Die reënboognasie wys sy kleure. In hierdie indringende artikel, ‘n ware blik van buite, stel die Washingtonse politieke ontleder Patrick McDermott die haglike politieke toestand waarin Suid-Afrika verkeer, aan die kaak. Hy vergelyk dit met ‘n mafiabeleid waarin elkeen, veral blankes, “beskermingsgeld” aan korrupte en misdadige politici moet betaal.
Suid-Afrika is ‘n deurlopende onderwerp van kommer onder dissidente regses, wat dit beskou as ‘n waarskuwende verhaal oor die gevare daarvan om ‘n minderheid in jou eie land te word. Die Reënboognasie is sedert die einde van apartheid grootliks deur die hoofstroommedia geïgnoreer, maar Donald Trump het verlede jaar die globale establishment met die volgende twiet ontstel:
I have asked Secretary of State @SecPompeo to closely study the South Africa land and farm seizures and expropriations and the large scale killing of farmers. “South African Government is now seizing land from white farmers.” @TuckerCarlson @FoxNews
— Donald J. Trump (@realDonaldTrump) August 23, 2018
Voorspelbaar genoeg, was die mediadekking vir Trump se twiet oorweldigend negatief. Een reaksie het gekom van ‘n geëmigreerde blanke Amerikaanse vrou wat in Suid-Afrika woon, Eve Fairbanks, wat ‘n artikel vir Politico geskryf het, getiteld “Trust Me, Donald Trump, White South Africans Are Doing Fine.”
Daarin het sy geskryf oor ‘n e-pos wat sy ontvang het van ‘n bekommerde vriend wat in Amerika woon. “Ek het nie geweet wat om te sê nie, want dit was so ver van die waarheid dat dit vergesog was,” het sy geskryf. “Die werkliheid waaroor hulle versuim om verslag te doen, is dat die blanke lewe wonderlik is.”
“In die konteks van Suid-Afrika,” het sy voortgegaan, “om ‘n bloedbad vir blankes daar te vrees of te voorspel, laat blankes elders toe om op te tree soos die soort mense wat moontlik vermoor behoort te word.” Dit was ‘n onthutsende en koelbloedige stelling, veral van ‘n Joodse vrou.
Die werklikheid van Suid-Afrika se plaasmoorde is beide goed gedokumenteer en verskriklik. Mej Fairbanks maak egter ‘n breër punt wat nie geïgnoreer moet word nie. Wat van die res van Suid-Afrika se blankes? Doen hulle so goed soos sy sê?
Die antwoord is nee. Trouens, daar is goeie rede om te glo dat die lot van die land se Afrikanerboere voorspel wat met die hele blanke bevolking gaan gebeur. Om te verstaan hoekom vereis egter ‘n beter begrip van die land se berugte korrupsie en toenemende gevaar.
Niemand is veilig nie
Suid-Afrika se plaasmoorde is deel van ‘n veel groter misdaadprobleem. Die land se moordsyfer is reeds onder die hoogstes ter wêreld en het sedert 2011 toegeneem. Die meeste daarvan is gekonsentreer in arm swart lokasies.
Nyanga, ‘n lokasie buite Kaapstad, is een van die gevaarlikste in die land. “Ek is al meer kere beroof as wat ek kan onthou,” sê Sandiso Phaliso, ‘n jare lange inwoner. “Gelukkig leef ek nog alhoewel ek al verskeie kere al gesteek is en die littekens dra.”
“Vyf van my vriende is oor die afgelope drie jaar doodgemaak,” sê hy. “Hulle was te dronk om hulself te verdedig.”
Suid-Afrika se geweldsmisdaad is oorweldigend swart-op-swart of swart-op-wit. Byna al die gevangenes in die land se tronke is swart (79,6%) of kleurlinge (18,2%).
Moord verteenwoordig slegs drie persent van die veel groter aantal geweldsmisdade wat elke jaar gepleeg word. Die verkragtingskoers is die hoogste ter wêreld (ten minste onder lande wat geloofwaardige statistieke publiseer). Die polisie is ondoeltreffend, dikwels korrup, en soms self ‘n ‘n misdaadbedreiging. Eiereg is algemeen in die lokasies, waar skares gereeld geweldsmisdadigers slaan en dikwels die gewelddadige misdadigers in hul geledere vermoor, soms met die grusame halssnoermetode.
Stedelike blankes is veiliger as arm swartes, maar slegs as gevolg van Herkuleaanse pogings om hulself te beskerm wat hulle feitlik gevange hou. Die oorgrote meerderheid woon in (en hou by) streng gesegregeerde, grootliks blanke buurte in die stede en voorstede, dikwels in woonstelgeboue met veiligheidsdienste en kameras of in ommuurde veiligheidsbuurte. Die burgers van die land het meer privaatveiligheidsamptenare in diens as hul polisie en weermag sáám. Hoë mure, lemmetjiesdraad en honde is bekostigbare alternatiewe. Volgens sommige ramings beskik meer as die helfte van alle wonings oor sulke veiligheidsmaatreëls.
Elke rit buite is riskant. Breek-en-grypdiewe is oral op straat en kan in ‘n oogwink deur ‘n motorvenster roof. Toeristegebiede word streng bewaak. Volgens een inwoner is Kaapstad se Waterfront “goed belig, deeglik deur private veiligheidswagte gepatrolleer en het meer as 800kringtelevisiekameras wat sentraal gemonitor word deur ‘n beheerkamer wat binne enkele minute gewapende veiligheid of mediese dienste kan uitstuur.”
In ander dele van die stad, kom sakkerollers en straatkinders algemeen voor. Besoekers word gewaarsku om in veilige, goed beligte gebiede te bly. Buite hierdie gebiede “raak dinge baie vinnig minder veilig.” Inderdaad, die meeste Suid-Afrikaners voel onveilig om ná donker in hul eie woonbuurte rond te loop.
Baie vermy dit heeltemal om uit te gaan. “Die lewe in Johannesburg gebeur meestal binnenshuis,” sê Dan Roodt, ‘n Afrikaner-aktivis. “Jy beweeg van een veilige omgewing en een sekuriteitskompleks na ‘n ander. Of jy kan van ‘n veiligheidsbuurt na ‘n winkelsentrum verskuif. Alles word bewaak. ”
Politiek: die dodelike spel
Bongani Skhosan, ‘n jong swart kandidaat vir ‘n lae vlakstadsraadsposisie in die Umziwabantu-munisipaliteit, het so pas in sy bakkie geklim. Dit was net nog ‘n Maandagoggend en hy het sy kinders skool toe geneem. Hy het waarskynlik nooit die gewapende mans gesien nie.
Twee kopskote het dit vinnig beëindig. Sy kinders het toegekyk hoe hul pa doodgaan.
Die aanvallers het niks geneem nie, in wat duidelik ‘n politieke sluipmoord was.
Politieke geweld is algemeen in Suid-Afrika, veral in oorwegend swart gebiede soos KwaZulu-Natal. Die ontwrigting van politieke byeenkomste, dreigemente en aanrandings is algemeen, veral wanneer verkiesings naby is. Polisie doen gewoonlik min om dit te keer en is soms aktiewe deelnemers. Moord is gewoonlik ‘n laaste uitweg, maar dit is aan die toeneem. Daar was sedert 2016 minstens 90 politieke sluipmoorde sedert 2016 – dubbel die koers van die vorige 15 jaar.
Die rede is eenvoudig: geld. Vir baie swart Suid-Afrikaners is die politiek die enigste realistiese pad na rykdom, en baie is meer as bereid om daarvoor dood te maak. Vir diegene wat dit doen, kan die beloning aansienlik wees.
Terwyl daar vele bydraende faktore tot die land se korrupsie is, is een van die belangrikste swart ekonomiese bemagtiging (SEB), ‘n nasionale beleid wat oor die afgelope 20 jaar ingestel is, en wat ekonomiese voorkeur gaan aan ondernemings met beduidende swart eienaarskap verleen. Die resultaat is ‘n reeks voorkeurtransaksies wat die voorste swart politieke leiers ryk gemaak het in ruil vir toegang en politieke beskerming.
Cyril Ramaphosa, die huidige president van die land, was voorsitter van ‘n kommissie wat gehelp het om SEB te ontwikkel. Vandag is hy een van die rykste manne in die land, met ‘n netto waarde van R6,4 miljard ($ 550 miljoen). Baie politieke gesinne het ook daarby gebaat, waaronder dié van Jacob Zuma en Nelson Mandela, maar hulle is nie die enigstes nie. Teen 2015 is ‘n beraamde R350 miljard ($ 24 miljard) in SEB-transaksies deur die top 100 maatskappye op die Johannesburgse Effektebeurs voltooi. Teen die einde van 2013 is ongeveer 23 persent van sy markkapitalisasie gehou deur swart-ekonomiese-bemagtigingsgroepe, ‘n syfer wat vandag waarskynlik hoër is.
Politiek verbonde swart entrepreneurs wat die SEB-transaksies misloop, het ander opsies. Sommige word ryk deur regeringskontrakte, wat plaaslik as “tenders” bekend staan. Tenders kombineer gewoonlik hoë pryse en swak dienslewering, wat help om die ontvangers ryk te maak, maar dit is ‘n buitengewoon slegte ooreenkoms vir die publiek.
“Vir jou besigheid om te oorleef en te floreer, moet jy ‘n politikus ken,” het een swart tenderpreneur aan die New York Times gesê. “As ek nie die netwerke en toegang tot hulpbronne gehad het nie, sou ek nie wees waar ek is nie.”
Korrupte verhoudings strek verder tot by die wydverspreide politieke indiensneming in regeringsagentskappe en ondernemings in staatsbesit. Die gevolg is ‘n regering wat skaars funksioneer. Deurlopende onbevoegdheid en korrupsie het die polisie, maatskaplike dienste, gesondheidsorg, onderwys, munisipale dienste en die weermag afgetakel. Jare van wanbestuur by Eskom – die staatsbeheerde energieverskaffer – onderwerp Suid-Afrika van tyd tot tyd aan kragonderbrekings.
‘n Belangrike rol van hierdie korrupte regeringsdepartemente en ondernemings in staatsbesit is om die regerende ANC staande te hou. Hulle verskaf werk aan die grootste deel van die land se betreklik klein swart middelklas. Hulle word ook gebruik om armes af te dreig, wat bang is om “verkeerd te stem”, omdat hulle nie die maatskaplike toelaes, pensioene, toegang tot openbare behuising, voedselhulp en laag besoldigde werk aan openbare projekte wil verloor nie.
Vir die uitverkore paar aan die bokant, het die stelsel egter skielike rykdom en skrikwekkende vlakke van uitspattigheid verseker. Pasryk “BEE-manne” wedywer voortdurend met mekaar as dit gaan om duur klere, nuwe motors, en kiste Chivas Regal en Dom Pérignon. Kenny Kunene, een van die land se rykste swart sakemanne, het hulle almal met ‘n buitensporige verjaarsdagpartytjie oortref. Gaste het soesji vanaf die maag van ‘n halfkaal blanke meisie geëet.
BMW’s, die gunstelingrygoed vir SEB-begunstigdes, is so algemeen dat plaaslike mense sê die akroniem staan vir “swartman se wiele.” Vusi Nzapheza, ‘n swart rubrriekskrywer, sê dit is nie ongewoon om ‘n BMW langs ‘n kaja geparkeer te sien nie. “In sommige dele is ‘n motor magtiger as ‘n huis,” het hy geskryf. “‘n BMW laat vroue se broekies val terwyl ‘n huis [een met ‘n verband] onwaarskynlik vir jou seks op Saterdagaand sal verseker.”
Omdat geleenthede vir onwettige woekerwins so groot is, begin politieke veldtogte in sommige dele van die land soos bende-oorloë lyk. Huurmoorde, kompleet met moordlyste van politieke teenstanders, word al hoe meer algemeen. Misdaadbendes word dikwels gevra om die werk te doen ten einde die identiteit van die ware oortreders te verberg.
Die veranderde landskap het berusting gebring. “As jy betrokke raak by ANC-partypolitiee in Mpumalanga,” het een plaaslike joernalis geskryf, “weet jy dat jy vermoor kan word”.
Blanke monopoliekapitaal
Oppervlakkig beskou, is die meeste blankes in Suid-Afrika beter daaraan toe as die meeste swartes, waarvan die meeste arm is. Die blanke werkloosheidskoers, 7,1 persent in 2018, is aansienlik laer as dié van swartes (31,1%), gemengde ras- of “kleurling”-mense (21,8%) en Indiërs / Asiërs (10,1%). Sulke vergelykings is waarskynlik die beste bewys vir Eve Fairbanks se aanspraak dat “die blanke lewe wonderlik is”.
Hierdie statistiek is misleidend. Die meeste blankes kom te staan teen aansienlike diskriminasie weens regstellende aksie wat deur die regering afgedwing word. In ‘n 2017-opname deur die liberaal-gesinde Instituut vir Rasseverhoudings is bevind dat 53 persent van blanke Suid-Afrikaners persoonlik ervarings van rassisme jeens hulle gehad het, ‘n syfer wat meer as dubbel soveel is as die 23 persent van swartes wat dieselfde gesê het. Daarbenewens verteenwoordig blankes, na jare van suiwering uit regeringsposte, net 7,5 persent van diegene in openbare diens, ‘n vlak onder hul aandeel van die bevolking (8,9 persent).
Wat verklaar die blankes se relatief lae werkloosheid? Eerstens, blankes doen beter in die private sektor, waar winsgedrewe korporatiewe werkgewers op hulle staatmaak om wins te maak. Tweedens, hulle munt uit in kleinsakeondernemings. Ongeveer die helfte van die land se formeel geregistreerde kleinsake is in blanke besit.
Die beslissende faktor in elke geval is bevoegdheid, iets wat maklik gesien kan word deur die prestasie van die openbare en private sektore met mekaar te vergelyk. Ilana Mercer, skryfster van Into the Cannibal’s Pot, het gesê ‘n swart redakteur van die Sunday Times het eenkeer so iets erken. “My swart kollegas wat groot maatskappye of staatsdepartemente bestuur, sê vir my dat om die werk gedoen te kry, moet jy gewoonlik ‘n blanke gebruik,” het hy gesê.
Hierdie vaardigheidsverskil is egter nie genoeg om wit werk te beskerm nie. Die privaat sektor is nie immuun teen regstellendeaksiewette nie. Linksgesinde liggame soos die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie het gevra om sterker maatreëls om die oorblywende rassewanbalans in die privaatsektor uit te skakel, maar hulle is nog nie opgelê nie – altans nie vir die oomblik nie.
Hoekom nie? Die rede het min te doen met die mag van blankes as ‘n stemblok. Wit kiesers word hoofsaaklik in die parlement verteenwoordig deur die Demokratiese Alliansie (DA), ‘n liberale veelrassige party wat histories teen apartheid gekant was en oor slegs ongeveer een vyfde van die 400 setels in die Nasionale Vergadering beskik. Die moderne verpersoonliking van die ou Afrikaner Konserwatiewe Party, genaamd Vryheidsfront Plus, het net vier setels. Dié partye word grootliks oortref deur die twee groot swart-oorheersde partye: die ANC en ‘n kleiner swart nasionalistiese party, die Ekonomiese Vryheidsvegters (EFF). In ‘n land wat 80 persent swart en slegs 9 persent wit is, bied demokrasie min beskerming.
Soos so dikwels die geval is, kan die waarheid gevind word deur die vloei van geld te volg. Aanduidings spreek uit ‘n frase wat ‘n groot deel van die wêreld se korporatiewe establishment (of ten minste die New York Times) as misleidend en plofbaar beskou: “blanke monopoliekapitaal”. Volgens hierdie teorie, wat oorspronklik ondersteun is deur linksgesinde politici en akademici, heers dieselfde blanke nyweraars wat Suid-Afrika onder apartheid regeer het, steeds vandag oor die land. Ten spyte van sy linkse stamboom, lyk die idee feitlik gegrond.
Meer as twee dekades ná die einde van apartheid, bly die geledere van Suid-Afrika se rykste gesinne grootliks dieselfde, ‘n werklikheid wat net deur ‘n paar simboliese SEB-miljoenêrs verbreek word. Nicky Oppenheimer, wie se familie die De Beers-diamantmaatskappy dekades lank bestuur het, is bo-aan die lys. Die verbintenisse tussen sy familie, die Joods oorheersde diamantbedryf, en die Rothschilds bied baie om te herkou vir diegene wat aan samesweringsteorieë glo. Ongeveer ‘n kwart van Suid-Afrika se rykste mense is Joods.
Alhoewel hy beswaar maak teen die beskrywing, is die mees prominente voorbeeld van blanke monopoliekapitaal ‘n Calvinistiese Afrikaner genaamd Johann Rupert. Hy is die land se tweede rykste man, wat eienaarskap van internasionale luuksegoedere soos Cartier en die grootste deel van die land se korporatiewe media insluit.
Mnr. Rupert se vader, Anton, was ‘n lid van die Broederbond, ‘n geheimsinnige Afrikanerbroederskap wat die regerende Nasionale Party tydens die apartheidtyd oorheers het. Johann het grootgeword in Stellenbosch, ‘n boomryke wynlanddorp wat deur ‘n elite-universiteit geanker word, waar hy en baie van die land se ryk spruite klas geloop het. Hierdie verbintenisse maak die kern uit van ‘n beweerde magtige sakenetwerk, die “Stellenbosse Mafia“, wat na bewering SEB-uitbetalings en geheime skenkings gebruik het om die ANC se swart leierskap in toom te hou.
Wat ook al die werklike of verbeelde invloed van hierdie groep, ly dit min twyfel dat die twee magtigste gesinne, die Oppenheimers en Ruperts, ‘n sentrale rol in die beëindiging van apartheid gespeel het. Harry Oppenheimer, Nicky se pa, het in 1976 ‘n konferensie van sakeleiers georganiseer om rasseprobleme ná die Soweto-onluste te bespreek. Die volgende jaar het hy gehelp om die Stedelike Stigting te skep om die sakegemeenskap se oogmerke te ondersteun en toekomstige swart leiers te ontwikkel. Cyril Ramaphosa, Suid-Afrika se huidige president, was een van die eerste rekrute van dié organisasie. Oppenheimer het ook ‘n sleutelrol gespeel om internasionale opposisie teen die NP-regering te monster. In 1960 het hy met Brittanje se premier, Harold MacMillan, ontmoet voordat hy sy beroemde “winde van verandering” –toespraak gelewer het wat apartheid gekritiseer het. In die vroeë 1980’s het Oppenheimer as gasheer opgetree tydens Henry Kissinger se besoek om maniere te bespreek om blanke regering te beëindig.
In weerwil van sy enorme rykdom en invloed, was Oppenheimer egter iets van ‘n buitestaander. Tydens apartheid het hy die Progressiewe Party, die Nasionale Party se hoofopposisie, ondersteun. Anton Rupert, Johann se pa, het waarskynlik die groter rol gespeel omdat hy, anders as Oppenheimer, besig was om apartheid van binne die regerende party te ondermyn.
Anton Rupert was destyds ‘n toonaangewende geldskieter vir die Nasionaliste en ‘n lid van die party se binnekring. Sy seun, Johann, was ‘n vriend en ondersteuner van F. W. De Klerk, wat in 1989 verkies is om die party te lei net toe die internasionale sanksies begin byt. Die party was ook sterk afhanklik van korporatiewe befondsing, wat sy wil verder verswak het. Toe Anton Rupert aanbeveel het dat die “stinkende lyk van apartheid” begrawe geword, en gesê het dat dit sleg vir sake was, het die party geluister.
Hierdie twee magtige gesinne en die land se ander ryk nyweraars was die mense wat mnr. De Klerk gedien het toe hy apartheid beëindig het. In 1992, toe hy ‘n blanke referendum uitgeroep het om sy onderhandelinge met die ANC te onderskryf, is hy sterk gesteun deur beide die sakegemeenskap en die korporatiewe en regeringsbeheerde media. Die opposisie, met min geld en wat van mediablootstelling weerhous is, het die referendum sleg verloor. Twee jaar later is Mandela – onvermydelik – tot president verkies.
Die land se sake-elite het egter nie volkome beheer aan die ANC oorgera nie. Terwyl mnr. De Klerk gewillig politieke beskerming vir gewone Afrikaners en Engelssprekendes weggegee het, het hy koorsig gewerk om sakebelange te beskerm. Hy het ‘n verskeidenheid instrumente gebruik, waaronder grondwetlike beskerming, skuldbetalingsooreenkomste, internasionale handelsreëls en IMF-hulp om Mandela en sy opvolger, Thabo Mbeki, aan bande te lê.
Mandela het baie van sy radikalisme verloor nadat hy hand om die blaas met die globalistiese stralerjakkers in Davos geraak het. Tydens en na sy onderhandelinge met mnr. De Klerk het hy en mnr. Mbeki gereeld hul bondgenoot, Harry Oppenheimer, geraadpleeg. Mandela het hom later ten gunste van De Beers se korporatiewe belange uitgespreek en ná Oppenheimer se dood het hy sy bydrae “monumentaal” genoem.
Party van die radikale na links was minder beïndruk. “Niemand stap ná 27 jaar uit die tronk uit en word dan die president, tensy daar ‘n stel riglyne en ‘n plan agter die skerms is nie,” het Khalid Muhammad, ‘n Nasie van Islam en ‘n Nuwe Swart Pantherparty-leier, in 1994 aan Phil Donahue gesê.
Die sakegemeenskap se kaping van die ANC was voltooi, ten minste totdat die korrupte Jacob Zuma in 2009 op die presidentskap beslag gelê het. Mnr. Zuma en sy makkers, waaronder die berugte Gupta-broers, het die staat begin plunder en die establishment ontstel. Mnr. Zuma het agt jaar lank uitgehou, maar in 2017 het die sake-elite teruggeslaan. Hul protégé, Cyril Ramaphosa, het Zuma se gesalfde opvolger in ‘n ANC-partymededinging verslaan en het vroeg in 2018 president geword.
In teenstelling met die 1990’s, adverteer die sakegemeenskap nie meer sy invloed op swart oorheersde Suid-Afrika nie. Johann Rupert weet hy is “giftig” en hy ontken enige betrokkenheid by die regering. In antwoord op die EFF se Julius Malema, wat beweer mnr. Rupert is die ware mag agter die troon, het hy geskerts dat as Malema “nie ophou om oor my te lieg nie, ek die wêreld gaan vertel dat ek hom regtig geld gee”.
Ware mag is dikwels onsigbaar. Die uitwerking daarvan is soms nie. Ná sy verkiesing het mnr. Ramaphosa ‘n einde gemaak aan die frase “blanke monopoliekapitaal” en gesê: “ons moet ons entrepreneurs soos helde behandel”. Hy het sedertdien die daad by sy retoriek gevoeg, deur sakevriendelike aanstellings in belangrike staatsposisies te maak.
Vir die oomblik mag blankes hul werk in die private sektor behou, maar hul veiligheid kom teen ‘n prys. Suid-Afrika se sake-elite red nie die blanke bevolking weens enige ware besorgdheid vir hulle nie. Dit is dieselfde groep wat ‘n eeu gelede swart mynwerkers ingebring het om blanke mynwerkersvakbonde se houvas te breek en later gewerk het om apartheid te beëindig op ‘n manier wat slegs hulself beskerm het. Hulle lyk nie asof hulle omgee oor Afrikanerboere of die toenemende aantal armblankes in plakkerskampe nie.
Hulle gee wel om vir geld. In ‘n land wat deur korrupsie en onbevoegdheid verskeur word, het hulle desperaat ‘n geskoolde arbeidsmag nodig. Hulle gee om vir die blanke bevolking, as dit help om hulle ryk te maak. Soos die land se groeiende veligheidsbedryf en sy legioene SEB-manne, is blanke monopoliekapitaal net nog ‘n deel van die Suid-Afrikaanse bedrogspul.
Gevaar op die horison
Attie Potgieter, ‘n blanke boer, het buite sy huis gestef, nadat hy 151 keer met ‘n panga en messe gesny en gesteek is. Sy tweejarige dogter, Wilmien, het na hom toe gehardloop. Sy is in die kop geskiet, in ‘n makabere teregstelling. Haar ma, Wilna, is dood in die huis gevind. “Ons het hulle vermoor. Ons kom terug,” het die nota op die hek gelui.
Dit is die loon van verraad.
Daar kan meer wees wat wag. Toe Cyril Ramaphosa einde 2017 die ANC se topposisie nagejaag het, het hy een van Jacob Zuma se voormalige vroue verslaan. Dit was ‘n naelskraapoorwinning. Die wedloop is eweredig verdeel en diegene wat voordeel trek uit mnr. Zuma se korrupte heerskappy is opgestel teen diegene wat nie daarby gebaat het nie. In daardie stadium het die magsbalans berus by ‘n rampokkerpolitikus uit Mpumalanga met die naam David Mabuza.
Mnr. Mabuza het op die gewone manier sy opgang deur die ANC gemaak, byvoorbeeld deur onderwysgeld van die kinders in sy provinsie te steel om die sakke van ondersteuners te vul. Soos baie ANC-politici, is hy daarvan beskuldig dat hy huurmoorde bestel op mense wat in sy pad gestaan het. Dit sluit in Jimmy Mohlala, ‘n plaaslike politikus wat doodgeskiet is nadat hy die korrupsie in die provinsie onthul het. In 2017 het hy ‘n geleentheid in die Ramaphosa-Zuma-wedstryd raakgesien en sy benoeming as adjunkpresident die prys van sy ondersteuning gemaak. Mnr. Ramaphosa het die duiwel betaal wat hom toekom.
Mnr. Mabuza het later van mnr. Ramaphosa gesê: “Ons sal rondom hom as ‘n leier saamstaan en ons gaan langs hom loop. Hy is baie veilig met my langs hom.” Dit moes ‘n kille troos gewees het. Daar word algemeen vermoed dat die land se adjunkpresident ‘n koelbloedige moordenaar is.
Vele lede van die land se ryk elite neem nie meer kanse nie. Teen laat 2018 het Johann Rupert, wat na berig word ontnugter is met Suid-Afrika se groei, ‘n groot uitbreiding van sy luuksegoedere in China aangekondig. In 2011 het die Oppenheimer-familie sy belang in De Beers verkoop aan Anglo American, ‘n langtermynvennoot, om sy belange te diversifiseer.
Hulle is nie alleen nie. Tussen 2007 en 2015 het meer as 40 persent van die land se blanke miljoenêrs die land verlaat. Meer as 7 persent van die hele blanke bevolking het sedert 2002 geëmigreer: meestal bekwame professionele persone, handelaars, entrepreneurs en ervare korporatiewe werknemers en hul gesinne. Hulle is deel van ‘n groter breindrein wat die land hard getref het. Ongetwyfeld sou meer die land verlaat as hulle kon. Anders as Zimbabwe in die 1980’s, is daar nie ‘n veiliger land in die suide vir blankes om heen te vlug nie.
Terwyl baie van die land se mees produktiewe burgers Suid-Afrika verlaat, kom miljoene arm en onopgeleide immigrante van die res van Afrika af die land binne. Daar is nou ‘n beraamde 2-5 miljoen onwettige immigrante in die land, die meeste van nabygeleë state soos Zimbabwe, Mosambiek, asook die Kongo. Die getalle is steeds hanteerbaar en huidige bevolkingsprojeksies neem aan dat hul getalle nie sal verander nie, maar dié aanname is betwyfelbaar.
Die Verenigde Nasies voorspel dat Afrika se bevolking teen die einde van hierdie eeu tot meer as vier miljard sal groei, met die wêreld se swart bevolking wat dié van die res van die wêreld se mense altesaam bereik. Opnames toon reeds dat meer as die helfte van die bevolking van baie arm swart lande na die Weste wil emigreer. Baie sal beslis na Suid-Afrika wil trek; ten spyte van sy verval, stoom die land steeds voort op die traagheid van blanke ontwikkeling en is ‘n aantreklike bestemming.
Intussen is betogings deur die land se armes ‘n daaglikse verskynsel, en onluste broei op die toenemend radikale universiteitskampusse. Volgens ‘n opname van 2017 sê 61 persent van swart Suid-Afrikaners dat dit “nou ‘n land is vir swart Afrikane en blankes moet tweede plek inneem”.
“Ons sit op ‘n ernstige tydbom,” het Bongi Vilakazi, ‘n swart sakeman, aan die New York Times gesê. “Almal waarmee ek praat, het die idee dat ons dít wat na regte aan ons behoort, moet vat.”
Hoe lank kan dit aangaan? Sommige, soos Simon Roche van die Suidlanders, meen Suid-Afrika kan op ‘n burgeroorlog afstuur. Selfs die establishment-Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudinge maak bekommerde geluide, wat die huidige demonisering van boere ‘n gevaarlike swaai na links deur mnr. Ramaphosa en sy ondersteuners noem.
Frans Cronjé, die hoofuitvoerendebeampte van die instituut, het verskeie toekomstige scenario’s uiteengesit, maar hy meen die waarskynlikste is een waarin die land in semi-outonome enklawes verdeel word op grond van rasse-, klas- en etniese verskille. Hy sien ook politieke gevaar op die horison. As die ANC nie 50 persent van die stemme wen nie, het hy in 2019 of daarna gedink dit kan in ‘n alliansie met die EFF en Julius Malema gedwing word. Hy het belowe dat hy “die keel van witheid sal afsny“. Dit sou die regering verder na links dwing, en moontlik ‘n ekonomiese krisis soos dié in Venezuela veroorsaak, waar miljoene na ander lande gevlug het.
So ‘n krisis kan egter die deur oopmaak vir blanke onafhanklikheid. Dan Roodt het in ‘n onderhoud van 2016 die moontlikheid verwerp dat ‘n wegbreekpoging onderdruk sou word, met die argument dat die Suid-Afrikaanse weermag onder ANC-leierskap nie ‘n bedreiging is nie:
“Ons is nog altyd getalsgewys oorskadu; ek dink nie dis die probleem nie. Net ander blankes kan ons werklik bedreig. Daar sou al lankal ‘n soort opstand gewees het as dit nie vir die feit was dat mense hier regtig bang is vir die VSA en die Europese Unie en militêre optrede van hulle aan die kant van die ANC nie. Hoe meer Europa en Noord-Amerika in hul eie multikulturele probleme vasval, hoe meer ruimte sal dit vir ons hier oopmaak.”
Politici soos Donald Trump en die nasionale populiste van Europa het dinge deurmekaar geroer, maar neoliberale en neokonserwatiewe elites het nog steeds aansienlike mag. Dieselfde globale magte wat reeds Suid-Afrika gebreek het, is besig om dieselfde ding aan elke Westerse land te doen. As hulle slaag, kan Suid-Afrika se rassebedrogspul op almal van ons wag.
Die natuurlike
In ‘n land wat geteister word deur korrupsie en verval, staan die finansiële buurt van Sandton in Johannesburg in skrille kontras. Dit is die kommersiële hart van Suid-Afrika se sake-elite. Sy blink kantoorblokke en luukse winkelsentrums straal ‘n soort wanklinkende lewenskrag uit, asof dit ‘n vampier was wat die lewe van die res van die land uitsuig.
Die omliggende stad weerspieël die land as ‘n geheel beter. Die Johannesburgse middestad word gekenmerk deur verkrummelende geboue en stedelike verrotting. Die stadshorison word oorheers deur die Ponte-toring, ‘n oorvol woonstelgebou wat eens tien verdiepings se vullis in sy oop kern versamel het. Die gebou se brutalistiese aura is so distopies dat dit in ‘n fliek oor ‘n komende zombie-apokalips gebruik is.
Die streek se swart lokasies is erger: woestyne van misdaad, dwelms en vullis. In 2008 het die filmvervaardiger Louis Theroux ‘n onderhoud met een van die meer berugte inwoners, ‘n motorkaper genaamd Maleven, gevoer. Hy en ‘n metgesel het gespog dat hulle die vorige aand vier motors ingepalm het en ervaring had van huisrowe. Theroux het gevra hoe hulle hul slagoffers oortuig het om hul geld te oorhandig.
“Jy gee my nooit? Jy gee my nooit?” het mnr. Maleven uitdagend geantwoord. “Ek vat jou vrou en sit ‘n mes hier, soos ‘n voorbeeld,” sê hy en wys na sy nek. “Jy sien die bloed. Ek sê: ‘Ek maak nou klaar!’ Jy gee my nie geld nie of jy gee? Wat kan jy sê? Jy sal my gee. Geen ander manier nie.”
Dit is Afrika in sy suiwerste vorm. Die duiwelstreek waarvoor die blanke bevolking te staan gekom het, is nie minder duidelik nie: “Maak my ryk of sterf.”
Mnr. Maleven is in hegtenis geneem en is later deur medegevangenes in die tronk doodgemaak. Dit is jammer. Hy kon dalk ‘n goeie politikus uitgemaak het.
Patrick McDermott is ‘n politieke ontleder vanuit Washington, D.C. Hierdie artikel het oorspronklik in Engels by American Renaissance verskyn en word hier goedgunstiglik in Afrikaans aangebied.
Skakels na oorspronklik Engelse artikels is behou.
Vertaling: Dan Roodt.
