Pres. Paul Kagame van Rwanda het die afgelope jare groot lof ingeoes vir die manier waarop hy sy land ná die volksmoord van 1994 weer opgebou het, het Reuters berig.
Amerika het nietemin verklaar dat hy ‘n voorbeeld moet stel in die streek, deur na afloop van sy tweede termyn as president die tuig in 2017 neer te lê.
Die debat oor ’n beperking van ampstermyne in Afrika woed oral op die kontinent voort.
In naburige Burundi het pres. Pierre Nkurunziza se verkiesing vir ’n derde termyn sterk opposisie uitgelok en die nasie in ’n krisis gedompel.
Kagame, wat vir die eerste keer in 2003 verkies is, het nog nie sy voornemens om vir ’n derde termyn verkiesbaar te wees, amptelik bekend gemaak nie, maar het gesê diegene wat wil hê hy moet aanbly, moet hom oortuig.
“Ek luister nog,” het hy senior amptenare van die regerende Rwanda Patriotic Front Sondag meegedeel. “Wat ook al julle van my verwag, sal gegrond wees op die uitslag van die referendum en gevolglik sal my antwoord eers ná die referendum kom.”
Na verwagting sal die kabinet eersdaags die datum van die referendum bekend maak. Dit kan moontlik nog dié maand plaasvind.
Ingevolge voorgestelde grondwetlike wysigings, wat deur die parlement goedgekeur is, en nou na die volk gaan vir stemming, sal Kagame toegelaat word om in 2017 vir nog ’n termyn van sewe jaar plus twee daaropvolgende termyne van vyf jaar elk, te staan, wat hom moontlik tot 2034 aan bewind kan hou.
Rwanda se klein hoof opposisieparty, het probeer om die wysigings te verhinder om Kagame se termyn te verleng, maar ’n hof het hul besware van die hand gewys.
Rwanda se hooggeregshof het dié week ‘n aansoek om grondwetlike wysigings verwerp om pres. Paul Kagame toe te laat om vir ‘n derde presidentstermyn te staan.
“Enige artikel kan gewysig word,” het hoofregter Sam Rugege gesê toe hy die saak, wat deur die Demokratiese Groen Party gebring is, van die rol geskrap het. “Die petisie het geen gronde nie en word gevolglik van die hand gewys.”
Die Groen Party is die enigste politieke groep wat openlik planne uitdaag om artikel 101 van Rwanda se grondwet te wysig wat die president tot twee termyne beperk.
Kagame het in 2003 en 2010 se verkiesings geseëvier en het elke keer meer as 90 persent van die stemme op hom verenig. Hy is in beheer van Rwanda sedert sy rebelle-weermag in 1994 ‘n einde aan die volksmoord gemaak het.
Meer as 3,7 miljoen mense, meer as 60 persent van geregistreerde kiesers, het ‘n petisie onderteken wat vra vir die grondwetlike wysigings om Kagame toe te laat om weer in 2017 as presidentskandidaat te staan. Albei huise van die parlement steun ook die voorgestelde veranderinge.
Die verwikkelinge kom midde groter omstredenheid in Afrika oor pogings van leiers om grondwette te verander ten einde langer aan die mag te bly.
Rwandese wetgewers het ná landwye konsultasies bevind net tien mense is gekant teen moontlike grondwetlike wysigings om pres. Paul Kagame ’n derde termyn as president te gee.
Luidens ’n verslag wat die week bekend gemaak is, het meer as 3,7 miljoen mense, meer as 60% van kiesers, ’n petisie onderteken om die grondwet te verander, het AFP berig.
Die president sal dus nie meer tot net twee ampstermyne beperk word as die grondwet verander word nie.
Die 57-jarige Kagame is sedert 1994 aan bewind nadat ’n offensief deur sy Rwandese Patriotiese Front (RPF) rebelle ’n einde aan die menseslagting deur Hutu-ekstremiste gemaak het, waarin nagenoeg 800 000 mense, meestal Tutsi’s, dood is.
Dave Pepler is die aanbieder ‘n natuurprogram Groen, op TV. Hy skryf uit Rwanda:
Hulle president in Rwanda, sê die mense met trots, wil hê hulle moet gesond wees deur baie groente te eet. Geen oorgewigprobleme nie en baie min diabetes.
Geen outomatiese besproeiing, slegs leivore waaruit die kinders ritmies per plastiekemmer die lande natmaak. Reusesakke aartappels word deur kinders van ongeveer 12-14 jaar per fiets mark toe aangery . Jy kan jou oë nie glo nie.
Ons het gemerk dat almal lig oranje “Crocs” dra. Hulle verduidelik hulle president voel as jy skoene aan het, het jy waardigheid. Elke Rwandees wat nie skoene het nie, kry by die regering crocs. Die skoene word dan by plaaslike markte vervang met nuwes teen ’n lae prys.
Ons was die laaste Saterdag van die maand daar. Alle winkels, banke, kafees en net mooi alles is toe . Dit is “we clean our country”- dag. Vanaf die president tot elke kind wat kan, maak skoon, verf huise, vee strate, en ons het mense gesien wat op lang brandweer-tipe lere die lamppale skrop, en mense wat padtekens was. Ons laat ons vertel dat President Kagame en sy seuns saam skoonmaak op straat.
Nie een kind het ooit by ons gebedel nie. Hulle kom nuuskierig nader en vra: “Where are you from? Welcome to Rwanda.” Vra nooit vir iets nie.
Interessant . . . hulle praat sag met mekaar, nooit ’n skreeuery nie. In winkels is gedempte geluide hoorbaar, nooit luid nie.
As die politieke wil daar is, en korrupsie is uitgeroei, is enige iets moontlik.’n Merkwaardige ondervinding.
Pepler is verras deur dié Afrikaland:
Na al die jare ken julle my mos as een van die aarde se mees deurweekte bitterbekke, en ook as uitgesproke sinikus. Ek beskou die meeste mense as reddeloos verlore, oninteressant en gewetenloos, en dit geld veral vir die inwoners van onse kontinent. Bykans elke stad in Afrika is ‘n nagmerrie van besoedeling, onvoltooide projekte, opdrifsels van vuilgoed en lugbesoedeling. Chaotiese verkeer, onpadwaardige voertuie en varkagtige gedrag van bestuurders bevestig elke keer dat hier geen beplanning is nie, dat elke mens eenvoudig net vir homself sorg, en dat omgee vir jou medemens nie meer bestaan nie.
En toe, ‘n paar dae gelede, land ek vir die eerste keer in my lewe met ‘n groepie eko-toeriste van Live the Journey in Kigali, die hoofstad van Rwanda. Toe ons by die lughawe uitry, het dit dadelik doodstil in ons bus geword, en almal het sprakeloos na buite gestaar en eers minute later tot hul sinne gekom. Dis nou drie dae later, en steeds kan my gaste nie uitgepraat raak nie – in die stede, langs die nasionale paaie is daar nie ‘n stukkie papier of rommel te bespeur nie. Net waar jy kyk is daar groot plakkate wat uitroep: Keep our Country Clean! Reg deur die land tel mense rommel op, vee stof en blare op hopies en sny heinings netjies.
Maar dit hou nie by netheid op nie, dis net die begin van een van die mees verrassende en verfrissende sosiale rewolusies wat ek al ooit gesien het. Mens kan jou beswaarlik indink dat, so onlangs soos 1994, Rwanda betrokke was in een van die mees skrikwekkende volksmoorde in die geskiedenis van die mensdom. Die slagting was op ‘n byna ondenkbare skaal en het mens laat dink aan die gruwels van die Middeleeue. Uit die puin van vernietiging en ondenkbare lyding het die leiers van die land besluit om die herstel tot vrede en welvarendheid opnuut aan te pak. Die eerste teiken was korrupsie, en binne twee jaar het hulle dit wortel en tak uitgeroei deur eenvoudig lokvalle vir korrupte amptenary te stel en hul brutaal uit die sisteem te boender.
Die boodskap was klokhelder – indien ons land wil groei met vertroue, moet ons saamstaan teen misbruik en diefstal. Alle motorfiets-bestuurders wat ‘n taxidiens bedryf, dra ‘n veiligheidshelm met ‘n spaarhelm vir die passasier. By taxi-staanplekke staan almal netjies in ‘n ry en wag hul beurt geduldig af. Ek is stomgeslaan oor die orde in hierdie land.
Sodra jy die stad verlaat, sien jy verder tekens van innoverende denke om landbouproduksie op te stoot, mense te laat saamwerk in kooperasies en om die produkte teen regverdige pryse te bemark. Nuwe damme word gebou vir visplase met hoender- en haashokke bo die water. Die mis val in die water, die water word verryk en so word die visse vinniger groter as gevolg van die alge wat in die vrugbare water groei. Daar is byeplase, landerye vol piritieen vir die produksie van organiese en eko-vriendelike insekdoder, en mielielande wat die Vrystaat sal laat bloos.
Hiermee wil ek net dit sê, waar daar ‘n gesonde politieke wil is, is daar ‘n menslike en beskaafde weg. Dit maak my triestig om te sien dat die politieke bestel in Suid Afrika uitsluitlik gefokus is op selfverryking terwyl ons hierdie lieflike voorbeeld aan eie deur het. Ek voorspel dat die geskiedenis ons gaan verdoem en Rwanda gaan verheerlik. Laat die wat oë het om te sien en ore het om te hoor, nou kennis neem van die suksesse van Rwanda.
Franse word by Hoetoe-kamp in Butare verwelkom, 1994
Die Franse regering het woedend gereageer op beskuldigings deur die Rwandese president oor hul medepligtigheid aan die volkslagting in Rwanda.
Nie eers hul swart minister van Justisie kon die Rwandese oorhaal tot inskiklikheid nie.
Plegtighede met ‘n sterk anti-koloniale karakter word tans in Kigali gehou om die 20ste herdenking van die volksmoord teen die Toetsies te gedenk. Dit is veral teen Frankryk, België maar ook die VN gemik.
Onthullings deur ‘n Franse oud-soldaat Guillaume Ancel, wat aan die miltêre operasie deelgeneem het en Frankryk in die slagting impliseer, het verder vir opslae gesorg.
Frankryk is nie teenwoordig by die plegtighede nie, nadat die swart minister, Chistiane Taubira, haar besoek afgelas het in reaksie op die jongste beskuldigings deur president Paul Kagame.
Kagame beskuldig Franse soldate van aandadigheid aan die bloedbad waarin byna ‘n miljoen mense destyds omgekom het.
Kaptein Ancel, deel van Operation Turquoise, ‘n Franse militêre operasie in Rwanda in 1994 onder ‘n VN-mandaat, het Maandag in ‘n onderhoud met die Franse weekblad Jeune Afrique vertel hy is hy beveel om wapens te laai in burgerlike vragmotors wat bestem was vir die buurland Zaïre [ nou die Demokratiese Republiek van die Kongo ]. Die wapens was bedoel vir die vlugtende Rwandese weermag, aanstigters van die volksmoord.
“Ek was selfs aangeraai om joernaliste weg te hou gedurende hierdie tydperk, om te verhoed dat wat daar gebeur het uitlek,” sê Ancel . “Toe ek my afkeuring wys, het die [Franse] Legioen se bevelvoerder my vertel dat die leër opdrag het omdat besluit is dat die Rwandese weermag nie moet dink ons is hul vyande en teen ons draai nie. Frankryk het selfs die Rwandese soldate se salarisse betaal.”
Die volksmoord het begin op 7 April 1994 toe president Juvenal Habyarimana, ‘n Rwandese Hoetoe, se vliegtuig afgeskiet is naby Kigali Internasionale Lughawe.
Hoetoe-ekstremiste het op begin moor om Habyarimana se moord te wreek.
Die RPF ( Rwandese Patriotiese Front ) onder leiding van Kagame het die voordeel van die sosiale wanorde uitgebuit en daarin geslaag om invloed oor die hele land te verkry.
Teen Julie 1994 het die RPF Kigali met die steun van die VSA oorgeneem.
Vandag is die RPF die krag in Rwanda, soos al vir die afgelope 20 jaar.
Maar die diplomatieke verhoudinge wil steeds nie vlot tussen Rwanda en sy eertydse koloniale meesters nie, ten spyte daarvan dat die Franse president Nicolas Sarkozy in 2010 Franse “foute ” in 1994 erken het.
Kagame se beskuldiging kom kort op die hakke van ‘n Franse hof wat ‘n voormalige Rwandese weermag kaptein Pascal Simbikangwa tot 25 jaar in die tronk gevonnis het vir sy rol in die moord in die eerste verhoor in Frankryk oor die volksmoord.
Kagame se aansien in die internasionale gemeenskap is aan die taan nadat Westerse hulp in 2012 teruggehou is weens ‘n VN-verslag wat Kagame beskuldig dat hy M23 rebelle in die naburige Kongo steun.
Suid-Afrika het Kagame ook beskuldig van inmenging nadat Rwandese burgers hier in sluipmoorde geteiken is.
Die Rwandese president het egter ook in gebreke gebly om die etniese groepe van Rwanda te verenig.
Die VN se sekretaris-generaal, Ban Ki Moon, sê die VN is nog steeds skaam omdat hy nie meer gedoen het om die menseslagting stop te sit nie.
Vrae heers oor die dood van ‘n voormalige Rwandese senior militêre intelligensiebeampte, wat verwurg in sy kamer in ‘n spoghotel aangetref is, het die SABC berig.
Kolonel Patrick Karegeya is op Nuwejaarsdag dood aangetref. ‘n Lid van die opposisieparty in die sentrale Afrika-land sê Karegeya is vermoor, maar die Rwandese hoë kommissaris in Suid-Afrika ontken dit.
Karegeya het saam met ‘n voormalige weermagshoof, Faustin Nyamwasa, uit Rwanda gevlug nadat hulle daarvan beskuldig is dat hulle ‘n staatsgreep teen President Kagame se regering in die mou gevoer het.
‘n Woordvoerder van die polisie, Luitenant-kolonel Katlego Mogale sê ‘n saak van moord is by die Sandton polisie aanhangig gemaak.
Hy sê die saak sal aan die direktoraat vir prioriteitsmisdaad vir verdere ondersoek oorhandig word.
Mogale sê hulle vermoed vuilspel .
Die polisie het ‘n tou en ‘n handdoek met bloed op gevind by die lyk en ‘n voorlopige ondersoek het aangedui dat hy verwurg kon gewees het, het Mogale gesê.
Dit is nie die eerste keer dat ‘n top voormalige Rwandese amptenaar op Suid- Afrikaanse bodem geteiken word nie.
In 2010 het die voormalige hoof van die weermag ‘n noue ontkoming gehad nadat hy in die maag geskiet is in die oprit van sy luukse huis in Johannesburg .
Nog ‘n buitelandse ampsdraer is Nuwejaar in Suid-Afrika oorlede.
Tanzanië se minister van finansies William Mgimwa is aan natuurlike oorsake dood in ‘n Pretoriase hospitaal. Hy het behandeling vir ‘n naamlose siekte ontvang.
Mgimwa was aan die spits van Tanzanië se suksesvolle pogings om belegging te befonds en armoede te pak.
Tanzanië se skadu-minister van finansies, Zitto Kabwe , het in ‘n verklaring gesê, sy dood is ‘n groot verlies.
