtz/Koert, bv dat hy dood is, totdat Marlow/Marlouw hom vind. In die lande waar die twee verhale afspeel, onderskeidelik die destydse Leopold-Kongo en die nuwe Suid-Afrika in wording, heers daar haas onleefbare omstandighede.

    Marlouw is met ‘n gebreklike voet gebore. Hy is die horrelpoot in die boektitel. Sy neef, Koert, het gangreen in sy een voet. “Die kuit gaan definitief saam met die voet afgesit moet word” (288). Hierdie kreupelheid by albei dui moontlik op hulle beweerde apartheidskuld; dermate dat hulle nie normaal in Suid-Afrika kan funksioneer nie. Van Marlouw se voet word gesê: “Daar móét skuld gewees het. Snags die spalke, die leerbandjies en gespes gespan om die voet te probeer op- en terugbuig, bedags die potsierlike, ortopediese skoen” (140).

    Marlouw het hom aanvanklik verset teen sy suster te aandrang dat hy Koert moet gaan opsoek en haal. Hy sê: “Ek wou nooit weer teruggaan na ‘n land waar ‘n wit vel as teken van bevoorregting gesien word nie” (8) en “Here, laat ek die vaderland en Ouplaas nooit weer sien nie, laat ek my vir die res van my kortstondige aardse bestaan daarvan losmaak” (10). “Kaart en transport van Ouplaas is aan drie [swart] families oorgedra” (11). Dit het gebeur nadat die Landless People’s Movement die plaaswerkers opgestook het met die geykte leuen: “Julle baas het die grond van julle gesteel” (108). Die swartes op die plaas het hardegat met die blankes geword. Mildred, een van die swartes op die plaas, het met hierdie verwyt vorendag gekom: “Meer kos vir julle honde as vir ons en ons kinders op die plaas, julle honde het meer vleis geëet as ons, jy dink ek het nie gesien nie” (146). “Hulle nuutgevonde gesag moet met ou griewe uitgebalanseer word” (146). “Ek het die [swart] mense nooit geken of verstaan nie, selfs toe ek nog hier tussen hulle gewoon het nie” (52).

    “Toe die plaasaanvalle en grondeise begin toeneem, het ek en Heleen hom [Pappie] telkemale gesmeek om die plaas te verkoop … Ek was nooit bang ons sou alles verloor nie, ek het gewéét ons sou alles verloor … hierdie land is besig om te sink … Moes ons nou alles wat ons bereik het sommerso van die tafel afvee?” (208). Daar was dertien geslagte Louws in hierdie land (209). Ben, Marlouw se pa, “was bang ons Afrikaners word wortel en tak uitgewis. Dis die kern van my vrees” (211). Hierdie oervrees is glo in die brein, in die amigdala, gesetel. “Ek glo dat ons vanaf ons eerste vader wat hier voet aan wal gesit het, hierdie droom [van die oorlewing van ons spesie/blankes/Afrikaners] gehad het om ons teen lewensgevaar te waarsku … Dis aan ons gegee sodat ons kan opstaan, ons kan verdedig en kan oorleef. Maar dit lyk vir my of ons gefaal het. Die amigdala het ingesluimer. Ons het nie geluister nie, ons het die tekens nie reg gelees nie en daarom het ons nie betyds begin veg of padgee nie. Ons het handdoek ingegooi, ons het ons eie ondergang bewerk” (211-212).

    Marlouw se suster het haar Suid-Afrikaanse (bruin) huishulp, Jocelyn, saamgebring na Australië. Jocelyn verkies om net Engels met Marlouw te praat en Marlouw wil net Afrikaans met haar praat. “Sy moenie vir my kom vertel dis wat sy by haar eie huis praat nie” (14). Vandat Jocelyn in Australië is, “het haar velkleur al hoe bleker geraak” (15). Oor sy voorgenome besoek aan Suid-Afrika sê Joselyn aan Marlouw: “Hulle sal jou nie respekteer nie. Dis nie ‘n marshmallowland waar almal ewe soet wag sodat die wit meneer eerste kan inklim nie. Het jy al gedink hoe daardie mense jou gaan sien? Jy kan ‘n victim word … Daardie mense het self soveel behoeftes” (23).

    “Ek moet tot op Fidji kom om ‘n vlug na Johannesburg te haal. SAL-vliegtuie voldoen nie meer aan die standaarde van die Internasionale Lugvaartorganisasie nie en word my eie land se lugruim geweier” (36). Marlouw “slaan versigtig oor na Afrikaans” en sê aan ‘n mede-passasier, JL Smit: “‘Dis ‘n vlieënde doodskis, dié. Kyk hoe lyk die sitplekke. Ons moet seker maar ons gebede opsê’ … Daar is min van ons Afrikaners oor, en wie weet of dié een nog Afrikaans kan of wil praat” (36). Smit verkies om deesdae eerder in Angola te woon (37). In Botswana gaan dit ook beter as in Suid-Afrika (177). Oor Suid-Afrika sê Smit: “Daar is geen sentrale regering meer oor nie. Ná die [Koeberg-kernkragsentrale- (67)] ontploffing in die suide het dinge gou versleg. Meeste buitelandse beleggers het toe padgegee … hoe dieper jy die binneland invaar, hoe skaarser raak die dinge wat jy nodig het om te oorleef. En ek praat nou nie van ordentlik leef nie. Ek praat net van leef” (37). “As jy eers daar aangekom het, moet jy vir jouself kan sorg, dis die belangrikste” (38). “Die wit mense wat oorgebly het, bly oor omdat hulle nie kan padgee nie. Hulle is laer as die armblankes van destyds” (40).

    Daar is nood (58), lyding en oorlewingsangs in Suid-Afrika (56). “Daar’s geen twyfel nie, bekommernis is ‘n vorm van ongeloof” (46). Marlouw verlang na “‘n juweeltjie nostalgie uit daardie [goeie ou] dae” (54). “Tyd vir gewetes is verby” (56). “Die kort geskiedenis van ons voorgeslagte” was “slegs ‘n asemteug lank” (49). Nou: “Daar’s siekte in daai land wat handuit geruk het” (4). “‘n Mens moet maar hard raak, anders gaan jy dit wragtig nie maak nie” (56). “Daar is te veel mense wat jy probeer help” (92). “Gee my ‘n paar dae, langer gaan die beelde van dié mense nie by my boer nie” (57). Marlouw haal ‘n Rooikat-taxi op Bloemfontein se lughawe – die Afrikaanssprekende bestuurder praat aanvanklik Engels. (Ek het onlangs ‘n minibustaxi met die gepaste naam van Stoutgat gesien.) “Sy taxi is ingerig met musiek – voloop en rondom” (55). Daar is nie meer televisie nie; net radio af en toe. “Daar is dan nie eers meer ‘n telefoondiens nie” (198). “Die krag kom net party dae, en hou nooit langer as tot by vyfuur in die middag nie” (95). “Min elektrisiteit. Lang, donker nagte volg al korter opmekaar” (70). In plaas van elektrisiteit is daar kerse, olielampe en paraffien-yskaste. Daar is geen geld oor in die staatskoffers nie. “Al hoe meer mense [het] op welsyn begin staatmaak” (61). “Daar het niks van die hospitale oorgebly nie” (90). Bull Brand bemark nou “Pap & Meat” (83).

    Petrol is onbetaalbaar duur. “Snags durf niemand … die paaie aan nie” (67). Marlouw koop vir hom ‘n bakkie in Bloemfontein en reis suid na Aliwal-Noord. “Die bakkie styg en val soos die teerblad meegee en later heeltemal verdwyn, iets wat ek nie sou kon voorspel nie, al wou ek ook. Dis die ene gruis, slaggate en groot, los klippers” (75). Later val die bakkie “tot op diepwatervlak waar die teer sowel as die gruisbolaag heeltemal weggevreet is en die pad so ver insny dat ek tot op vensterhoogte onder die oppervlak ry. Hier kom ek op yslike slaggate af, groot genoeg om ‘n uitgegroeide boerboel in weg te steek” (75). Om Marlouw is daar verskroeide aarde. “Die asveld waardeur ek vandag gery het, die manier waarop die landskap haar aan my wou wys, wou hê dat ek niks van die voortyd meer herken nie” (99).

    Op Smithfield is daar ‘n Skandinawiër wat sê sy “restaurant is maar net my poging om ‘n bietjie beskaafdheid te bewaar” (87). Hy “was reg, dit was ‘n [Europese] kultuur wat nooit by hierdie land gepas het nie, van die heel begin af was dit ‘n onmoontlikheid om dit hier vol te hou … Alles tot niet” (158). In sy gedagtes hoor Marlouw hoe sy ouma Attie dit beaam: “Dis alles tot niet” (160). Marlouw het tydens sy bevryde tyd in Australië terug aan Suid-Afrika gedink: “Ek het altyd die gevoel gehad dat ek nie in daardie land hoort nie, dat my mense, my voorgeslagte ook eintlik nooit daar gehoort het nie … En wie is jy? Ek het nooit êrens ingepas nie” (163).

    “Jy hoef nie eers self te roei nie, spoel sommer saam” (57). Marlouw verset hom hierteen. “Hoop. Iewers moet daar ‘n bestemming wees. ‘n Plek waarheen mens kan gaan. Iets wat nog die moeite werd is … die wete dat daar nog iewers iets beter bestaan” (58). “Die moeite wat ek het om die vloed terug te hou, teen die gety in te swem en te keer dat ek saam wegspoel. Ek mag my nie oorgee nie, ek het nog oorgenoeg wilskrag om af te klim” (59). “Probeer om hulle oë te vermy. Ter wille van jou sieleheil, glo my, is beter so … jy kan vir die mense jammer voel. Jy kan probeer om iets vir hulle te doen, maar hulle het nou te veel geword … Dis die angs dat ek gaan wegspoel saam met hulle” (60). “Die reëls van die spel het soveel verander dat ek alles weer van voor af moet leer” (112).

    Nadat Marlouw in Aliwal-Noord oornag het, vat hy die Steynsburg-pad na Maitland, die dorp waar hy grootgeword het. Dit is in werklikheid Burgersdorp, die outeur se geboortedorp, wat maklik herkenbaar is vanweë die verwysing na “die afkop-marmervrou, die ou Afrikaanse [eintlik Hollandse] taalmonument” (163), onthul in 1893. Die Britte het die monument tydens die Anglo-Boere-oorlog geskend. “Die Nederduitse Gereformeerde kerk het ‘n staal-en-lemmetjiesdraad-omheining” (110). “Solank ons net die Huis van die Here teen die oormag kan beskerm” (111). Die burgemeester, Mervyn Jantjies, vra of hy “die komende winter maar die kerkbome vir brandhout kan gebruik. Toe skrik die gemeente, hulle sien die wêreld het radikaal verander” (111). Die statige Gereformeerde Kerk is ‘n weeshuis. Aan ‘n winkeleienaar sê Marlouw: “Mister Wesley, I am shocked about the state of this town … Daar’s dan niks oor nie … I am in a constant state of readjustment as no answers and no solutions are apparent” (169). Wesley sê hy het besluit om hom eerder te laat veras as om begrawe te word. “No one wants to be buried in the graveyards anymore. Oh, it is a sin against God what is happening out here” (170).

    Op Ouplaas aangekom – soortgelyk aan die plaas waarop Venter grootgeword het – merk Marlouw op: “Alles kaal, g’n boom soos in die voortyd toe die veld hier sonder huis of skuur of kraal gestaan het” (118). “Daar is, God vergewe die byl, geen enkele boom meer oor nie” (118). “Koert is nêrens te siene nie” (118). “Hy is hier, maar jy kan hom nie nou sien nie. Jy kan hom net sien as hy vir jou laat roep” (127). “Ek kyk hulpeloos om my rond waar die kinders en opgeskote meisie-ma’s en pluimvee en brandsiek brakke en verveerde katte ronddwaal of sommer op ‘n plek gaan staan sonder rigting of rede. Wat doen jy in godsnaam as jy so arm is dat jy niks het en niks het om te doen nie – alles is gedaan, alles tot niet sodat die werf byna onherkenbaar is” (119).

    “Wat die plaas betref, het ek reeds genoeg gesien: die veld is vertrap, die watertafel laag, alles tot op die nerf toe verinneweer. Die mense op Ouplaas het min oor om van te lewe en die bietjie wat daar is, gaan hulle nie ver bring nie” (165). “Op ‘n afstand hou die swerm aasvoëlkinders ons almal dop” (161). “Ek huil” (119). Mildred, een van die nuwe eienaars, sê: “Tyd vir huil is verby … Dis nie meer jou mammie en jou pappie se plaas nie. Óns bly nou hier, sak en pak. Maar ons is dolgelukkig” (119). “‘Mildred,’ sê ek by gebrek aan iets anders om te sê – ek wou nooit weer enigeen van hulle gesien het nie, ek wou dít nooit sien nie – ‘ek is nou hier’” (119).

    Die plaasopstal is in vier verdeel “om plek te maak vir die behoeftes van drie families, asook vir Koert Spies” (122). Koert het sy deel deeglik afgeskei deur dit aan die huiskant toe te messel en sy voordeur met ‘n veiligheidshek te beskerm. Al die familiemeubels word deur Koert in sy deel geberg. Die nuwe eienaars het egter op die gordyne beslag gelê en daarvan klere gemaak. “Van die ruite is gebreek en met hardbord of swart plastieksak bedek” (139). “Hier is húlle baas, dit is húlle huis. As daar gesê gaan word hoe dinge hier gedoen moet word, dan is dit hulle wat gaan sê” (129). Marlouw kry ‘n matras waarop hy in die kwartiere van een van die eienaars kan/moet slaap. “Dis die eerste keer in my lewe dat ek so deur mense verswelg word, elkeen met sy arms en hande en bene en voete reg om en by my. Hier moet ek wragtig uit, anders gaan ek ‘n floute kry” (128). Mildred sê: “Ons is te deurmekaar geknoop om ons van mekaar los te heg, slegs saam kan ons vorentoe beweeg” (129). Dit klink bekend.

    Koert het “nie eers die moeite gedoen om te kom groet nie” (129). “Ek sal my kans met Koert afwag. Dis duidelik dat hy hier op Ouplaas ‘n besondere plek vir hom ingepalm het” (131). “Niemand mag blykbaar enigiets sonder Koert se toestemming doen nie” (132). Wat Koert gedoen het, is om ‘n florerende veehandel op te bou. “Hy het naderhand skape by ander plase aangekoop en op Ouplaas kom vetmaak om vleis aan die abattoir te lewer” (175). Die omgewing was van hom vir vleis afhanklik. Met sy geld het hy invloed by die eienaars van Ouplaas gekoop deur vleis, drank en ander geskenke aan hulle uit te deel. Op hierdie manier het sy woord wet op die plaas en selfs in die distrik geword. “Ag, Mildred … Jy praat van júlle plaas, maar intussen is dit Koert wat julle hiet en gebied” (265).

    “Vreemdste van alles is dat die erfgename van die plaas, die wetlike erfgename, toegelaat het dat hy maak soos hy lekkerkry” (267). “Hy het ons baie gehelp, hy help almal” (152). “As dit nie vir Koert was nie, dan was daar al lankal niks meer hier op Ouplaas oor nie” (174). Koert het die wit/swart-grens oorgesteek deur een van die jongvroue op die plaas, Esmie Phumzile, tot bywyf en “prinses van die werf” te maak (120). “Koert trek haar voor en stop haar geld in die hande” (148). Sy dra duur klere maar is siek aan vigs. “Het Esmie dalk die virus by jóú opgetel, Koert?” (261). Esmie sê aan Marlouw: “Mense raak skoon opgewonde oor vars nuus. In die leë aande wanneer ons niks het om te doen nie, maak ons onsself daarmee vol. Dis een ding wat armoede nie van ons kan wegneem nie en wat ons nie siek maak nie. Vertel my hoe is dit daar anderkant” (130) in Australië.

    Spoedig word dit vir Marlouw duidelik dat Koert siek is, belangstelling in die plaas verloor en in onaktiwiteit verval het. Nou verwag die swartes dat Marlouw moet regmaak wat op die plaas verkeerd is en hulle aan die lewe hou. “Ons moet daardie trekker weer laat regmaak, Marlo’tjie” (129). Die skape vrek op ‘n streep. Marlouw word gevra om doseermiddel op die dorp te gaan koop. Na verloop van dae het hy nog nie eens vir Koert te siene gekry nie. Marlouw antwoord: “Laat weet vir Koert hy moet hom gereed maak en ‘n tyd sê waarop ek hom kan groet en met hom praat. Dan sal ek julle help en kan ons die dous gaan koop” (149). Die volgende probleem wat voor Marlouw se deur gelê word, is “die windpomp werk nie meer so mooi nie” (153). “Sy pype lek … waar gaan ons geld kry om hulle reg te maak of nuwe pype en [rubber]sole te koop?” (154). “Dis nou net een windpomp hier in die Huiskamp wat werk” (154). “Die twee fonteine [het] lankal opgedroog” (155). Marlouw sê: “Julle maak seker grappies. Ek sal nooit weer hier kom bly nie. Ek weet nie eers hoekom ek my bekommer oor julle en julle vee nie” (154).

    “Nie een van julle weet waarmee julle besig is nie” (155). “Ek is die pad byster, ongeduldig met myself, geïrriteerd met my sorgsaamheid … Ek is besig om stroomop te neuk om skaapdoseermiddel te gaan haal – is dit waarom ek na hierdie land gekom het? Om deur ander oorlewingstake opgeslurp te raak. My erbarmlike hart te oefen en uiteindelik af te gee: Hier, neem dit, ek het eintlik gekom om julle te help” (155). Naas die doseermiddel moet hy ook meel, koffie en suiker koop. “Ek is nie hier om julle los te koop nie” (168). Een van die swart plaasbewoners sê: “Marlo’tjie, dis ons land dié. Ons het ons eie rules. Jy moet nou nie vir jou opwerk nie, Marlo’tjie” (168). Wat doen die swartes terwyl aksie en geldbesteding van Marlouw verwag word? “Die winterson is op sy geselligste en almal sit en bak op die stoep agter die kombuis … Laat ons die bietjie hitte van die son geniet, vanaand slaap ons weer op ons dun, koue matrasse” (170).

    “Hulle verdra my nie regtig hier nie. My teenwoordigheid het die verlede opgediep” (172). “Ek moes nooit gekom het nie” (173). Marlouw word verwyt: “Julle wit mense het altyd so min tyd en so baie goed” (172). “Die hand van die patron [donateur] wat altyd oop is, wat altyd gee. Waarom sal ons dan nie sit en wag dat die tyd omgaan nie. Marlo’tjie het teruggekom om ons te kom help” (173). Esmie sê: “As jy en Koert die dag hier loop, vrek ons almal op ‘n hoop” (174). Maar die oudste swarte op die plaas, ouma Zuka, noem wit mense mzungu. “Semanties hoort dit nie by die term ‘mens’ nie. Net Afrikane kwalifiseer as abantu, as mense. Ek, met my wit vel, en Koert, val buite die menslike kategorie. Vir ouma Zuka is ek en Koert mzungu, ‘n onding, ‘n soort nie-mens” (181).

    Twee polisiemanne kom op Ouplaas aan en beskuldig Marlouw valslik daarvan dat hy sy bakkie gesteel het. Koert stuur een van die plaaswerkers om die polisie om te koop en Marlouw los te kry. “Koert het gesê ek moet die vleis bring dat jy nie vassit in die tronk” (192). Dit is die swartes wat hiet en gebied en Marlouw wat iets probeer uitrig. “Eers spit ek al die onkruid uit, dan dolwe ek die grond om en maak beddings reg vir saai. Ek het al drie klaargemaak, vir wortels, pampoen en tamaties” (204). Op die vullishoop het hy “op veertien boerpampoenpitte afgekom” (204). Daar is nie meer brandhout vir die kombuis nie. “Weet jy wat, Mildred? Ek is moeg vir almal van julle. Hier’s baie wat jonger as ek is en jy vra vir my om hout te gaan maak?” (230). Tog sê Marlouw: “Ek sal gaan hout haal” (205). Marlouw het ook die slaapkwartiere wat hy met die swartes deel, reggetrek. “Ek het vandag my bed opgemaak en November se woonruimte ‘n bietjie aan die kant gemaak. Ek het ‘n kledingstuk opgevou, Pilot se Nikes langs mekaar geplaas, sy beddegoed uitgeskud en lug gegee, toe uitgevee” (226).

    Terwyl Marlouw hout in die veld versamel, kom daar ‘n blanke vrou te perd aan. Sy woon op ‘n buurplaas. Sy sê: “Nie een van ons [blankes] wat [in die land] oorgebly het, kan dit meer bekostig om Samaritaan te speel nie. Daar is te min van alles” (217). “Die Afrikaners het soos die Jode hulleself aan ‘n magtige diaspora uitgelewer en die bloedrivier vir goed verlaat, maar anders as die Jode het hulle selfs hulle taal soos mufbrood op die water gegooi, snel drywend en stroomaf sodat van die woorde binne die taal, woorde wat almal eens op ‘n tyd onthou het, al vinniger weggevloei en onderwater begin vedwyn het. Dan onder en dan bo die water soos vingervissies, soms kon jy hulle spatgeluid net nog onderskei, maar soos die geringste waterlewe het hulle ook verdwyn om nooit meer gesien of gehoor te word nie, vinniger en in groter getalle, sodat hulle teenwoordigheid altyd geringer geword het, altyd maar vaer totdat daar g’n enkele taal of tyding meer van hierdie woorde se bestaan oorgebly het nie” (219). “Sy moet tog weet dat die bloed- en woordbande waarop sy sinspeel, iets van die verlede is” (219-220). Sy antwoord: “Tye het so verander, ek was vir ‘n oomblik meegevoer, ek het vergeet dat die ou dae vir altyd verby is” (220). “Daar het niks meer warm of lekker vir ons oorgebly nie” (222). Sy vertel dat haar man skape steel. “Of jy baklei volgens die heersende reëls, of jy gaan tot niet … Daar bestaan nie meer iets soos gewete in hierdie land nie” (223). “Ons menswaardigheid, dié het ook later in die slag gebly” (224).

    Na verloop van dae, “afgeleef van die antisipasie, van die triestigheid van alles” (242), staan Koert uiteindelik ‘n oudiënsie aan Marlouw toe. Koert lê in sy bed. Hy is erg oorgewig, “‘n logge gestalte soos dié van ‘n varkbeer” (183), ‘n “wanstaltige kolos” (245). Dit is omdat hy, soos hulle almal, twee keer per dag eet: “pap vir ontbyt en saans pap en sous” (182). Weens sy buitensporige gewig en sy besmette voet, kan Koert nie meer loop nie; ook weens dranksug. “Hoe’t jy so vet geword, man? Dis godsonmoontlik om jou te hanteer soos jy nou is” (261). “Ek kannie meer nie staan nie” (253). Koert het “die stem van ‘n vertraagde” (244) en praat ‘n mengsel van Afrikaans, Engels en Duits. “Whaz left for Koert … Eintlik fokkol-hol … nothin’ left to salvage. Alle hoop in sy malle moer” (246). “Die vrees dat die man met die mes by die bed van die voorvader die oorhand sal kry en dat daar niks van ons gaan oorbly nie: hier is dit nou, die niks, in groot maat. ‘n Misbaksel wat net ‘n spoegie van die oorspronklike taal behou het” (246).

    Koert sê vir Marlouw: “Lag jou whiskers af, maine bradder. Van lag kom skyt, sien jy wat ek nog kan ge-remember kry. Julle-se taal wat julle so geshape en gedress en opgeprop het. Vir wat? Eintlik vir niks … ek is hy, ek is die taal, die volk, ekke is julle-se fear … die very heart of darkness wat geremyn het” (254). “Daar’s ni a past en no future hier nie” (256). “Ek vrek, ekke … My kingdom came and went. Ek sense dit nou, they’re starting to lose respects. Dollars is op, vlys is gedaan … Ekke’t alles vir hulle-se gegee wat ek kan, alles” (258). Wanneer ‘n blanke nie meer gee nie, is sy tyd verby. Koert “sê sy hele lewe is ‘n flater” (268). “Dis poegaai met als … Jy praat jou bek verby, gestuff met ‘n taal enne attitude wat nie meer hier belong nie” (260). Marlouw vra: “Wat het van jou geword, Koert? Wat het van ons geword?” (256). “Dis verby met Koert en dis verby met my, met ons almal, maar wie gee op die oomblik vir die almal om?” (256).

    Marlouw glo sy pa wil niks met sy kleinseun, Koert, te make hê nie. “Hy is ‘n deurbringer wat sy moedertaal weggegooi het. Sy geslag het ons herkoms vertrap. Nekomgedraai. Ek ag hom nie as ‘n Louw nie … [Hy is] ‘n Basterafrikaner, skuim” (212). Dan kry Marlouw in sy gedagtes hierdie opdrag van sy pa: “Ek wil hê jy moet teruggaan na die begraafplaas op oupa Rhymie se plaas, daar waar ons begrawe lê. Gaan verwoes alles, alles. Steek die kransies aan die brand, vee die hele begraafplaas plat. Ek wil hê daar moet g’n niks van my en Mammie en ons familie in hierdie land meer oorbly nie … Ek weet jy twyfel aan die rede vir jou koms na die vervloekte land *… Gaan nog vandag en maak daardie begraafplaas gelyk met die grond. Dis die laaste ding wat ek van jou vra, my kind. Laat my in vrede rus, in Godsnaam” (213). “Koert het Pappie en Mammie se aardse nalatenskap onteer … Die enigma van Koert Spies, die wete dat hy, sy soort, die laaste van ons nageslag was wat daar oorgebly het – dit was so, maar ek kon nie daarmee vrede maak nie” (269). [* Nie meer FA Venter se Bedoelde land (1968) nie.]

    Koert wil saam met Marlouw gaan om die familiebegraafplaas op sy oupa se eerstydse plaas te vernietig. Die swart woonbuurt sterk tot by die ringmuur. Grafskenders en kisdiewe is daar bedrywig. ‘n Draagbaar word geprakseer en met die hulp van verskeie persone word Koert, “die homp mens” (271), “die groot logge liggaam” (272), en sy matras op die bakkie gelaai; ook ‘n byl, voorhamer en sakke vleisbene. Toe die swartes in die buurt agterkom dat Koert agterop die bakkie is en hy hulle opdrag gee, help hulle met oorgawe aan die vernietiging van die grafte. Koert sê: “Hierso is julle-se long awaited vlysbene. Juicy, cummin fetch. Indulge yours, wretched of the earth” (275) – ‘n verwysing na Frantz Fanon se boek. Die vleisbene is egter nie genoeg vir almal nie. “Jy weet nie wat die mense alles wil hê nie” (279). Die swartes word al meer aggressief, gooi klippe na die bakkie en val vir Koert aan. “Almal in hierdie land is voortdurend uitgelewer aan die dood” (284). Hulle albei keer darem lewend terug na Ouplaas.

    Die laaste windpomp, die een wat water aan die plaashuis voorsien, is nou ook stukkend. “Dis klaar met die mense op Ouplaas” (284) en die swartes lag daaroor. Mildred sê: “‘Water, Marlo’tjie. Die put is in die kalf,’ probeer sy vir Mammie namaak en kom vat aan my arm, sy’s desperaat. ‘Jy moet ons help’” (285). “Nuwe ysterpyp en [rubber]sole. Maar jy kry dié goed nie op Maitland nie. Jy sal na ‘n ander plek moet ry. Bloemfontein sal nog hê” (289). Marlouw het egter genoeg van hierdie parasiete gehad: “Vergeet dit. As julle dink ek gaan Bloemfontein toe jaag om vir julle windpompparte te gaan koop en weer met die einste parte terugry – Mildred, julle moet nou mooi luister: as ek weer in Bloemfontein kom, is ek klaar met hierdie land. Dan vlieg ek met die vliegtuig weg. Ek kom nooit weer terug nie” (290).

    Koert besef dat hy én Ouplaas aan hulle einde gekom het. Marlouw: “Dertien geslagte en drie en ‘n halwe eeu op die kontinent kom tot ‘n einde. Ander gaan hier voortplant en -leef, maar óns sal nie. Ek en my mense het vir goed hiervandaan verdwyn” (297). Vir oulaas reël Koert ‘n groot partytjie op Ouplaas. Voertuie bring mense van elders. Daar is drie kleingoed agter in ‘n motor. “‘Hier,’ roep sy [Mildred] na my om hand by te sit met die bloedjies. Ek en Mildred dra hulle in ons arms aan” (293). November, ‘n swarte, sê: “Die Here sal ons nie weggooi nie, ons is sy mense” (297). Hulle wag op die verskyning van Koert. Mildred sê: “Hierdie nag gaan nog lank nag maak voor die dag kom. Ag, hy [Koert] kan ook wegbly, die dag van môre, ons het hom nie meer nodig nie” (299-300). “Teen môre gaan daar net as en stof oorbly” (303).

    Uiteindelik daag Koert op. “Hy kruip, hy sleep homself voort” (303). Hy dink hy is steeds “die ware Jakob, die outentieke, wit meester” (305). Maar ouma Zuka sê: “Hierdie mzungu is ‘n ongedierte wat op julle mensewerf kom bly het” (306). Koert is nie meer bruikbaar nie. Sy nut is uitgedien. Die swartes steek Koert met ‘n mes dood. “Waar gaan hulle water vandaan kry om hulle moordenaarshande af te was?” (311). Soos by Kurtz (“The horror! The horror!”), is Koert se laaste woorde: “Die horrel, die horrel” (310) – die afgryslikheid en natuurlik ook ‘n sinspeling op die romantitel, Horrelpoot. Kurtz verwys na die afgryslik wat blanke koloniste in die Kongo geskep het. Koert, daarenteen, gee uitdrukking aan die volslae gemors wat swartes van Suid-Afrika, ‘n eens beskaafde Europese land, gemaak het. Marlouw wat, soos Koert, die swartes ook nie meer wil help nie, moet vlug vir sy lewe. Esmie wil saam met hom Australië toe gaan. Haar troefkaart is: “Jy moet my saamvat, ek het Koert se kind” (312). Maar Marlouw antwoord: “Hulle sal jou nooit binnelaat nie” (312). “Esmie het familie geword. Die veertiende geslag sal in hierdie land gebore word” (313).

    Terug in Australië vertel Marlouw so min moontlik ongure besonderhede aan sy suster, Heleen. “Niks oor Koert se voorkoms, niks oor die omgewing waar hy gelewe en gesterwe het … nie” (318). Heleen is meer begaan oor haar hond wat dood is as oor die dood van haar seun, Koert. Sy stel eerder belang in wat Koert van haar gesê het: “Het Koert oor my uitgevra?” (317). “Het hy na my gevra toe hy sterf?” (319). “Hy was toe al baie ver heen, Heleen, dit moet jy goed begryp. Daar het allerhande woorde by sy mond uitgekom. Jy sou amper kon sê, uitgeborrel. En ja, een van die woorde was jou naam” (319-320). “Ek kom vinnig orent en tree weg van haar en my noodleuen en probeer myself tevergeefs vergewe” (320). “Sy gaan tot die bitter einde lojaal teenoor haar eniggeborene bly” (319).

    Die vlermuise het eerste in die verlate huis op Ouplaas ingetrek. Die sinkplate van die dak is weggery. Miere het die opstal ingeneem. Paddas, skilpaaie, bosduiwe, springhase en springbokke het hulle verskyning in die veld gemaak. “Maar g’n mensespoor of mensestem ooit weer op daardie stuk aarde nie. Die naam van die plaas ook al lank vergete. Bid jou aan: wind dwarsdeur die murasie van die opstal asof daar nooit ‘n mens gewoon het nie” (323).

     

  • Leon Lemmer: RW Johnson: Die nuwe Suid-Afrika, ‘n nagmerrie

    Leon Lemmer: RW Johnson: Die nuwe Suid-Afrika, ‘n nagmerrie

    Dit is moeilik, selfs onmoontlik, om ‘n lys saam te stel van die verliese wat Suid-Afrikaners sedert 1994 gely het. Uit die blanke oogpunt is die verlies van ‘n gemeenskapslewe een van die sake wat my die meeste hinder. Daar was pragtige stede en dorpe met ‘n Europese atmosfeer. Die plattelandse dorpe het hoofsaaklik Afrikanersakeondernemings gehad. Die dorpe was skoon, ordentlike, veilige plekke, grootliks vry van misdaad. Die plaaslike owerheid is deur blankes beheer, bv ‘n eerbare burgemeester en ‘n bekwame, opgeleide stadsklerk of dorpsbestuurder. Elke dorp het grootliks aan homself behoort en sy eie heil uitgewerk. Goeie, bekostigbare, betroubare munisipale dienste is gelewer. Dit was aangenaam om in so ‘n omgewing te woon. Daarna het die hele atmosfeer verander. ‘n Ander manier van dink en doen is deesdae aan die orde van die dag en dit is nie ‘n beter manier nie.

    Nadat die land in 1994 mandaatloos aan swartes oorgegee is, het die (midde)stede en dorpe beheer oor hulleself verloor. Enersyds is metropolitaanse gebiede geskep deur middestede en die omliggende gebiede elk onder ‘n enkele owerheid in te dwing. Andersyds is groepe dorpe in makro-munisipaliteite saamgegroepeer. Die hoofmotivering hiervoor was dat daar nêrens in die land ‘n plaaslike owerheid mag wees waar die nie-blankes, veral die swartes, in die minderheid is nie. Die gevolg was dat poste in al die plaaslike owerhede meesal deur onervare en onkundige nie-blankes, veral swartes, verswelg is. Die koste van munisipale bestuur en administrasie het eksponensieel gestyg terwyl die gehalte van die dienste dramaties gedaal het. Die blanke belastingbetalers is die hoofverloorders omdat hulle al hoe meer in ruil vir al hoe minder moet opdok terwyl hulle, danksy FW de Klerk en sy groepie meelopers, geen deurslaggewende beheer oor die verslegtende situasie het nie.

    Dit is nie net die plaaslike owerhede wat in die hande van veral swartes beland het nie, maar ook die sentrale en provinsiale regerings. Immigrante stroom meesal onwettig uit veral die res van swart Afrika en die Indiese subkontinent die land binne. Hierdie inkommers is oorwegend ongeskoolde mense vir wie daar plaaslik geen aanvraag bestaan nie. Hulle plak, tree op as bv voertuigwagte, straatsmouse en misdadigers en misbruik gratis mediese en onderwysdienste. Die land het reeds miljoene werkloses wat die staatskas uitput weens toelaes waarop hulle aanspraak maak en as stemvee vir die ANC funksioneer. Tydens die “bevrydingstryd” het die ANC die plaaslike swartes geleer om nie vir munisipale dienste te betaal nie. Die meerendeel van hulle hou vol met hierdie onsosiale, misdadige gedrag terwyl die inkommers met hierdie parasitiese leefwyse akkoord gaan. Die resultaat is ‘n onhoudbare en onvolhoubare situasie. Gewelddadige diensleweringsbetogings deur nie-betalers is ‘n daaglikse verskynsel wat groot skade veroorsaak terwyl daar nie doeltreffend teen hierdie misdadigers opgetree word nie. Die relatief klein groepie belastingbetalers moet ook vir hierdie skade betaal.

    Seker geen plattelandse dorp kan meer daarop aanspraak maak dat dit ‘n goedversorgde blanke dorp is nie. Die sakeondernemings het in die hande van veral inkommers beland. Die tradisionele Afrikanerwinkels (met hier en daar ‘n Engelse of Joodse een) het plek gemaak vir bv Somaliese winkels waarin Westerlinge geen behae het nie. Selfs in die middestede en dorpe word daar geplak. Straatslapers is ‘n algemene verskynsel. Die strate en sypaadjies is dikwels onversorg en die paaie wat plekke verbind is vol slaggate. Betroubare, veilige openbare vervoer bestaan feitlik nie. Eie vervoermiddels kan nie eens meer snags veilig in die straat gelaat word nie. Ek onthou ‘n tyd toe motors nie gesluit is nie; toe motors uit gewoonte ongesluit in Adderleystraat in Kaapstad geparkeer is. Private sekuriteitsdienste het toe nie bestaan nie. Daar was bitter min misdaad. ‘n Doeltreffende polisiediens en regspleging het verseker dat enigeen, behalwe misdadigers, geluk onder die son kon vind.

    Dit is asof daar geen werklike besef is van die mate waarin die land binne ‘n kwarteeu agteruitgegaan het nie. Dit is asof baie inwoners hulleself probeer wysmaak dat ons omstandighede nie dramaties versleg het nie. Wat veral ontstellend is, is dat dit ook Afrikaanssprekende blankes is wat opportunities en met ‘n groot skeut valsheid voorgee dat al wat nodig is, is dat ons almal die bedenklike owerhede moet onderskraag; dat sodra die amptenare genoeg gesteel en KFC geëet het, hulle gaan lostrek om die nuwe Suid-Afrika “te maak werk” en dat ons almal dan een groot gelukkige familie saam met ons broers en susters in die res van Afrika gaan wees. Een van die opvallendste verskynsels in die swart sektor is die misdaadgeneigdheid, waarvan korrupsie ‘n voorbeeld is. Mense wat hulleself van 1994 af as bekleërs van die hoë morele grond bestempel het, het geblyk opperste misdadigers te wees. Ek dink nie enige blanke het by die intrede van die nuwe Suid-Afrika werklik besef hoe endemies swart misdadigheid op alle vlakke gaan blyk te wees nie. Die tyd toe Hans Strijdom (1893-1958, eerste minister 1954-1958) sy eie posseëls en koppiespelde gebruik en sy ampsmotor nooit vir eie gewin misbruik het nie, voel asof dit ligjare van die hede verwyder is. ‘n ANC-bewind was die laaste ding wat Strijdom sou koester.

    Hiermee het ek hoofsaaklik enkele van die sigbare verliese uitgelig wat ons sedert 1994 gely het. Van veel groter belang is die minder sigbare en onsigbare verliese wat Afrikaners aangedoen is. Daar is ‘n onoorbrugbare kloof tussen Afrikaners wat trots op hulle verlede én hulleself is en diegene wat die nuwe bedeling omarm en die skuldkultus aanhang pleks van skuldmoeg en gatvol vir die vyande van die Afrikanerdom te wees. Daar is Afrikanerkultuurverlies weens grondige wantroue in kerkgenootskappe wat die koers byster geraak het; dus van die smalle weg afgedwaal en die breë weg van globalisme van die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke en die Wêreldbond van Kerke betree het. Die ongedurigheid van die NG-gemeente Moreletapark met die NG Kerk kan onder meer hieraan toegeskryf word. Die NG Kerk is nie meer ‘n volkskerk nie. Daardie eer kom veel eerder die Afrikaanse Protestantse Kerk (APK) toe.

    Daar is die smart wat geradbraakte Afrikaans veroorsaak en die afskaling en selfs uitroeiing van Afrikaans in skole en aan universiteite. Daar is liggaamlike en geestelike vryheid en selfbeskikking wat deur Afrikaners koerster word maar waarop tans ernstig inbreuk gemaak word. Blanke woongebiede en eie skole is die minimum vereistes vir Afrikanerselfbeskikking. Inklusiwiteit, diversiteit en multi-kulturaliteit werk vernietigend in op Afrikaners se lewensruimte. Samevattend kan gesê word dat daar sedert 1994 ‘n hartverskeurende verlies aan (Europese) beskawing en selfs van doodgewone ordentlikheid, is. Deesdae dien brutaliteit as plaasvervanger vir beskawing. Gelukkig is daar steeds diegene wat kultureel onoorwinlik suiwer Afrikaners bly met onuitroeibare Afrikanerskap diep in hulle gees en hart en niere en wat hulle Afrikanerwees ook spontaan na buite uitleef.

    Daar is veral twee Engelstaliges wat ‘n meer realisties blik op die nuwe Suid-Afrika as baie van die Afrikaanse outeurs bied. Die een is Anthea Jeffery, wat uitstekende boeke soos People’s war (2009), The truth about the Truth Commission (1999) en BEE: Helping or hurting (2014) gepubliseer het. Die ander een is RW Johnson met voortreflike boeke soos South Africa’s brave new world (2010), How long will South Africa survive (2015/2017) en The African university? (2012). Laasgenoemde handel oor die Universiteit KwaZulu-Natal.

    Malegapuru William Makgoba, rektor 2004-2014, het gepoog om kennis van Zoeloe van al die studente en personeellede te verwag; klaarblyklik om blankes en Indiërs sover moontlik uit te werk. In sy jongste boek (kyk hier onder) skryf Johnson: Makgoba “had all but destroyed the University of KwaZulu-Natal (p 61). ‘n Mens kan jou afvra: Waarom het die eens Afrikaanse universiteite nie soortgelyke moed openbaar deur eentalige Engelse studente en personeellede uit te sluit nie? Die hoofrede hiervoor is dat ten gunste van swartes gediskrimineer word. Die nuwe Suid-Afrika het nie ‘n era van gelykheid en nie-diskriminasie ingelui nie. “Aspiring academics or researchers would find that many universities had a ‘blacks only’ appointments policy” (88), wat niks anders as blatante rassediskriminasie is nie. Die Wikipedia-artikel oor Makgoba bied interessante leesstof.

    Sowel Jeffery as Johnson het die tradisionele liberalisme as vertrekpunt en veroordeel apartheid met oorgawe, bv: “Apartheid was a dreadful, inhumane, and degrading system, but it was a long way short of slavery” (160-161). Johnson verwys sonder meer na “the nonsense of Bantustans” (201). Terselfdertyd is Jeffery en Johnson egter uitstekende waarnemers van die onverkwiklikhede en ongeregtighede van die nuwe Suid-Afrika, bv: “Ironically, the West and East Africans who throng to South Africa today have little or no sense of victimhood and frequently comment on how curious it is that black South Africans exhibit this trait so strongly, together with an accompanying sense of entitlement” (161). Die veronregting en bevoordeling van Amerikaanse swartes word deur die plaaslike swartes nageboots terwyl hulle en hulle voorsate nooit eens slawe was nie. Met verwysing na werkloosheid, wat tans die lot van minstens 10 miljoen in Suid-Afrika is (terwyl toegelaat word dat inkommers die land binnestroom), het Joan Robinson (1903-1983), ‘n marxistiese ekonoom, geskryf: “The misery of being exploited by capitalists is nothing compared to the misery of not being exploited” (161).

    Fighting for the dream

    RW Johnson (gebore in 1943) se jongste boek is Fighting for the dream (Johannesburg: Jonathan Ball, 2019, xii, 244p, R275; Amazon Kindle $12,18). Die hooftema is: Die 1994-droom het ‘n nagmerrie geword. “What this book is about is how it came to this. What are the real problems? And what will be necessary to fight for the dream?” (p 13). Die outeur was ‘n dosent aan die Universiteit Oxford en het soos baie ANC-kamerade in 1995 na Suid-Afrika teruggekeer, waar hy mettertyd al hoe meer ontnugter is. Johnson skryf vloeiend en onderhoudend. Die boek lees maklik en bestaan uit kort hoofstukke met onderhoofde. Die outeur is buitengewoon goed ingelig oor wat in Engels oor Suid-Afrika gepubliseer word.

    Let op hierdie ná 1994 gevonde realisme: “The uncomfortable truth has to be faced that the Afrikaner Nationalists were quite correct in their designation of their opponent: they pointed to the disasters wrought by African nationalists elsewhere and argued that if the ANC was allowed to come to power in South Africa, the results would be the same. For obvious reasons a large section of international opinion found it convenient to accept the ANC claims of exceptionalism. Nobody [?] today would argue that apartheid was ever justifiable, but it is a bitter truth for liberals in South Africa today (myself included) that in this respect, at least, their National Party opponents have been vindicated” (101). “The ANC has been in power for a quarter of a century and its policies have resulted in failure on almost every front” (116).

    Vir ingeligte lesers behoort baie van die inligting in die boek bekend te wees, maar dit word oortuigend en gesaghebbend in duidelike kontekste geplaas. Johnson is glad nie (meer) ‘n bewonderaar van die ANC nie. Hy kam al die staatshoofde sedert 1994 af, insluitende Nelson Mandela en Cyril Ramaphosa. Oor Mandela skryf Johnson: “South Africa’s downward slide began under him” (16). Suid-Afrika het ‘n “formerly developed country” geword (86). Die buitensporig groot kabinet word beskryf as “a forum where ignorance, incompetence and ideological blindness jostled to produce often extraordinary arguments and proposals” (3). “This was Mandela’s most damaging legacy: an overlarge and massively overpaid and underskilled bureaucracy” (18). “The ANC had always been squeamish about disciplining its own, so when the job had to be done it was invariably whites or Indians in the ANC who had to chair the disciplinary committee. In the case of Malema, the job was given to Derek Hanekom” (4).

    Johnson verduidelik hoe onseker Ramaphosa se posisie in die ANC is. Die ANC-parlementslede word deur die ANC-party uit Luthuli-huis bestuur. Die sekretaris-generaal van die ANC, Ace Magashule, en sy adjunk, Jessie Duarte, is Zuma-ondersteuners en eintlik teenstanders van Ramaphosa. Verder is die lojaliteit van Ramaphosa se adjunk, David Mabuza, onseker. Mabuza was ‘n Zuma-ondersteuner maar het tydens die 2017-ANC-kongres sy steun aan Ramaphosa toegesê. Dit was heel moontlik ‘n opportunistiese skuif. In die topses in die ANC-uitvoerende komitee is daar nou geen Zoeloes nie, terwyl die helfte Zoeloes was in Zuma se termyn (54). As ‘n Venda-stamlid kan Ramaphosa nie op substansiële stamsteun aanspraak maak nie.

    “Every possible sort of manipulation and vote-buying was possible in the election of delegates to the ANC conference” (6). Ook tydens die konferensie kan afgevaardigdes geïntimideer en stemme gekoop word. “Undeniably many votes were bought and many more were rigged” (52). Dit is amper ‘n wonderwerk dat Ramaphosa met 179 stemme gewen het; des te meer omdat Nomvula Mokonyane, “one of his [Zuma’s] strongest supporters, was made head of elections for the conference” (53). “Ramaphosa has no control over Luthuli House, the ANC’s headquarters office, and also is at the mercy of shifting majorities at the party’s NEC [National Executive Committee] meetings” (185).

    Oor die ANC se wapenskandaal skryf Johnson: “There were recurrent reports that he [Thabo Mbeki] received $20 million. It is highly probable that a considerable cast of lesser characters received pay-offs and that the deal also paid for the ANC’s election campaign in 1999, thus solving a major problem for Mbeki” (22). “There is little doubt that the vast amounts of money spent by government departments and SOEs [state-owned enterprises] in ‘wasteful and irregular expenditure’, noted every year by auditors, played a considerable role in funding the party, as well as filling many other private pockets” (23). “The ANC leadership had no objection to corruption in itself, only to its political consequences” (28). Korrupsie is ‘n endemiese probleem in ANC-geledere (28). “As much as R100 billion may have been stolen through state capture by the Guptas and others” (87). Sylvia Lucas, wat in 2014 die premier van die Noord-Kaap geword het, staan bekend as “‘the Fast Food Premier’, spending R53 000 on fast food in her first ten weeks in office” (47).

    Die vakbond Cosatu is soos die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party ‘n alliansievennoot van die ANC. Vakbonde is van die hoofstruikelblokke in die pad van ‘n vreedsame, voorspoedige Suid-Afrika. Die ANC-regering het nie die moed of oortuiging om bv buitensporige looneise teen te staan en onnodige poste te verminder nie. “The Eskom workers won a 7.5 per cent increase despite the fact that Eskom was 66 per cent overstaffed and even more overpaid” (76). Daar is 15 000 tot 20 000 onnodige Eskom-“werkers” (208). Die gemiddelde salaris van Eskom-werkers is glo R700 000 per jaar (109), dus R58 000+ per maand. Kan dit werklik die geval wees? Maar ‘n mens kan dieselfde vraag oor die volgende stel: In Februarie 2019 het Eskom se skuld R420 biljoen beloop (150). “Its debt was expected to soar to R600 billion by 2022” (151).

    Die buurstate van Suid-Afrika (Angola, Namibië, Zimbabwe en Mosambiek) wat ná 1974 polities onafhanklik geword het, het minstens een kenmerk gemeen: Dit gaan om die vestiging van ‘n welvarende swart opperklas en nie soseer om die lot van die armes te verlig nie. In hierdie opsig is die nuwe Suid-Afrika geen uitsondering nie. “Chiefs everywhere had begun to charge rent on land that had historically always been bestowed free, thus using their power to transform themselves into a wealthy landlord class” (92). Oor BEE (Black Economic Empowerment) word gesê: “The whole emphasis of the policy was bent towards the creation of black fat cats” (92). Daar is in werklikheid “a redistribution process from poor to rich” (83). “The only real attempt at redistribution towards the poor lay in the system of social grants, which at least kept many of the most poverty-stricken from starving. This was largely paid for by the minority of taxpayers” (92). Die groter wordende welvaartsgaping tussen ryk en arm word gerieflikheidshalwe maar valslik aan die eertydse blanke bewind toegedig. Die werkloses het van 3.7 miljoen in 1994 tot 9.6 miljoen in 2018 gestyg (86, 109).

    “Effectively South Africa is now run for the benefit of a smaller minority than it was under white rule” (90). Johnson noem die nuwe swart opperklas ‘n “bureaucratic bourgeoisie” (82). “In 1998/99 there were 1.17 million civil servants. By 2014 there were 2.161 million – 455 701 at national level, another 1 118 748 in the nine provincial administrations, 311 361 in local government and 275 851 in other government organisations (though not including SOEs). This was ludicrous overstaffing and featherbedding … by 2018 there were well over 2.2 million civil servants, earning average salaries of R338 000 per annum [R28 000+ per month]… ‘the largest gravy train ever seen in Africa’” (123-124). “Civil-service salaries take up no less than 35 per cent of the national budget, and year after year such workers enjoy inflation-plus increases, even when the economy is not growing” (90). Dit gebeur ook in die res van swart Afrika.

    Hierbenewens is daar ook ‘n tradisionele opperklas wat buitensporig baie staatsgeld inpalm: “By 2010 there were no fewer than 13 kings or queens in South Africa’s strange republic. In that year, it was decided to reduce the number to seven, but the pressure to increase that number again would be insistent” (92). Die ANC betuig graag lippediens aan die nuwe demokratiese Suid-Afrika, asof die regering (altyd) doen wat die meerderheid kiesers verlang. In werklikheid is die ANC “a naturally authoritarian movement” (94). Die land sit opgeskeep met “a Soviet-style democratic centralism. The party continued to view its electoral rivals not as opponents but as ‘enemies’” (95).

    “The real reason why, despite all the ANC’s averrals [assertions of truth], African nationalism in South Africa has taken an almost exactly similar course as it did in the rest of the continent is that once in power it is driven by the same politically dominant class, the bureaucratic bourgeoisie. Moreover, the explosive factor that drives them far off course is also the same, the almost irresistible (and apparently bottomless) appetite of that class for primary accumulation. The fundamental problem, of course, is that a bureaucratic bourgeoisie is not productive in the way that a commercial and industrial (or even agricultural) middle class is. Because it does not itself generate wealth, it is inevitably parasitic and can achieve its goals only through patronage and corruption” (106). Hierdie geneigdheid tot parasitering verduidelik deels waarom die Ramaphosa-ANC so entoesiasties oor die onteiening van blankes se eiendom sonder vergoeding is. ‘n Ander rede is doodgewone wraaksugtigheid.

    Die swartes word deur die ANC as die enigste egte Suid-Afrikaners en Afrikane beskou; dus “the assumption that the whites, Indians and even coloureds were mere settlers, not fully rooted in South African society” (108). Voorheen wou die bruines blank wees en het hulle geroem op moontlike blanke bloed in hulle are. Sedert 1994 probeer talle bruines ter eie bevoordeling om (generies) swart te wees en beklemtoon hulle die mate waarin hulle slawe- en ander swart bloed het. Die onregte en vergrype waaraan hulle blanke voorsate na bewering skuldig is, word hulle gerieflikheidshalwe nie toegereken nie.

    “In the quarter-century that followed the ANC’s accession to power, the black middle class grew at great speed. Primarily it was composed of the overpaid workers of the massively overstaffed public sector, particularly its affluent upper ranks, but increasingly a black business class came into existence, usually feeding off state and other public-sector contracts and the preferential procurement laws applied to both public and private entities” (108). Dit is dus nie primêr bv inisiatief, kundigheid en toewyding wat swart sakelui laat slaag en hulle welvarend maak nie, maar blatante ANC-bevoordeling; dus rassediskriminasie ten koste van veral blankes en Asiate.

    “Despite the theory that this patriotic bourgeoisie was merely afforcing the principal driver, the working class, it was apparent from the first that the former group was granted an absolute supremacy over the latter. Thus, for example, the forced sale of white farms to black interests invariably led to the loss of large numbers of farmworker jobs as production collapsed on the farms taken over, but usually the bankable asset of the land ended up in the hands of the black elite” (108). “Almost 90 per cent of the farms thus transferred have failed because farming is a highly specialised, competitive and tough business. In fact, relatively few Africans want to be farmers: far more want urban land or land that they can develop or sell for cash. Land is simply a proxy issue for feelings of black dispossession and inequality, feelings that can never be assuaged by any mere legislative proposal” (118).

    “An even more clear-cut case [than farms] was the mines, in which successive editions of a Mining Charter compelled higher and higher equity shares (30 per cent by 2018) for black investors. The result was to stifle the mining industry almost completely, and many thousands of mining jobs were lost. Clearly, these lost jobs mattered much less to the ANC than the help they were trying to give to would-be black capitalists” (108-109). Johnson verwys na die ANC se poging “to insert a new and parasitic upper social class – the owners of that 30 per cent equity share – into the existing social structure. In effect, the insertion of this new layer would destroy the profitability of the capital already invested in the mines” (109).

    “By insisting on the primacy of the interests of this would-be black bourgeoisie, the ANC guarantees that South Africa will be unable to compete internationally – after all, where else in the world do governments insist that investors simply give away 30 per cent of their equity?” (109-110). “The black middle class is clearly still, in Marx’s terms, only a class for itself – a multitude of individual interests all pushing and manoeuvring for personal advantage” (112). “What was missing was any conception of a national or common good” (112). “It is almost as if the ANC is intent on throttling the economy. Mining and agriculture are, after all, the historic mainstays of the economy and the Mining Charter and EWC [expropriation without compensation] seem almost designed to bring both to a halt” (121).

    Vergelyk dié hede met die goeie ou dae. “The group that the ANC and SACP misnamed as the ‘comprador bourgeoisie’ [kapitaliste met buitelandse bande], ie the white business classes, really constituted far more of a ‘patriotic bourgeoisie’. Over many generations the white and Indian business classes had built thousands of productive and lasting businesses, a powerful and independent financial sector, highly successful retail chains that fed and clothed the population and a successful commercial agriculture sector that grew the country’s food. These were deeply rooted institutions that had invested massively in South Africa over the years and had also contributed philanthropically to many schemes and NGO’s with the aim of furthering the national future. They had of course done this for profit and their ranks included the normal number of scoundrels, but their overall achievement was not to be denied” (112).

    “That old [white/Afrikaner] ruling class had many sins to its name [?] but over the 84 years since Union in 1910 it built a formidable infrastructure, a developed economy and a series of powerful and efficient institutions – the armed forces, Eskom, Transnet (including a large railway and port system), the civil service, a strong police force, a highly developed water distribution [and roads] system – and much else besides. It was able to do all this because it was a class for itself with a strong solidaristic consciousness of itself. This was crucial, for it ensured that individual or sectional interests within that ruling group were held in check and subordinated to a strong sense of a national interest” (122).

    “The new [ANC] ruling elite is a merely bureaucratic bourgeoisie … This group has no settled relationship with the forces of production in the way that a class of farmers or industrialists might have. Instead, it is an artificial creation, existing only on the taxes paid by old productive businesses and the white middle classes, which it resents and despises (though also seeks to emulate). It is pumped up in size and income purely as a matter of political fiat and without any regard to function or utility. Inevitably it is opportunistic, with its members continually seeking to build business careers by means of illicit family companies to which they attempt to divert state procurement. All attempts to prevent such practices have failed and, indeed, they are endemic” (123). “The [black] elite wants power not in order to use it to achieve various policy goals but simply in order to possess it, to be in charge, to get rich and enjoy the perquisites of office” (182).

    Aan die begin van die hoofstuk oor die DA (Demokratiese Alliansie) skryf Johnson: “As soon as the organisation grows to encompass all races, one begins to find separate racial caucuses forming” (127). Die DA het ‘n aparte swart koukus wat indruis teen die wese van ‘n (histories) liberale party (129). Aparte koukusse dui daarop dat mense naas gemeenskaplike belange ook groepbelange van ‘n eiesoortige aard het, bv ras-, etniese en kulturele belange. Wat plaaslik en elders (bv in Amerika) gebeur, is dat nie-blankes, veral swartes, die opsie van eie koukusse en verenigings gegun word as uitdrukking van hulle solidariteit, maar as blankes op ‘n soortgelyke manier uitdrukking aan hulle eiebelange gee, word dit as rassisme afgemaak.

    Weens algemene stemreg vir volwassenes sedert 1994, met alle stemme wat gelyke waarde het (die stem van die plakker dra dieselfde gewig as dié van die nyweraar – tipies nuwe Suid-Afrika-geregtigheid) is daar die volgende werklikheid waarmee alle politieke partye gekonfronteer word: “South Africa was now and forever an African-majority country” (128). Op grond daarvan het die DA besluit: “To be competitive a party had to have African leaders” (128). Dit is ook waarom die “nie-rassige” ANC nooit iets anders as ‘n swarte as leier sal hê nie. Die noodsaaklikheid van ‘n swart leier druis nie net in teen die ideaal van kleurblindheid nie, maar ook teen die DA se “principle of meritocratic selection for all posts” (128). Die punt is: Sedert 1994 is dit nag vir die plaaslike blankes, met die komplimente van die Nasionale Party se grondwetlike onderhandelaars.

    Weens sy ingesteldheid op die steun van swart kiesers het die DA swartes soos Lindiwe Mazibuko, Mamphela Ramphele en Mmusi Maimane voortydig in leierskapposisies gedruk. “It was a textbook case of how accelerated promotion through affirmative action can lead to overconfidence and an overdeveloped ego. For the curious nature of affirmative action is that even those who are most in favour of such a policy are wholly unwillling to believe that they themselves are affirmative action appointees” (130). Dít en die verwysing na “overdeveloped ego” laat my spontaan aan Jonathan Jansen dink. Teen die feite in (wat ek by vorige geleenthede verstrek het) beweer Jansen dat hy suiwer op grond van meriete as opvoedkunde-dekaan aan die Universiteit Pretoria en as rektor van die Universiteit Vrystaat aangestel is. Toets gerus hierdie waarheid: Hoe kleiner die ego, hoe groter die gees en hoe groter die ego, hoe kleiner die gees.

    Soos in sy vorige boeke beskou Johnson dit as (feitlik) onafwendbaar dat rommelstatus-Suid-Afrika boedel aan die Internasionale Monetêre Fonds (IMF) en die Wêreldbank sal moet oorgee. “An IMF bail-out looks increasingly likely” (143). Faktore soos gereelde salarisverhogings bo die inflasiekoers, lae produktiwiteit, minimum salarisse, stakings, meer as ‘n dosyn openbare vakansiedae, die behoud van oortollige personeel,* gratis tersiêre onderrig, die dalende landbou-opbrengs waarby al hoe minder boere betrokke is, asook endemiese korrupsie,** gaan die kameel se rug breek. “Just as pools of stagnant water inevitably attract mosquitoes, so in modern South Africa any large pool of capital – amased for whatever purpose, in a bank, trust, pension fund or state account – will attract looters” (146). In ruil vir geldelike hulpverlening sal die IMF vereis dat Suid-Afrika op ‘n gesonde ekonomiese grondslag geplaas moet word. Byvoorbeeld, Argentinië, met ‘n bevolking van 45 miljoen, is deur die IMF verplig om sy kabinet tot tien ministers te verklein. In Suid-Afrika, met ‘n bevolking van 60 miljoen, is daar naas die president en sy adjunk 33 ministers en 31 adjunk-ministers.

    [* “The commitment made [by Cyril Ramaphosa] at the jobs summit in October 2018 that there would be no retrenchments at all anywhere in the public sector” (183).

    ** “Only 33 out of South Africa’s 257 municipalities got a clean audit in 2018” (209).]

    “A key objective would be to make South Africa as internationally competitive as possible in order to maximise investment and job creation.* For a start, all taxes on investment would have to go. This would mean the abolition of BEE, of all rules governing racially directed procurement, of the Mining Charter and the various other industry charters, and also of affirmative action. This would doubtless produce some resistance, but once it became clear that these changes would vastly increase the number of jobs, that would soon fade away. South Africa needs to study such African success stories as Rwanda, Mauritius and Ethiopia – none of which allow any of these taxes on investment – and copy them” (164-165). “It would be pointed out that BEE and affirmative action were merely more recent varieties of social favouritism, akin to job reservation under apartheid, and that around the world most other countries had long since abandoned such practices. (The United States is a partial exception, but even there affirmative action is under attack almost everywhere.)” (165).

    [* “In the period 2008-2018 South Africa lost 300 000 manufacturing jobs – nearly 15 per cent of the total” (198).]

    Die afgelope 30 jaar het die Suid-Afrikaanse bevolking verdubbel. Daar is groot werkloosheid, ‘n nypende tekort aan behuising en ook waterskaarste. Desnieteenstaande stroom inkommers die land grootliks ongehinderd binne. “In March 2018 South Africa signed the African Continental Free Trade Agreement, which calls for the free movement of goods, capital and labour throughout the continent, a clear attempt to emulate the formula that has made the EU [European Union] a success. No one can doubt that freer trade and investment across borders would be beneficial, but for South Africa any agreement to a free movement of labour would constitute an almost suicidal triumph of ideology over common sense … if one does nothing, immigration control will be forced in the end through the explosion of xenophobic violence” (166-167).

    “Why, for example, are SAA’s [South African Airways] costs per seat-kilometer 53 per cent higher than the average of their international competitors? Why does it cost several times as much to build a kilometer of motorway in South Africa as it does in the USA, despite higher American wages? Why are South African port charges and airport charges among the highest in the world? Why are South Africa’s educational levels among the worst in the world despite one of the highest proportions of GDP [gross domestic product] spent on education?” (209). Waar lê die fout? ‘n Aanduiding van waar die probleem gesoek moet word, kan dalk in ‘n stelling van Nelson Mandela gevind word. Hy het gesê: Suid-Afrika se grootste bate is sy inwoners. Die teenoorgestelde kan waar wees. Is baie Suid-Afrikaners (bv finansieel, maatskaplik) ‘n bate of ‘n las vir die land?

    Wie betaal vir die gelag, eintlik ramp, genaamd die nuwe Suid-Afrika? “Only 13 per cent of the population pay income tax, which provides government with 38 per cent of all its revenue. And the wealthiest one per cent of the population pays 61 per cent of all income tax … 80 per cent of all income tax is paid by just three per cent of the population … taxes have increased 25 per cent since 1994, with South Africa now one of the world’s most highly taxed countries … In effect, all this heavy taxation in South Africa has a single purpose – the creation and maintenance of a large bureaucratic elite whose salary levels are 30 to 40 per cent above those for comparable jobs in the private sector … one finds that 36 per cent of all government revenue is spent on the public-service wage bill – a quite crazy figure. And another 17 per cent of the budget is spent on the social grants that essentially serve to keep the poorest from starving or rising in revolt” (204-205).

    Al betaal almal koopbelasting (eufemisties belasting op toegevoegde waarde – btw – genoem ) sou dit ‘n veel beter opset wees as net diegene wat inkomstebelasting betaal stemreg het; dus net inwoners wat ‘n substansiële belang in die heil van die land het en moontlik werklik produktief is. Van politici op al drie regeringsvlakke moet nie net funksionele geletterdheid vereis word nie, maar ook ‘n graad, want matriekstandaarde het so laag gedaal dat matrikulasie geen waarborg vir effektiewe funksionering in die politiek is nie. Hierdie voorstelle bied die grondslag vir ‘n beter funksionerende en welvarender Suid-Afrika.

    Wat doen Ramaphosa aan hierdie benarde situasie? Hy bak mooi broodjies wat nie met konstruktiewe aksies opgevolg word nie. “What he hopes to do is simply to talk up the economy – what Larry Summers, the former US treasury secretary, once called ‘the cheapest form of economic stimulus’” (211). “One has to ask such basic questions as to whether the ANC has ever been capable of a comprehensive South African patriotism. After all, what did all those decades of militant nationalist struggle amount to if, in practice, ANC leaders were willing to sell their country down the river at the bidding of a criminal family of Indian immigrants? It’s as if the whole ANC pursuit of power was really a journey powered by individual self-enrichment” (213).Wat kan gedoen word? Die beste skyn te wees om oor te begin. “It would be best to return to the status quo ante of 1994, that is to say, a GNU [government of national unity]” (215). Daarby moet nie net politici van die verskillende partye betrek word nie, maar ook “a few non-political businessmen and managers” (215).

    Teen die einde van sy boek het Johnson verdere (hoewel gekwalifiseerde) komplimente vir Afrikaners in vergelyking met ANC-kamerade. “As one looks back, one realises that for most of the 20th century the white Afrikaners who constituted the ruling class enjoyed certain advantages. True, they were committed to white supremacy and, within that, to Afrikaner domination. But they felt a powerful patriotism towards their country, even if not to all its peoples, and their morale as a solidary group and their Calvinist morality exercised a strong limit on personal corruption. The net result was that they presided over a long period of successful national development in which not just Afrikaners but all the other groups shared: their numbers, per capita income, educational levels and life expectancy all increased. The sins and downside of Afrikaner rule are too well known to require re-enumeration but they nonetheless provide the only benchmark that there is. No Afrikaner leader feathered his nest in the way Jacob Zuma did. Already ANC rule has seen steep falls in African life expectancy (due to Mbeki’s Aids denialism) and the last five years have seen a steady fall in per capita income. Moreover, future economic development has already been blighted by the way the ANC has transformed Eskom from having a surplus of cheap electricity to dire shortages of very expensive electricity. The comparison is, indeed, so unflattering for the ANC as to make it clear that it cannot succeed on its own” (214); vandaar Johnson se voorstel dat die ANC-regering deur ‘n regering van nasionale eenheid vervang moet word.

  • Leon Lemmer: Wannie Carstens: Die hibridisering van Afrikaans en Afrikaners

    Leon Lemmer: Wannie Carstens: Die hibridisering van Afrikaans en Afrikaners

    Doodskoot vir die kreoolsteorie? In hierdie uitgebreide resensie oor Wannie Carstens en Edith Raidt se tweede boek oor Afrikaans, wys Leon Lemmer nie net hul denkfoute uit nie, maar ook die gruwelike slordigheid rondom verwysings in die teks en in die register.

    Deel 2 van WAM Carstens en EH Raidt se boek, Die storie van Afrikaans: Uit Europa en van Afrika (Pretoria: Protea Boekhuis, 2019, 1175p, R750), is in verskeie opsigte ‘n kolossale teleurstelling. Die gebreke wat in Deel 1 voorkom, word ook in Deel 2 aangetref. Die omvattendste bespreking van Deel 1 is op Praag (26.11.17) gepubliseer. Hierdie kritiek is destyds ook onder die aandag van die uitgewer gebring. Ek doen dieselfde met hierdie bespreking. Dalk slaag ek daarin om hierdie keer ‘n reaksie van die uitgewer te ontlok. Aanvanklik wek die boek die indruk dat op my vorige kritiek ag geslaan is, maar mettertyd kom dieselfde gebreke in oortreffende mate voor. Die teks is klaarblyklik paaiementsgewys geskryf en periodiek hersien, gevolglik is dele van die boek, wat foute betref, minder irriterend as ander dele.

    Die onnodige en dikwels misleidende gebruik van die woord “weer” is slegs uit sommige dele van die teks geweer. Tipiese voorbeelde: “Britte keer terug in 1795 om Kaap weer te annekseer” (p 39) en “Vir ‘n kort tyd, 1803-1806, het die Kaap weer onder die Bataafse regering van Nederland gekom” (134). In bronverwysings het die gebruik van kleinletters pleks van onnodige hoofletters darem toegeneem. Maar vergelyk die styl van bv Van Jaarsveld 1971 met die ander bronne in daardie lys (20-21). Veral by skynbare latere toevoegings is teruggeval op die gebruik van onnodige hoofletters. Die geheelindruk is dieselfde as by Deel 1: dat ‘n deeglik afgeronde manuskrip nie gelewer is nie en dat die uitgewery tevergeefs probeer het om die teks redaksioneel te ontfout. Carstens is twintig jaar jonger as sy hoogsbejaarde en sieklike mede-outeur, Edith Raidt (gebore in 1932), en moet die hoofverantwoordelikheid vir die foute aanvaar.

    Ek skryf aanvanklik oor tegniese gebreke om die gebrekkige afronding van hierdie manuskrip te illustreer. Baie lesers sal seker verkies om die volgende agt paragrawe, asook die laaste paragraaf hier onder, oor te slaan. In my lyste van foute kon daar foute ingesluip het, maar ek vind dit nie die moeite werd om wat ek geskryf het nogeens na te gaan nie. Dit sou ‘n uiters tydrowende proses wees.

    Die eindnote beslaan 120 bladsye (933-1052), maar die note is nie deurlopend genommer nie, maw elke hoofstuk se note is afsonderlik genommer. Die aangewese praktiese manier om die eindnote te gebruik, is om – soos ek gedoen het – aan die begin van die eindnote die bladsynommers te lys waarop die eindnote van elke hoofstuk begin; dus om ‘n inhoudsopgawe vir die eindnote te skep.

    Die bronnelys beslaan bykans honderd bladsye (1053-1146) en word op ‘n internet-webtuiste aangevul. Wat die leser redelikerwys kan verwag, is dat die bronne waarna in Deel 2 verwys word in die gedrukte bronnelys moet verskyn, maar dit is baie dikwels nie die geval nie. Byvoorbeeld, drie bronne waarna op bladsy 5 verwys word, verskyn nie in die gedrukte bronnelys nie. Dit veroorsaak dat die lees van die boek ‘n uiters frustrerende ervaring is. Verder is die bronverwysings in die teks nie altyd betroubaar nie. “Die verhaal van die Afrikaanse taal sedert die Anglo-Boereoorlog is ‘n storie van loop en val, val en weer opstaan” (265). Hierdie aanhaling word op bladsy 265 korrek aan JC Steyn toegeskryf, maar elders, in aangepaste vorm, verkeerdelik aan Pieter Kapp (122, 836).

    In hoofstuk 19 (535-543) verskaf Carstens lyste van taalkundige boeke onder verskillende hoofde. Hy onderneem om hulle (alfabeties en) chronologies (535, 538) te lys, maar hy faal hierdie elementêre bibliografiese toets skouspelagtig. Malherbe 1917 moet voor AWS 2 1918 kom (536). Coetzee 1958 moet voor De Villiers 1958 kom en Carstens laat AWS 8 1991, 9 2002, 10 2009 en 11 2017 uit (537). Conradie 1934 moet voor Haarhoff 1934 kom en Kloeke 1950 voor Nienaber GS 1950 (539). Prinsloo 2008 moet ná Ponelis 1998 gelys word (540). Pheiffer 1980 moet voor Scholtz 1980 kom (541). Claassen 1983 (541) moet ná De Klerk 1968 kom (542). Picard 1988 moet ná Wybenga 1987 kom (543). Onder “Taalpolitiek” (542-543) is JC Steyn se Trouwe Afrikaners (1987) uitgelaat.

    In ‘n omvattende werk soos hierdie is ‘n indeks (“register” genoem) as ‘n betroubare gids tot die inhoud vir naslaandoeleindes van die uiterste belang. Die register (1155-1175) is egter hoogs onvolledig. Dit sluit bv die eindnote uit. Vir hulp met die register word 14 mense bedank (1152-1153), maar die resultaat getuig van onkunde oor hoe ‘n boekindeks saamgestel behoort te word. Lang lyste bladsynommers onder ‘n onderwerpshoof (bv African National Congress, Afrikaner) is taboe. Onder “Tulbagh” word verwysings na die dorp en Ryk Tulbagh saamgegooi. Van die sewe verwysing by Sophia Kapp verwys net een na haar. Die ander verwysings is na PH (Pieter) Kapp. ‘n Indeks word saamgestel nadat die bladsynommers finaal vasgelê is. Blykbaar is daar aan die bladsynommers gepeuter nadat die indeks voltooi is. Byvoorbeeld, vergelyk die bladsynommers wat vir “LitNet” gelys word met die bladsye waarop die woord aangetref word. Die indeks wek die indruk van ‘n (volslae) mislukking. Wat nodig is, is om ‘n enkele kundige persoon, soos Marlene Burger van Clubview, Centurion, aan te stel om die indeks(e), verkieslik met name en sake apart, te versorg.

    Selfs in die inhoudsopgawe is daar foutiewe bladsyverwysings, bv hoofstuk 14, paragrawe 3.1 tot 3.4. By Kaart 10 is die voorlopige onderwerpsaanduiding nie hersien nie (16). Die kaarte is blykbaar nie spesifiek vir hierdie boek geteken nie, gevolglik is daar ‘n gebrekkige sinkronisering van die teks en die kaarte. Die ergste is die talle onakkurate kruisverwysings in die teks (kyk die bylaag hier onder), wat tydens redigering reggestel kon word, maar waarvoor Carstens die verantwoordelikheid moet aanvaar. Foutiewe kruisverwysings getuig nie net van onbeholpenheid nie, maar dalk eerder van traak-my-nie-agtigheid. Carstens se vermoë om foute te begaan, durf nie onderskat word nie, maar hy bedank Nicol Stassen as die uitvoerende hoof van die uitgewery vir die vertroue wat daar in sy vermoë gestel is (1153). Toe ek die boek van voor tot agter deurgelees het, insluitende al die eindnote, het die gedagte by my opgekom: As iemand nie vloek terwyl hy die boek lees nie, ken hy nie ‘n vloekwoord nie.

    By die uitgewery het die redakteur en die proefleser dieselfde as vir Deel 1 gebly, met die byvoeging van ‘n proefleser. Hierdie persone verdien ‘n handdruk ná hulle waarskynlik smartvolle pogings om die manuskrip persklaar te maak. Die resultaat is egter steeds dat ‘n koper wat R750 betaal (‘n gesubsidieerde prys) ‘n hoogs onvolmaakte produk ontvang. Dit is des te meer onverskoonbaar omdat hierdie tweedelige boek waarskynlik nooit herdruk sal word nie. Daar is te veel foute in om van die boek ‘n betroubare naslaanwerk te maak. Ek het talle opsigtelike foute met ‘n enkele deurlees opgemerk, sonder dat ek bewustelik ‘n poging aangewend het om foute te soek. Maar Carstens skryf: “Danksy julle almal kon ‘n mooi produk tot stand kom” (1153). Die teks van bladsy 644 ontbreek. In die plek daarvan is bladsy 664 gereproduseer. As Deel 1 en 2 van hierdie boek in die toekoms herdruk of as ‘n e-boek beskikbaar gestel word, sal dit waarskynlik in verkorte vorm in ‘n enkele band wees, soortgelyk aan JC Kannemeyer se Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur (Deel 1, 1978/1984, Deel 2, 1983) wat as Die Afrikaanse literatuur, 1652-1987 (1988) in verkorte en bygewerkte vorm hergepubliseer is. So ‘n taak behoort aan ‘n kundige persoon, iemand van die kaliber van bv Jaap Steyn, opgedra te word.

    Daar is taalfoute: “op [in] die streek” (23), “aan [in] die binnelandse gebiede” (24), “in totaal [altesaam]” (24), “ten [liewer: te] alle tye” (28, 31, 58, 819, 946), “tekort aan hande [arbeiders]” (49), “in mindere of meerdere mate” [meerdere of mindere] (101), “in opvolging by [van]” (122), “terugvoer” [terugvoering] (221, 270, 991, 992), “tot [in] ‘n mate” (254, 372, 1021), “in [uit] eie reg” (412, 517, 1041), “stap geneem” [gedoen] (465), “Van agterna beskou” [Agterna beskou] (473), “vanuit die kant” [van die kant] (547), “beter in Engels” [meer in Engels] (557), “in die eerste instansie” [in eerste instansie] (570), “oorgedra aan [na] Afrikaans” (575), “uit [van] huis uit” (654), “verlies in [aan]” (685, 686, 687, 688), “van [met] mekaar verskil” (804), “gevestig was op [in]” (839), “neem”/duur (937), “opdateer” [bygewerk] (992), “bankkrotskap” [bankrotskap] (1021).

    Daar is druk- en ander foute: “Esperanca” [Esperance – p 46] (45), “Oliphant” (45)/”Olifant” (46), “Hope” (45)/”Goede Hoop” (46)/”Goede Hope” (46), “van Van Riebeeck” (46), “Newton-Koing” [King] (53), “Krotoa (1642-1874)” [1674] (54), Simon van der Stel kommandeur “(1679-1991)” [1691] en goewerneur “(1679-1699)” [1691] – p 51 (64), “dié redes” [rede] (67), “(1993)”? (70), “1802” [1803 – p 77] (74), “Sparrmann” [Sparrman – p 76, 120, 1122] (77), “uit [in – p 77] den Jahren” (92), “2013” [2012 – p 93, 94] (94), Afrikaans “tot standaardtaal” [amptelike taal] in 1925 (127), “ere … aan [eere … in – p 293] Muisenberg” (130), Slag van Bloedrivier “1836” [1838 – p 178] (179), die Namibiese grensoorlog “1966-1988” [1966-1989 – p 223] (222), “waar van hulle [hulle x 2] gevestig het” (246), “ingeneem” [aangeneem] (267), “Sameul” [Samuel – p 312, 314, 539, 972] (306, 313), “Zwaartmans” [Zwaartman – p 312, 314, 539, 972] (313), “Die Afrikaanse Folkslied” [Di Afrikaanse Folksliid – p 326] (326), “Printjes Boekie” [Printjies Boeki – p 329] (329), “Zuid-Afriak” [Zuid-Afrika] (344), “ou” [nou] (345), “Die Unie gestig – word later Die Unie” (366), Langenhoven se Versamelde Werke “vyftien dele” [16 dele – p 372, aanvanklik 14] (976), “wat by” [wat hy] (372), “Die 20ste eeu (letterlik 1 Januarie 1900-31 Desember 1999” [1901-2000] (375), “in x [die] Nasionale Biblioteek” (406), “1989” [1889] (406), “Taal van vermaak” [Taal van kultuur – p 12, 478] (424), “Afrikaanse familie” [Afrikaanse taalfamilie – p 425, 524, 540, 1110] (394, 425, 432), “1916 – Eerste De Burger verskyn” [1915 – p 440, 450, 452] (394, 451, 452), “styweboodjie” [styweboordjie] (443), “Landstem … Sondagblad” [het Woensdae verskyn] (450), “Die Boerevrou 1916 [1918 – p 455] (456), “25 Oktober” [27 Oktober – p 465] (462), “van die 1970’s op FM” [1962 – p 464] (465), “opsig[t]e” (467), “in Afrikaans” [ in Suid-Afrika] (475), “1994 begin ontstaan” [1994 ontstaan] (476), “1938 … die oprigting van die Voortrekkermonument” [hoeksteenlegging] (481), “dwe[l]mmisbruik” (491), “Radio-omroepers soos … Dana Snyman” [Niehaus (1918-1995)] (502), “395000 artikels” [39500] (517), “16de eeu” [17de] (522), “Taalmonument opgerig in 1975” [onthul] (581), “enhoe” [en hoe] (592), “bewoon” [gewoon] (836), “1680’s” [1650’s] (843), “Nietsche” [Nietzsche] (862), “1657-1857” [1657-1867 – p 928, 942] (1085), “latere opvolgers” [opvolgers] (947), “ongeveer as” [ongeveer] (953), “onthou vir” [onthou] (960), “Proeve van een Hollandsch Idioticon” (1882) [Proeven van een Kaapsch-Hollandsch idioticon (1884) – p 336, 974, 1099, maar “Proeve” – p 336] (974), “onder ander” [andere] (976), “Burger vanaf” [Burger (vanaf] (988), “Blommart” [Blommaert – p 1058] (997), “wat wat” [wat] (1011), “Soweto beslaan ‘n gebied van bykans 200 km” (1011), “werskloosheid” [werkloosheid] (1021), “sat” [dat] (1031).

    Sowel die skryfstyl as die teks in sy geheel dra swaar aan onnodige herhaling. Wat die outeurs te dikwels gedoen het, is om die roumateriaal uit bronne aan te bied pleks van bloot self kennis van die inligting in bronne te neem, dit te verwerk en slegs die resultaat in die teks neerslag te laat vind. Byvoorbeeld, beslaan die Von Dessin-versameling 4 000 (945) of 4 500 (71) boekdele? “… sou eers in die twintigste eeu algemeen bekend word as Afrikaans” (114) en “wat al sedert die 19de eeu as Afrikaans bekend staan” (115). 2 038 families of 15 000 blankes was deel van die Groot Trek (174) of 2 540 gesinne of 17 000 blankes (175). Inligtingsverwerking deur die outeurs kon ‘n baie korter en meer leesbare teks tot gevolg gehad het. Van die leser word verwag dat hy soms chaoties teenstrydige inligting tot ‘n eie sintese moet verwerk. Daar word ook baie inligting aangebied wat kwalik in verband met die onderwerp van die boek gebring kan word. Die inligting wat in tabelle/kolomme onder die opskrif “tydlyn” aan die einde van hoofstukke of in hoofstukke aangebied word, is soms teenstrydig met wat in die teks staan, maar vul die teks soms ook aan.

    In die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns se Afrikaanse woordelys en spelreëls (2017) staan: “Khoi (taalgroep), Khoi-Khoi (lid van bevolkingsgroep), -n [meervoud]” (371). Soos in Christo van Rensburg se boeke word hierdie onderskeid tussen taal en etniese groep nie deur Carstens gehandhaaf nie. Dikwels word Khoi as ‘n verkorting van Khoi-Khoin gebruik (bv 48), wat verwarrend is. Die Zuid-Afrikaanse Akademie voor Taal, Letteren en Kunst is in 1909 gestig. Aanvanklik het dit om “de handhaving en bevordering van de Hollandse Taal en Letteren” (530) eerder as Afrikaans gegaan. In 1942 is die naam verander na Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns. Pieter Kapp skryf in sy boek, Draer van ‘n droom (2009), wat oor die eerste eeu van die Akademie handel: “Die Akademie is gestig as ‘n taalstrewe” (530).

    Sedert 1961 is die English Academy of Southern Africa ‘n teenhanger vir die SA Akademie. Aangesien Afrikaans veral sedert 1994 onder politieke druk verkeer, het die gedagte by my opgekom dat dit eintlik die Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns behoort te heet. Deel van die Akademie se huidige visie is “die bevordering van die gebruik en die gehalte van Afrikaans” (532). As die Akademie sy naam soos voorgestel verander, sal hy moontlik meer geneë wees om taalsuiwerheid aktief te bevorder; ‘n funksie wat die afgelope kwarteeu erg verwaarloos is. Anne-Marie Beukes is pas aangestel as die nuwe uitvoerende hoof van die Akademie. Sy is ‘n oud-voorsitster (2014-2017) en huidige direksielid van die Afrikaanse Taalraad waar sy blykbaar versoening en meertaligheid eerder as Afrikaans voorstaan.

    In Carstens se boek word ses van Beukes se publikasies gelys (1057), een in Afrikaans en vyf in Engels. Carstens skryf: “Dit is nie ‘n skande of ‘n verswakking om in Engels die Afrikaanse saak te stel nie” (810). Beukes se aanstelling laat myns insiens my wens vir ‘n meer agressiewe Afrikaanse Akademie vervaag. Carstens se visie vir die Akademie is soos dié van die ANC, “dat sy ledesamestelling die Afrikaanse gemeenskap se demografie weerspieël” (533). Die ANC-regering het in 1994 sy jaarlikse subsidie aan die Akademie gestaak en ondersteun nou eerder die Academy of Science of South Africa (532), gestig in 1996. Carstens verwys na “die aanslag op Afrikaans” “sedert 2010” (533). Waarom nie sedert 1994 nie?

    Ek bepaal my by voorkeur tot wat van aktuele belang is. Ek gaan nie ‘n oorsig gee van die geskiedenis van Afrikaans nie, maar ek kan my nie daarvan weerhou om die volgende aan te haal nie; pêrels wat deur die historikus, Dan Sleigh, uitgerol is: “Jy kan die Engelse buitelandse politiek op een hand se vingers tel. Een: Gaan plant die vlag. Twee: Skiet die donders. Drie: Vind hulle goud en stuur dit oorsee. Vier: Soek jou volgende teiken” (129). Tydens die Slagtersnekopstand in 1815 is na die Britte as “Godvergete tiranne en skelms” verwys (157). Jaap Steyn skryf: “Vandat die Engelse hul voet aan wal gesit het [1795] het die stigmatisering van die Afrikaners begin, en dit het eintlik nog nooit end gekry nie” (208). Die ANC sit hierdie tradisie voort. Waarom die vyandiggesinde ANC vir Afrikaners verwerplik is, blyk onder meer uit die volgende: “Sedert 1994 word daar nie meer deur die ANC-regering fondse beskikbaar gestel om hierdie [Anglo-Boereoorlog- (ABO-)] begraafplase in stand te hou nie” (263). In 1901 het Charles Aked (1864-1941) oor die ABO gesê: “Great Britain cannot win the battles without resorting to the last despicable cowardice of the most loathsome cur on earth – the act of striking a brave man’s heart through his wife’s honour and his child’s life. The cowardly war has been conducted by methods of barbarism … the concentration camps have been Murder Camps” (967).

    Volgens Carstens moet die term “blankes” blykbaar met “wittes” vervang word. Kyk bv “nie-blankes (sic)” en “blankes (sic)” (310, 613). Carstens se gesindheid teenoor Afrikaners blyk duidelik uit die feit dat hy “volk” telkens tussen aanhalingstekens plaas (bv 187, 188, 189, 254, 269, 270, 276, 324, 373, 394, 465, 481, 582, 849, 958); ook “volkseie”, “volksiel” (373), “nasie” (394), “Afrikaner” (608) en “Boerevolk” (958). “Vir ‘n lang tyd ná 1975 was die taalmonument die simbool van Afrikanernasionalisme en daardeur [!] is Afrikaans ook gestigmatiseer” (589). Carstens erken: “Swart nasionalisme is waarskynlik net so erg as wit nasionalisme” (188), maar dit is laasgenoemde wat hy vir hewige kritiek uitsonder. Die “pyn” wat blankes glo vir swartes veroorsaak het, word beklemtoon terwyl baie sagter geoordeel word oor wat swartes die blankes aandoen.

    Die volgende stelling kan bevraagteken word: “In Suid-Afrika het veral Afrikanernasionalisme vir so lank die land se bestaan gedefinieer, maar ook bedreig, in die besonder in 1900-1976” (189). MT Steyn het gesê: “Indien ons ons taal verwaarloos, dan moet ons ook verwag dat ons volksbestaan langsamerhand sal kwyn om uiteindelik verlore te gaan” (269-270). Christiaan de Wet het gesê: “De taal van een volk is zijn meest gewaardeerde kleinnood” (270). Carstens distansieer hom hiervan deur skynbaar lughartig te skryf: “Na afloop van die oorlog [ABO] is die taalkitaar gereeld geslaan om die volk bymekaar te hou” (270).

    Die volgende stelling kan ook bevraagteken word: “Gebruikers van Afrikaans reken dat die wegneem van Afrikaans se amptelike status in die land [Namibië], die taal ook ontneem het van die stigma as ‘taal van die verdrukker’” (221). In werklikheid hou die verlies aan amptelike status vir Afrikaans in Namibië geen voordele in nie. Die valse toedigting van ‘n stigma aan Afrikaans gaan voort, afgesien daarvan of Afrikaans ‘n amptelike taal is al dan nie. Dink aan die situasie in die nuwe Suid-Afrika waar Afrikaans nie veel meer as in naam ‘n amptelike taal is nie. Carstens weet dat stigmatisering die resultaat van propaganda is. Hy verwys na “die gebruik van propaganda om een taal ten koste van ‘n ander taal te bevorder (stigmatisering is hier ‘n tipiese patroon)” (232).

    Carstens skryf oor “politieke druk om Afrikaans in die land af te skaal (1970-2000)” (402). “Die politiek van die 1970’s en 1980’s het Afrikaans geknou en dit [!] het tot gevolg gehad dat ná 1994 Afrikaans afgeskaal is aan universiteite” (401). Hier word erg kortpad gevat. Afrikaans was nie al sedert die 1970’s onder druk nie. Die invloed van die Soweto-opstand in 1976 moet nie oorskat word nie. Afrikaans is nie as gewonde of gestigmatiseerde taal aan universiteite afgeskaal of afgeskaf nie. Hierdie onreg word Afrikaans aangedoen deur veral Afrikaanssprekende akademici weens hulle kruipsug by die ANC. Carstens verwys bv na “die rol wat Afrikaanssprekendes in bestuursposte speel om Afrikaans se funksies te ondergrawe” (1034). Ek het al dikwels hieroor geskryf.

    “Afrikaans is vandag steeds stewig gevestig as kerktaal in Suid-Afrika” (405). Maar dan haal Carstens aan wat Johan Combrink reeds in 1999 geskryf het: “In baie van die kerke word die Afrikaanssprekende lidmate oorheersend in Engels of in Engels naas Afrikaans bedien” (405). By NGK-predikante is daar die neiging om al hoe meer geradbraakte Afrikaans te gebruik; Afrikaans gemarineer in Engels. In werklikheid is daar niks verkeerd met “korrekte, suiwer, styweboo[r]djie-Afrikaans” nie (443). Die VGK maak geen geheim van sy voorkeur vir Engels nie. In 1997 het die Algemene Sinode van die VGK besluit “dat die voertaal en skryftaal van die VGKSA op Algemene Sinode-vlak voortaan Engels sou wees” (906). Terloops, Carstens het uit die NG Kerk bedank omdat daar glo nie toeskietlik genoeg met homoseksuele gehandel word nie (Netwerk24 12.11.2016).

    Carstens is ‘n voorstander van integrasie en inklusiwiteit op (seker) ierdere terrein en iemand wat klaarblyklik op die voorste snypunt van verligtheid wil wees. Maar dan skryf hy: “Dit is vanselfsprekend nie die doel van hierdie boek om in ‘n politieke diskoers betrokke te raak nie” (596). Die ANC-regering het ‘n Engelsdosent, Mashudu Mashinge, as raadsvoorsitter van die Afrikaanse Taalmuseum en -monument (ATM) aangestel. ‘n Absurde situasie het ontstaan deurdat Mashinge in hierdie prima-Afrikaanskonteks in Engels met die raadslede gekommunikeer het en die raadsvergaderings (hoofsaaklik) in Engels gehou is. Carstens was toe ‘n ATM-raadslid. Hy verwerp die kritiek wat teen die uittartende aanstelling van Mashinge uitgespreek is. “Dat daar hoegenaamd teenstand was, was ongelukkig juis omdat Afrikaanse instansies nog so dikwels uitsluit eerder as insluit” (998).

    Dwarsdeur die boek word die “Swart gevaar” en die “Rooi gevaar” afgemaak asof hulle onskadelik is (bv 614). In werklikheid ervaar ons sedert 1994 daagliks die uiters skadelike gevolge van albei. Soos Robert Ross dit stel: “What matters is the sort of country South Africa has become and continues to become” (597). Op ‘n geykte manier word daar dikwels na apartheid-Suid-Afrika en die apartheidsregime verwys, maar nie na rommelstatus-Suid-Afrika en die rommelstatusregime nie. Danny Titus se besondere insig is: “Ons land het inderdaad ten goede verander” (604). Carstens juig: “Die verkiesing op 27 April 1994 was die begin van ‘n nuwe Suid-Afrika, ‘n land vry van verdrukking en van diskriminasie” (620); asof daar sedert 1994 nie teen blankes gediskrimineer word nie; asof blankes se eiendomsreg teen onteiening sonder vergoeding beskerm word; asof blankes veilig in die land kan woon en vryelik daarin kan rondgaan, ens.

    Carstens kry dit reg om die geskiedenis van Suid-Afrika van 1960 tot 1994 te skets sonder om na die ANC en PAC se terrorisme te verwys (613-621). Later word enkele besonderhede daaroor darem verstrek maar sonder om dit te veroordeel (652). Oor Nelson Mandela skryf Carstens: “Sy politieke aktiwiteite het hom in onguns by die destydse owerhede laat beland” (1007). Mandela se bomplantveldtog word nie genoem nie. Daar was “‘n atmosfeer van weerstand, gesteun deur enkele [!] gewelddade” (1013). Carstens wek die indruk dat hierdie terrorisme matig en redelik was. Die onbeskaafde anargie van die Soweto-opstand in 1976 word aangebied as “die bevryding van Afrikaans” (638).

    Telkens word beswaar geopper teen die beweerde afdwing van Afrikaans in swart skole, maar nêrens word die opdringing van Engels as bv prakties die enigste amptelike taal in die nuwe Suid-Afrika veroordeel nie. Carstens se vriend, Michael le Cordeur, skryf “dat Afrikaans nooit weer aan mede-Suid-Afrikaners opgedwing moet word nie: nie op skool nie, en ook nie aan tersiêre instellings nie” (1013). Maar Engels word oogluikend as (dikwels die enigste) voertaal aan skole en universiteite opgedring en dan is Le Cordeur en diesulkes stil. Hy steun selfs die verengelsing van die Universiteit Stellenbosch.

    Carstens kan kwalik trots wees op die uiterste eensydigheid waaraan hy hom skuldig maak. Daar is ‘n afdeling oor “Die gevolge van apartheid” (630-633). Oor die gevolge van terrorisme, bv dat daardie soort gewelddadigheid steeds voortgesit word, word glad nie besin nie. Dat terrorisme destruktief was, moet die leser maar self aflei uit die feit dat die “heropbou” van die land nodig was/is (633). Oor die nuwe politieke bedeling skryf Christo van Rensburg waaragtig: “Taalregte word nou as voorregte gesien … Daarmee is niks verkeerd nie” (633). Daarteenoor skryf Carstens darem: “Die gebruik van jou eie taal is ‘n mensereg” (679).

    Carstens haal die volgende skynbaar afkeurend aan: “Jare later sou die meerderheid Afrikaanstalige films steeds gekenmerk word deur ‘n verknogtheid aan die verlede, ‘n ideaal van taalsuiwerheid, rassuiwerheid en godsdiens en morele norme” (488). Met sodanige uitbeelding kan ek geen fout vind nie. In die 1970’s is talle Afrikaanse rolprente vervaardig “wat die Afrikaner ‘goed kon laat voel’” (489). Hoekom nie? Die volgende aanhaling pas uitnemend in die Carstens-kraal: “Elke woord wat in Afrikaans teen apartheid/bevoorregting/politieke uitsluiting gedink en geskryf (is), is vir Afrikaans suiwer wins. Dit is in hierdie konteks die beste manier waarop Afrikaans ‘bevorder’ kan word” (507).

    Propaganda het op ‘n hoogs suksesvolle manier skuldgevoelens by Carstens gewek. In die voorwoord staan: “Dit is so dat aspekte van Afrikaans se verhaal nie so mooi is soos ‘n mens dit sou wou hê nie” (17). Met ‘n “sosiohistoriese benadering” (17) probeer die outeurs glo om “bloot historiese keuses en gebeure [te] kontekstualiseer en nie [om] gebreke of foute [te] regverdig nie” (18). Daar word glo na “objektiwiteit” gestreef (17). Die benadering van die outeurs word selfs tot navolgenswaardige norm verhef: “In hierdie hoofstuk word die agtergrond geskets waarteen die ontwikkeling van Afrikaans in die 17de en 18de eeu beskou moet [!] word” (41) en “Ter wille van die ontwikkeling van die argument word hier onder net enkele opmerkings gemaak om die gebeure in die regte [!] konteks te plaas” (200). Deel van hierdie “regte konteks” is om die werk van die nasionalistiese Genootskap van Regte Afrikaners (GRA) te reduseer tot: “Die Eerste Taalbeweging was feitlik in sy geheel aan die waardering en ‘verheerliking’ van Afrikaans gewy” (203).

    Ek vra my af: In die breër, inklusiewe konteks waarin Carstens Afrikaans plaas, is dit moontlik om geradbraakte Kaaps te verheerlik? Enigeen wat ‘n aanvoeling vir Afrikaans het en begaan oor sy toekoms is, móét Kaaps, in soverre dit in ruime mate Engels is, as absoluut verwerplik beskou. “Selfs persone wat nie toonaangewendes is nie, kan ook die standaardvariëteit korrek gebruik” (522). Suiwer(der) Afrikaans kan en mag dus van alle Afrikaanssprekendes verwag word. Engels word nie in die nuwe Suid-Afrika as ‘n verderflike koloniale taal gebrandmerk nie; wel Hollands: “Selfs Nederlands was ‘n koloniale taal met ‘n negatiewe verlede in Indonesië, en ook vir ‘n tyd in suidelike Afrika” (379). Carstens noem dat “Afrikaans in die politieke slagveld beland het” en dat bruin en swart mense na Engels oorgegaan het “wat hulle nie so seergemaak en verneder het nie” (592). Afrikaans se verlede was glo nie “vlekkeloos” nie (593), maar die indruk word gewek dat Engels, anders as selfs Hollands/Nederlands, ‘n vlekkelose verlede het en selfs ‘n neutrale taal is (906).

    Let op hoe skeef Carstens die GRA beskou: “Die doel van die GRA was duidelike nasionalistiese vertrekpunte. Die taal word wel hieraan gekoppel. Die beweging was dus nie eksplisiet taalgerig nie [!], maar eerder op die Afrikaner se nasionale ontwaking” (326). “Die taalfaktor [was] nie van sosiale en politieke faktore te skei nie, en hier begin die tragiese verstrengeling wat ‘n eeu later [dus 1975, toe bv die Taalmonument onthul is] tot groot nadeel van Afrikaans sou lei. Die nuwe taalbewussyn en taalstrewe was ná 1875 amper eksklusief gekoppel aan die wit Afrikaanssprekendes, en hulle opheffing en opvoeding terwyl die stimulus tot die proses juis die bruin mense was” (287). Die stimulus waarna verwys word, is Arnoldus Pannevis se begeerte in 1872 om die Hollandse Bybel in Afrikaans te vertaal. Dit was dus ‘n blanke inisiatief en nie ‘n bruin een soos moontlik geïnsinueer word nie.

    Carstens borduur voort: “Hoewel ongeveer die helfte van die Afrikaanstaliges bruin was, is hulle nie in die doelbewuste [GRA-]uitbouingsproses aktief betrek nie. Dit sou Afrikaans in die loop van tyd onmeetbare skade berokken” (287). Die letterkundige, Carstens, se Potchefstroomse kollega, die taalkundige, Hans du Plessis, (die “arm man” se Christo van Rensburg), “sluit hierby aan met sy siening dat 14 Augustus nie regtig ‘Afrikaansdag’ is nie” (334). Die eerste byeenkoms van die GRA was op 14 Augustus 1875. Dus, die ontstaan (en dalk selfs die vestiging en voortbestaan) van Afrikaans moet volgens mense soos Carstens en Du Plessis nie by die blankes nie maar eerder by die nie-blankes gesoek word (kyk hier onder); nog ‘n manier om iets, naamlik Afrikaans, wat Afrikaners in groot mate eiehandig tot stand gebring het, te verkleineer. Dit gaan vir diesulkes om afrikanisering. Soos Du Plessis dit stel: “Hoe nader Standaardafrikaans aan Nederlands is, hoe minder Afrika is daar in die taal” (572).

    Die outeur(s) se skuldgevoelens is egter oorweldigend, gevolglik word in die voorwoord nogeens gewag gemaak van “wat verkeerd geloop het … [en] hoe probeer word om dit reg te maak” (18). Daar is geen teken van waardering vir (Afrikaner)nasionalisme soos by Jaap Steyn nie: “Die gevoel vir jou ‘eie mense’ wat hulle in ellende bevind, is die sterkste en edelste dryfveer vir nasionalisme” (188). Die “onsheid” van Afrikaners word deur Steyn beklemtoon (189). Hierteenoor is Carstens se standpunt: “Sodra die wit Afrikaanssprekende daarin slaag om hom los te maak van die Afrikanernasionalistiese band wat hom vashou, sal daar bevryding vir die taal kom en sal dit die taal van almal word” (636). “Deur … voorkeur aan die eie [te gee] … het Afrikaans in die 20ste eeu enorme skade opgedoen” (194). Ek sou eerder beweer: Deur voorkeur aan die ander te gee, word Afrikaans in die 21ste eeu al hoe meer in sy swernoot gestuur. Jaap Steyn skryf tereg: “‘n Taal kan oorleef as sy mense die seggenskap oor hul eie sake behou” (231). Carstens, daarenteen, verhef – op grond van hulle getalle (John Stuart Mill se tirannie van die meerderheid) – die bruin mense tot die lotbeskikkers van Afrikaans terwyl hy weet dat hulle, anders as die Afrikaners, nie oor die gehalte en toekoms van Afrikaans begaan is nie: “Vir bruin Afrikaanssprekendes is ‘n taal dikwels ‘n mindere saak” (895).

    In die Afrikaanse vakliteratuur is dit veral Steyn wat die term “taalgetrouheid” in omloop gebring het. Dit is ‘n kwessie van benadering of houding. Een van die gevolge van taalgetrouheid is dat jy jou taal na die beste van jou vermoë korrek gebruik (238). In hierdie opsig is daar ‘n haas onoorbrugbare kloof tussen die sprekers van Afrikaans en dié van die mengeltaal Kaaps. Afrikaners gee om vir die gehalte van hulle moedertaal. Juis daarom waak hulle teen die inklusiwiteit wat deur Carstens bepleit word. Hy het twee dik boekdele oor die storie van Afrikaans gepubliseer sonder om enige werklike besorgheid oor die huidige verengelsing van veral gesproke Afrikaans uit te spreek. Dit laat my wanhoop aan sy taalgetrouheid.

    Carstens skuil agter die beweerde “inherente heterogeniteit van Afrikaans” (239), ook “diversiteit” genoem (240). Daar moet myns insiens eerder krag geput word uit die eenheid wat Standaardafrikaans verteenwoordig. Die historiese grondslag van Standaardafrikaans is Nederlands. Volgens Christo van Rensburg is die saambindende faktor van die historiese variëteite (die taal van die slawe, Khoi-San en ander nie-blankes) nie-Standaardnederlands (240-241), verwysende nie net na onder meer 17de eeuse Suid-Hollandse dialekte nie, maar ook na bv Oosterse invloede. Dit kan beteken dat Standaardafrikaans, in soverre dit aansluiting by die latere Standaardnederlands vind, deur bv Kaaps vermurwe word. Tekste in Kaaps, met talle Engelse woorde, deur Peter Snyders en Nathan Trantraal, word in die boek weergegee. Carstens noem hulle “mooi” voorbeelde van hedendaagse Kaapse Afrikaans (242), terwyl ek verkies om hulle nie as Afrikaans te erken nie.

    Victor Webb word soos volg aangehaal: “Daar is nie iets soos die beste of die korrekste vorm van Afrikaans nie” (558). Maar daar is sekerlik variëteite van Afrikaans, bv Standaardafrikaans, wat meer geskik vir eerbare oorlewing as ander, bv Kaaps, is. Standaardafrikaans is ongetwyfeld ook meer korrek as die Engels-elemente in Kaaps. Maar Carstens en sy dissipel, Ronel van Oort, beweer: “Die Afrikaanse variëteite is nie ‘foutiewe’ of ‘onsuiwer’ Afrikaans nie” (559). As Kaaps nie onsuiwere Afrikaans of ‘n mengeltaal is nie, kan onsuiwerheid aan geen taal toegedig word nie. “Die standaardtaal [word] voortdurend deur die omgangstaal verryk” (544). ‘n Omgangstaal soos Kaaps kan en het Afrikaans ongetwyfeld egter ook met verengelsing besoedel. Polities byderwets word Kaapssprekers feitlik nooit hiervoor verkwalik nie. Dit is dieselfde Van Oort wat hoogs oordrewe skryf: “Die Nasionale Party se Afrikanernasionalistiese taalbeleid en apartheidsideologie het Afrikaans as erfenis en as eksklusiewe taal van die wit Afrikaner geannekseer” (WAM Carstens & Michael le Cordeur, Ons kom van vêr, Tygervallei: Naledi, 2016, p 553).

    Op grond van hulle getalle gelas Carstens: “In enige proses rakende Afrikaans moet die bruin sprekers van Afrikaans ‘n dominante rol speel. Dit kan mettertyd ‘n impak hê op die standaardvorm van Afrikaans via die proses van herstandaardisering” (708). Die Afrikaanse Taalraad (ATR), gestig in 2008 (735), waarvan Carstens die eerste voorsitter was (2008-2011), word deur hom beskou as dié liggaam wat in 1998 reeds in sy voorgeskiedenis die prosesse aan die gang gesit het wat tot die heling van die betrekkinge, onder meer taalbetrekkinge, tussen blankes en nie-blankes kan lei (729, 734, 841). Die primêre oogmerk van die ATR is van ‘n politieke aard, naamlik versoening (735) en nie die bevordering van Afrikaans soos sy naam valslik aandui nie. In sy aksies is die ATR meer begaan oor die bevordering van meertaligheid, wat Afrikaans kan uitsluit, as met Afrikaans. Vir die ATR “lê die klem onbeskaamd op versoening” (737).

    “Die ATKV is vandag met reg [!] die grootste rolspeler in die Afrikaanse kultuurlewe” (485), met een van die afdelingshoofde, Danny Titus, wat die meeste oor Afrikaans en Afrikanerkultuur te sê het. Japie Gouws, wat die ATKV van ‘n pro-Afrikaner in ‘n pro-bruin instansie getransformeer het – die ATKV het “onbeskaamd inklusief” geword (486) – het ná sy uittrede as uitvoerende hoof in 2017 die voorsitter van die ATR-direksie geword. Anne-Marie Beukes het noue bande met die ATR en is, soos hier bo genoem, as uitvoerende hoof van die SA Akademie aangestel. Dit lyk dus asof die Akademie, ATKV en ATR al hoe meer uit een mond gaan praat en aksies sal loods waarin Afrikaans, as eiesoortige taal wat duidelik van Engels onderskeibaar is, die groot verloorder en die verderflike mengeltaal Kaaps die wenner gaan wees. Carstens skryf: “Die ATKV het hom goed aangepas in die nuwe Suid-Afrika ná 1994 deurdat die beeld van ‘n Afrikanerorganisasie afgeskud is” (486). “Die rol van die ATKV as brugbouer in die Afrikaanse gemeenskap durf nie onderskat word nie en in hierdie proses word die ATKV ‘n voorbeeld vir ander Afrikaanse organisasies” (812). Ton Vosloo en Carstens het verseker dat die ATR van sy begin af die stempel van ‘n nie- (selfs anti-) Afrikanerorganisasie dra. Die Akademie is fluks op pad om dieselfde te doen. Vir die FAK het ek (amper) hoop gekry toe aangekondig is dat hy Steve Hofmeyr in September gaan vereer deur sy Prestige-prys vir besondere kultuurprestasie aan hom toe te ken (Die Burger, 29.04.2019, p 10). Die ATKV en ATR sou so iets nooit eens oorweeg nie.

    In die laaste twee hoofstukke draai Carstens die krane van sy oorverligte vooroordele oop om die einde van Afrikaans as ‘n eerbare taal én van ‘n eie Afrikanerkultuur en selfs van Afrikaners as ‘n etniese groep te probeer verseker. Dit gaan vir hom om integrasie en inklusiwiteit met veral die bruin mense wat die kitaar slaan en die blankes wat hulle daarna skik om na bewering “heling” te bewerkstellig van al die booshede wat hulle glo in die naam van apartheid gepleeg het. ‘n Rolmodel vir Afrikaners is bv: “Die vrou wat haar bediende se kind se skoolrapport kom haal, sy skooltoebroodjies inpak” (800). Carstens is voorskriftelik oor “wat ‘n mens behoort te doen” (745). Byvoorbeeld: “Moenie toelaat dat Afrikaans gekaap word vir regse politiek nie” (797) en selfs: “Aanvaar die hegemonie van Engels” (810).

    Ek voorspel: Wanneer mense in die toekoms in sak en as sit oor die vernietiging van Afrikaans as dié taal waarop Afrikaners eens trots was, sal hulle in Carstens se Afrikaansstorie kan lees van die dwase opsies wat bv Afrikaansinstansies en Afrikaansdosente sedert 1994 uitgeoefen het in die waan dat hulle Afrikaans gaan red terwyl hulle in werklikheid die taal se ondergang bewerkstellig het. Soos Carstens se geesgenoot, Hans du Plessis, dit stel: “Afrikaans gaan nêrens anders as waarheen ons dit vat nie” (792). Vir Carstens gaan dit om “die aanvaarding van die uitkomste van die proses sedert 1994” (747). H Kruger skryf: “Afrikaans sal net kan voortbestaan indien die Afrikaanssprekendes die nuwe politieke bedeling in Suid-Afrika aanvaar” (800). Die selfvernietiging van Afrikaans en Afrikaners word deur diesulkes bepleit.

    Afrikaners verset hulle tereg teen die politieke bedeling wat in 1994 mandaadloos aan hulle opgedring is. Afrikaners verlang ‘n heeltemal ander opset waarin hulle afdoende politieke mag het om hulle eie lot te bepaal. Kortom, hulle verlang selfbeskikking. Dit sluit beskikking oor die lot van Afrikaans en Afrikanerkultuur in. Soos die gebore Suid-Afrikaner, Brace Courtenay (1933-2012), dit gestel het: “When we destroy a language we effectively undermine the culture it belongs to. Language is the very soul of a culture” (825).

    Afrikaansrelevante kultuurorganisasies word in tabelle/kolomme gelys (753-759). Praag is (doelbewus) uitgelaat, waarskynlik omdat Praag nie in Carstens se FW de Klerk-oorgeemodus verkeer nie. Die enigste verwysing na Praag in die boek is in die volgende sin: “Van die tradisionele Afrikaners – in die betekenis van wit Afrikaanse mense wat hul onderskei as ‘n eiesoortige volk naas ander volkere – het daar min oorgebly, behalwe in groeperings soos in die voormalige Afrikaner-Volksfront (1994-1996), Orania-beweging, Praag, die Genootskap vir die Handhawing van Afrikaans (GHA), die Afrikaner-Weerstandsbeweging (AWB), en andere” (848). Van handhawing, wat histories so ‘n groot behoudende rol in die geskiedenis van Afrikaans gespeel het, is daar geen teken by Carstens nie. Hy is die mede- en hoofouteur van ‘n boek van 639 + 1175 bladsye waarin nêrens besorgdheid oor die gehalte van hedendaagse Afrikaans uitgespreek word nie. Geradbraakte Afrikaans, soos in Kaaps, is vir hom klaarblyklik nie aanstootlik nie.

    Ter wille van versoening is Carstens blykbaar bereid om ordentlike Afrikaans op te offer. Hy sal nie van bruin mense eis dat hulle hulle Afrikaans van onnodige Engelse woorde moet suiwer nie. Hy sal dit seker nie eens as ‘n verpligting op blankes lê nie. Hy verseg ook om enige erkenning te gee aan die behoudende rol wat Dan Roodt in Afrikaans en Afrikanerkultuur speel. Roodt word nêrens genoem nie. Vir MK-terroriste soos Ashley Kriel (890, 1049), Basil Kivedo (814, 891, 893, 894, 903, 909, 914, 915) en Jeremy Vearey (913) is daar plek in Carstens se storie van Afrikaans, maar nie vir Roodt nie. Carstens se inklusiwiteit, diversiteit en versoening sluit konserwatiewe, behoudende Afrikaners uit. Maar alle nie-blankes word ten minste potensieel by sy uitverkorenes ingesluit. Carstens onderskryf die gevleuelde woorde van die deurlugtige Tim du Plessis: “Afrikaans se toekoms (lê) in bruin hande” (803, 814). Carstens voeg by: “Dit is die werklikheid van Afrikaans” (814). Waarop Carstens se standpunt neerkom, in die woorde van iemand anders, is: “Om die taal op te offer is ‘n klein opoffering om te maak ter wille van beter verhoudings” (853). Dit is die eindresultaat wat mense soos Carstens bereik omdat hulle groter waarde aan politiek (naamlik versoening) as aan taal (naamlik Afrikaans) heg.

    Carstens wil nie ‘n tradisionele Afrikaner wees nie. Die term en begrip Afrikaner moet glo herdefinieer word; dus verbreed word om almal in te sluit “wat aan Afrikaans gebonde is. Dan verval die etniese konnotasie en sal Afrikaans waarlik vry van bagasie kan wees” (855). “Afrikaner” word dan ‘n sinoniem vir Afrikaanssprekende. Hiervolgens moet die Afrikaner se geskiedenis, tradisies, ens, agtergelaat word; sy historiese wese moet afgewater word. Die veronderstelling is dat wat die Afrikaner was, sleg is en dat die groter groep waarin hy moet opgaan sonder bagasie is; dat hulle só goed is dat hulle selfs die Afrikaner kan ontsmet.

    Carstens se volgende skuif is om wat eie aan die Afrikaner is, eintlik te ontken sodat hy naatloos deel van die voortreflike groter groep kan word. Dit gaan glo om “die woord ‘Afrikaner’ te herstel tot sy oorspronklike betekenis: iemand wat in Suid-Afrika gebore is, die taal praat en deel het aan dieselfde [!] geskiedenis, geloof, kultuur, gebruike, en so meer” (856). Historiese, geloofs- en kultuurverskille word goedsmoeds ontken. Maar daar is bruin Moslems, die Kaapse Maleiers, wat in geloof hemelsbreed van Afrikaners verskil. Gestel ‘n Somaliese Moslem of Etiopiese Rastafariër kry as onwettige immigrant plaaslik ‘n kind wat Afrikaans leer praat. Volgens Carstens se definisie is hy ‘n Afrikaner, wat die mate aantoon waarin hy die begrip Afrikaner uithol sodat dit grootliks waardeloos of betekenisloos word. Die begrip Afrikaner moet volgens Carstens geen ras- (856) of etniese (855) konnotasie hê nie.

    Dan vervolg Carstens waaragtig met: “Taal* en identiteit word hiermee erken” (856) en “dan verval die voorkeur aan die eie behoeftes (soos in die ou politieke bedeling)” (857). Dus, Afrikaners moet eiebelang afsweer en diensbaar aan ander mense, die land en die res van Afrika wees; ‘n boetedoenende, identiteitlose slaaf. “Dit gaan nie oor Afrikaans nie, maar oor die skep van ‘n Suid-Afrikaanse gemeenskap waarin almal tuis voel” (858). Sal die tradisionele, behoudende Afrikaners in so ‘n opset ook tuis voel? [* Sowel taal/Afrikaans as identiteit/Afrikanerskap word deur Carstens misken. Kyk hier onder vir Afrikaansmiskenning, dus Afrikaans wat soos Afrikanerskap afgewater en uitgehol word.]

    Volgens Carstens is alle Afrikaansvariëteite gelyk. Op ‘n soortgelyke manier is alle mense gelyk verklaar. Alle mense is mos lede van dieselfde ras, die menseras. As etniese en kultuurverskille geïgnoreer word, kan inklusiwiteit, oftewel integrasie, skynbaar maklik bewerkstellig word. Dit is klaarblyklik wat Carstens verlang. Aan die Kaap is rasgemengde huwelike reeds in 1685 verbied (57, 927). Ek vind dit interessant dat daar terselfdertyd ‘n beroep op die gebruik van “korrekte, goeie Nederlands” gedoen is (58). Aan die Kaap was daar minder rasvermenging as in ander koloniale gebiede, bv Suid-Amerika. Carstens verwys egter na die “fornikasie met slavinne” (58, 79). Hy volg dit op met ‘n tabel van Afrikaanse vanne waarvan die nageslagte slavinne as stammoeders het (109-110). Hy doen dit met verwysing na JA en Hans Heese se navorsing waarvolgens 7% van die Afrikanerfamilies in die 20ste eeu ‘n nie-Europese stammoeder gehad het. Wat Carstens beklemtoon is dat Afrikaans nie die uitsluitlike skepping van blankes is nie en dat Afrikaners insgelyks nie suiwer blank is nie. Wat doelbewus agterweë bly, is beklemtoning van die geringe voorkoms van albei.

    Hoogs oordrewe beweer Carstens dat die slawe “n groot deel van die geskiedenis van Suid-Afrika [nie net van die Kaap nie], maar ook van Afrikaans, uitmaak” (873). Oor laasgenoemde skryf hy: “Volgens aanduidings word daar bykans 400 woorde van Maleise en Arabiese herkoms daagliks in kommunikasie tussen Moesliems gebruik as hulle Afrikaans of Engels met mekaar praat” (878). Maar dit is in die konteks van hulle kultuur en godsdiens en daardie woorde is meesal of nie noodwendig deel van Afrikaans nie. In elk geval is enkele dosyne of selfs honderde woorde ‘n druppel in die emmer van die Afrikaanswoordeskat.

    Die verligte Leopold Scholtz beweer blankes en bruines het “ewe veel tot die ontstaan van Afrikaans bygedra” (895). Hierdie stelling is eerder polities as feitelik korrek, maar let daarop dat dit net na die ontstaan, oftewel die begin, van Afrikaans verwys en die hupstoot ignoreer wat Hollands aan Afrikaans gegee het, asook die leeue-aandeel wat blankes in die verdere ontwikkeling van Afrikaans gehad het. Wanneer daar deesdae oor die “eiendomsreg” van Afrikaans geredekawel word – eiendomsreg het eers ná 1994 in die spervuur beland – moet duidelik onderskei word tussen diegene wat die taal gemaak wat wat dit is (dus nie net by die ontstaan betrokke was nie), naamlik hoofsaaklik die blankes/Afrikaners, en watter etniese groep die meeste Afrikaanssprekers het (glo die bruines, maar dan word Kaaps as Afrikaans gereken). Daar moet dus duidelik tussen taalskeppers of -bouers (veral die blankes) en taalgebruikers (blankes en bruines) onderskei word. Die eiendomsreg van Afrikaans weeg ongetwyfeld swaar in die guns van die Afrikaners. Dit is ook in die blanke sektor waar feitlik uitsluitlik die Afrikaansgetroues aangetref word. Onder die bruin Afrikaanssprekendes waarmee instansies soos die ATR en ATKV so gereeld saamwerk, is daar (feitlik) niemand wat van Afrikaansgetrouheid beskuldig kan word nie (bv dat hulle kinders in Afrikaans skoolgaan en dat hulle teen die verengelsing van eens Afrikaanse universiteite gekant is).

    Ter wille van die nuwe Suid-Afrika wens Carstens as ‘t ware dat die Afrikaners minder blank is as wat hulle is. As rasvermenging ‘n tradisie aan die Kaap was, kan met groter gemak verseker word dat dit in die hede herleef. Aan die einde van die boek keer Carstens dus terug na “die genealogie van Afrikaanssprekendes” (923). Hy verwys na HT Colenbrander se boek, De afkomst der Boeren (1902). Volgens Colenbrander se berekening “was die slawe- of gekleurde komponent [in die blankes] minder as 1%” (927). Die Heeses se latere bevinding van 7% (maar in ‘n ander opsig) klink dus dalk meer aanvaarbaar in die onverkwiklike tyd waarin ons leef. Maar die persentasie nie-blanke bloed in Afrikaner-are is steeds minimaal. Desnieteenstaande wil Carstens die ons/hulle-verdeling afbreek en blankes en bruines tot broers en susters verklaar; soortgelyk aan die ANC wat broers en susters in die res van swart Afrika koester. Die Carstense het wel ‘n voorbeeld gestel en oor die rastou getrap. Hulle bevind hulle in die volgende groep: “Sommige slavinne het getrou met wit boere en so is die wit nedersetter se van oorgedra in die bruin gemeenskap” (925). ‘n Verdere lys van Afrikanervanne, in hulle hoedanigheid as oor-die-tou-trappers, word in tabelvorm verskaf (929-930). Die Lemmers skitter in hulle afwesigheid.

    In talle aanhalings word beweer dat Afrikaans aan die slawe, die Khoi-Khoin of die Khoi-San, dus nie-blankes, behoort; dat hulle die taal geskep het en dat die blankes die taal (soos in die geval van grond) daarna van hulle gesteel het. Die eiendomsreg van Afrikaans word dus aan die nageslag van die slawe en inheemse Khoi-San, dus aan die huidige geslag bruin mense, oorgedra. Dít ten spyte van onomstootlike feite soos dat Afrikaans wesenlik uit Hollands/Nederlands en ander Germaanse tale ontwikkel het en blankes ongetwyfeld die leeue-aandeel in die ontwikkel, vestiging, amptelike erkenning, standaardisering, handhawing en uitbouing van Afrikaans gehad het.

    Carstens en diesulkes aanvaar goedsmoeds dat die toekoms van Afrikaans aan bruin mense toevertrou moet word. Dit kom neer op onteiening van Afrikanerkultuurgoedere sonder vergoeding. Hiermee word ‘n misdaad teen ‘n deel van die mensdom, die Afrikanerdom, gepleeg. Ter vergoeiliking van hierdie dwaasheid word nie net die term en begrip Afrikaner herdefinieer/verbreed nie, maar by implikasie ook Afrikaans. Nêrens besin Carstens oor wat Afrikaans is nie, in die sin van wat met reg in- en uitgesluit behoort te word nie. Hy predik sonder meer inklusiwiteit, dus dat alle Afrikaansvariëteite gelykwaardig is en ingesluit moet word en dat Kaaps een hiervan is.

    Kaaps mag ‘n variëteit van sowel Afrikaans as Engels wees, maar dit is nie ‘n taal uit eie reg nie omdat dit kennis van sowel Afrikaans as Engels veronderstel. Dit is ‘n mengel- of tussentaal wat, in soverre dit Engels is, geen heil vir die toekoms van Afrikaans inhou nie. In hierdie opsig is variëteite nie gelykwaardig nie. Oranjerivier- of Griekwa-Afrikaans bedreig nie die toekoms van Afrikaans nie, maar Kaaps doen dit wel in oortreffende mate. Omdat Carstens eerder politiek- as taalkorrek wil wees, kritiseer hy Kaaps in geen opsig nie. Om dieselfde rede spreek hy hom nie ten gunste van taalsuiwerheid uit nie. Vir hom gaan dit primêr om versoening en om dit te bereik word van Afrikaners verwag om op te offer; ‘n vereiste wat nie aan bv bruin mense gestel word nie. In werklikheid moet en mag Afrikaners van alle Afrikaanssprekendes verwag om Afrikaans so suiwer moontlik te gebruik sodat al sy sprekers trots op die taal kan wees; dat veral verengelsing ten alle koste vermy moet word.

    As op die huidige manier voortgegaan word, gaan die verengelsing van Afrikaans die vernietiging van die taal veroorsaak en dit sal by uitstek op die rug van Kaaps gedoen word. In soverre Kaaps ongefiltreerde Engels is, moet dit ondubbelsinnig verwerp word. Deur die heil van Afrikaans aan bruin mense (en by implikasie aan Kaaps) toe te vertrou, is soortgelyk aan Marthinus van Schalkwyk se skuif om die Nasionale Party in die skoot van die ANC te laat beland. Twee onverenigbares is saamgegooi. Die resultaat was die einde van die Nasionale Party. Die ANC het geseëvier. Op ‘n soortgelyke manier gaan die Carstens-strategie Afrikaans via Kaaps vernietig en gaan net Engels uiteindelik oorbly.

    In Carstens se boek word daar ‘n enkele keer na Guarani verwys, na aanleiding van wat in Jaap Steyn se boek, Tuiste in eie taal (1980), staan (355). Dit bied ‘n scenario vir wat met Afrikaans kan gebeur as voortgegaan word met die huidige verheerliking van Kaaps deur Carstens en sy geesgenote. Guarani is ‘n Indiaanse taal wat as die algemene spreektaal in Paraguay en omstreke gepraat word; soortgelyk aan Afrikaans wat meer as enige ander taal die algemene spreektaal in Suid-Afrika was en dalk nog is; ook in Namibië en voorheen in bv Zimbabwe. Guarani en die koloniale taal Spaans is die amptelike tale in Paraguay. ‘n Variant van Guarani, Jopará, het ontwikkel en word gekenmerk deur uitgebreide en toenemende Spaansbesoedeling, soortelyk aan die besoedeling van Kaaps deur Engels.

    Jopará is die algemene spreektaal in Paraguay, maar Spaans word hoër geag. Vir laevlak-kommunikasie word minder en vir hoëvlak-kommunikasie meer Spaanse woorde in Jopará gebruik. Jong mense gebruik meer Spaans in Jopará as ouer mense. Deur die lot van Afrikaans aan bruin mense oor te gee, soortgelyk aan die manier waarop FW de Klerk die land aan swartes toevertrou het, verseker heel moontlik dat ‘n mengeltaal soos Kaaps – en nie Afrikaans nie – al hoe meer die taal van Afrikaanssprekendes sal word; ‘n nuwe taal geskik vir die nuwe Suid-Afrika; ‘n mengeltaal sogenaamd sonder bagasie maar een waarop ‘n mens nie trots kan wees nie; ‘n taal wat noodwendig tweede viool naas Engels sal speel en al hoe meer deur Engels verswelg sal word. Aan alle Afrikaansgetroues: Wees gewaarsku: Wannie huldig gevaarlike wanopvattings oor Afrikaans en Afrikaners.

    Bylaag: Daar is ‘n swetterjoel bronverwysings in die boek. Ek het geen poging aangewend om hulle vir korrektheid na te gaan nie. Dit behoort die maklikste te wees om kruisverwysings korrek te doen, dus verwysings van een deel in die manuskrip na ‘n ander deel in die manuskrip. Ek het party van hierdie kruisverwysings nagegaan en die volgende (moontlike) foute opgespoor. Die volgorde waarin die inligting hier aangebied word, is: foutief/korrek (soms is dit te moeilik om vas te stel waarna verwys word, vandaar die vraagtekens): 4.3/4.2 (146), hoofstuk 24, 2.2.2.2/? (242), hoofstuk 12, 3.2/hoofstuk 12, 3.1 (245), hoofstuk 15, 3.2/hoofstuk 14, 3.2 (293), hoofstuk 14/hoofstuk 15 (354), hoofstuk 18, 2.4/hoofstuk 19, 2.4 (386), hoofstuk 14, 1.6.3/hoofstuk 15, 1.6.3 (394), hoofstuk 15, 4.3/hoofstuk 16, 4.3 (403), hoofstuk 14, 1.6.3/hoofstuk 15, 1.6.3 (424), hoofstuk 15, 5/hoofstuk 14, 5 (436), hoofstuk 14, 1.3/hoofstuk 15, 1.3 (447), hoofstuk 16, 4.4.5/hoofstuk 16, 4.4.3 (505), 8.3.4/2.4 (541), hoofstuk 22, 2.1/hoofstuk 22, 3.2.3 (543), hoofstuk 14, 2.4/hoofstuk 18, 2.1 (544), hoofstuk 14, 2.2/hoofstuk 15, 2.2 (568), hoofstuk 14, 1.2 & 1.4/hoofstuk 15, 1.2 & 1.4 (573), hoofstuk 15, 4.3.4/hoofstuk 16, 4.3.4 (573), hoofstuk 14, 1.2/hoofstuk 13, 7.1 & hoofstuk 14, 2.1 (577), hoofstuk 16, 5/hoofstuk 20, 2.2.1 (598), 5.3.1/? (674), 3.1.1/3.1 (676), hoofstuk 14, 1.6/hoofstuk 15, 1.6 (684), hoofstuk 22, 2.1.3.1.1/hoofstuk 23, 2.1.3.1.1 (691), hoofstuk 21, 2.4/hoofstuk 20, 2.4 (692), kaart 15/kaart 13 (835), hoofstuk 21, 3.5.1/hoofstuk 21, 5.1? (841), hoofstuk 15, 3.5/hoofstuk 14, 3.5 (872), hoofstuk 16, 4.3/hoofstuk 15, 2.2 (873), hoofstuk 16/hoofstuk 15, 2.2.1 (876), noot 95/96 (945), hoofstuk 28, noot 29/hoofstuk 24, noot 28 (969), hoofstuk 16, noot 69/hoofstuk 16, noot 70 (981), hoofstuk 13, 4.2.2/hoofstuk 13, 4.2 (986), noot 77/noot 153 (992), hoofstuk 20, 3.2/hoofstuk 21, 3.2 (996), hoofstuk 14, noot 93/hoofstuk 14, noot 94 (1003), hoofstuk 23, 2.1.3/hoofstuk 21, 4 (1018), note 73, 93, 122, 198 en 303/note 73, 122, 198 en 363 (1029), hoofstuk 22, noot 13/? (1035), noot 281/? (1036). note 73, 93, 122, 198 en 365/note 73, 93, 122, 363 (1036), noot 281/? (1036), punt 45 hieronder/? (1037), note 73, 93, 122, 198 en 363/note 73, 93, 122 en 198 (1045), hoofstuk 16, noot 17/hoofstuk 13, noot 121 (1049).

  • Leon Lemmer: Heart of darkness: Deel 1: As koloniale literatuur

    Leon Lemmer: Heart of darkness: Deel 1: As koloniale literatuur

    Heart of darkness (1899) is ‘n novelle van Joseph Conrad (1857-1924). Meer as ‘n halfeeu gelede was dit een van my voorgeskrewe boeke. As ‘n Rose Classic is die teks gratis in ‘n Kindle-weergawe beskikbaar. Conrad is ‘n Pool wat in die Oekraïne gebore is, maar as Engelse romanskrywer roem verwerf het, al was Engels naas Pools en Frans sy derde taal. Vyf van Conrad se werke is in Harold Bloom se “Western canon” opgeneem, maar nie Heart of darkness nie; moontlik vanweë die prominente “moral element” daarin (Harold Bloom, The Western canon: The books and school of the ages, London: Macmillan, 1995, p 473); ook “paterian”/paternalisties genoem (434). Bloom bestempel die frase “heart of darkness” as “an obscurantist metaphor” (121). In die huidige era van bv afrikanisering word Bloom se uitsprake dikwels teengespreek. Vir my is dit duidelik dat swart Afrika hier met donkerte/duisternis geassosieer word, wat deesdae as polities inkorrek beskou word; selfs wanneer, soos geformuleer deur Conrad, daardie donkerte deels aan blankes se koloniale motiewe en dade toegeskryf word. Heart of darkness is wel as ‘n meesterwerk ingesluit by FR Leavis se The great tradition (1948).

    John Stape

    Oor Conrad en sy skryfwerk is daar baie gepubliseer. Ek kan John Stape se boek, The several lives of Joseph Conrad (New York: Pantheon Books, 2007, 369p; Amazon Kindle $16,20), aanbeveel. “Conrad spoke of himself as having three lives – as Pole, as seaman, and as writer” (p xxiv). Hy was van 1874 tot 1894 ‘n seevaarder, as matroos of passasier. “He was striking out for ‘the dark places of the earth full of habitations of cruelty’” (62). Conrad was onder meer in Kaapstad en Port Elizabeth. Later het hy geld in die Suid-Afrikaanse mynbedryf belê (95). In 1890 het hy op in die Kongo-rivier tot by Boma gevaar en vandaar na Matadi, “the first step into what he would memorably call the ‘Heart of Darkness’… he kept a dairy for the first and only time in his life … Delayed for a fortnight by the station chief, he had the unexpected compensation of meeting Roger Casement [1864-1916], the [Irish] human rights activist” (63) wat later deur bv die Anglo-Boere-oorlog (1899-1902) beïnvloed is om standpunt teen imperialisme in te neem. “Conrad followed the [Boer War] conflict closely, deeply distrusting both the motives behind it and its conduct” (115). Hy was immers sterk teen die Russiese besetting van Pole gekant. Casement “saw in Conrad a potential ally in his tireless efforts to mobilise public opinion against atrocities in the Congo” (133).

    Van Matadi is Conrad oor land na Leopoldville/Kinshasa. Van hier af het hy verder in die binneland in op die Kongo-rivier gevaar. “The diary covers more than half of the thousand-mile trip and then breaks off” (65). “Conrad himself witnessed and heard of cruelty and barbarism, resulting partly from sheer incompetence and stupidity … He now thoroughly regretted his decision to come to Africa” (65). Hy is per boot terug na Leopoldville, waarvan hy sê: “Everything here is repugnant” (66). Daarna terug na Matadi en uiteindelik Londen, “emotionally exhausted by the Congo” (67). Dit is die werklike gebeure waarop die novelle, Heart of darkness, gegrond is. Die reis na die hart van die Kongo is egter ook ‘n simboliese reis na die duisternis wat in die kern, die hart of siel, van die mens geleë is.

    Gedrukte uitgawes van Conrad se dagboek is gepubliseer en uittreksels daarvan is in Kindle-formaat beskikbaar. Toe dit nog uitsonderlik was, was Conrad al gekant teen kolonialisme en imperialisme. As genaturaliseerde Brit het hy egter verkies om nie openlik polities aktivisties te wees nie. “He subsequently replied to a direct enquiry from Casement that he had not himself witnessed the cutting off of hands [of black workers] that figures so appallingly in Casement’s exposé and begged off becoming involved in the protest. ‘I would help him but it is not in me. I am only a wretched novelist inventing wretched stories and not even up to that miserable game’” (133). Hoewel hy politieke voorkeure gehad het, wou Conrad nie as ‘n polities betrokke skrywer bekend staan nie.

    Heart of darkness

    Ek gee eers ‘n oorsig van die storie voordat ek tot die gebruik van veral aanhalings oorgaan. Vyf mans wat by seevaart betrokke is, sit op die dek van ‘n boot by Gravesend aan die Teems-rivier naby Londen. Een van hulle, Charlie Marlow, is die ek-verteller en die outeur se spreekbuis. Hy begin mymer oor hoe die Teems-gebied, toe die Romeine dit binnegeval het, een van die donker en barbaarse streke van die aarde was. “They were men enough to face the darkness ” (Rose classic edition, Kindle 83). Marlow brei op hierdie tema uit en begin die verhaal vertel van die donkerste, mees barbaarse gebied op aarde wat hy ervaar het.

    Marlow was die bevelvoerder van ‘n rivierboot vir ‘n Belgiese handelsmaatskappy. Toe hy hierdie werk kry, het hy in Brussel gehoor van Kurtz, wat rekord-besendings ivoor lewer: “Sends in as much ivory as all the others put together” (358). “Hadn’t I been told in all the tones of jealousy and admiration that he had collected, bartered, swindled or stolen more ivory than all the other agents together?” (949). “He raided the country” (1137). Kurtz se naam duik ook op in gesprekke wat Marlow voer terwyl hy rivierlangs dieper die Kongo indring; “a God-forsaken wilderness” (242). Kurtz het vir ‘n geruime tyd nie berigte aan die distriksbestuurder in Leopoldville (“the Central Station”) gestuur nie en daar is gerugte dat Kurtz siek is. Die distriksbestuurder staan onverskillig teenoor die lot van die inboorlinge en hy hoop eintlik dat Kurtz dood is.

    Hulle vaar met die rivierboot op die Kongo-rivier na Kurtz se binnestasie by Stanley Falls/Stanleyville/Kisangani. Inboorlinge val die boot aan en die stuurman word deur ‘n spies gedood. By die binnestasie hoor hulle dat Kurtz ernstig siek is. Kurtz het glo pleks van die swartes te verander, dus op te voed, al hoe meer barbaars geword. Marlow ontmoet vir Kurtz en vind dat die man inderdaad verdorwe is deur die boosheid wat hy in Afrika ervaar het. Kurtz besef hoe onbeskaafd hy geword het, hoe sy planne om die inboorlinge op te voed, geboemerang het. Hy weet ook dat hy sterwend is. Hy gee aan Marlow ‘n pak briewe aan sy verloofde in België en die manuskrip van ‘n verslag wat hy geskryf het.

    Die distriksbestuurder en Marlow neem Kurtz op ‘n draagbaar na die boot. Op die terugreis na Leopoldville sterf Kurtz op die boot met die besef dat verterende boosheid die kern van alles is. Marlow gaan later na België om Kurtz se verloofde te besoek en die briewe te oorhandig. Sy dink nog aan Kurtz as die wonderlike en magtige man in Afrika. Wanneer sy Marlow vra wat Kurtz se laaste woorde was, lieg hy en vertel vir haar dat Kurtz met sy laaste asem na haar gevra het. In werklikheid het Kurtz met sy laaste woorde oor die afgryslikheid van alles getuig: “The horror! The horror!”

    Die aanhalings wat volg, toon hoe simpatiek Conrad teenoor die swartes was; hoe afkerig hy van slawerny, uitbuiting en kolonialisme was. In hierdie opsigte was hy sy tyd ver vooruit. Andersins dui sy novelle op sy fyn waarnemingsvermoë van bv die swartes. (‘n Reeks verdere aanhalings volg heelwat later in hierdie rubriek.)

    Die barbaarsheid van die Engelse tydens die Romeinse besetting (van 43 tot die vroeë 5de eeu) word erken. “In some inland post [the Roman] feel the savagery, the utter savagery, had closed round him – all that mysterious life of the wilderness that stirs in the forest, in the jungles, in the hearts of wild men. There’s no initiation either into such mysteries. He has to live in the midst of the incomprehensible, which is also detestable. And it has a fascination too, that goes to work upon him. The fascination of the abomination – you know. Imagine the growing regrets, the longing to escape, the powerless disgust, the surrender, the hate” (89). Die Romeinse besetting word voorgestel as soortgelyk aan latere kolonisasie: “They grabbed what they could get for the sake of what was to be got. It was just robbery with violence, aggravated murder on a great scale, and the men going at it blind – as is very proper for those who tacle a darkness. The conquest of the earth, which mostly means the taking it away from those who have a different complexion or slightly flatter noses than ourselves, is not a pretty thing when you look into it too much” (97).

    Marlow is as bevelvoerder van die rivierboot aangestel omdat sy voorganger vermoor is. “The original quarrel arose from a misunderstanding about some hens … A Dane thought himself wronged somehow in the bargain, so he went ashore and started to hammer the chief of the village with a stick” (149). “He had been a couple of years already out there engaged in the noble cause, you know, and he probably felt the need at last of asserting his selfrespect in some way. Therefore he whacked the old nigger mercilessly, while a big crowd of his people watched him, thunderstruck, till some man – I was told the chief’s son – in desperation at hearing the old chap yell, made a tentative jab with a spear at the white man – and of course it went quite easy between the shoulderblades” (156).

    Terwyl Marlow op in die mond van die Kongo-rivier vaar: “Now and then a boat from the shore gave one a momentary contact with reality. It was paddled by black fellows. You could see from afar the white of their eyeballs glistering. They shouted, sang; their bodies streamed with perspiration; they had faces like grotesque masks – these chaps; but they had bone, muscle, wild vitality, an intense energy of movement, that was as natural and true as the surf along their coast. They wanted no excuse for being there. They were a great comfort to look at” (248). Later vertel ‘n Sweed aan Marlow van ‘n ander Sweed wat selfdood gepleeg het. “‘Hanged himself! Why, in God’s name?’ I cried. He kept on looking out watchfully. ‘Who knows? The sun too much for him, or the country perhaps’” (277).

    Hulle was besig om ‘n spoorlyn om stroomversnellings te bou sodat vervoergeriewe die twee dele van die rivier kon verbind; van Matadi tot by Stanley Pool/Leopoldville. “A slight clinking behind me made me turn my head. Six black men advanced in a file, toiling up the path. They walked erect and slow, balancing small baskets full of earth on their heads, and the clink kept time with their footsteps. Black rags were wound round their loins, and the short ends behind wagged to and fro like tails. I could see every rib, the joints of their limbs were like knots in a rope; each had an iron collar on his neck, and all were connected together with a chain whose bights swung between them, rhythmically clinking … All their meager breasts panted together, the violently dilated nostrils quivered, the eyes stared stonily uphill. They passed me within six inches, without a glance, with complete, deathlike indifference of unhappy savages” (285). Hy vervolg sinies: “I … was a part of the great cause of these high and just proceedings” (299).

    Sommige van die swart werkers word soos volg beskryf: “They were dying – it was very clear. They were not enemies, they were not criminals, they were nothing earthly now – nothing but black shadows of disease and starvation, lying confusedly in the greenish gloom. Brought from all the recesses of the coast in all the legality of time contracts, lost in uncongenial surroundings, fed on unfamiliar food, they sickened, became inefficient, and were then allowed to crawl away and rest. These moribund shapes were free as air – and nearly as thin” (321). Die handelsbedrywighede word soos volg verwoord: “Strings of dusty niggers with splay feet arrived and departed; a stream of manufactured goods, rubbishy cottons, beads, and brass-wire sent into the depths of darkness, and in return came a precious trickle of ivory” (351).

    “I left that station [Matadi] at last, with a caravan of sixty men, for a two-hundred-mile tramp” (373). Terwyl hulle na Leopoldville loop, kom hulle ‘n blanke man in uniform teë: “Was looking after the upkeep of the road, he declared. Can’t say I saw any road or any upkeep, unless the body of a middle-aged negro, with a bullet-hole in the forehead, upon which I absolutely stumbled three miles farther on, may be considered as a permanent improvement” (389). “Out there there were no external checks … ‘Men who come out here should have no entrails’” (430). Terwyl Marlow in Leopoldville is: “A nigger was being beaten near by. They said he had caused the fire in some way; be that as it may, he was screeching most horribly. I saw him, later on, for several days, sitting in a bit of shade looking very sick and trying to recover himself: afterwards he arose and went out – and the wilderness without a sound took him into its bosom again” (458).

    By die binnestasie, Stanleyville, ‘n soortgelyke voorval: “The beaten nigger groaned somewhere … ‘Serve him right. Transgression – punishment – bang! Pitiless, pitiless. That’s the only way. This will prevent all conflagrations for the future” (508). Die moontlikheid word genoem dat ‘n mededinger om ivoor gehang kan word om hom uit die pad te kry. “Why not? Anything – anything can be done in this country” (652). Van Kurtz word gesê: “There was nothing on earth to prevent him killing whom he jolly well pleased” (1143). Rivier-op kon die stoomboot nie altyd vlot gehou word nie. “More than once she had to wade for a bit, with twenty cannibals splasing around and pushing. We had enlisted some of these chaps on the way for a crew. Fine fellows – cannibals – in their place. They were men one could work with, and I am grateful to them. And, after all, they did not eat each other before my face: they had brought along a provision of hippo-meat which went rotten, and made the mystery of the wilderness stink in my nostrils” (695).

    “We penetrated deeper and deeper into the heart of darkness” (708). “[A] headman, a young, broad-chested black, severely draped in dark-blue fringed cloths, with fierce nostrils and his hair all done up artfully in oily ringlets, stood near me. ‘Aha!’ I said, just for good fellowship’s sake. ‘Catch ‘im,’ he snapped, with a bloodshot widening of his eyes and a flash of sharp teeth – ‘catch ‘im. Give ‘im to us.’ ‘To you, eh?’ I asked; ‘what would you do with them?’ ‘Eat him!’ he said curtly” (812). “I don’t think a single one of them [blacks] had any clear idea of time, as we at the end of countless ages have. They still belonged to the beginnings of time – had no inherited experience to teach them as it were, and of course, as long as there was a piece of paper written over in accordance with some farcical law or other made down the river, it didn’t enter anybody’s head to trouble how they would live” (818).

    “All Europe contributed to the making of Kurtz; and by-and-by I learned that, most appropriately, the International Society for the Suppression of Savage Customs had intrusted him with the making of a report, for its future guidance … Seventeen pages of close writing he had found time for! But this must have been before his – let us say – nerves, went wrong … The opening paragraph, however, in the light of later information, strikes me now as ominous. He began with the argument that we whites, from the point of development we had arrived at, ‘must necessarily appear to them (savages) in the nature of supernatural beings – we approach them with the might as of a deity’ … [The report] gave me the notion of an exotic Immersity ruled by an august Benevolence” (1006). Later het Kurtz die volgende sin by sy verslag gevoeg: “Exterminate all the brutes” (1019). “It echoed loudly within him because he was hollow at the core” (1176). “Kurtz’s methods had ruined the district” (1169).

    Toe die boot van die wal af deur swartes aangeval word, gee ‘n blanke die volgende raad wat uitstekend gewerk het. Al wat Marlow moet doen, is om die fluit/toeter van die boot te blaas: “One good screech will do more for you than all your rifles. They are simple people” (1074). “I looked around, and I don’t know why, but I assure you that never, never before, did this land, this river, this jungle, the very arch of this blazing sky, appear to me so hopeless and so dark, so impenetrable to human thought, so pitiless to human weakness” (1121). Dit kon net so wel ‘n gepaste beskrywing van die nuwe Suid-Afrika wees.

    Daar is mensskedels rondom Kurtz se woonplek. “After all, that was only a savage sight, while I seemed at on[c]e bound to have been transported into some lightless region of subtle horrors, where pure, uncomplicated savagery was a positive relief, being something that had a right to exist – obviously – in the sunshine … Kurtz was no idol of mine” (1184). “His soul was mad” (1356) en daar is “the barren darkness of his heart” (1394). “His was an impenetrable darkness” (1415). “There is no disguising the fact, Mr Kurtz has done more harm than good to the Company” (1256). “Nevertheless I think Mr Kurtz is a remarkable man” (1264). Kurtz het ‘n swart vriendin gehad. “She was savage and superb, wild-eyed and magnificent” (1234).

    Die dodelik siek Kurtz word op die boot gelaai maar sy vriendin word agtergelaat. “Only the barbarous and superb woman did not so much as flinch, and stretched tragically her bare arms after us over the somber and glittering river” (1386). Rivier-af sterf Kurtz binne enkele dae op die boot met die woorde: “The horror! The horror!” (1430). “I went no more near the remarkable man who had pronounced a judgment upon the adventures of his soul on this earth … Droll thing life is – that mysterious arrangement of merciless logic for a futile purpose. The most you can hope from it is some knowledge of yourself – that comes too late – a crop of unextinguisable regrets” (1439). “I remembered his abject pleading, his abject threats, the colossal scale of his vile desires, the meanness, the torment, the tempestuous anguish of his soul” (1515). Marlow besoek later Kurtz se vriendin in België, wat groot waardering vir Kurtz bly koester. Marlow verswyg Kurtz se werklike laaste woorde. Hy vertel eerder ‘n wit leuen: “The last word he pronouced was – your name” (1603).

    Adam Hochschild

    Adam Hochschild (gebore in 1942) het ‘n boek oor ‘n era in die geskiedenis van die Kongo geskryf: King Leopold’s ghost: A story of greed, terror, and heroism in colonial Africa (London: Pan Macmillan, 1999/2006, 376p; Amazon Kindle $14,74). Die Kongo was toe (1885-1908) die persoonlike besitting van Koning Leopold II (1835-1909, Belgiese koning 1865-1909), dus streng gesproke nie ‘n kolonie nie. Eers daarna het die Kongo ‘n Belgiese kolonie geword (1908-1960). Op ‘n soortgelyke manier: Die Kaap is van 1652 tot 1795 deur ‘n maatskappy, die Vereenighde Oostindische Compagnie (VOC) besit. Eers tydens die Bataafse bewind (1803-1806) het dit ‘n Hollandse kolonie geword. Die Kaap was ‘n Britse kolonie van 1795 tot 1803 en van 1806 tot 1910, maar amptelik eintlik eers van 1814 af. Dit is onder meer aan ‘n boek soos dié van Hochschild te wyte dat kolonialisme deesdae sonder meer as wreedaardige uitbuiting voorgestel word, terwyl die Leopold-Kongo in werklikheid dié uiterste geval van uitbuiting van Afrikane deur ‘n Europeër was. “What happened in the Congo could reasonably be called the most murderous part of the European Scramble for Africa” (p 280). Konrad stem hiermee saam: Die Leopold-Kongo was “the vilest scramble for loot that ever disfigured the history of human conscience” (4). John Stuart Mill (1806-1873) het in sy boek, On liberty (1859), geskryf: “Despotism is a legitimate mode of government in dealing with barbarians, provided the end be their improvement” (84). Daar kan kwalik beweer word dat Leopold die omstandighede van die Kongolese verbeter het. ‘n Belgiese eerste minister het gesê: Leopold “treats men as we use lemons, when he has squeezed them dry, he throws away the peel” (95).

    Hochschild is uiters linksgesind. Hy was ‘n joernalistiekdosent en sy vrou, Arlie Russell Hochschild (gebore in 1940), ‘n sosiologiedosent. Hierdie egpaar het in die jare sestig tydens die burgerregtebeweging na die suidelike Amerikaanse state gegaan om solidariteit met die opstandige swartes te betoon en hulle te help om as kiesers te registreer. Maar selfs Adam Hochschild erken: “Despite the thievery of Leopold and his successors, it is wrong to blame the problems of today’s Africa entirely on colonialism” (318). “In health, life expectancy, schooling and income the Congolese people were far worse off at the end of Mobutu’s [Sese Seko, 1930-1997, president 1965-1997] reign than they had been at the end of eighty years of colonialism in 1960” (315).

    Op ‘n soortgelyke manier kan beweer word dat Suid-Afrika tydens die Afrikanerbewind, verguis as die era van apartheid (1948-1994), in (seker) die meeste opsigte beter daaraan toe was as sedertdien tydens die ANC-bewind. Adam het ‘n boek, The mirror at midnight: a journey to the heart of South Africa (1990/2007) oor “the 150-year-old national myth of Afrikaners-as-victims” geskryf ná ‘n besoek aan Suid-Afrika in 1988. Reeds in 1961 het hy ‘n kort tyd as joernalis in Suid-Afrika gewerk en ook ‘n besoek aan Leopoldville gebring. Oor Arlie Hochschild se linkse taksering van Amerikaanse blanke suiderlinge het ek reeds geskryf (Praag 4.02.2017). Haar man sluit hierby aan: “What was slavery in the American South, after all, but a system for transforming the labor of black bodies, via cotton plantations, into cloth?” (King Leopold’s ghost, 16). Voortaan verwys Hochschild na Adam.

    Edmund Dene Morel (1873-1924) was in diens van ‘n skeepsmaatskappy met sy hoofkantoor in Liverpool. Sy werk was om toesig te hou oor die op- en aflaai van skepe wat met die Kongo handel dryf. In 1897 of 1898 het hy in Antwerpen opgemerk dat die inkomende skepe ivoor en rubber bring maar dat daar nie handelsartikels uitgevoer word nie. Wat die skepe na die Kongo vervoer “is mostly army officers, firearms, and ammunition” (2). Sy afleiding was dat die ivoor en rubber die produkte van gedwonge of slawe-arbeid was, terwyl slawerny sedert 1838 in Britse gebiede verbode was. Morel het veral in Brittanje en Amerika mense bewus van die misdrywe in die Kongo gemaak. “Slave labor in the Congo … had taken eight to ten million lives” (3). Dit is as massa- of volksmoord beskou. Wat vir my interessant is, is dat Leopold II Frans, Duits en Engels magtig was, maar “he never bothered to learn Flemish, spoken by more than half his subjects” (33). Die Duitse keiser, Wilhelm II, het Leopold gekarakteriseer as “Satan and Mammon in one person” (240).

    Ná die voltooiing van Conrad se Heart of darkness in 1899 het Morel verskeie boeke gepubliseer, bv King Leopold’s rule in Africa (1904), Great Britain and the Congo: The pillage of the Congo basin (1909) en Red rubber: The story of the rubber slave trade which flourished on the Congo for twenty years, 1890-1910 (1906/1919). In 1908 het Morel se inisiatiewe tot die anneksasie van die Kongo deur die Belgiese regering gelei. “The picture Morel gives in his writings of Africans in the Congo before whites arrived is that of Rousseau’s idealized Noble Savage” (210). Morel is in sy propaganda voorafgegaan deur bv twee Amerikaanse swartes, die joernalis en historikus, George Washington Williams (1849-1891),* wat die Kongo in 1890 besoek het, en die sendeling, William H Sheppard (1865-1927),** wat in die vroeë jare negentig (1890’s) twee jaar in die Kongo deurgebring het en later weer daarheen gegaan het.

    [* “Williams studied briefly at Howard University [a university of blacks], which, when he mentioned it in later years, sometimes came out sounding like Harvard University. Later in his life, he also claimed a doctoral degree he had never earned” (103). Williams “used a phrase that seems plucked from the Nuremberg trials [1945-1946] of more than half a century later. Leopold’s Congo state, Williams wrote, was guilty of ‘crimes against humanity’” (111-112).

    ** Sheppard was nie ‘n engel nie. “He was forced to resign his post as a missionary because he had been caught having extramarital affairs with African women” (283).]

    Tydgenote soos Morel, Williams en Sheppard, asook Casement (hier bo), se onvergenoegdheid met toestande in die destydse Kongo word in Heart of darkness weerspieël. Casement “have darkened Conrad’s vision of colonialism in Africa” (197). Leopold “claimed that ‘it was impossible to have always the best men in Africa; and indeed the African climate seemed frequently to cause deterioration in the character’” (198). Conrad “was so horrified by the greed and brutality among white men he saw in the Congo, that his view of human nature was permanently changed … After brooding about his Congo experience for eight years, Conrad transformed it into Heart of darkness” (142). “Conrad himself wrote, ‘Heart of darkness is experience … pushed a little (and only very little) beyond the actual facts of the case’” (143). “Heart of darkness is one of the most scathing indictments of imperialism in all literature, but its author, curiously, thought himself an ardent imperialist where England was concerned” (146). “However laden it is with Victorian racism, Heart of darkness remains the greatest portrait in fiction of Europeans in the Scramble for Africa … Conrad’s white men go about their rape of the continent in the belief that they are uplifting the natives, bringing civilization, serving ‘the noble cause.’ All these illusions are embodied in the character of Kurtz” (147). Maar dit is juis van Kurtz wat Marlow/Conrad hom distansieer.

    Die Kurtz-karakter is ‘n samevoeging van die eienskappe van meer as een blanke wat Conrad in die Kongo teëgekom het. Een van hulle is Léon Rom, wat die hoof van die binnelandse stasie by Stanley Falls was en in 1899 ‘n boek, Le nègre du Congo, gepubliseer het. Daarin skryf Rom: “The product of a mindless state, its feelings are coarse, its passions rough, its instincts brutish, and, in addition, it is proud and vain. The black man’s principal occupation, and that to which he dedicates the greatest part of his existence, consists of stretching out on a mat in the warm rays of the sun, like a crocodile on the sand … The black man has no idea of time, and, questioned on that subject by a European, he generally responds with something stupid” (148). Jules Jacques, ‘n distrikskommissaris, het volgens Morel oor die swartes geskryf: “We must fight them until their absolute submission has been obtained, or their complete extermination” (229).

    Hochschild noem die gebeure in die Kongo “the first major international atrocity scandal in the age of the telegraph and the camera” (4). “The worst of the bloodshed in the Congo took place between 1890 and 1910” (5). Minder oortuigend is die volgende stelling: “Europe has long forgotten the victims of Leopold’s Congo” (4). Europese koloniale moondhede word deurlopend van wandade beskuldig en die uiterste geval van die Leopold-Kongo word dan dikwels as voorbeeld gebruik. Met telegrafie kon inligting vinniger en oor ‘n wyer gebied, selfs wêreldwyd, versprei word. Fotografie het ook ‘n beduidende uitwerking gehad. In Hochschild se boek is daar drie foto’s van afgekapte hande wat op ‘n ontstellende en weersinwekkende manier die destydse vergrype bevestig.

    Leopold het geredeneer: “Forced labor was ‘the only way to civilize and uplift these indolent … peoples’” (37). Onder dwang is van die inboorlinge verwag om kwotas rubber binne bepaalde tye te lewer. Versuim om dit te doen, was met die dood strafbaar. ‘n Afgekapte regterhand het as bewysstuk by die owerheid gedien dat ‘n persoon gedood is.* Soms is die persoon se lewe gespaar (onder meer sodat ammunisie bespaar kon word wat dan vir jag gebruik is), maar sy/haar regterhand is as bewysstuk ingelewer (226). Daar was ook die gebruik om woongebiede van huisvesting en inwoners te stroop sodat rubberbome in daardie ooptes geplant kon word eerder as om ooptes te skep deur woude moeisaam oop te kap. Aanvanklik is die sap van wilde rubberbome versamel, maar spoedig is aanvullend oorgegaan tot die aanplant van plantasies (278). Die groot aanvraag vir rubber het saamgehang met bv die uitvinding van motorvoertuie. Conrad se boek handel eintlik oor ivoorhandel. Ná sy besoek in 1890 het rubber pleks van ivoor die hoofuitvoerproduk geword. “By the turn of the century, the État Indépendant du Congo had become, far and away, the most profitable colony in Africa. The profits came swiftly because, transportation costs aside, harvesting wild rubber required no cultivation, no fertilizers, no capital investment in expensive equipment. It required only labor” (160).

    [* Toe Noord-Afrika deel van die Ottomanryk was, is meer as ‘n miljoen blanke, Christen Europeërs deur Berbers/Moslems van skepe en kusstreke ontvoer en as slawe in veral Marokko en Algerië, maar ook in die Midde-Ooste, gevange gehou en slegter as die swartes in die Leopold-Kongo behandel, maar hiervan word selde melding gemaak. Pleks daarvan dat die regterhand as bewys van ‘n slaaf se dood gebruik is, is sy/haar kop as bewysmateriaal aangebied; dus dat die slaaf nie ontsnap het of tot eie voordeel deur die bewaarders verkoop is nie. As dit onprakties was om afgesnyde koppe ver in die warm weer te vervoer, het die ore van die slagoffers as bewysmateriaal gedien (Giles Milton, White gold: The extraordinary story of Thomas Pellow and North Africa’s one million European slaves, London: Hodder & Stoughton, 2004, p 34, 171). Hierdie slawerny was veral van 1530 tot 1780 aan die orde van die dag (“Barbary pirates,”Wikipedia).]

    Hochschild gee uitdrukking aan sy linkse aktivisme met die volgende samevatting: “History lies heavy on Africa: the long decades of colonialism, several hundred years of the Atlantic and Arab world slave trade, and – all too often ignored – countless centuries of indigenous slavery before that. From the colonial era, the major legacy Europe left to Africa was not democracy as it is practiced today in countries like England, France, and Belgium; it was authoritarian rule and plunder. On the whole continent, perhaps no nation has had a harder time than the Congo in emerging from the shadow of its past” (301).

    Chinua Achebe

    In die voorafgaande uiteensetting is dit duidelik dat Conrad as Westerling polities buitengewoon verlig vir sy tyd was; dat hy krities teenoor kolonialisme ingestel en swart Afrikane simpatiek gesind was. Maar Conrad kon onmoontlik voorsien het dat daar ná die Tweede Wêreldoorlog ‘n gees onder swartes sou posvat wat kommentaar oor swartes deur blankes as ongewens beskou, selfs wanneer dit gunstig is; om van ongunstig nie te praat nie. Chinua Achebe (1930-2013) het dit soos volg geformuleer: “No man can understand another whose language he does not speak (and ‘language’ here does not mean simply words, but a man’s entire world view” (Wikipedia); dus as ‘t ware die beginsel dat ‘n blinde die geskikste persoon is om ‘n mede-blinde te lei.

    Achebe was ‘n Nigeriese romanskrywer wat met sy boek, Things fall apart (1958), bekendheid verwerf het. In die roman word Igbo-stamlewe van binne af belig; nie dat Achebe danig stamgebonde was nie. Sy agtergrond was protestants en hy het sy boeke in Engels geskryf. Hy het ook graag tyd in die buiteland, veral die Weste, deurgebring. Volgens sy boek val dinge uitmekaar as ‘n Europese land ‘n Afrika-land koloniseer. Ons weet dat dinge in nog groter mate uitmekaarval as ‘n swart regering die politieke beheer by ‘n blanke bewind oorneem, met die nuwe Suid-Afrika as ‘n sprekende voorbeeld. As lid van die Igbo-stam het Achebe tydens die burgeroorlog (1967-1970) vir Biafra se afskeidingsbeweging teen die sentrale Nigeriese regering kant gekies. Nadat ‘n motorongeluk hom gestremd en verknog aan ‘n rolstoel gelaat het, was hy ‘n professor aan Bard College (1990-2008) en Brown University (2009-2013) in Amerika, al het hy nie verder as ‘n baccalaureus-graad gevorder nie. Maar hy het talle akademies-waardelose eredoktorsgrade versamel.

    Van 1972 tot 1976 was Achebe ‘n dosent aan die University of Massachusetts in Amherst. Daar het hy in 1975 ‘n lesing gelewer: “An image of Africa: Racism in Conrad’s ‘Heart of darkness’.” Die teks is in 1977 in die vaktydskrif, Massachusetts Review (vol 18, no 4, p 782-794) gepubliseer en is op die internet beskikbaar. Achebe begin sy artikel op ‘n voorspelbare manier: dat (swart?) skoolkinders in Yonkers, New York City, tot sy genoegdoening sy roman, Things fall apart, lees. Ook dat ‘n ouer (blanke) man van Afrika-literatuur en -geskiedenis as universiteitsvakke gesê het: “He never thought of Africa as having that kind of stuff.” Achebe: “I propose to draw from these rather trivial encounters rather heavy conclusions which at first sight might seem somewhat out of proportion to them. But only, I hope, at first sight.”

    In ‘n poging tot die eendersverklaring van alle swartes (en blankes) sê Achebe dat die inwoners van Yonkers ook gebruike en bygelowe het; dat hulle nie daarvoor na Afrika hoef te gaan nie. Die ouer blanke man se onwetendheid is egter aan meer as ‘n gebrek aan kennis te wyte. “Quite simply it is the desire – one might indeed say the need – in Western psychology to set Africa up as a foil to Europe, as a place of negations at once remote and vaguely familiar, in comparison with which Europe’s own state of spiritual grace will be manifest.” Dus, Afrika as nie-Europa. Achebe will hierdie verskynsel onemosioneel (“dispassionately”!) benader as ‘n romanskrywer wat reageer op ‘n werk van ‘n ander romanskrywer, Conrad se Heart of darkness, want hierdie novelle “displays that Western desire.” Conrad se boek is deel van die “Western canon” en word dus gereken as deel van die Engelse letterkunde wat permanente waarde het, “read and taught and constantly evaluated by serious academics.”

    “Heart of darkness projects the image of Africa as ‘the other world,’ the antithesis of Europe and therefore of civilization, a place where man’s vaunted intelligence and refinement are finally mocked by triumphant beastiality. The book opens on the River Thames … But the actual story will take place on the River Congo, the very antithesis of the Thames … We are told that ‘going up that river was like traveling back to the earliest beginnings of the world.’” Wat vir Conrad glo hinder, is “the lurking hint of kinship, of common ancestry. For the Thames too ‘has been one of the dark places of the earth.’ It conquered its darkness … But if it were to visit its primordial relative, the Congo, it would run the terrible risk of hearing grotesque echoes of its own forgotten darkness.” Waarop Achebe hier sinspeel, is mense se gemeenskaplike mensheid (“humanity”), wat egter nie ras- en etnies-kulturele verskille ophef nie.

    “The most interesting and revealing passages in Heart of darkness are, however, about people.” Achebe haal dan uit Heart of darkness aan: “The men were … No they were not inhuman. Well, you know that was the worst of it – this suspicion of their not being inhuman. It would come slowly to one. They howled and leaped and spun and made horrid faces, but what thrilled you, was just the thought of their humanity – like yours – the thought of your remote kinship with this wild and passionate uproar. Ugly. Yes, it was ugly enough, but if you were man enough you would admit to yourself that there was in you just the faintest trace of a response to the terrible frankness of that noise, a dim suspicion of there being a meaning in it which you – you so remote from the night of first ages – could comprehend.” Wat Conrad doen, is om die Kongolese as mede-mense te erken, maar hy dink dat hulle minder ontwikkeld as Europeërs is.

    In ‘n verdere aanhaling gee Conrad, volgens Achebe, “us one of his rare descriptions of an African who is not just limbs or rolling eyes”: “And between whiles I had to look after the savage who was fireman. He was an improved specimen; he could fire up a vertical boiler. He was there below me and, upon my word, to look at him was as edifying as seeing a dog in a parody of breeches and a feather hat walking on his hind legs. A few months of training had done for that really fine chap. He squinted at the steam-gauge and at the water-gauge with an evident effort of intrepidity – and he had filed his teeth too, the poor devil, and the wool of his pate shaved into queer patterns, and three ornamental scars on each of his cheeks. He ought to have been clapping his hands and stamping his feet on the bank, instead of which he was hard at work, a thrall to strange witchcraft, full of improving knowledge.” Achebe se kommentaar is: “As everybody knows, Conrad is a romantic on the side. He might not exactly admire savages clapping their hands and stamping their feet but they have at least the merit of being in their place, unlike this dog in a parody of breeches. For Conrad things being in their place is of the utmost importance.” Maar Conrad toon juis die teenoorgestelde aan: dat hierdie swarte nie op die wal dans nie, maar op ‘n kundige manier op die boot werk.

    Kurtz se swart vriendin in die Kongo is volgens Achebe “a savage counterpart to the refined, European woman who will step forth to end the story … The difference in the attitude of the novelist to these two women is conveyed in too many direct and subtle ways to need elaboration. But perhaps the most significant difference is the one implied in the author’s bestowal of human expression to the one and the withholding of it from the other. It is clearly not part of Conrad’s purpose to confer language on the ‘rudimentary souls’ of Africa. In place of speech they made ‘a violent babble of uncouth sounds.’ They ‘exchange short grunting phrases’ even among themselves. But most of the time they were too busy with their frenzy. There are two occasions in the book, however, when Conrad departs somewhat from his practice and confers speech, even English speech on the savages. The first occurs when cannibalism gets the better of them.” Achebe haal aan (reeds hier bo): “‘Catch ‘im,’ he snapped with a bloodshot widening of his eyes and a flash of sharp teeth – ‘catch ‘im. Give ‘im to us.’ ‘To you, eh?’ I asked; ‘what would you do with them?’ ‘Eat ‘im!’ he said curtly.” “The other occasion was the famous announcement: ‘Mistah Kurtz – he dead.’”

    Dus, naas geluide maak, het die swartes in die boek ook gepraat. Die rede waarom Conrad daardie spraak meesal nie weergee nie, is seker om die voor die hand liggende rede dat hy nie hulle taal verstaan het nie. Achebe kom egter met ‘n minder vleiende vertolking: “At first sight these instances might be mistaken for unexpected [?] acts of generosity from Conrad. In reality they constitute some of his best assaults [!]. In the case of the cannibals the incomprehensible grunts that had thus served them for speech suddenly prove inadequate for Conrad’s purpose of letting the European glimpse the unspeakable craving in their hearts. Weighing the necessity for consistency in the portrayal of the dumb brutes against the sensational advantages of securing their conviction by clear, unambiguous evidence issuing out of their own mouth Conrad chose the latter. As for the announcement of Mr Kurtz’s death by the ‘insolent black head in the doorway’ what better or more appropriate finis could be written to the horror story of that wayward child of civilization who willfully had given his soul to the powers of darkness and ‘taken a high seat amongst the devils of the land’ than the proclamation of his physical death by the forces he had joined?”

    “If Conrad’s intention is to draw a cordon sanitaire between himself and the moral and psychological malaise of his narrator his care seems to me totally wasted because he neglects to hint however subtly or tentatively at an alternative frame of reference by which we may judge the actions and opinions of his characters. It would not have been beyond Conrad’s power to make that provision if he had thought it necessary. Marlow seems to me to enjoy Conrad’s complete confidence – a feeling reinforced by the close similarities between their two careers. Marlow comes through to us not only as a witness of truth, but one holding those advanced and humane views appropriate to the English liberal tradition which required all Englishmen of decency to be deeply shocked by atrocities in Bulgaria or the Congo of King Leopold of the Belgians or wherever.”

    Dit wil-wil lyk asof Achebe hier die lig van Conrad se verligtheid sien, maar dan kom hy met hierdie sarkastiese oordrywing: “Thus Marlow is able to toss out such bleeding-heart sentiments as these.” Daarna volg ‘n aanhaling wat ook hier bo verskyn: “They were dying – it was very clear. They were not enemies, they were not criminals, they were nothing earthly now, nothing but black shadows of disease and starvation lying confusely in the greenish gloom. Brought from all the recesses of the coast in all the legality of time contracts, lost in uncongenial surroundings, fed on unfamiliar food, they sickened, became inefficient, and were then allowed to crawl away and rest.” Dit lyk vir my na opregte simpatie, maar Conrad is blank en wat hy oor swartes skryf, word deur Achebe verdag gemaak.

    Achebe se renons in blanke filantropie strek verder as Conrad. Voorspelbaar kom hy ook vir Albert Schweitzer (1875-1965) met sy kritiek by. “The kind of liberalism espoused here by Marlow/Conrad touched all the best minds of the age in England, Europe and America. It took different forms in the minds of different people but almost always managed to sidestep the ultimate question of equality between white people and black people.* That extraordinary missionary, Albert Schweitzer, who sacrificed brilliant careers in music and theology in Europe for a life of service to Africans in much the same area [Gabon] as Conrad writes about, epitomizes the ambivalence. In a comment which has often been quoted Schweitzer says: ‘The African is indeed my brother but my junior brother [by several centuries].’ And so he proceeded to build a hospital appropriate to the needs of junior brothers with standards of hygiene reminiscent of medical practice in the days before the germ theory of disease came into being. Naturally he became a sensation in Europe and America. Pilgrims flocked, and I believe still flock even after he had passed on, to witness the prodigious miracle in Lamberene, on the edge of the primeval forest.” Achebe is snood ondankbaar. Daar is Schweitzer se opofferings om sy lewe tussen vreemdeling in Afrika te slyt, asook sy onbetwisbare eerbied vir (die) lewe.

    [* By blankes en swartes is daar liggaamlike ooreenkomste (en verskille) en daar was en is kulturele verskille en daar was sekerlik (ten minste) in die tyd van Leopold se Kongo groot ontwikkelingsverskille.]

    “Conrad’s liberalism would not take him quite as far as Schweitzer’s, though. He would not use the word brother however qualified; the farthest he would go was kinship. When Marlow’s African helmsman falls down with a sprear in his heart he gives his white master one final disquieting look: ‘And the intimate profundity of that look he gave me when he received his hurt remains to this day in my memory – like a claim of distant kinship affirmed in a supreme moment.” Dit is duidelik dat Conrad emosioneel met sy swart stuurman assosieer; dat hy hom nie distansieer van hierdie swarte as mens nie. Vir Achebe is dit nie goed genoeg nie. “It is important to note that Conrad, careful as ever with his words, is concerned not so much about distant kinship as about someone laying a claim on it. The black man lays a claim on the white man which is well-nigh intolerable. It is the laying of this claim which frightens and at the same time fascinates Conrad” en dan ‘n herhaling van die aanhaling: “the thought of their humanity – like yours … Ugly.”

    Hierna kom Achebe by wat hy eintlik prontuit van Conrad wil sê: “The point of my observations should be quite clear by now, namely that Joseph Conrad was a thoroughgoing racist.* That this simple truth is glossed over in criticism of his work is due to the fact that white racism against Africa is such a normal way of thinking that its manifestations go completely unmarked. Students of Heart of darkness will often tell you that Conrad is concerned not so much with Africa as with the deterioration of one European mind caused by solitude and sickness. They will point out to you that Conrad is, if anything, less charitable to the Europeans in the story than he is to the natives, that the point of the story is to ridicule Europe’s civilizing mission in Africa.” Laasgenoemde sin som ook my standpunt op.

    [* Oorspronklik was dit “bloody racist” (Clare Clarke, bron hier onder, Kindle 553, 789).]

    “A Conrad student informed me in Scotland that Africa is merely a setting for the disintegration of the mind of Mr Kurtz. Which is partly the point. Africa as setting and backdrop which eliminates the African as human factor. Africa as a metaphysical battlefield devoid of all recognizable humanity, into which the wandering European enters at his peril. Can nobody see the preposterous and perverse arrogance in thus reducing Africa to the role of props for the break-up of one petty European mind? But that is not even the point. The real question is the dehumanization of Africa and Africans which this age-long attitude has fostered and continues to foster in the world. And the question is whether a novel which celebrates this dehumanization, which depersonalizes a portion of the human race, can be called a great work of art. My answer is: No, it cannot.”

    Achebe praat van Conrad se “obvious racism.” “Certainly Conrad had a problem with niggers. His inordinate love of that word itself should be of interest to psychoanalysts. Sometimes his fixation on blackness is equally interesting as when he gives us this brief description: ‘A black figure stood up, strode on long black legs, waving long black arms,’ as though we might expect a black figure striding along on black legs to wave white arms! But so unrelenting is Conrad’s obsession.” “Conrad is a dream for psychoanalytic critics.” “Whatever Conrad’s problems were, you might say he is now safely dead. Quite true. Unfortunately his heart of darkness plagues us still. Which is why an offensive and deplorable book can be described by a serious scholar as ‘among the half dozen greatest short novels in the English language.’” “I am talking about a book which parades in the most vulgar fashion prejudices and insults from which a section of mankind has suffered untold agonies and atrocities in the past and continues to do so in many ways and many places today. I am talking about a story in which the very humanity of black people is called in question.”

    “The West seems to suffer deep anxieties about the precariousness of its civilization and to have a need for constant reassurance by comparison with Africa … Africa is to Europe as … a carrier onto whom the master unloads his physical and moral deformaties so that he may go forward, erect and immaculate.” “In my original conception of this essay I had thought to conclude it nicely on an appropriately positive note in which I would suggest from my privileged position in African and Western cultures some advantages the West might derive from Africa once it rid its mind of old prejudices and began to look at Africa not through a haze of distortions and cheap mystifications but quite simply as a continent of people – not angels, but not rudimentary souls either – just people, often highly gifted people and often strikingly successful in their enterprise with life and society. But as I thought more about the stereotype image … I realized that no easy optimism was possible. And there was, in any case, something totally wrong in offering bribes to the West in return for its good opinion of Africa. Ultimately the abandonment of unwholesome thoughts must be its own and only reward.”

    “Although the work of redressing which needs to be done may appear too daunting, I believe it is not one day too soon to begin. Conrad saw and condemned the evil of imperial exploitation but was strangely unaware of the racism on which it sharpened its iron tooth. But the victims of racist slander who for centuries have had to live with the inhumanity it makes them heir to have always known better than any casual visitor even when he comes loaded with the gifts of a Conrad.”

    Clare Clarke

    Dit het die gebruik aan sommige inrigtings (skole en universiteite), veral in Amerika, geword om by die studie van Heart of darkness ook die mening van ‘n Afrikaan soos Achebe te betrek. “Achebe’s criticism has become a mainstream perspective on Conrad’s work” (Wikipedia). In hierdie verband is die volgende handleiding gepubliseer: Clare Clarke se An analysis of Chinua Achebe’s ‘An image of Africa: Racism in Conrad’s Heart of darkness’ (London: Routledge, 2017, 87p; Amazon Kindle $8,28). In hierdie kort handleiding is daar baie herhaling en min addisionele inligting. Die kern van Achebe se betoog word opgesom as: “Conrad fundamentally mispresents his African characters so that they reinforce perceptions of African people, culture, and environment as savage and prehistoric” (Kindle 145). Achebe se artikel “has come to occupy a significant place amongst works of revisionist literary criticism” (168). Voor Achebe se kritiek, Conrad se boek “was regarded as a classic anti-colonial text” (201). Adam Hochschild verwys bv na Conrad se “rare ability to see the arrogance and theft at the heart of imperialism” (Wikipedia).

    Sedertdien word die novelle as eurosentries gebrandmerk en word daar verwag dat Afrikane pleks van Westerlinge uitspraak oor Afrika en Afrikane moet lewer. Maar Cedric Watts “suggests that Achebe’s arguments display the type of racism with which he charges Conrad. Watts’s essay is one of the most famous rebuttals of Achebe’s argument. He contends that Achebe seems to suggest that ‘whites are disqualified on racial grounds from judging the text.’ The implication of Watts’s argument is that Achebe’s position is actively anti-universal, separating people into racial groups rather than emphasizing a shared humanity” (678). Die titel van Watts se artikel is “‘A bloody racist’: About Achebe’s view of Conrad” (Yearbook of English studies, vol 13, 1983, p 196-209). Clarke: “Few critics would go as far as Achebe in their denunciation of Conrad” (758). “On the whole Achebe has been in the minority with his vehement and provocative views on racism in the novel” (813). Selfs die anti-imperialis Edward Said (1935-2003) “contests Achebe’s overly aggressive condemnation, suggesting that it is couched in an unhelpful ‘rhetoric of blame’” (944).

    In die tweede deel van hierdie rubriek skryf ek oor ‘n vindingryke toepassing van Heart of darkness op die nuwe Suid-Afrika.

  • Leon Lemmer: David Harrison oor die wit Afrika-stam

    Leon Lemmer: David Harrison oor die wit Afrika-stam

    David Harrison was in 1980 die regisseur vir ‘n BBC-televisiereeks en het daarna ‘n boek hieroor, The white tribe of Africa: South Africa in perspective (Johannesburg: Macmillan, 1981, 307p), gepubliseer. Die wit “stam” (eintlik: etniese groep/volk/nasie) waarna verwys word, is die Afrikaners. Die outeur het ongetwyfeld Suid-Afrikaanse konneksies. Hy verwys bv na “my own South African relatives” (p 152). Afrikaanse inligtingsbronne is ook gebruik. Die televisiereeks en die boek is as gesaghebbend en objektief geloof. In sommige hoofstukke slaag die outeur in redelike mate hierin, maar onderliggend is daar die tipies Britse distansiëring van en hooghartige neersien op Afrikaners. Harrison is ‘n buitestander wat betaal is om van buite af te kritiseer. Na sy kort verblyf hier, woon hy knus in Engeland en hoef hy nie verantwoordelikheid te aanvaar vir die skade wat hy met sy joernalistiek en fotografie aangerig het nie.

    Vir die kritiese leser is dit duidelik dat Harrison hom aan die kant van die plaaslike Engelse en ongetwyfeld ook aan dié van die swartes skaar. Talryke verwysings na hierdie boek kom in die literatuur voor, maar ek kon eers onlangs daarin slaag om ‘n eksemplaar te leen te kry. (Daar is ‘n boek met ‘n soortgelyke titel, The European tribe (1987), deur ‘n Wes-Indiër, Caryl Phillips (gebore in 1958), iemand wat graag beskuldigend oor die rol van blankes in slawerny skryf, maar die teks van sy boek is van ‘n heeltemal ander aard as dié van Harrison.) Hou asseblief deurgaans in gedagte dat die perspetief wat Harrison bied 40 jaar oud is.

    David Dimbleby, wat die onderhoude vir die televisiereeks gevoer het, het die voorwoord geskryf. Sy samevatting is: “It is the old story of man’s search for power and security, for sense of identity and a measure of freedom even at the expense of his neighbour’s” (vii). In sy inleiding skryf Harrison: “The account will trace the Afrikaners’ fortunes from the dark days of the defeat by the British in 1902 to the election victory in 1948, the moment which finally gave the Nationalists control over South Africa and the opportunity to impose on all its citizens the political creed they called Apartheid. It also attempts to show the realities of a system which in the end, whether Nationalists claim to have been understood or not, has brought subjugation where it promised freedom and which could yet threaten the very future of the Afrikaner people it sought to preserve” (3).

    Hy wek die indruk dat apartheid by die Afrikaners ontstaan het; dus asof hierdie beleid nie ‘n voortsetting van die tradisionele Britse koloniale beleid van rassesegregasie was nie. Hy erken sekerlik ook nie dat die eerste paswet in Suid-Afrika in 1797 tydens die eerste Britse bewind deur George Macartney uitgereik is nie. Die naaste wat Harrison kom aan erkenning van die Britse aandeel in rassesegregasie is wanneer hy oor die NP se beleid van instromingsbeheer skryf: “It was no new system; the first laws restricting Hottentots to their own districts were introduced by the British” (184). Soos dit die gewoonte geword het, noem hy die pas wat deur die NP-regering uitgereik is “the Dompas” (247).

    Die Rieckert-kommissie het in 1979 onder meer bevind:

    “Control over the rate of urbanisation is, in the light of circumstances in South Africa, an absolute essential social security measure. Even though … the abolition of such control would lead to faster economic growth, the price to be paid for it in terms of direct and indirect social costs would be too high” (253).

    Instromingsbeheer is sedertdien heeltemal afgeskaf. Die stede word deur ongewenste, werklose massas verswelg; eintlik die hele land omdat selfs doeltreffende grensbeheer nie meer uitgeoefen word nie.

    Reeds in die inleiding word die Broederbond ‘n “so-called ‘cultural society’” genoem: “The Broederbond’s role has gradually changed, from safeguarding Afrikaner interests to conspiring [!] to maintain Afrikaner Nationalist domination” (5). Oor die beginjare: “During all this time the Broederbond had been paying particular attention to what they saw as the need to give the Afrikaner a feeling of identity, a self-confidence in his Afrikanerness that would make the Volk ‘stand up’ and challenge the English in every sphere of South African life” (94-95). “There was obviously much in the early activities of both the Broederbond and what it likes to call ‘its considerably bigger son’ the FAK [Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge], that was entirely innocent and part of an understandable attempt to give the Afrikaner back his self-respect, secure his cultural heritage and promote his new language. But gradually the emphasis changed … its role has shifted from safeguarding Afrikaner interests to conspiring [!] to maintain Afrikaner domination” (97). Teen blanke oorheersing klink daar alewig besware op, maar nie teen “black supremacy” nie.

    Het dit nie vir die Britse koloniale bewindhebbers ook om die beskerming van hulle belange gegaan nie? Byvoorbeeld, “In 1822 the Governor of the Cape Colony, Lord Charles Somerset, issued a proclamation that English was to be the only language of the courts and schools, even though Dutch settlers outnumbered the British by eight to one” (48). Ná 1948 het die Nasionale Party hom vir ‘n tweetalige staatsdiens, Afrikaans en Engels, beywer. “Never again would an Afrikaner complain that his case could not be heard in his own language” (155). Hierdie verwagting het sedert 1994 geblyk vals te wees. Hoofregter Mogoeng Mogoeng, wat net so min soos Somerset deur die kiesers aangestel is, het die slegte Britse voorbeeld nagevolg deur moedswillig Engels tot die enigste hoftaal vir dokumenteringsdoeleindes te verklaar, al is Engels die moedertaal van ‘n klein minderheid in Suid-Afrika.

    “In trying to understand Afrikaner Nationalism I have been somewhat confused by the widely used terms of verligte and verkrampte, meaning enlightened or moderate, and reactionary or hardline. They have always seemed to suggest more difference than actually exists. Those dubbed with either adjective still appear to be equally wedded to the basic tenets of the Nationalist creed, separate black homelands, separate citizenship, separate parliaments, separate schools and separate living areas however much the so-called moderates may advocate the abolition of separate park benches or separate lifts” (6-7).

    Asof baie Britte nie van nature geneig is om ‘n afstand tussen hulle en die swartes en selfs die Afrikaners te handhaaf nie. Waarom beswaar teen bv “separate black homelands” maak as die Britte self die skeppers van drie swart protektorate (Basoetoeland, Betsjoeanaland en Swaziland) in Suidelike Afrika was? Wat Harrison betref, is apartheid ‘n unieke Afrikaner-maaksel. “By the time PW Botha had become Prime Minister [1978] Apartheid was far more than a policy which could be repealed, an ugly aspect of an otherwise normal society” (276).

    Harrison se boek begin by die Voortrekkermonument. Die volgende kan bevraagteken word: “At Voortrekkerhoogte, too, although not quite so well-known, is an institution that in a different way does its bit to preserve the republic. It is a work colony for blacks or ‘Bantu’ declared ‘idle and undesirable’ under Section 29 of the Urban Areas Consolidation Act no 25 of 1945. Arrested without a warrant, sentenced without a trial, a black man can now be detained here for up to two years on the order of a civil servant, under a definition of idleness that has never yet applied to a white” (14). Let op die sarkasme in “does its bit.” Die Afrikaners by die Voortrekkermonument word “uncles” genoem. Daardie 1945-wet is ‘n maaksel van die Smuts-regering; nie van Afrikaners nie. In elk geval, is dit nie die Britte wat veral Londen se strate van “idle and undesirable” mense gestroop en hulle teen hulle wil na kolonies soos Amerika en Australië verskeep het nie?

    Hoe het die Britte die swartes tydens die Anglo-Boere-oorlog (ABO) behandel? “The blacks who had been workers on Boer farms were put into British labour gangs. Their families went to separate concentration camps but nobody bothered much about them. The daily maintenance allowance for Boers was 8½d a head, for blacks it was 4½d. Over thirteen thousand blacks died” (31). Die swartes wat die Britte in hulle oorlogspoging gehelp het, is die Boere se plase en ander eiendom belowe. Na afloop van die oorlog en ook met Uniewording in 1910 het niks van die Britte se beloftes, nie eens stemreg vir swartes, tereg gekom nie. Oor die ABO: “Whatever the reason the Boers had for changing sides it is estimated that a fifth of all fighting Afrikaners were on the British side by die end of the war” (33). Uiteraard beklemtoon Harrison eerder die persentasie hanskakies as die getal voorbeeldige Boere-bittereinders. Daardie hanskakies is dekades lank nie in Afrikanergeledere aanvaar nie. Deesdae is daar baie meer nieu-hanskakies as destyds, maar hulle word glad nie in dieselfde mate vir hulle verengelsing en ANC-gedienstigheid verkwalik as wat geregverdig kan word nie. Dink aan ‘n geval soos Wim de Villiers.

    “It was not just passing sailors who produced so many pale skins among those now called Cape Coloureds” (15); ook nie net Afrikaners nie; ook die Engelse “did its bit” in hierdie opsig. Bruin mense was oorwegend Smuts/Sapgesind (157) en het graag, veral in Kaapstad en omstreke, ‘n voorliefde vir Engels geopenbaar. Met ander woorde hulle was geneig om veral in die openbaar anti-Afrikaner en anti-Afrikaans te wees. Maar ook in hierdie opsig probeer Harrison om die bruin mense eensydig aan Afrikaners te koppel. Na aanleiding van die verwydering van bruin mense van die gemeenskaplike kieserslys skryf Harrison: “The most lasting damage had been done to the relationship between Afrikaners and their Coloured cousins [!]. No population group was closer to the Afrikaners than the million or more South Africans of mixed race. Since the days of the Hottentots they had worked and lived alongside the Boers, learning their customs, sharing their blood [!]. They spoke the Afrikaner’s language which they enriched with their own idiom. They worshipped in their own branch of the Afrikaners’ Dutch Reformed Church” (158). Harrison soek ooreenkomste tussen bruin mense en Afrikaners maar verswyg die verskille, bv dat die afstammelinge van die Oosterse slawe Moslems is en dat baie bruin mense se taal Engelsbesoedelde Kaaps is, wat Afrikaans eerder ondermyn as verryk.

    “Non-Nationalist historians now accept that the Transvaal, the destination of many of the Voortrekkers, was the home of black people as early as the fifth century” (16). Dit is waarskynlik ‘n oordrywing, maar die inheemse bevolking op die Indiese subkontinent was millennia vroeër as dit daar en in veel groter getalle, maar dit het nie die Britte ontmoedig om daardie streek eeue lank te beset en uit te buit nie. Die teks het by my die indruk gewek dat Harrison soms hard probeer om sy vooroordele agterweë te laat, maar kort-kort borrel dit uit. Byvoorbeeld, oor die jaarlikse herdenking van die Slag van Bloedrivier op 16 Desember skryf hy: “No Afrikaner public figure worth his boerewors (sausage) will fail to be on his feet somewhere in South Africa that day” (19). Die Boere moes seker eerder daardie veldslag verloor het. Leopold Scholtz redeneer vanuit Nederland dat Afrikaners daardie 1838-gebeure nie (meer) as ‘n oorwinning mag vier nie, maar dit so moet plooi dat dit versoening bevorder. Wanneer ‘n minister NP-beleid verduidelik, noem Harrison dit, na aanleiding van George Orwell se formulering, “Van der Merwe-speak” (189). Dit is vir my duidelik dat ‘n Afrikanerhater hier aan die woord is.

    Een van Harrison se hoofinformante oor Afrikaners was die liberale en erg verengelste Ernst Gideon (Ernie) Malherbe (1896-1982, rektor van die Universiteit Natal, 1943-1965), maar Malherbe “did not feel that his Afrikanerness was threatened, or that he was being anglicised … to Ernie Malherbe the course chosen for the new South Africa by Botha and Smuts was both natural and welcome. To their cause he gave his full allegiance. Years later he was to become one of Smuts’ most trusted advisers” (58). Die soort anti-Afrikaner-raad wat Malherbe aan Smuts gegee het, blyk uit sy volgende skrywe in Maart 1944: “The Broederbond has obtained a stranglehold on education which will enable it, in sober truth, to govern South Africa within a few decades … Some thousands of servants of the state, more especially teachers, are bound by inclination and by oath to carry out the subversive plans of the Broederbond … As this policy of Afrikaner dominance creeps into the various spheres of employment, and particularly into the higher professional and state services, those who are not that particular brand of ‘ware Afrikaner‘ (true Afrikaner), required by the Broederbond, will be more and more pushed into the background to posts of secondary importance … Today, with the bitter experience of the Broederbond’s evil influence on the war effort, and its stranglehold on South African public life, the need for action is more urgent. If we are to live together in peace and amity in South Africa, the Broederbond must be destroyed” (144).

    “Nine months later, Smuts finally acted. He banned members of the Broederbond from working in the public service, giving them the alternative of resigning from one or other. One thousand and ninety-four resigned from the Broederbond though a small group of prominent Broeders chose, with some ostentation, to give up their jobs in the civil service rather than leave their secret society. The story provided the Nationalist press with copy for weeks. In January 1945 Smuts denounced the Broederbond in Parliament, calling it ‘a dangerous, cunning, political Fascist organisation of which no civil servant, if he was to retain his loyalty to the State and the Administration, could be allowed to be a member’” (145). Die staatsdiens was toe, soos deesdae, nie bo die politiek verhewe nie. Vir inligting oor die Broederbond: Praag 23.09.2018. Pieter de Lange (1926-2019, voorsitter van die Broederbond, 1983-1993), is onlangs oorlede. Die Afrikanerbond, die opvolger van die Broederbond, het De Lange geloof vir alles wat hy gedoen het om Suid-Afrika aan swart politieke beheer uit te lewer. Die Afrikanerbond is steeds ‘n organisasie waarvan Afrikaners liewer moet wegbly.

    Malherbe word soos volg aangehaal:

    “Our Afrikanerness was in our blood. It was like breathing. We didn’t need to make a fuss about it and ram it down people’s throats. It is very clever of the Nationalists today to use language and identity as a peg to hang all their other paraphernalia. And they certainly get very eloquent about it all, and show what the British have done. The British may have taken our worldly goods but they couldn’t kill our sense of personality” (58).

    Maar Anglofiele soos Smuts en Malherbe het in die Britse tradisie aan rassesegregasie bly vasklou. “The University of Natal was far from integrated, as Malherbe acknowledges. Lectures for blacks were separate although the staff was the same; blacks ate and slept in their own hostels” (194). Daar word gekla oor bruin studente in Natal wat van 1960 af verplig is om te verhuis met die oog op studie aan die Universiteit van Wes-Kaapland (UWK) in Bellville. “Hardly any of them ever went because of the expense and also because the medium of instruction was Afrikaans which was quite strange to them” (194). In werklikheid is die bruin elite geneig om voor te gee dat hulle eerder Engels- as Afrikaanssprekend is. Dit is ook ‘n leuen om te beweer dat die UWK ooit ‘n eentalige Afrikaanse inrigting was. Van die begin af was die universiteit, wat onderrigtaal betref, ‘n tweetalige, dus Afrikaanse én Engelse, inrigting. Ná 1994 is die UWK omskep in ‘n eentalige Engelse universiteit, weens die misplaaste politiek-gedrewe ywer van veral Jakes Gerwel, wat deesdae graag deur Afrikaansinstansies geloof word asof hy ‘n kampvegter vir Afrikaans was. Die marxistiese Gerwel was maar net nog iemand wat die voortbestaan van Afrikaans as akademiese taal ondermyn het.

    As teenhanger vir Malherbe word veral van die Afrikaner, Henning Klopper (1895-1985, eerste voorsitter van die Broederbond, 1918-1926, hooforganiseerder van die 1938-ossawatrek, speaker van die parlement, 1961-1974), gebruik gemaak. Harrison kry hierdie stekie teen die Broederbond in: “The similarity with the Communist Party cell structure is striking” (90). Klopper word soos volg aangehaal: “Smuts sold us to the British. He became an Anglophile … Smuts misled [Louis] Botha” (59). Oor Botha en Smuts se versoeningspolitiek, wat ná 1994 met heelwat valse paaiery ook deur Nelson Mandela gepredik is, het Barry Hertzog in 1912 by De Wildt gesê: “I have no need to conciliate anyone because I have not wronged anyone” (61). Hertzog het op moedertaal-skoolonderrig en ‘n tweetalige staatsdiens aangedring: “If an Afrikaner went into the Post Office to buy stamps he could expect to be served in his own language” (61). Hoe skandalig het ons daaglikse ervaring van die werklikheid nie verander nie. Van die hoogs suksesvolle simboliese ossewatrek van 1938 het Klopper gesê: “We had united the people. We had brought them to their senses” (110).

    Harrison verwys na die kommunis, Brian Bunting (1920-2008), wat in 1994 ‘n ANC-parlementslid geword het, se boek The rise of the South African Reich (1964), waarin die Afrikanerbewind in Suid-Afrika as fascisties voorgestel word. “Bunting has analysed the effect of the continual emphasis on Afrikaner exclusivity” (96). Bunting word soos volg aangehaal: “The Boederbond has thus sponsored a sort of spiritual Great Trek of the Afrikaners in the twentieth century, by which they have removed themselves from ‘dangerous’ contact with other elements of the population and withdrawn into cultural isolation. Once behind the wall, they have become easy victims of the Nationalist virus” (96), wat sekerlik nie so gevaarlik soos die kommunistiese virus is nie.

    Gedurende die Tweede Wêreldoorlog het die Sappe vir Jan Smuts gesteun toe hy kant vir Brittanje teen Duitsland gekies het. Die Natte onder Barry Hertzog was gekant teen die Britse vyandelikhede teen Duitsland. Vrywilligers het by Smuts se oorlogsaktiwiteite aangesluit. Sommige van hulle was bereid om as soldate in die buiteland te dien. “Those who did so wore distinguishing red flashes on their uniform shoulder tabs and became known to the Nationalists as Rooi Luisies, literally ‘Red Lice’” (125). ‘n “Flash” is ‘n kleurlappie of lussie, nie ‘n luisie soos Harrison uit onkunde of moedswilligheid beweer nie.

    Voor die algemene verkiesing in 1948 het ‘n kommissie onder die voorsitterskap van Paul Sauer (1898-1976) die Nasionale Party se beleid soos volg geformuleer: “Equality between blacks and whites would lead to ‘national suicide of the white race’, whereas the policy of Apartheid would protect and make safe the future of every race with full opportunities for development in its own areas. One group would not be a threat to the other” (150). Die Nasionale Party, met DF Malan as eerste minister, het in 1948 aan die bewind gekom. Ernie Malherbe lewer soos volg kommentaar: “I was very much upset at losing that election because I knew the kind of people that would get into power and what they would do, particularly in the education field. That is what upset me most, because I knew what their aims were, from what I knew of the Boederbond. Unfortunately my fears were realised” (152).

    Anders as Smuts en Malherbe het die Nasionale Party hom vir aparte Afrikaanse en Engelse skole en universiteite beywer, wat ‘n bloeitydperk vir Afrikaans, die kern van Afrikanerskap, ingelui het. Die ANC-regering en sy kruipsugtige meelopers bevorder deesdae eentalige Engelse opvoedkundige inrigtings. Afrikaanse skole en universiteite word vernietig deur hulle in dubbelmedium Afrikaans/Engelse inrigtings te omskep as voorlopers van eentalige Engelse inrigtings. Dit is ook wat Harrison per slot van sake bepleit: PW “Botha called for an end to the old feud between South Africa’s two groups of whites and for the promotion of what Pretoria’s hand-outs called ‘the Anglo-Afrikaner nation’ but as a Nationalist could not take the one step that might bring about real union, and send the children of both white groups to school together” (275).

    Gerrit Viljoen (1926-2009) het in 1977 ‘n pragtige verduideliking verskaf:

    “If the Afrikaner has an almost over-anxious fear of losing his identity, that is because he is not the branch of the tree but the tree itself. If the whites of Rhodesia are defeated, they are merely a branch and the tree of English culture still grows … If the Afrikaners go, then the whole tree of Afrikaner culture goes with them” (275).

    Hermann Giliomee het onlangs aansluiting hierby gevind: “As Afrikaans in Suid-Afrika sterf, is dit weg, anders as die geval met Engels” (Die Burger, 14.03.2019, p 4).

    Oor verskuiwings ingevolge die wet op groepsgebiede skryf Harrison: “Compensation was paid to families forced to move but rarely at the market price” (184). My ouers het so ‘n eiendom gekoop. Die eienaar het die veilingsprys aanvaar voordat die bod toegeslaan kon word. Die punt is: Mense wat verskuif is, is vergoed vir die eiendom wat hulle besit het. Deesdae word blankes blootgestel aan onteiening sonder vergoeding. Die NP-metode kan as geregtigheid kwalifiseer maar beslis nie die ANC se manier van doen nie.

    “A government commission, set up by the Nationalists in 1949, found the [church] missions had ‘achieved nothing but the destruction of Bantu culture … nothing beyond succeeding in making the native an imitation Westerner’” (190). Vóór 1948 was swart onderwys grootliks in die hande van kerkgenootskappe. Van 1960 af het Bantoe-onderwys momentum gekry en is die klem nie op verwestering geplaas nie maar op die uitbouing van elke etniese groep se kultuur, insluitende die verskillende moedertale. Die NP-regering kan nie met reg daarvan beskuldig word dat hy Afrika-tale verwaarloos het nie, al is dit presies wat Cyril Ramaphosa onlangs op ‘n leuenagtige manier gedoen het en hy sy gehoor valslik probeer wysmaak het dat die ANC-regering, anders as die NP-regering, swart tale bevorder.

    Ek het in vorige rubrieke verwys na die skouspelagtige positiewe resultate wat Bantoe-onderwys, teen groot koste vir die blanke belastingbetalers, behaal het, soos verwoord deur bv Hermann Giliomee. Maar die linksgesinde Harrison laat hom nie deur feite oortuig nie en skryf gevolglik oor Bantoe-onderwys: “The legacy of these years of calculated neglect is not easily erased” (192). Die swart elite, insluitende die ANC-regering, staan afkerig van swart kultuur soos wat dit destyds deur Bantoe-onderwys bevorder is, wat deels die heftige kritiek op daardie onderwys verklaar. Swartes “[showed] an extreme aversion to any education specially adapted for the Bantu” (197). PW “Botha committed his government to establishing compulsory education for all, but no amount of money poured into black schooling … would convince the black population that their education was anything but inferior to that of whites for the simple reason that it was different” (275).

    Tydens die NP-bewind het Afrikaans en Afrikaanse universiteite floreer. Die Randse Afrikaanse Universiteit (RAU) is as teenvoeter vir die Engelse Universiteit van die Witwatersrand (Wits) gestig. Met die RAU is beoog die ontworteling van “the destructive forces of liberalism, communism and humanism which … flourished at the existing English-language University of the Witwatersrand” (202). Engelse universiteite, volgens Albert Hetzog (1899-1982), “permit the erosion and destruction of souls of our young people because of the liberalistic or leftist, perhaps even semi-communistic, influences at work in the English-speaking universities” (203). “Semi-communistic” is eintlik te sag gestel. Die huidige Wits-rektor is openlik en militant marxisties (Praag 17.03.2019). Harrison het destyds, soos deesdae die gewoonte geword het, kommunisme as onskadelik probeer voorstel. “The essence of the Nationalist charge [was that] Communism undermined traditional South African attitudes towards race. Communists advocated equal civil and political rights for all and it required no great leap of Nationalist imagination to believe that those who advocated equal civil and political rights for all South Africans must therefore be Communists” (211).

    Oor die SAUK, wat vóór 1994 ‘n lonende onderneming en finansieel onafhanklik van die staat was, skryf Harrison: “On SABC radio, all is for the best in the best of all separate worlds. ‘It is through this medium’, wrote black author Mtutuzela Matshoba, ‘that the minds of my people are stolen’” (209). Deesdae word gedwonge rasse-integrasie as voortreflik voorgestel; nie net oor die radio nie maar ook oor die televisie, wat ‘n kragtiger indoktrinasiemedium is. Oor die SAUK: Praag 1.10.2018.

    Die gewoonte het posgevat om PW Botha net sleg te sê. Harrison noem hom Piet Wapen. Die blankes moes hulle, volgens Harrison se siening, seker liefs nie teen die aanslae van terroriste en kommuniste verdedig het nie. By geleentheid het Botha glo aan Piet Cillié gesê: “No one will ever accuse me of too much self-control” (261). “Helen Suzman, in a famous epithet, said ‘If he was female, he would arrive in Parliament on a broomstick’” (261).

  • Leon Lemmer: Michael Arnheim se ontleding van die Suid-Afrikaanse situasie

    Leon Lemmer: Michael Arnheim se ontleding van die Suid-Afrikaanse situasie

    Arthur Keppel-Jones (1909-1996) het die verloop van die Suid-Afrikaanse geskiedenis in sy boek, When Smuts goes: A history of South Africa from 1652 to 2010 (Cape Town: African Bookman, 1947, 203p), voorspel. Hy was ‘n dosent in geskiedenis aan die Universiteit van die Witwatersrand (Wits), maar het hom in 1959 in Kanada gevestig. Hy was ‘n liberalistiese Anglofiel en ‘n Afrikanerhater. Hy het voorspel dat die Afrikanerbewind in 1952 (nie in 1948 nie), drie eeue ná die aankoms van Jan van Riebeeck, sou begin. Die magsoorname deur swartes sou in 1988 plaasvind (nie in 1994 nie). Die Afrikaners word deurgaans ongunstig voorgestel en so ook die swartes, bv: “Now the Kaffirs have got the country and they are destroying it” (p 193). Volgens die outeur sou daar ná Jan Smuts se bewind en dus die einde van Engelse mag ‘n distopie volg. Die teks dra swaar aan vooroordele en sommige van die voorspellings moes mettertyd ‘n verleentheid vir Keppel-Jones gewees het. Vir ‘n bespreking van hierdie boek: Praag 16.03.2014.

    Die boek van Michael Arnheim (gebore in 1944) wat ek vandag bespreek, is van ‘n heeltemal ander aard. Arnheim het op 31-jarige ouderdom hoof van die departement klassieke aan Wits geword. In 1988 het hy ‘n suksesvolle regspraktyk in Londen begin. Hy het onder meer insiggewend oor menseregte-wette geskryf; dat die menseregte-sindroom deur elemente ter bevordering van eiebelang gekaap is. Ek het reeds hierna verwys: Praag 17.02.2018. Wat ek by daardie geleentheid nie kon doen nie, was om die volgende boek van Arheim te bespreek: South Africa after Vorster (Cape Town: Howard Timmins, 1979, 203p). Ek het die boek uiteindelik te leen gekry. Ek beperk my bespreking tot slegs enkele aspekte. Hou asseblief deurgaans in gedagte dat hierdie merkwaardige boek 40 jaar gelede en 15 jaar voor die ondergang van die blanke bewind gepubliseer is.

    Anders as Keppel-Jones se boek het Arnheim se teks na verloop van veertig jaar glad nie verouder nie. Anders as by Keppel-Jones is daar geen teken van emosie-gebaseerde vooroordeel nie. Voortreflik beredeneerd en in duidelike taal bied Arnheim sy argumente en ontledings aan. Hiermee stel hy ‘n navolgenswaardige voorbeeld aan sy mede-akademici. Arnheim is goed ingelig, ook wat Afrikaanse werke betref, en haal uit bronne aan wat selde in ander boeke oor hierdie onderwerp te vinde is. Arnheim se boek het ‘n dieptegang wat meesal in opvallende mate in bv die koerantartikels en selfs boeke van joernaliste ontbreek.

    “South Africa, it has often been said, has proved the graveyard of predictions – there has certainly been no shortage of them! Most of them have been prognostications of doom, generally in the form of violent revolution … Because of [the] close link between prediction and propaganda many predictions are really nothing more than examples of wishful thinking and may be safely ignored” (p 158). Keppel-Jones se boek is ‘n voorbeeld hiervan. Die eerlose oorgawe aan swart mag deur FW de Klerk en sy kornuite is so vergesog dat niemand bv die absolute gebrek aan beskermende maatreëls vir blankes (bv geen rassediskriminasie, gewaarborgde eiendomsreg) kon voorspel nie. Die gewelddadige ANC is toegelaat om die blankes/Afrikaners onder te ploeg. De Klerk & kie het reggekry waarin die Britte tydens die Anglo-Boere-oorlog nie kon slaag nie.

    Arnheim poog om nie te trap in die gat van toekomsvoorspelling nie. “The object of this book is not so much to predict the future of South Africa as to lay bare the real possibilities … from which that future will emerge” (10). Die manier waarop Arnheim Suid-Afrika se toekoms voorsien, is nie op verbeeldingsvlugte of emosie gebaseer nie, maar is “rather the result of logical reasoning based on carefully examined historical evidence” (159). “It is not the aim of this book to take sides in the South African dispute or to advocate any particular line or policy. The object is merely to clarify the situation and to reveal the real issues involved. If my analysis of these realities differs from what may be read in most other works on South Africa, this is to be attributed to the special effort that I have made to avoid the elementary errors and blinkered assumptions that abound in so many works on political subjects” (136). Myns insiens kan sy boek steeds met vrug aan studente in politieke wetenskap voorgeskryf word.

    Arnheim skryf: Uit die oogpunt van Afrikaner-nasionalisme “there was only one way to ensure the continued existence of the Afrikaner nation and culture, and that was by means of separation: separation not only between Black and White but even between English and Afrikaans, this latter form of separation being most noticeable in the sphere of education” (22). In hierdie verband skryf David Harrison: “Under what was called the ‘dual medium’ system, [Jan] Smuts proposed that all [white] children would receive their elementary education in their mother tongue, English or Afrikaans; gradually the other language would be introduced and would eventually become, in secondary school, not just a second language but a medium of instruction as well. In other words, Afrikaans-speaking children would eventually find themselves taking, for example, mathematics or chemistry lessons part of the time in English. English children would do the same in Afrikaans … Eventually separate single-medium schools would be abolished” (The white tribe of Africa, Johannesburg: Macmillan, 1981, p 141-142).

    Smuts wou Afrikaans- en Engelssprekende blankes verenig en albei groepe tweetalig maak. Daarna wou die Nasionale Party-regering swart skoliere help met hulle toetrede tot die arbeidsmag deur albei amptelike tale, Afrikaans en Engels, as onderrigmedium te gebruik. Hierdie navolging van Smuts se beleid het egter in 1976 die Soweto-opstand tot gevolg gehad. Wat blanke skole betref het die NP-regering die teenoorgestelde van die Smuts-beleid voorgestaan: skole moet enkelmedium en nie dubbelmedium nie wees. Dieselfde voorkeur het vir blanke universiteite gegeld. Dit het die behoud van Afrikaans as onderrigtaal naas Engels verseker. Die ANC-regering is Afrikaners en Afrikaans egter vyandiggesind, gevolglik is Engels naas Afrikaans in histories Afrikaanse skole en universiteite ingevoer, met katastrofiese gevolge vir Afrikaans. Kruipsugtige pro-swart Afrikaanssprekendes het met onderrig in Engels aan die eens Afrikaanse universiteite begin selfs voordat FW de Klerk mandaatloos aan gewelddadige swart mag oorgegee het.

    Verskeie toekomsscenarios was vir Suid-Afrika beskikbaar. Die volgende opsie is in 1961 uitdruklik deur Hendrik Verwoerd afgekeur maar dit is presies wat FW de Klerk met sy onderhandelinge oor “magsdeling” bereik het. “The White people of South Africa should sacrifice themselves, their possessions and the generations to come. They can do this by surrendering to Black rule, even if it became a dictatorship, and evacuate the country of their forbears, or by remaining and becoming an indistinguishable part of a Black nation” (48). By die plaaslike blankes was daar vóór 1994 in ‘n groot mate algemene eenstemmingheid dat ‘n swart bewind gebaseer op algemene stemreg nie ‘n geskikte oplossing vir Suid-Afrika se probleme bied nie.

    Uit die geskiedenis van Afrikaner-nasionalisme blyk: “On each occasion it was always the more conservative and uncompromising faction which ultimately emerged victorious. It was General JBM Hertzog who scored a victory of this sort over the conciliatory [Louis] Botha and [Jan] Smuts; and it was Dr [DF] Malan who in turn triumphed over Hertzog” (60). FW de Klerk se nalatenskap gaan in teen die grein van nie net die geskiedenis van die Nasionale Party en Afrikaners nie maar eintlik van Suid-Afrika sedert 1652. Die veranderings in 1994 was revolusionêr; nie evolusionêr nie. In die Lenin/Trotsky-idioom word hierdie revolusie steeds voortgesit.

    Sommige van die insiggewendste opmerkings in Arnheim se boek handel oor die Franse Revolusie, wat beskryf word as “the period 1789-1799 that saw the end of the monarchy in France. The revolution began as an attempt to create a constitutional monarchy, where the powers of the king would be limited by a parliament. By late 1792, however, demands for long-overdue reforms resulted in the proclamation [by the moderate Girondins] of the First Republic and the execution of King Louis XVI in January 1793. The violence of the revolution, attacks by other nations, and bitter factional struggles, riots, and counter-revolutionary uprisings across France severely weakened the republic. This helped bring the extremists to power, and the bloody Reign of Terror [by the Jacobins under Robespierre, 1793-1794] followed. French armies then succeeded in holding off their foreign enemies and one of the generals, Napoleon Bonaparte, seized power in 1799” (Collins World Encyclopedia, 2003, p 357).

    Alexis de Tocqueville (1805-1859) is in die Engelssprekende wêreld veral vanweë sy boek, Democracy in American (1835, Kindle bv $0), bekend. Maar hy het ook ‘n ander uitstekende boek, The old Regime and the Revolution (1856, Kindle bv $1,14) oor die Franse Revolusie geskryf. Arnheim haal De Tocqueville soos volg aan: “For it is not always when things are going from bad to worse that revolutions break out. On the contrary, it oftener happens that when a people which has put up with an oppressive rule over a long period without protest suddenly finds the government relaxing its pressure, it takes up arms against it” (74). Arnheim vervolg: “Social dissatisfaction or disaffection, whether or not it reaches the stage of violent revolution, is the product of a sense of deprivation, but … this sense of deprivation is not something objective but is in fact subjective, or relative” (75-76).

    “In the well-known folk-tale of The fisherman and his wife [1812], as recorded by the brothers Grimm, the firsherman himself has no sense of relative deprivation at all while his wife has what we might call a very high relative deprivation coefficient … this story … contains a very important kernel of truth, namely that the objective situation itself, whether political, social or economic, is not enough to enable us to predict people’s reaction to it” (76). Toegepas op Suid-Afrika kan gesê word dat die situasie vir swartes in Suid-Afrika nie so sleg was as wat bv Nelson Mandela en sy terroristiese meelopers verkies het om dit vir hulle en ander mense voor te stel nie. Weens sy opstandige geaardheid het Mandela geweld tot die enigste doeltreffende metode vir politieke verandering verhef, Umkhonto weSizwe (MK) gestig en op 16 Desember 1961 geaktiveer.

    Die Nasionale Party se beleid is gekenmerk deur toegewings aan swartes, wat druk vir verdere toegewings veroorsaak het, totdat FW de Klerk se 1990/94-grondwetlike onderhandelinge wesenlik uit toegewings bestaan het. “It is precisely a policy of reform which produces a sense of relative deprivation, which in turn gives rise to revolutionary sentiments and thence to revolution” (92). “Where a situation remains unchanged for any length of time people come to accept it as normal and therefore do not tend to have expectations or aspirations very much above their actual level, no matter how good or bad that may be. It is change which produces the gap between reality and expectations or aspiration” (80). Toegewings in regeringsbeleid het teen 1979 ‘n relatief welvarende swart middelklas geskep. “Liberal White opinion … sees hope for the salvation of White South Africa in terms of the growth of a ‘responsible Black middle-class’ with a ‘stake in the land’ who would remain ‘moderate’ and thus prevent revolution” (83). “[They] believe that the dismanteling of apartheid will automatically lead to racial harmony and brotherhood” (182). Ondervinding in Amerika dui op die teenoorgestelde: “Forced integration has only resulted in bitterness and hostility on both sides” (182).

    In werklikheid begeer die swart middelklas al hoe meer van wat hulle nog nie het nie, gevolglik beweer Arnheim: “A Black middle-class cannot but be revolutionary, or at least radical” (83). Hy skryf dit na aanleiding van die Franse Revolusie: “The middle class had been doing so well, especially on the economic front, that it began to aspire to political power to match its economic position” (72). Toegepas op Suid-Afrika: “Reform, whether political, economic or both, will not turn Black South Africans into docile servants of their White masters but will on the contrary politicise and ultimately radicalise them” (91). “Once a man is treated the same as others in certain respects, he will be all the more clamorous for equal treatment in all respects. In other words, political concessions are an inevitable concomitant of economic and educational reform” (183-184).

    ‘n Soortgelyke verskynsel doen hom by feminisme voor. “Women’s liberation is in fact very largely confined to the urbanised and industrialised countries of the West – in other words, the countries in which women enjoy more rights and privileges than anywhere else in the world. And, what is more, within those countries it is generally from among the richest, most educated and most influential segment of the female population that supporters of the movement tend to come” (79). In die konteks van feminisme is ook reekse toegewings gedoen, wat tot al hoe meer eise en militantheid aanleiding gegee het. Oor swartes en vroue mag daar deesdae kwalik negatiewe opmerkings gemaak word. In die Weste en die nuwe Suid-Afrika het hierdie twee groepe tans meer regte as blanke mans. Aan swartes en vroue word voorkeur by aanstellings en bevorderings gegee. Hulle mag eksklusiewe eie instansies stig en ter eie bevoordeling bedryf; iets wat eintlik nie vir blanke mans toelaatbaar is nie, tensy daar die bereidwilligheid is om deurlopend as onderskeidelik rassisties en seksisties uitgekryt te word.

    In die nuwe Suid-Afrika is daar geen sprake van toegewings aan die blankes en veral die Afrikaners nie. In werklikheid word die skroef al hoe stywer aangedraai, soos by onteiening sonder vergoeding. Dit in sigself is verandering wat aanpassings in die gemoed van die slagoffers kan/gaan stimuleer. Wat Afrikaners betref moet daar liefs nie as’t ware met die leeu se stert gespeel word nie. Ná verloop van ‘n kwarteeu sukkel Afrikaners steeds om tot verhaal te kom en die volle implikasies van die 1990/94-verraad te begryp en verwerk. Maar op ‘n dag kan die Afrikaners se moermeters skielik in die rooi staan. Hulle sal dan nie toelaat dat hulle regte verder vertrap word nie. Dan sal daar tevergeefs gepoog word om hulle met allerhande beloftes van toegewings te paai.

    Iets wat ek myself soms afvra, is of swartes werklik so sleg daaraan toe in die ou Suid-Afrika was. Dit is dalk ‘n persepsie wat enersyds deur die voorbeeld van bv die gewelddadige swart burgerregte-beweging in die veel meer welvarende Amerika en andersyds deur bv kommunisties-geïnspireerde propaganda geskep is. Pleks van onderdrukking het die plaaslike swartes heel moontlik bevoorregting in vergelyking met swartes in die buurstate geniet. Hulle kan selfs in so ‘n mate bedorwe wees dat hulle dit onnodig vind om optimaal in werksituasies te funksioneer. Desnieteenstaande is hulle geneig om op alles wat hulle begeer geregtig te voel. ‘n Hipotese soos hierdie maak dit verstaanbaar waarom bv Zimbabwiërs en Mosambiekers feitlik deurgaans deur die plaaslike blankes as veel beter werkers as swart Suid-Afrikaners ervaar word. ‘n Alternatiewe verduideliking, soos moontlike inherente bekwaamheid of onbekwaamheid, mag nie meer ter oorweging geopper word nie.

    In hoofstuk 4 toon Arnheim aan hoe toegewings, aanpassings van 180 grade in beleid, die revolusionêre veranderings in Namibië en Zimbabwe en daarna in Suid-Afrika veroorsaak het. “In accepting the principle of ‘majority rule’ for Namibia she [the South African government] had practically invited pressure to be brought to bear upon herself to apply the same principle in South Africa” (101). Wat Zimbabwe betref: “There was never any doubt about the basic issue involved: Black ‘majority rule’. In other words, the South African government was consciously, deliberately and eagerly prodding Rhodesia into an acceptance of a form of government which Dr Verwoerd himself in 1966 claimed would ‘lead to destruction and chaos’” (105).

    John Vorster kan vir die chaos in die polities onafhanklike Zimbabwe verantwoordelik gehou word. Maar dit is iets wat Vorster in ‘n buurland geskep het; nie in sy vaderland nie. Hoeveel swaarder moet die gewelddadige, rassistiese, mislukte nuwe Suid-Afrika met sy rommelstatus nie op die gewete van FW de Klerk en sy groepie meelopers rus nie? “The South African Government had turned its back on White Rhodesia” (107). FW de Klerk het tot die uiterste gegaan: Hy het sy rug op blanke Suid-Afrikaners en by uitstek Afrikaners – dink aan die status en behoud van Afrikaans, die kern van die Afrikanerdom – gekeer.

    Aan die begin van hierdie rubriek is na Arnheim se boeke oor menseregte verwys. In hoofstuk 4 kom hy hierby asook die mite van gelykheid uit. ‘n Mite is ‘n “storie sonder grond; [‘n] fabel” (HAT). “The concept of human rights rests squarely on the belief in the equality of mankind. The rights that are envisaged must be equal for everybody – which can mean only one thing in a political context: one man one vote and majority rule … this demand was successfully made in the cases of the two neighbouring states of Zimbabwe and Namibia, and, what is more, the South African government concurred in the application of this principle to her neighbours even though she was somewhat less enthusiastic about its application to South Africa herself. But, even more important than this is the fact that South Africa’s most influential Black leaders are unlikely to settle for anything less than one man one vote and majority rule in a unitary state” (134).

    Arnheim se jongste boek is Two models of government: A new classification of governments in terms of power (Black House Publishing, 2018, 373p; Amazon Kindle $11,49). Daarin keer hy terug na die kwessie van gelykheid. Hy onderskei twee soorte regering: oligargie, dus regering deur ‘n minderheid, en monokrasie, dus regering deur ‘n enkeling. In ‘n oligargie is daar noodwendig ongelykheid terwyl vryheid in wisselende mate voorkom. In ‘n radikale monokrasie, soos Fidel Castro se Kuba, is gelykheid moontlik maar dit geskied ten koste van vryheid. By Arnheim is daar hierdie versoberende insig: “Equality of opportunity must not be equated with equality. Equality of opportunity means an equal opportunity to become unequal.” Gedwonge, kunsmatige gelykverklaring in die sin van gelyke stemreg (een mens, een stem) is ‘n gevaarlike vergryp en ‘n fundamentele dwaasheid wat ernstige nadelige gevolge in baie lande en katastrofiese gevolge in ‘n land soos Suid-Afrika het. Ongelykheid wat sorgdra dat blankes in politieke beheer van die land bly, was en is blykbaar ‘n noodsaaklike voorwaarde vir ‘n welvarende, voorspoedige Suid-Afrika. Hopelik bespreek ek by ‘n latere geleentheid Arnheim se 2018-boek.

    Veertig jaar gelede het Arnheim geskryf: “Though some Black leaders may be prepared to accept certain concessions at least as an interim stage towards Black rule, there can be no doubt that Black opinion will not be prepared indefinitely to stop short of complete control of the whole of South Africa … once Blacks are accorded equal rights with Whites, the road to Black rule will have been assured” (87-88). Reeds in 1909 het die South African Native Convention – sedert 1923 die African National Congress genoem – in Bloemfontein besluit “all persons within the Union shall be entitled to full and equal rights and privileges” (88).

    Sedertdien is uit swart geledere druk hiervoor uitgeoefen. Die skandalige ironie is dat sodanige gelyke regte sedert 1994 nie deur die swart bewind aan die blankes gegun word nie. “The aspirations of Black leaders have always been the same – namely, to enjoy the same rights and privileges as Whites. Which … can only mean a Black-ruled South Africa – a prospect which, whether justifiably or not, is precisely what most South African Whites dread more than anything else” (89). Sedert 1994 het hierdie vrees van blankes geblyk absoluut geregverdig te wees.

    Arnheim was nie met Suid-Afrika se buitelandse beleid beïndruk nie. “South African foreign policy to date has been stupid” (124). Die NP-regering het tradisioneel sy onbetwisbare lojaliteit teenoor die Weste betuig en sy bestryding van kommunisme beklemtoon maar tog geen aanvaarding van sy rassebeleid van daardie lande ontlok nie. Arnheim verduidelik dat ander lande die plaaslike situasie ontleed en vroeg besluit het watter groep die uiteindelike wenner sou wees en daarom eerder die swartes gesteun het. Blank Suid-Afrika moes dalk liewer onsekerheid geskep het oor waar sy lojaliteit lê, sodat Westerse en nie-Westerse lande om sy guns kon meeding; nie dat dit veel sou gehelp het nie.

    “It was only in 1979 that the South African Government announced that it would in future adopt a neutral stance in what it rather archaically termed ‘the East-West conflict’” (131). “It may well be in South Aftica’s interests to foster what relations it can with the Soviet Union … This prospect is unlikely to appeal to many White South Africans at the present time, but the alternative to it is for South Africa to become a pawn and satellite of the United States of America” (118). “The plain fact must be faced that the Soviet Union is not a revolutionary state but indeed an extremely conservative one. If one puts aside all the ideological clap-trap, this is not particularly difficult to understand. After all, Russia is in effect the last of the great multi-national empires” (117).

    Die outeur het dit geskryf nadat hy aangetoon het “how very little ideology matters in international relations” (113). ‘n Land se regering werk in die praktyk met ‘n ander land saam of ry hom in die wiele ingevolge sy persepsie van eiebelang en nie primêr ingevolge ideologie nie. Die ou Suid-Afrika is as Westers geëtiketteer en die nuwe Suid-Afrika is wat regering betref ongetwyfeld in ruime mate marxisties gesind. Op die persoonlike vlak jaag baie van die kommunistiese kamerade egter eie gewin, die ergste graad van materialisme, na, bv soveel moontlik geld en persoonlike besittings. “Is it really possible to be capitalists and socialists at the same time?” (147). Ja, dit het plaaslik deel van die daaglikse (politieke) werklikheid geword. Dit toon hoe min waarde daar in hierdie konteks aan ideologiese etikette geheg kan word. Voorheen: “To label urban Blacks as either ‘capitalists’ or ‘socialists’ is … misleading. They are neither. They are people who … feel aggrieved and are potentially revolutionary” (147-148). Hierdie geweldspotensiaal was – en is dalk steeds – van deurslaggewende belang en nie die ideologiese etikette wat aan swartes geheg word nie.

    “It may indeed be disturbing, but it is also sobering, to realise just how subjective political policies and attitudes inevitably are” (138). Tydens die Koue Oorlog het dit telkens gebeur dat ‘n nuwe bewind in bv ‘n Afrika-land se amptelike lojaliteit van Wes na Oos, of omgekeerd, verander het. Die verandering van die ideologiese etiket word aan die land se regering geheg en weerspieël hoogs waarskynlik nie ‘n verandering in die mening van sy inwoners nie.

    Daar is geen aanduiding dat Arnheim die verbrokkeling van die Sowjetunie voorsien het nie. Hy kon gerus ook duideliker tussen ‘n regering en die land se inwoners onderskei het. As hy in 1979 eerder die inwoners van Rusland as die Sowjetregering as konserwatief gekarakteriseer het, sou dit merkwaardig gewees het, want dit is iets wat eers na die verbrokkeling van die Sowjetunie in 1991 deur talle Westerse waarnemers aanvaar word.

    In die ou Suid-Afrika is groot waarde aan wette geheg om ‘n ordelik funksionerende samelewing te probeer verseker. Beperkte sukses is behaal. Massa-aksie en geweld het op die lange duur wet en orde ondermyn omdat die regering toenemend minder gesag uitgeoefen het. “The [constitutional] fallacy essentially consists in a belief in the efficacy of laws, constitutional enactments and other formal documents as being able to solve political problems” (148). Dink aan hoe oorentoesiasties mense soos FW de Klerk (skynbaar) en Leon Wessels (werklik) in 1996 oor Suid-Afrika se nuwe Grondwet was; glo die beste in die wêreld, al is dit nie met alle ander grondwette vergelyk nie en al kan omstandighede van land tot land hemelsbreed verskil. Sedertdien word daar deur De Klerk en sy meelopers steen en been gekla oor die vertoking en toepassing van die Grondwet; bv dat na die letter, en nie na die gees van die Grondwet nie, gehandel word.

    “Law, it is apparent, is incapable of solving political problems. A law can only reflect the realities of a power situation at a given time. If that power situation continues to exist, then the laws produced by it will continue to be valid. Where this occurs observers are often misled into talking of the efficacy of a constitution or of a law in achieving stability. In reality of course it is not the constitution or the law which has produced stability; it is stability which has given the constitution or the laws long-term validity … political power will cut its way through any skein of constitutional provisions” (152). Byvoorbeeld, ‘n oorweldigende meerderheid kiesers het die ANC aan die bewind geplaas. Uit sy magsposisie proklameer hy wette en pas hulle na goeddunke toe; des te meer omdat die regspleging, soos deur bv Hermann Giliomee aangetoon is, nie onafhanklik van die ANC-regering funksioneer nie maar eerder na sy pype dans. As die ANC ontevrede met die Grondwet is, kan hy dit aanpas, bv met die hulp van die EFF, soos met (blanke) onteiening sonder vergoeding gedoen word.

    Arnheim verwys na Jack Greenberg (1924-2016), ‘n Jood en “legal adviser to the American National Association for the Advancement of Coloured People,” se besoek aan Suid-Afrika in 1979. Greenberg het geredeneer: “Black domination and discrimination against whites are not impossible outcomes. Black people are as imperfect as Whites, as experience in other African countries demonstrates” (155). Deesdae ervaar ons al drie hierdie verskynsels daagliks: swart oorheersing, diskriminasie teen blankes en die onvolmaaktheid van swartes. Suid-Afrika het ‘n manifes vir menseregte maar in die praktyk bied dit onvoldoende beskerming aan blankes, onder meer omdat die regte van nie-blankes by die Menseregtekommissie klaarblyklik swaarder as dié van blankes weeg. “A bill of rights is just so much scrap paper when it comes into conflict with power … The essential reason for this is that no law, or for that matter any other type of mechanical manipulation, can overpower the deep-seated psychological forces at work in human society, of which group-identity is probably the strongest” (155). Daarom stem swartes eerder vir mede-swartes as vir blankes. In die nuwe Suid-Afrika is swartes in beheer van die regering. Afgesien van wat ook al op die wetboek staan, sal die ANC-regering sorg dat swartes, dus sý ondersteuners, bevoordeel en blankes benadeel word.

    In die laaste hoofstuk wys Arnheim daarop dat die NP-regering, deur ontrou aan sy tradisionele beleid van rassesegregasie en ongelykheid te wees en in te stem tot meerderheidsregering in Namibië en Zimbabwe, die weg vir oorgawe aan swart mag in Suid-Afrika voorberei het. “There can be little doubt that foreign pressure was also at least partly responsible for internal reforms” (161), wat druk om verdere hervormings en uiteindelik die ondergang van die blanke bewind verhoog het. Arnheim verwys na bv die Amerikaanse swartes se burgerregte-beweging “to prove that prosperity does not make for contentment and that revolution is more rather than less likely to occur amongst an upwardly mobile section of society” (162).

    “It was precisely the advent of ‘the good life’ which was likely to whet Black appetites and ‘awaken their political fervour’” (170). Byvoorbeeld, “pay increases often raise expectations to such an extent that the Black workers feel worse off than before” (171). Die werkgewers verloor ook in hierdie proses omdat hoër salarisse nie noodwendig tot verhoogde produktiwiteit lei nie (171). “Where workers are given an increase in wages which they have not earned through higher productivity, they will continue to expect regular increases of the same type year after year” (185). Dit is presies wat sedert 1994 gebeur; dermate dat, anders as voorheen, personeel in die openbare sektor hoër vergoeding as in die private sektor betaal word sonder dat daar naasteby dieselfde druk op prestasie, bv doeltreffendheid en winsgewendheid, is. As swart staatsamptenare nie verhogings hoër as die inflasiekoers ontvang nie, dreig hulle om te staak. Die tradisionele bedoeling met jaarlikse bonusse was dat meer en beter werk as wat verwag kon word, verrig is. Deesdae word die reg op bonusse as ononderhandelaar beskou; ook in die geval van onder- en wanprestasie. Die 1994-magsoorgawe wás ‘n onderhandelde (eintlik toegee-) revolusie wat Suid-Afrika (feitlik) onherkenbaar verander het en sekerlik (in die meeste opsigte) nie verbeter het nie.

    “We can now begin to understand a little more clearly why it is that the White economic élite [eg Harry Oppenheimer] should be so committed to political and economic liberalisation as to be able to ignore totally, or else to deny vehemently, the revolutionary threat that such a policy would inevitably create to themselves. It is now obvious that this commitment on their part to reform and social change is motivated neither by idealism nor even by any real concern for the people whose interests they generally claim to have a heart, namely the Blacks. Instead, what we have here is a much more basic and easily intelligible wellspring of motivation: self-interest” (169). Dieselfde geld vir sportlui wat destyds druk vir internasionale deelname uitgeoefen het sonder om ‘n flenter om te gee vir die politieke opset en dus soort regering wat Suid-Afrika moet aanvaar ten einde so iets moontlik te maak.

    “The idyllic picture of social, political and economic harmony and prosperity resulting from a humane policy of reform, liberalisation and equal opportunity, is totally illusory. Not only is such a society impossible of attainment through the means generally suggested to this end, but it is in itself an impossible ideal, one which cannot be reached by any avenue … the tensions generated by group friction in multi-national, multi-racial or complex societies of any kind are such as to make conflict of one sort or another inevitable. The many power-sharing solutions which have been attempted have all failed dismally, and the inevitable result has always been the dominance of one group over the rest of the population. Where the out-group feels so seriously relatively deprived as in Malaysia [Singapore] or Canada [Québec], then it may even contemplate total secession [Boere-tuisland]. But even this may not solve the problem, as may be seen from the histories of the American and Nigerian civil wars, to cite but two disparate examples” (172).

    “It is clear that no amount of reform short of total Black power over the whole of South Africa will satify Black aspirations. At the same time, however, a stepping-up of the reform programme will tend to radicalise the Blacks. This means that if en when South Africa comes under Black rule, it is more likely to be radical rather than moderate Black rule. Speeding up the rate of reform, which is sometimes recommended as a way of ensuring moderation, will only speed up the rate of radicalisation. Even if power is handed over directly to a moderate Black government, and even if this is done before the more radical elements have launched a full-scale guerilla war against South Africa, such a moderate régime is unlikely to last very long” (179).

    Die ANC is van huis uit ‘n radikale, immorele en gewelddadige instansie. Deesdae sien ons hoe die EFF die ANC beïnvloed om selfs meer radikaal (bv rassisties anti-blank) te wees as wat hy tradisioneel is. “Marxism … does not admit the importance or even the existence of racial or ethnic identities. In Marxist theory the only significant groupings are classes” (183). Dit is om hierdie rede dat die kwessie van ras liefs nie in die nuwe Suid-Afrika geopper mag word nie. “It is partly the influence of Marxist ideology, especially on academic social scientists, that has caused [race and] ethnic feelings to be underestimated to the point of non-existence” (178).

    FW de Klerk se belofte van magsdeling was ‘n illusie. “Any power-sharing formula can … only prove to be at best a temporary phase” (184). “A multi-racial power-sharing solution … is most unlikely to succeed” (180). “Only two alternatives remain: Black domination or White” (185). Laasgenoemde het ons voorheen gehad. Sedert 1994 ervaar ons op ‘n daaglikse grondslag die onverkwiklikheid van die ander een. In lands- en blanke belang sou dit beter gewees het as ons met blanke dominansie volstaan het. Soos Arnheim dit stel: “The less pretentious and much simpler policy of those dubbed by their opponents verkramptes … had in any case always struck a much more natural chord in the hearts of the mass of the White electorate” (176).

    “All this does not bode well for South Africa’s future, but this book has been concerned to strip away illusions and to lay bare the realities of the situation, however unalluring they may be. The prospect that we have discerned in our brief glimpse into the future is indeed bleak: reform leading to a polarisation between White reactionaries and Black radicals, leading in turn to a Black régime. This is not intended to be a prediction, but merely a projection of likely developments on the basis of the forces at work in the situation” (181). Arnheim se toekomsprojeksie het geblyk ‘n akkurate voorspelling te wees. Dat hy werklik geglo het in wat hy in 1979 geskryf het, blyk uit die feit dat hy Suid-Afrika in 1988 verlaat en ‘n nuwe loopbaan in Engeland begin het.

  • Leon Lemmer: Gaan Amerika uitmekaarval?

    Leon Lemmer: Gaan Amerika uitmekaarval?

    Die Verenigde State van Amerika is ‘n federasie wat uit 50 state bestaan, insluitende Alaska en Hawaii wat geografies van die ander state geskei is. Die bykans 330 miljoen inwoners is minder as 5% van die wêreldbevolking, maar hulle beskik oor sowat ‘n derde van die wêreld se rykdom. Ná die Tweede Wêreldoorlog het Amerika as ‘n supermoondheid op die voorgrond getree. Sedert die verbrokkeling van die Sowjetunie in 1991 is Amerika die enigste supermoondheid. In die huidige eeu het China ‘n mededinger om dieselfde status geword vanweë die skouspelagtige ekonomiese resultate wat hy behaal.

    Amerika het as gevolg van grootskaalse immigrasie oor ‘n lang tydperk die tuiste van talle rasse en etnisiteite geword. Daar heers ‘n groot mate van eenstemmingheid oor wat Amerika histories was en selfs waarheen hy skynbaar op koers is. Daar is egter wyd uiteenlopende menings oor die soort samelewing wat Amerika behoort te wees en of daar behoefte aan ‘n koersverandering is, bv wat betref Amerika se rol in die wêreld. Talle waarnemers dink dat Donald Trump besig is om vergestalting aan ‘n nuwe Amerikaanse visie te gee. Een van die (onbedoelde) gevolge kan die opbreking van Amerika in verskillende state wees, bv nasionale etniese state soos in Europa.

    Die eerste substansiële boek wat oor hierdie onderwerp gepubliseer is, is Thomas Chittum se Civil War Two: The coming breakup of America (1997/2018; Amazon Kindle $3,45). Chittum het in Viëtnam geveg en was daarna ‘n huursoldaat aan die kant van die Kroate in die Joego-Slawiese burgeroorlog (1991-1992). Hy het gebeure in die Balkanlande op Amerika van toepassing gemaak. Hoewel daar Kindle-weergawe van die boek is, is daar nie een wat op my Kindle aflaaibaar is nie. In die boeke wat ek hier onder bespreek, het die twee outeurs egter deeglik kennis van Chittum se boek geneem. (Die boek kan gratis hier gelees word – redaksie.)

    Billy Roper

    Billy Roper (gebore in 1972) word in die Wikipedia beskryf as ‘n neo-Nazi-aktivis en anti-Semitis. Hy het die White Revolution-beweging (2002-2011) gestig, wat blanke heerskappy voorstaan en as ‘n “hate group” beskryf word. Deesdae noem Roper sy organisasie The ShieldWall Network. Hy skryf sowel fiksie as nie-fiksie. Naas ander werke wat by Amazon beskikbaar is, is die volgende boek ter sake: The Balk: What does it mean, and what will it mean to America’s future? (2015, 126p; Amazon Kindle $3,44). “Balk” is ‘n afkorting vir balkanisering, dus verdeling in klein, vyandiggesinde staatjies, volgens die HAT, na aanleiding van die geskiedenis van die Balkanlande. “So, Balkanization means ‘to become like the Balkans’” (Roper, 2018-boek hier onder, Kindle 1750). Daar hoef egter nie noodwendig vyandiggesindheid tussen die state te wees nie. In die Amerikaanse konteks sal die state ná opbreking ook nie noodwendig (almal) klein wees nie.

    “To balk” beteken ook “to hesitate or be unwilling to accept an idea or an undertaking” (379, 1742). Volgens Roper was die Russiese beleid in die Balkans in die 19de eeu doelbewus daarop gemik om verdeeldheid te veroorsaak (2055). Balkanisering kan dus ook die huidige Amerikaanse politieke mag en invloed aftakel. Maar kleiner, sterk etniese state kan daaruit voortvloei. “Balkanization is the recognition of the need for tribe [volk] and identity separate from the herd” (2245). Hierin is daar ‘n boodskap vir die wit skape in die Suid-Afrikaanse kudde wat deur swart skape oorheers word.

    Roper vestig die aandag op die al hoe groter afmetings wat politieke polarisering in Amerika aanneem. Dit word aangevuur deur nie-blanke immigrasie, wat die tradisionele demografie van Amerika in so ‘n mate versteur dat blankes teen die middel van hierdie eeu ‘n minderheidsgroep kan wees. Roper wil vir Amerikaanse blankes ‘n veilige toekoms verseker. Om dit te bereik, moet blankes hulle tradisionele kultuur bewaar deur teen vreemde invloede te waak. Soos in Suid-Afrika is dit ‘n geval van óf blanke óf nie-blanke polities-kulturele oorheersing.

    Hierna het Roper die volgende boek gepubliseer: EthnoState (2018, 190p; Amazon Kindle $3,44). Die teks kom neer op ‘n bywerking van sy vorige boek en is gebaseer op wat hy op bv die internet gepubliseer het. Die teks van The Balk is by sy nuwe boek ingesluit, sodat dit nie meer sin het om daardie vorige boek apart te koop nie. Wat vir Roper van deurslaggewende belang is, is dat daar diepgaande kulturele verskille tussen mense van verskillende etnisiteite is, wat dit moeilik, selfs onmoontlik, maak om met mekaar saam te leef. Daar is drie stappe in hierdie proses: “division, polarization, and ultimately, balkanization” (873). “Culture wars are not won by moderates” (1268). Ek wens die mense en instansies wat veronderstel is om Afrikaans te bevorder, wil hierdie waarheid ter harte neem. Dit is dwaas om polities byderwets toe te laat dat Afrikaans maar in ‘n geradbraakte toestand kan verval.

    Roper verwys sy lesers na twee web-adresse: whitenationalists.com en aryanwarrior.com (1540). Hy voorsien “the now inevitable breakup of America into smaller and more homogeneous ethnostates” (56). Hierdie politieke polarisering word deur toenemende vrywillige self-segregasie aangehelp. “The country’s schools are becoming more segregated, meaning that those increasingly diverse peoples are choosing to move to sort themselves out” (938). “As that blessed diversity increases in a city, the city segregates more and more into racial and ethnic neighborhoods. When the city as a whole is sufficiently diversified, ie made less White, the Whites move out of the city to the suburbs. When nonWhites pursue them into the suburbs, White flight bleeds out into rural areas to escape the brown tide” (947). “White flight … changes the productivity and standard of living of both the place it flees from, for the worse, as well as the place it flees to, for the better” (2139).

    Sy standpunt is dus die teenoorgestelde van wat ons daagliks plaaslik wysgemaak word, naamlik dat bv inklusiwiteit, diversiteit en multikulturaliteit die beste scenario vir die toekoms is. As die meerderheid Amerikaners, naamlik die blankes, kultureel bedreig wil, hoeveel te meer nie die blankes, ‘n minderheid, in Suid-Afrika nie? “The only way to avoid conflict is separation” (270). “You do you, and let us do us” (811). Hy dink blankes het “superior intellect, creativity, ingenuity, and industry” (2103). Hy moedig sy lesers aan met die frase “think racially” (1565). “Our race is our nation” (2196). “Protect what is yours” (2420) – bv dink aan onteiening sonder vergoeding. Roper haal 2 Korintiërs 6:17 aan: “Gaan van hulle af weg en sonder julle af” (1238).

    Roper beveel aan dat blankes sy voorbeeld moet volg en uitwyk na bv “the Ozarks,” wat 96% blanke inwoners het (63). ‘n Soortgelyke opset word in baie Amerikaanse nie-stedelike, veral plattelandse, gebiede, “the Heartland” (159), aangetref, bv “the state of Franklin in eastern Tennessee and Kentucky … Likewise, the Upper South of northern Georgia and northern Alabama” (151). Daar is ook “New Albion in upper New England” (176). Die state Maine en Vermont is meer as 90% blank (2388). Die Ozark-gebied strek oor noord-Arkansas, suid-Missouri, noordoos-Oklahoma en suidoos Kansas. “The ShieldWall Plan: continue to evacuate Whites from darkening Louisiana, Mississippi, and south Arkansas to the Ozarks” (881). Daar is groot armoede onder blankes in Ozarkië, maar daar is min misdaad, “a clear indication that poverty itself is not a cause of violent crime” (108). Franklin sou eens die 14de van die oorspronklike 13 Amerikaanse state geword het. “The Heartland, the red states [Republican Party], what coastal liberals [Democratic Party] call ‘flyover country’, will be New America, when the balkanization happens” (900).

    Wanneer oor die balkanisering van Amerika gepraat word, is daar vrese dat die blanke staat nie ‘n skakel na die see sal hê nie. Maar Roper lys baie onafhanklike lande wat in ‘n soortgelyke situasie is. “Indeed, being landlocked might be preferable than facing the Pacific Osean, which in a Balkanization scenario would quickly become a Chinese lake” (159). Roper voorsien dat ‘n blanke tuisland in Midde-Amerika in die noorde via die Groot Mere toegang tot die see sal hê (159). “The St Lawrence Seaway route to the Atlantic would be through White controlled areas” (705). In die suide sal Texas toegang tot die Golf van Mexiko bied (159). “The Texas deep water ports of Galveston, Texas City, Houston, Port Arthur, Orange, and Beaumont, basically everything north of Port Freeport, would be within the White controlled territory” (697). “My belief [is] that New America will lie between the Appalachians and the Rockies, and from the Ozarks to the plains of Canada” (1405).

    “We have two possible futures left in America. One path leads to Yugoslavia [balkanization], and the other, to Rhodesia. I would ask, challengingly, ‘which one will it to be?’ Perhaps that would motivate you to embrace the coming breakup of America” (231). “The ongoing turmoil in Zimbabwe, formerly White ruled Rhodesia, provides a … stark lesson to those who would return to a multiracial society with Whites controlling a nonWhite population, rather than being separate from them” (1215). Dit herinner aan wat in Suid-Afrika gebeur het. Die Nasionale Party-regering het tuislande vir swartes geskep, maar versuim, soos ook tydens die grondwetlike onderhandelinge in 1990/94, om broodnodige tuislande vir blankes, veral Afrikaners, te skep. Wanneer sal Afrikaners kan sê soos Martin Luther King jr: “Free at last, Free at last!” (480); Uiteindelik vry, uiteindelik vry!

    Die uitmekaarval van Amerika word nie uitsluitlik deur blankes gedryf nie. “Some Hispanics want to carry the eagle and snake [Mexican] flag in a reconquista of Aztlan from California to Texas, and are doing a pretty darn good job of displacing the Anglo population there. Some blacks, wanting to have control over their own destiny as a people and to be finally free of what they see as systematic and institutionalized racism, want five states in the deep south for their own ethnostate” (252). “Five deep south states … have been designated as ‘New Africa’ by Black Nationalists … Higher birth rates, re-emigration of blacks to the deep south, and regional migration of Whites out of the deep south to the upper south in response, have made electoral politics as untenable in Alabama, Mississippi, Georgia and South Carolina [and North Carolina – 1091), as they became in South Africa” (606). “By 2010, about 57 percent of the nation’s African-Americans were living in the South – a higher percentage than at any time in 50 years” (2072). “Texas, of course, is already majority nonWhite, though north Texas may well be preserved as a part of New America, where their Gulf deepwater ports would be very useful. Georgia and Florida will both go majority nonWhite within less than a decade. Louisiana and Mississippi are projected to follow suit the decade after, with Virginia and North Carolina not far behind” (1227).

    Die volgende kan ook op die nuwe Suid-Afrika van toepassing gemaak word. “For the non-nation, multicultural empire which America has become, and for all its distinct peoples, worse is better. What does that mean? Multiracial democracy does not work, even though, just like some people still insist that Communism is an ideal utopian system if it were just ran correctly, but human nature keeps messing it up, some idealists continue to be in denial of its failure” (263). Sedert 1994 is swart mag met ‘n sterk kommunistiese inslag in politieke beheer van Suid-Afrika. Apartheid, afsonderlike ontwikkeling en swart tuislande was die plaaslike poging tot balkanisering. “I tell you … the only alternative to Balkanization is White minority status and eventual extinction through amalgamation” (2437), bv rasvermenging. Dit is presies wat in Suid-Afrika gebeur. Om blanke kultureel-etniese uitwissing te voorkom, is die herbalkanisering van Suid-Afrika nodig, bv etniese tuislande vir blankes.

    Roper is aartskonserwatief. “Our Founding Fathers wouldn’t want America to live on like this. It will never again be the country it once was. We lack the will to deport fifteen million illegal immigrants, or defend our borders, or to defend the sanctity of unborn life, or the holy union of marriage” (281). “Our race is our nation … We are defined by our common blood. That’s all that really matters” (287). Hy begeer ‘n “new White republic. Our New America” (432). “Our new nation … will be demographically back to the way the US was around 1960. That is, at least 90% White” (298). Tans word gepoog “to ameliorate genetic differences. Literally, to purposefully hybridize all of humanity into an indistinguishable gray mass. They want to level the playing field through dysgenic miscegenation. It’s called social engineering through promoting race mixing” (327).

    “History is full of multiracial societies which have always imploded into racial civil war and collapse, if they haven’t eventually degraded through racial amalgamation. Those are the only two long-term end results of multiracialism” (403). “Multiracial empires are by definition unstable. Homogeneous states, where people share a common race, ethnicity, language, culture, and religion, by definition, are more stable. Diversity is not a strength, it is a weakness” (409). Roper wil nie die Jode as blankes klassifiseer nie. “They may be … like a broken watch right twice a day, but consider the source, always” (772).

    Wanneer die volgende groot oorlog buite Amerika uitbreek, “it now is likely to go nuclear … This would certainly result in a civil war between relatively racially homogeneous regions, causing balkanization of the country and the rise of ethnostates. Yes, including White ethnostates” (921). Dit geld vir sowel Amerika as ander lande. “The Founding Fathers … meant for the United States to be a nation of, by, and for White people, specifically” (1072). “The future of the West is balkanization, or retreat into separate enclaves per ethnic group, because the policy of diversity has failed and as a result, people have fallen back on what ‘freedom of association’ remains to withdraw from the disaster of mixed-ethnic society and produce their own communities mirroring Eurepean countries” (1102). Weens gedwonge rasse-integrasie is daar in die 1996-Grondwet van Suid-Afrika agt woorde wat morsdood is: “Everyone has the right to freedom of association” (Artikel 18).

    Volgens Roper is “the breakup of America and [the] impending race war … inevitable” (1623). “In many ways, the breakup of America has already begun” (2474). “The only natural and peaceful way for different Races to live is separately. I believe that Racial separatism leads to peace. Balkanization will cause conflict at the beginning, but once we are all separated naturally then we will have harmony” (1736). “In the United States, the Balkanization process is not just one of political, cultural and religious separation. Indeed, the very real re-migration of the races within the borders of this nation are furthering the re-segregation of the peoples who make up the country, and accelerating the ongoing Balkanization” (1801).

    Roper vind by Pat Buchanan, bv The death of the West (2002), ondersteuning vir sy standpunt. Buchanan skryf: “If a country is a land of defined and defended borders, within which resides a people of a common ancestry, history, language, faith, culture and traditions, in what sense are we Americans one nation and one people today?” (2015). “Buchanan agrees that the United States of America is headed towards a breakup along racial lines” (2023). Die massa-immigrasie van nie-blankes is hiertoe ‘n groot bydraende faktor. Brent Nelson skryf in sy boek, America balkanized: Immigration’s challenge to government (1994), die vernietiging van tradisionele Amerika direk toe aan die immigrasiebeleid (2048). Samuel Huntington skryf in The clash of civilizations? 1993 – Praag 5.11.2016): “The fundamental source of conflict in this new world will not be primarily economic. The great divisions among humankind and the dominating source of conflict will be cultural” (2703). Sulke outeurs word ondersteun deur kommentators op die internet wat die proses van balkanisering en radikalisering aanhelp (2196). Roper vestig ook die aandag op tersaaklike gebeure elders, bv die onafhanklikheidstrewe van baie inwoners in Skotland en Katalonië in Spanje (2218). Daar is ook die Koerde in die Midde-Ooste wat ‘n eie staat begeer, asook die Russe in Oos-Oekraïne (2225).

    Die Amerikaanse balkanisering wat Roper voorsien, is dus ‘n swart etniese staat in die suidooste, ‘n hispanistiese etniese staat in die suidweste (2735), rasgemengde state aan die oos- en weskus, met die weskusgebied wat ‘n sterk etnies-Chinese inslag het, asook Midde-Amerika, die hartland, wat ‘n blanke etniese gebied is en die tradisionele leefwyse van Amerikaners voortsit (2740).

    “Canada will likely balkanize as well … British Columbia will be occupied by the Chinese along with the rest of the West Coast. The prairie provinces [Alberta, Saskatchewan, Manitoba] are likely candidates to join New America. The Northern territories will revert to the Inuit and Nunavit [Eskimo’s]. Quebecois will get their much sought-after independence, perhaps allied with France. And the Maritime provinces [New Brunswick, Nova Scotia, Prince Edward Island, Newfoundland and Labrador] will probably be allied with the US Northeastern [white] states” (2836). Ontario is onontwarbaar multikultureel.

    Wat Europa betref voorsien Roper die eroniese moontlikheid “[that] Eastern Europe … may end up in better shape than Western Europe” (2851). Dít kan die destruktiewe gevolg van Angela Merkel en ander Wes-Europese staatshoofde van die Europese Unie se dwase beleid van ongebreidelde massa-immigrasie wees.

    “Africa, without Western aid, will become a charnel house of warring tribes, rampamt disease, and barbarism. The population there should tank [decline] by one-half the first few years, then level off, gradually, at a pre-industrial standard of living. Don’t expect any Whites to survive on the continent, unless they band together quickly and take out a chunk of territory to defend vigorously … European readers, or South African, or wherever you might be, should also consider immigrating if at all possible to a majority White area if you are not already in one secure and populous enough to survive as a viable enclave” (2864). “Think of it in terms of lifeboat morality. You cannot save everyone” (2901). Roper haal aan uit ‘n REM-liedjie: “Stand in the place where you live” (2976). Dus, wees ‘n vertikale êrensmens, nie ‘n horisontaal-kruipende nêrensmens nie (Praag 8.12.2018).

    Tom Kawczynski

    Ek het reeds oor drie boeke van Tom Kawczynski geskryf (Praag 09.03.2019). Sy tweede boek het as titel: The coming civil war (2018, 397p; Amazon Kindle $11,49). In daardie vorige rubriek het ek doelbewus die voorspelde burgeroorlog en die uitmekaarval van Amerika tot by hierdie geleentheid laat oorstaan. Kawczynski se boeke is akademies-wetenskaplike baie beter as dié van Billy Roper en nie so buitensporig aktivisties-propagandisties nie. Die outeur het ook die voordeel gehad dat hy kennis kon neem van Roper se boeke en dié wat Roper beïnvloed het, asook dat hy inligting tot omtrent ‘n jaar gelede kon bywerk.

    Kawczynski is nasionalisties. Hy definieer nasionalisme as “love of one’s own people” (1169). Nasionaliste “want their old America back” (1169), “where people choose to live in places with people who think like they do” (2577). Insgelyks wil Afrikaners hulle vaderland terug hê. “I’m an unapologetic rightist” (2592). “Who is the Right? They’re the people who believe in America as it was” (2739). “Trump is White America in revolt, where people who represented a moral majority defending a shrinking culture have been pushed into fighting back for the country they once had” (3340). Die ideaal is “restoring the American nation and to form the identity anew, building a culture based upon the ideals we once held, updated for the new age” (2748). Soos Huntington dink Kawczynski “that culture matters a great deal, more even than economics” (2978). “If a person acts in a way which culturally passes for a race and can visibly pass for that group, they’re assumed to be part of the tribe” (3217). Dieselfde twee norme kan gebruik word om te bepaal wie as Afrikaners kwalifiseer.

    Afrikaners is per definisie blank. Dit is deel van hulle trots, gevolglik moet die sug na inklusiwiteit, dus die verbreding van die begrip Afrikaner, teengestaan word. “Race is a funny construct [concept]. One’s racial background is partly genetic. But it is also partly cultural [ethnic] in the form of a set of beliefs that one affixes to their heritage and future. But it is also part choice, in that for race to have meaning, people have to embrace it as a form of identity. In America, as much as in response to the other where every other race is encouraged pride and positive identity, White identity is emerging” (3310). Swartes beweer “black is beautiful.” Blankes het net soveel of heel moontlik meer reg daarop om trots op hulle velkleur te wees. Meer as ooit tevore is dit nodig “to …legitimize white identity” (3325). Anders as die populêre voorstelling in die massa-inligtingsmedia is blankheid geensins ‘n onding nie. “The Han Chinese are notorious for defining belonging on strictly racial terms” (3699). Dieselfde kan van die Japanese gesê word (4074). Myns insiens het blankes dieselfde reg om trots op hulle blankheid te wees en die eksklusiwiteit daarvan te koester.

    Volgens Kawczynski moet blanke Amerikaners hulle rug op globalisme keer en eerder sorg dat hulle kultuur en land herlewe. Hy skets hoe geestelik siek die populêre liberalistiese narratief is en noem dit “plantation thinking … where we [whites] now only exist to give what we stole back to the victims” (418). Dit is “self-destructive … misplaced altruism” (482). “The Left always knew it was easier to tell people to take what they wanted rather than earn it” (2197). In hierdie sin is die ANC se beleid ‘n enkele groot ongerepte woud oftewel “jungle thinking”. Soos by Suid-Afrikaanse blankes is daar onder Amerikaanse blankes die “corrosive morality of defeatism … for fear of being called names [eg racists], we gave up control over not just what we would think, but what our children would be taught to think” (426). Vir die regering gaan dit om “control, not liberty” (434), bv “they choose politically correct speech over free speech” (1605), wat lei tot “the rising criminalization of speech and thought” (1612). “An America with ‘safe spaces’ that exclude frank discussion is one where guns will eventually do the talking” (2608). Die ANC se oordrewe gesentraliseerde regering – “[the] dictatorship of the proletariat” (2000) – maak van vryheid ‘n hersenskim. Dink aan die ANC en sy geskiedenis/nalatenskap: “We’ve rewarded so many bad behaviors, entitled so many undeserving people” (529).

    “I firmly believe Hillary [Clinton] would have won [the American presidential election in 2016] if she wasn’t white” (2378). “Asians, Latinos vote 2:1 and Blacks vote 10:1 for Democrats” (3325). “Where there were slightly under 10 million Latinos in America in 1970, this number has increased nearly six-fold since then to 57.5 million today” (3588). “The Latinos will prove the decisive bloc in determining America’s future” (3641). Diegene wat teen Trump se hervorming van die Amerikaanse immigrasiebeleid en die bou van ‘n muur op die grens met Mexiko gekant is, bv die meeste hoofstroom-inligtingsmedia, dra nie die belange van die Amerikaanse blankes op die hart nie.

    “The Republican Party … will have no choice but to lead the Right to defend the identity interests of the [white] majority” (961), bv “paying families to have children and not paying out of wedlock mothers for children” (977). In 2016 “single mothers constituted 66% of the households in which Black children were being raised … By comparison, 42% of Latino, 24% of White, and only 16% of Asian children are being raised by a single mother” (3439). Die afmetings wat buite-egtelike kinders en selfdegeslagverhoudings aanneem, toon hoe suksesvol kulturele marxisme met die ondermyning van tradisionele gesinne is. Dit is heel moontlik een van die faktore waaraan die opkoms van Oosterse lande en die agteruitgang van Westerse lande toegeskryf kan word.

    “Leftists wil portray billions for a border wall to be a budget buster, but … spending hundreds of billions on social services for people here illegally is an act of humanity” (984). “This cessation of accountability is at the heart of why the Left can tell their favorite lie that the Right doesn’t care about people” (1891). “[White] Americans were sick of an unfair system where good people were being told they were the problem, where all they once believed was good and just was said to [be] oppressive” (2234). “America First means a lot to the Right. It starts with the understanding that for America to remain a successful country, we need a single culture” (2242). Dít noodsaak die opbreking van die bestaande federasie van vyftig state. ‘n Interessante hedendaagse verwikkeling is dat as Amerika sou opbreek, “Left areas will draw Chinese influence and Right areas will draw Russian influence” (1752).

    “According to the 2017 census estimate, whites make up 60.7% of the current American population” (3217). “The future along the current trajectory will see … White people becoming a minority by 2043 at the latest” (3226). Slegs 58% van die blanke kiesers het vir Trump as president gestem” (3302). Dít bring mee dat baie blanke Amerikaners al hoe meer op ‘n politieke koersverandering aandring, veral wat immigrasie betref. Dit sluit die ideaal van meer (oorwegend) blanke state in, danksy plattelandse gebiede wat oorweldigend blank is (3226), des te meer danksy toenemende self-segregasie.

    “The biggest issues for the Trump administration have been political correctness and immigration … Although programs like affirmative action have long been loathed by many Whites, recognized as they are as unmerited subsidies to create a ladder” (3340). “For those of lesser qualifications, they were tolerated in the hope they would be used to ensure peace. But these overtures were rejected by the minorities [eg Blacks] who chose to throw in with a Left who promised to give them what others had earned … the Left has just continued to import people from a Third World rife with corruption … As we bring in people from these foreign cultures, we lose the old America” (3347). “Whites as the bedrock of the Right coalition, are moving toward the idea that conflict is preferable to submission” (3370). “Race realism … is growing in America” (3486). “Race-based cultures have already diverged” (3493), bv “Black Lives Matter [is] a radical group who expesses the separatist instinct” (3478). “Should a civil war arise over race and ideology, the odds it will take on racial characteristics … are extremely high” (3378).

    Van blankes word verdraagsaamheid verwag omdat hulle glo die skuldige party is. Swartes, daarenteen, dink hulle kan maak soos hulle wil. “Tolerance has evolved into deviancy whereby nearly everything is permissible” (3895). “Everything is allowed, nothing is special” (3979). “Any offer to tolerate … is inevitably exploited to seek dominance” (3903). Maar die blankes moet nie toelaat dat hulle kultuur vertrap word nie, “because culture is what keeps us afloat. It’s what binds us … there is no middle ground” (4034). Byvoorbeeld, Afrikaners wil Afrikaans as moedertaal hê; nie ‘n mengsel van Afrikaans en Engels soos Kaaps nie.

    Daar is ‘n hoofstuk elk waarin die Amerikaanse Demokrate, Republikeine, stedelinge, voorstedelikes, plattelanders, blankes, swartes, bruines (Hispaniste), geles (Chinese/Asiate), linkses en regses gekarakteriseer word en aangetoon word hoe hulle uiteraard wrywing kan veroorsaak. Van die onderliggend faktore is “ideology, residency, race, and culture” (4043). “Globalism vs nationalism [and] Christianity vs Islam” lei ook tot konflik (4043). In hierdie mengelmoes is daar veral een verskynsel wat geen oplossing bied nie, naamlik multikulturalisme, vandaar bv Brexit (4074). Tegnologiese uitvindings en vordering wat in die gebruik daarvan gemaak word “are likely to only further separation between people as we increasingly find ourselves engaging in worlds which are virtual” (4154). Dink bv aan hoe die internet, spesifiek die sosiale media, die linkse beeld wat deur die hoofstroom-inligtingsmedia geskep word, afgebreek deur ‘n veelheid van ander standpunte te versprei.

    In ses hoofstukke skets Kawczynski ses scenarios, “six possible ways the next twenty years could see this cultural civil war resolve” (4160). Hulle het die volgende titels: “submission, militarism, decentralization, separation, secession, collapse” 4170). Uit die name kan redelik maklik afgelei word wat elkeen behels. Volgens Kawczynski is “summission” die waarskynlikste. Die ander sterk moontlikheid is “collapse”.

    • “Submission” kom neer op ‘n oorwinning vir die linkses (4193), die “limousine liberals” (4262): “demography is destiny” (4254), soos in die nuwe Suid-Afrika. “America will become much more like Europe is today – mixed ancestry and socialist politics” (4239). “Estimated likelihood: 40%” (4308).
    • “Militarism” sal ‘n oorwinning vir die regses beteken (4311). Die Amerikaanse weermag is geneig om regsgesind te wees. Die “patronage system” sal deur die “opportunity model” vervang word (4327). Verandering van die immigrasiebeleid sal voorrang geniet “to reverse the demographic trends” (4350). “America would … have to step forward and seek to actively deport illegal immigrants” (4350). ‘n “Family planning policy” kan ingestel word, “whereby married couples were offered subsidy to have children and instead single mothers were not given any support” (4366). Tans “the state basically is serving as surrogate father to single mothers” (4366) – ook in Suid-Afrika. “Estimated likelihood: 15%” (4435).
    • “Decentralization” word beskryf as “the unhappy compromise” (4443), afgesien daarvan of dit aan “the idealism of the Left or the realism of the right” toegeskryf word (4451). Groter desentralisasie van bv die regering gaan nie Amerika se nypende probleme oplos nie. “Estimated likelihood: 3%” (4535).
    • “Separation” is problematies omdat “vast spaces of the country are occupied by people [whites] who lean to the Right, but the population centers [cities] lean to the Left” (4551). En “the west [coast] [eg Chinese and Hispanics] [is] a very different animal from the east [coast] [eg whites] (4566). Maar daar is al hoe meer self-segregasie en die stempatrone “reflect more explicitly residency and race” (4575). “It seems the separation scenario is among the least likely of scenarios. Estimated likelihood: 2%” (4629).
    • “Secession” word “a more orderly breakup” genoem (4638). “California already has a ballot initiative to split into three states” (4646): blankes, Asiate/Chinese en Hispaniste. Tydens die Obama-bewind “a vibrant sovereignty movement started gaining traction in Texas” (4653). Die New England-state in die noordooste kan afskei, asook Dixie, “the Deep South”, maar “it’s hard to imagine the contested states elsewhere taking secession seriously” (4676). “I could imagine California acting alone or perhaps in concert with Oregon and Washington … Nevada and a future left-leaning Arizona [due to an increased Hispanic population] might be inclined to go along” (4676). “Secession is the attempt to break away in an orderly fashion, and while not impossible if everyone agrees to avoid violence, it would take the best of all worlds for events to play out so neatly” (4754). “Simply asserting that separation is a logical way to address grievances” (vorige paragraaf) is dalk ‘n makliker uitweg (4762). “Estimated likelihood: 5%” (4762).
    • “Collapse” is moontlik as een of meer van die ander scenarios nie gerealiseer het nie. “We stand on the precipice of a collapse” (4869). Dit is moeilik om te voorspel watter vorme die ineenstorting kan aanneem. “People will do whatever is necessary to satisfy their basic needs of security, shelter, food, water and warmth” (4811). “A hard reset would go beyond politics and force people to just face a survival scenario” (4844). “Estimated likelihood: 35%” (4886).

    “As a country, America is fundamentally broken … Without unity at our core, these conflicts will only increase … Honestly, it looks like the fight is coming … We cannot seek to replace the existing majority with new people from far away” (4861). “I think war is coming” (5007). As regsgesinde bly sy ideaal “[to] rebuild our nation around a common culture” (5026).