Dit is ‘n Bybelse waarheid dat wanneer verraad gepleeg word, die haan drie keer kraai. Ek het op 7 (Wit Afikaanse Stellenbosch in sy swernoot) en 23 deser (Afrikaans aan die Universiteit Stellenbosch) op Praag geskryf oor die raadsbesluit van 29 April waarvolgens die Universiteit Stellenbosch (US) by sy eeuwording in 2018 nie meer hoofsaaklik ‘n wit en ook nie meer hoofsaaklik ‘n Afrikaanse universiteit mag wees nie. Engels vervang Afrikaans as die hoofonderrigtaal. Hiermee my derde skrywe of haangekraai oor hierdie verraad. Die Rubicon van Afrikaner- en Afrikaans-vertrapping is op 29 laaslede oorgesteek. Die Judas in hierdie verhaal, die rektor Russel Botman, het soos ‘n wafferse ANC-minister na die buiteland verkas.
In ons Orwelliaanse werklikheid plaas Die Burger min maar positiewe berigte oor die US-gebeure. Op 25 deser (p 12) het ‘n briefskrywer dit tereg eienaardig gevind dat so weinig kommentaar oor hierdie “prysenswaardige ‘reddingsboei'” gepubliseer word. Weereens veroorloof Die Burger hom ‘n positiewe opskrif: US-taalboei behoort frustrasie te besweer. Die koerantlesers wat net die opskrifte bo berigte lees, moet ‘n hoogs positiewe indruk van die gebeure aan die US hê. Die briefskrywer herhaal Leopold Scholtz se vertolking (Praag 23 deser), maar is darem ook skepties: “Ons sal maar moet sien wanneer die Kaap weer Hollands is.”
Die Afrikaanse Taalraad (ATR) is stil. Met sy naïewe toegeeflikheid het Wannie Carstens as US-raadslid en as voorsitter van die ATR hierdie Rubicon-brug help bou. Hy is te oorverlig om ‘n taalbul te wees. Carstens sit nou in Leiden, Nederland, en het ‘n rubriek onder hierdie opskrif geskryf: Help die verlede só wegwerk … in Afrikaans (Die Burger, 6 Mei, p 10), bv deur, as jy wit is, verskoning vir apartheid te vra. As voorsitter het hy die ATR ‘n versoenings- en meertaligheidsraad pleks van die Afrikaanse taalraad gemaak (Praag 17 Maart).
Carstens se opvolger as voorsitter van die ATR, ‘n US-dosent Michael le Cordeur, is stil. As die US-raad besluit het dat bruines voortaan nie meer die hoofbevoordeeldes van die US-transformasieproses sou wees nie, sou hy lankal ‘n lawaai opgeskop het. Dit is hy wat anti-blanke sentiment probeer opwek deur die valsheid te verkondig dat die slawe aan die Kaap net een dag per jaar, Tweede Nuwejaar, vry gehad het. As ondervoorsitter van die ATR was daar destyds die belaglikheid dat hierdie US-personeellid ‘n ATR-afvaardiging na die rektor gelei het om van Botman versekeringe oor sy “bestuur” van Afrikaans te kry. Botman het die ATR oortuig dat hy as die stroper van Afrikaans eintlik die wildbewaarder is.
Waar is die reaksie van Henry Jeffreys, wat heel onlangs, soos Le Cordeur, Nederlandse politici verseker het dat Afrikaans ‘n blink toekoms het (Praag 18 Desember); dus dat Afrikaans niks te vrees het van hulle geliefde ANC en ‘n bevrydingsteoloog en ANC-aktivis soos Botman nie? Waar is die reaksie van die uitvoerende hoof van die AHi, Christo van der Rheede, ‘n ATR-direksielid, wat graag poste beklee waarin hy seggenskap oor die lot van Afrikaans het en wat net so graag negatiewe ideologiese eiertjies oor wittes en veral Afrikaners te lê het? (Praag 21 deser).
In die huidige Orwelliaanse stilte word daar geen woord oor Afrikaans deur die US-taalbulle van weleer gerep nie. Die dosente in die US se departement Afrikaans en die direkteur van die US-taalsentrum, Leon de Stadler, geniet hulle voortgesette stilte. Waar is die geluide van denkende US-filosowe soos Johan Hattingh en Anton van Niekerk? Waar is die beswaar van die voorsitter van die konvokasie? Die Afrikaner- en Afrikaanse kultuurorganisasies swyg ook.
Daar is bv geen moontlikheid dat die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV) se kultuurhoof, Danny Titus, ‘n ATR-direksielid, ‘n onverligte vinger ten behoewe van Afrikaans sou lig nie. Nadat hy, danksy Hollandse goedertierenheid, ses jaar lank in die Lae Lande studeer het, sou ‘n mens verwag dat hy vir die saak van Afrikaans gewen sou wees. Pleks daarvan praat hy Engels met sy kind. As menseregtekommissaris verfoei hy Afrikaners se strewe na die vrye uitlewing van hulle kultuur. Maar dit alles word gelate deur die transformerende ATKV aanvaar. Net so min as wat die ATR ‘n Afrikaanse taalraad is, is die ATKV ‘n Afrikaanse taalvereniging. Red nou Afrikaans met sulke mense.
Dit gaan by die US nie net om die versnelde afskaling van Afrikaans as onderrigtaal nie. Dit gaan ook om verskerpte rassediskriminasie teen blankes. Dit is nie deel van die US-visie dat die studentetal vermeerder moet word ten einde die verlangde toestroming van swart studente te akkommodeer en die ideaal van ‘n nie-wit meerderheid teen 2018 moontlik te maak nie. Die US-raadsbesluit noodsaak dus blatante verskerpte rassediskriminasie teen wittes ten gunste van nie-wittes. Die getal wittes op die kampus gaan op ‘n suiwer rassistiese grondslag drasties ingekort word.
Dít is wat lede van die US-studenteraad met hulle naïewe pleidooie vir versnelde transformasie bereik het. Van sommige US-koshuise het daar darem gesonde besware teen die nuwe rasgebaseerde koshuisplasingsbeleid gekom en op die webwerf Bonfiire Stellenbosch is daar ‘n paar voorbeelde van studente wat insig het en hulle teen die anglofilie en neo-rassediskriminasie verset.
‘n Mens sou dink dat besware teen blatante rassediskriminasie van politieke partye sou opklink, bv van die KP en die DA; laasgenoemde omdat, wanneer dit hom pas, hy graag voorgee dat hy ‘n huis met baie wonings is. Maar daar is net dawerende stilte. Waar is die steun van die politiek-bewuste UWK-klipgooiers wat destyds beweer het dat hulle hulle tot misdadigheid wend om alle rassediskriminasie te beëindig, maar nou genoeë daarmee neem dat op suiwer rassistiese gronde blatant teen wittes gediskrimineer word?
Vanwaar sou Afrikaners se hulp kom? Net ‘n enkele US-raadslid, Piet le Roux, het die onverkwiklike waarheid oor die gewraakte US-raadsbesluit op 5 deser in Rapport wêreldkundig gemaak (Praag 7 deser). ‘n Ander insigvolle ligpunt het ek op LitNet (Menings, Taal, Taaldebat, 14.11.2012) opgespoor. Koos du Toit is op Stellenbosch woonagtig en beywer hom reeds jare lank omvermoeid vir die heil van Afrikaans. Hy is ‘n oud-US-dosent en afgetrede UWK-hoogleraar in sosiologie. Sedert hy die sekretaris van die Erika Theron-kommissie was, is hy wyd om sy nie-verkrampheid bekend. Op sy ewewigtige insig in akademiese sake kan peilgetrek word.
Op ‘n vernuftige manier ontbloot Du Toit die Botman-psige. “Dit wil voorkom asof die groei en toekoms van US intiem gekoppel word aan die aantal niewit studente. Wat is met die oog op die toekoms van US die belangrikste, die kwessie van sy taalmedium van onderrig en navorsing, of die ras/kleur van sy studente? In dié verband is daar ‘n aantal basiese faktore wat bepalend is vir die US se toekoms: (1) uitnemendheid van onderrig, navorsing en gemeenskapsdienslewering; (2) onderrigtaal en bevordering van Afrikaans op inklusiewe wyse; (3) koppetelling van studente op grond van ras. Dit sal egter jammer wees as die maatstaf waaraan die sukses van US gemeet sal word, fokus op die rassesamestelling van sy studentekorps.”
“Tans het ons oënskynlik, soos op alle vlakke in ons samelewing, te make met ‘n afskaling van Afrikaans. In ‘n ideologie van rasgebaseerde transformasie trek Afrikaans aan die kortste end. Vandaar die standpunt dat die ‘idee’ waarvoor US in 1918 as Afrikaans-Hollandse universiteit tot stand gekom het, weer met redelikheid oorweeg kan word.”
Jacques van der Elst, die hoofuitvoerende beampte van die ATR, word soos volg aangehaal: “Afrikaans is op die agtervoet – ‘n mens besef nie hoe haar [!] fondamente wegkalwe nie. Ons het ‘n sterk literatuur en ‘n Afrikaanse pers, maar die Afrikaans in ons howe, in regeringskringe en by universiteite kry swaar. Die druk op Standaardafrikaans neem toe. Die gevaar van ‘Eng-frikaans’ is groot – die media beweer dat mense dit so verkies, maar soms wonder ek of dit Afrikaans is wat ek hoor en lees.” Ongelukkig is dit my indruk dat Van der Elst hom nie sterk verset teen die elemente in die ATR wat Standaardafrikaans minag nie.
Du Toit: “Sedert 1994 is in die proses van transformasie besondere druk geplaas op slegs die histories Afrikaansmedium-universiteite om te transformeer na meertalige (selfs eentalige) en veelrassige inrigtings. Afrikaans as onderrigtaal was die slagoffer. Dit is veral US as die bakermat van die Afrikaanse taal, kultuur en hoër onderwys wat in die mags- en rasbehepte ideologie van die ANC skerp in fokus gekom het en steeds is.”
“Die agteruitgang van Afrikaans aan US sedert 2004 tot 2010 [Botman het in 2007 die rektor geword] is duidelik … In fakulteite soos teologie, lettere en sosiale wetenskappe, regsgeleerdheid en gesondheidswetenskappe is die voorgraadse Afrikaanse aanbod inderdaad onder dié peil en moet voornemende studente in hierdie fakulteite nie verwag om 60% van hul lesingsaanbod in Afrikaans te ontvang nie; dit is veel minder. Ten tweede geld dit slegs vir vier jaar (2010 tot 2013), en is dit nie ‘n langtermynwaarborg nie … Afrikaans het verloor.”
“Verengelsing is geen voorvereiste vir sinvolle transformasie nie. Ook nie met betrekking tot US nie. Inteendeel, wêreldwyd word moderne ontwikkelde minderheidstale in ‘n demokrasie met ‘n bepaalde universiteit geassosieer. In die geval van US bestaan dit reeds sinvol vir byna 100 jaar … enige planne van aksie ivm US en Afrikaans se toekoms setel egter in die hart van die universiteit … die ‘spiraal van stilte’ moet verbreek word.”
In hierdie hart van die US is Botman in 2007 as rektor toegelaat. In 2012 is hy vir ‘n verdere termyn van vyf jaar aangestel. Hy het geskryf: “My aanstelling vir ‘n tweede permyn deur die US-raad het die uitbou van transformasie as ‘n uitdruklike mandaat, wat ek gewis van plan is om te volbring.” Hy verwys na sy ideaal van “totale transformasie” (Praag 7 September). Hy beoog die vernietiging van die wit, Afrikaanse US. Op 29 April het die US-raad sy plan goedgekeur.
Soos verwag kon word, is Botman sedertdien selfs meer rammetjie-uitnek. In Rapport (12 deser) het hy ‘n berig onder die opskrif, “Kom ons verenig”, gepubliseer. Waarteen hy dit het, is dat bruines ‘n eie koers inslaan, bv ‘n politieke party stig. Botman wil bruines in die kudde van die ANC hou. ‘n Onderskeid tussen “ons” (bruines) en “hulle” (swartes) sou volgens hom ‘n fout wees. Dít is die “ons” (bruin en swart) waarna in die opskrif verwys word. Dit gaan vir Botman om anti-blanke solidariteit by alle nie-wittes. In daardie sin bepleit hy “saamstaan eerder as om te verdeel.”
Maar let op hoe Botman met twee mate meet: een vir bruines/nie-wittes en ‘n ander vir wittes. (1) “Bruin identiteit het bestaansreg soos enige ander.” Blanke identiteit word egter nie voortgesette bestaansreg aan die Botman-US gegun nie. (2) “Die probleem is nie regstellende aksie as sodanig nie.” Regstellende aksie word met oorgawe ten koste van blankes aan die Botman-US gepleeg. (3) “Ons moet ons vir nie-rassigheid en gelykheid beywer.” Daar is geen sprake van die onbevooroordeelde nie-rassige aanvaarding van blankes as gelyke vennote aan die Botman-US nie, bv by studentetoelating en personeelaanstellings. (4) “Hoe kan ons nou etniese en raspolitiek wil bedryf?” Etniese en raspolitiek word openlik teen blankes aan die Botman-US bedryf. (5) “Ons moet juis verder van ras en etnisiteit wegbeweeg.” Daar is geen sprake van die verdere wegbeweeg van ras en etnisiteit nie. Die US-visie vir 2018 en 2030 noodsaak rasseklassifikasie en verskerpte rassediskriminasie teen blankes.
Hierbo is ‘n ontleding van die kanker van die US se wit- en taalverraad gedoen. Wat nou nodig is, is die vervanging van die dawerende stilte met daadwerklike optrede. Dit is lankal tyd dat ‘n streep in die sand getrek word.
