Geheime Suid-Afrikaanse dokumente toon dat Israel aangebied het om atoomkoppe te verkoop aan die regering van PW Botha. Dit is die eerste amptelike dokumentêre bewys van die Joodse staat se besit van kernwapens.
Die “uiters geheime” notules van vergaderings tussen senior amptenare van die twee lande in 1975 toon dat Suid-Afrika se minister van Verdediging, PW Botha, vir die kernkoppe gevra het en Shimon Peres, Israel se minister van Verdediging en nou sy president, gereageer deur hulle “in drie mate” aan te bied. Die twee manne het ook ‘n breë ooreenkoms onderteken wat wissel van militêre bande tussen die twee lande, wat ‘n klousule bevat wat verklaar dat “die bestaan van hierdie ooreenkoms” geheim gehou moet word.
Die dokumente, ontbloot deur ‘n Amerikaanse akademikus, Sasha Polakow-Suransky, in navorsing vir ‘n boek oor die noue verband tussen die twee lande, toon aan dat Israel oor kernwapens beskik ten spyte van sy beleid van “dubbelsinnigheid” wat nie bevestig of ontken dat sulke wapens in sy arsenaal wel bestaan nie.
Die Israeliese owerhede het probeer om Suid-Afrika se post-apartheid-regering te keer om die dokumente op Polakow-Suransky se versoek vry te stel en die bekendmaking sal ‘n verleentheid wees, veral omdat kernspergesprekke in New York dié week fokus op die Midde-Ooste.
Die onthullings sal ook pogings van Israel ondermyn wat hulle eie arsenaal kernwapens as ‘n “verantwoordelike” mag wat hulle wil nie misbruik nie, voorstel, terwyl lande soos Iran nie vertrou kan word nie.
Suid-Afrikaanse dokumente toon dat die apartheid-era militêre die missiele as ‘n afskrikmiddel wou gebruik en vir moontlike aanvalle teen buurstate.
Die dokumente toon dat beide kante op 31 Maart 1975 ontmoet het. Polakow-Suransky skryf in sy boek wat hierdie week in die VSA verskyn, The Unspoken Alliance: Israel’s secret alliance with apartheid South Africa, dat die Israeliese amptenare “formeel aan Suid-Afrika aangebied het om van die Jerichokernmissiele in sy arsenaal te verkoop”.
Onder diegene wat die vergadering bygewoon het, was die Suid-Afrikaanse militêre stafhoof, luitenant-generaal RF Armstrong. Hy het dadelik ‘n memorandum opgestel waarin hy al die voordele vir Suid-Afrika oor die verkryging van die Jerichomissiele uitgespel het, maar slegs as hulle toegerus sou wees met kernwapens.
Die memorandum, gemerk “uiters geheim” en gedateer dieselfde dag as die vergadering met die Israeli’s, is in die verlede is geopenbaar, maar die konteks is nie ten volle verstaan nie, want dit was nie bekend dat dit direk verband hou met die Israeliese aanbod op dieselfde dag nie en dat dit die basis vir ‘n direkte versoek aan Israel was nie. Armstrong skryf daarin: “By oorweging van die meriete van ‘n wapenstelsel soos die een wat aangebied word, word sekere aannames gemaak: a) Dat die missiele gewapen sal word met ‘n atoomkop vervaardig in die RSA (Republiek van Suid-Afrika) of verkry elders.”
Maar Suid-Afrika sou nog ‘n paar jaar neem om kernwapens te bou. ‘n Bietjie meer as twee maande later, op 4 Junie, het Peres en Botha ontmoet in Zürich. Teen daardie tyd het die Jericho-projek die kodenaam Chalet gehad.
In die top geheime notule van die vergadering staan: “Minister Botha het belangstelling in ‘n beperkte aantal eenhede van Chalet uitgespreek onderworpe aan die korrekte loonvrag wat beskikbaar is.” Die dokument sê dan: “Minister Peres het gesê die korrekte loonvrag is beskikbaar in drie mate. Minister Botha het sy waardering uitgespreek en gesê dat hy vra vir advies.” Die “drie mate” verwys glo na konvensionele, chemiese en kernwapens.
Die gebruik van ‘n eufemisme, die “korrekte loonvrag”, weerspieël Israeliese sensitiwiteit oor die kernprobleem.
Daarbenewens is die enigste loonvrag wat die Suid-Afrikaners nodig sou hê van Israel se kernwapens. Die Suid-Afrikaners was in staat om ander konvensionele wapens te vervaardig.
Botha het nie voortgegaan met die transaksie nie ten dele as gevolg van die koste. Daarbenewens sou ‘n ooreenkoms die finale goedkeuring deur Israel se eerste minister benodig het en dit is onseker of dit wel sou deurgegaan het.
Suid-Afrika het uiteindelik sy eie kernbomme gebou. Maar die samewerking op militêre tegnologie het gegroei daarna. Suid-Afrika het ook glo ‘n groot deel van die verwerkte uraan wat Israel vir sy wapens gebruik, voorsien.
Die dokumente is bevestig deur ‘n voormalige Suid-Afrikaanse vlootbevelvoerder, Dieter Gerhardt – wat in 1983 tronk toe gestuur vir spioenasie vir die Sowjet-Unie. Na sy vrylating met die ineenstorting van apartheid, het Gerhardt gesê daar was ‘n ooreenkoms tussen Israel en Suid-Afrika by name Chalet wat ‘n aanbod van die Joodse staat was om 8 Jerichomissiele te bewapen met “spesiale koppe”. Gerhardt sê dit was atoombomme. Maar tot nou toe was daar nooit dokumentêre bewys van die aanbod nie.
Volgens Polakow-Suransky het “die Israeliese Ministerie van Verdediging probeer om my toegang tot die geheime dokumente te weier omdat dit sensitiewe materiaal is, veral die handtekening en die datum.”
“Die Suid-Afrikaners het nie omgegee oor die bekendmaking nie, hulle het ‘n paar reëls uitgekrap en dit aan my oorhandig. Die ANC-regering is nie so bekommerd oor die beskerming van vuil wasgoed van die apartheidsregering se ou bondgenote nie.”
“Die Shilowa Express loop sterk, en die nasionale kongres van Cope gaan voort.”