Moeder Teresa – praag.co.za

Karel Combrinck: Sondebokke

Onlangs is een en ander gesê oor sondebokke. Dit het spesifiek gegaan oor linksliberales, verloopte Afrikaners ingesluit, wat ‘n sondebok probeer soek vir die mislukking van hulle in-sonde-gebore rommelrepubliek en die skuld daavoor te probeer plaas voor die deur van Jacob Zuma. Lesers mag gesien het dat die New York Times, daardie orakel van linksliberalisme, nou ook tot die koor toegetree het met onder meer twee uiters kritiese inleidingsartikels oor Zuma die afgelope twee weke. Die gedagte dat Jacob Zuma soveel verskil kan maak, al is dit in ‘n negatiewe rigting, sou hom waarskynlik tot eer strek.

Die begrip sondebok is so oud soos die mensdom self. So word daar in die Ou Testament melding gemaak van ‘n sondebok op wie die volk sy skulde kon projekteer ten einde hulleself weer witter te kon was as sneeu. Daardie sondebok was aanvanklik natuurlik letterlik ‘n dier, maar met verloop van tyd was sondebokke meesal mense en het die begrip «sondebok» dus die metaforiese betekenis gekry van ‘n mens op wie ander hulle skuld kon pak.

Dit lyk asof daar êrens, diep in die psige van die mens ‘n soort oerbehoefte skuil om sy skuld op iets of iemand anders af te laai.

Die voorbeeld by uitstek van ‘n sondebok was natuurlik Christus self wat aan ‘n kruis gespyker is op aandrang van ‘n histeriese, skreeuende, baarduitrukkende, klereskeurende en as-op-die-hoof-strooiende horde . Soos die aangrypende gedig van Elizabeth Eybers lui wat Praag in sy onlange kersboodskap aangehaal het :

Het jy kon dink, eenmaal sou jy
die hele wêreldskande dra ?

Met hierdie sondebok was die verskil net dat hy homself as offer gebring het en nie iet sof iemand anders nie.

Die vroeë Christene is deur die Romeinse keiser, Nero, die skuld gegee vir die afbrand van Rome waarvoor hy hulle, as straf, voor die voet uitgeroei het. Gedurende die Middeleeue was dit hoofsaaklik sg. «hekse» wat geblameer is as dit nie reën nie, of wanneer oeste misluk, of wanneer ‘n kind in die dorp aan ‘n onbekende oorsaak sterf. In daardie dae was so te sê alle oorsake van sterftes onbekend, sodat «hekse» lustig verbrand en verdrink is.

Die groot sondebokke van die twintigste eeu was sekerlik die Nazi’s asook enigiemand wat deur die linksdekadentes as die Nazi’s se nakomelinge uitgemaak is. Die kommuniste van die Sowjetunie het aan hierdie sondebokstatus ontsnap as beloning daarvoor dat hulle die stryd teen die Nazi’s gevoer het aan die kant van die «Geallieerdes». Vir die grootste gedeelte van die bestaan van die Sowjetunie was akademici, intellektuele en ander linksgesindes, perverses en nuttige idiote in die Weste getroue ondersteuners van die Sowjet-styl-kommunisme en dis eers met die val van die Sowjetunie in die negentigs dat hulle skielik van mening verander het.

Maar dan die ander sondebok van die twintigste eeu: apartheid. Wat het die linkse gepeupel tog veel vreugde gehad aan hierdie «inkarnasie van absolute boosheid» waaraan hulle hul eie morele meerderwaardigheid kon meet. Soos die skrywer Christopher Hitchens (aangegaal deur leon Lemmer in sy artikel oor Moeder Teresa) dit stel : «The most hateful dictatorship of the twentieth century is the vile system of Apartheid in South Africa.» En noudat apartheid iets van die verlede is, nou teer hulle nog steeds op die halfafgeknaagde gebeentes van «onregverdighede uit die verlede» om hulle linkse ideologie ‘n bietjie lyf te gee. Sonder die skrikbeelde van nazisme en apartheid het die linkses moeite om hulleself te identifiseer of selfs die gevoel te kry dat hulle darem bestaan.

Die linkses en hulle nuttige-imbesielmeelopers, die fladderende engeltjies, soek dus nou weer naarstiglik na ‘n nuwe sondebok. Al die ou staatmakers van die verlede is uitgespeel: Hitler se nazisme, Mussolini en genl. Franco se fascisme, Pinochet van Chile en Salazar van Portugal en dr Verwoerd se apartheid en so ook Saddam Hoesein en Moeammar Ghaddafi. En nou is Bachar Al-Assad aan die beurt, maar Al-Assad het Rusland agter hom en dit is ‘n dikkerige kers om af te byt. Die hoofteiken bly nietemin Rusland. Hoe graag sou die Amerikaners en hulle handlangers tog nie van Wladimir Poetin en Rusland ook ‘n sondebok wou maak nie. Dis net dat hulle nou nie juis ‘n lekker argument kry om dit te regverdig nie. Rusland is nie ‘n diktatuur nie en het ‘n demokraties verkose regering. Hulle kan natuurlik Rusland se betrokkendheid in die Krim en in die Oekraïene gebruik maar dis nie heeltemal genoeg om van Rusland ‘n muishond te kan maak nie en trouens is die Russe se ingryping in die hierdie gebiede hoofsaaklik ‘n reaksie op die Amerikaanse program om missielstelsels op Rusland se grense op te rig.

Die jongste is dat hulle Rusland nou begin beskuldig daarvan dat hulle lugaanvalle in Sirië gerig is teen die burgerlike bevolking wat Bachar Al-Assad opponeer. Ons sal maar sien hoe ver kom hulle daarmee.

Maar die Russe het die afgelope tyd ‘n kragtige televisiesender, nl. Russia Today wat die ander kant van die saak stel en dit moeiliker maak vir die linkses om na willekeur oor hulle te lieg. ‘n Kommunikasie-instrument soos dié, is wat ons in die apartheidsdae kortgekom het. (Kyk gerus Russia Today op www.rt.com. Baie interessant.)

Die ware vyand van nasionalisme en volksidentiteit is Amerika en hulle klakkelose napraters aan die universiteite en in die media, waaronder die ou natbroekkrieketbrosjure, DieBurger, en die res van Natpers, die nuttigste idioot van almal. Die Amerikaners is wel begaan oor hulle eie nasionale identiteit. Hulle gun dit net nie aan ander ook nie, want dit staan in die weg van die uitbreiding van die Amerikaanse wêreldimperium. Was dit nie einste Amerika nie wat ten gunste was van die skepping van die Europese Unie en wat nou druk uitoefen om Turkye ook toegelaat te kry, nie om die Europese volkere te versterk nie, maar om hulle te verswak. Die sukses van die strategie kan gemeet word aan die mate waarin die Europese leiers en regerings vandag willoos agter die Amerikaners aanslof, veral wat betref die veldtog teen Rusland. Die nuttige idiote van die verlede was dié wat uit naïwitieit en verwronge humanisme meelopers van die Sowjetkommunisme was. Vandag is hulle dié wat om dieselfde redes Amerika se ambisies ter wille is.

Sonder sondebokke is die linksliberales eenvoudig spookasems . Hulle het weinig substansieels by te dra, benewens ‘n paar afgesaagde humanistiese slagspreuke en dan ook die beledigings waarop hulle enigeen trakteer wat nie met hulle saamstem nie. As daar nie werklik ‘n ideologie van betekenis is waarteenoor hulle kan reageer nie, soos nou, ontstaan aan daardie kant ‘n lugleegte wat onvermydelik deur iets of iemand gevul sal word. Volgens alle aanduidings is regsgesinde nasionaliste en patriotte in Europa vinnig besig om die vakuum te vul. Kyk maar die berig op 3 Januarie dat Geert Wilders nou vir die derde keer die mees gewilde politikus in Nederland is. En dan die moontlikheid van Donald Trump in die Withuis en Marine Le Pen in die Elysée-paleis in 2017. Die linkses moet dus maar net ‘n bietje geduld gebruik. Die nuwe sondebokke is in aantog. Kom ons gaan die Nuwe Jaar met hierdie bemoedigende vooruitsig tegemoet.

Karel Combrinck: Pouse en pape

As ek dink aan God, dan dink ek aan misterie.
As ek dink aan Christus, dan dink ek aan lig.
As ek dink aan die kerk, dan dink ek aan skemer.

Onlangs was daar op Praag ‘n interessante bespreking oor die heiligverklaring van Moeder Teresa en oor die Katolieke Kerk in die algemeen. Daar was ook verskeie kommentators wat menings gelig het oor die rol van die Anglikaanse kerk, veral in Suid-Afrika, wat ‘n interessante en belangrike onderwerp op sy eie is. In hierdie stuk sal ligweg aan die Anglikaanse kerk geraak word, hoewel die onderwerp eintlik ‘n boek verdien.

Vir die grootste deel van sy geskiedenis was en is die kerk ‘n siniese en sinistere handlanger van geld en politiek. Dis ‘n mondvol, wat ook ‘n boek werd is. Kom ons beperk ons maar hier tot enkele situasies.

In die jaar 313 is die Romeinse keiser, Constantyn, sogenaamd tot die Christelike geloof «bekeer». In werklikheid was dit sy oogmerk om die Christelike kerk wat in daardie stadium reeds ‘n magtige organisasie was, te koöpteer en deel te maak van sy eie magstruktuur. Uit die staanspoor het magspolitiek dus reeds ‘n wesenlike deel uitgemaak van die aard en rol van die Christelike kerk. Trouens kan gevra word of die kerk reeds in daardie vroeë stadium nog inderdaad «Christelik» was.

Spoedig na die «bekering» van Konstantyn het die kerk ‘n onmiskenbare deel begin uitmaak van die magspolitiek van die Romeinse ryk en inderdaad ‘n staatskerk geword. Die stert het die hond begin swaai. In sekere sin was die aanvaarding van die Christelike kerk as amptelike staatskerk terselfdertyd ook die doodsvonnis daarvan. Vanaf die «bekering» van Konstantyn tot en met die Franse Rewolusie van 1789 het die prinse van die die kerk, die pouse, die kardinale en die biskoppe vir bykans 1700 jaar in ongekende praal en weelde geregeer en fabelagtige rykdomme versamel, meesal afgepers van die «gelowiges» deur middel van afkoopbriewe en ander obseniteite. Hulle magsposisie het hulle ook met alle geweld beskerm deur duisende vervolgings, martelings, lewendige verbrandings ens., onder meer deur die beywering van die «Heilige» Inkwisisie. En alles, natuurlik in die naam van die Vredevors Jesus Christus. Kan so’n organisasie nog vir die wêreld kom lesse voorlees oor reg en verkeerd!

En wat van die sentrale gedagte van die boodskap van Christus : «My koninkryk is nie van hierdie wêreld nie»? Wat is katedrale en abdye en Pouse en kardinale en biskoppe en konsilia en sinodes en aandele en beleggings in eiendom anders as ‘n koninkryk van hierdie wêreld?

Kom ons keer vir ‘n kort oomblik terug na Moeder Teresa, wêreldberoemd vir haar toeweiding aan die armstes en ellendigstes van hierdie aarde. Sy het gedurende haar bediening in Kalkutta groot somme geld ingesamel van donateurs en weldoeners die wêreld oor met die bedoeling dat dit moes bestee word aan die armes en ellendiges met wie sy gemoeid was. So min as 5% van hierdie somme het uiteindelik gegaan aan die armes en die res aan die «Institute of Religious Works», die bank van die Vatikaan. Kortom was die beskermengel van die armes ‘n flinke geldmakertjie vir die Katolieke Kerk. Geen wonder sy moet nou ook «heilig» word nie.

In Europa is die kerke op die voorpunt van die druk om immigrante by honderdduisende, selfs miljoene, meesal swartes en moslems, Europa te laat binnestroom. Watter Christelike doel word daarmee gedien? Eerstens is dit ‘n poging om ‘n verwronge gewete te sus met die dwaling dat ons besig is om die «regte ding» te doen, maar duidelik is dat dit die uitwerking het om die groot nyweraars ter wille te wees wat hulle lippe aflek vir al die goedkoop arbeid uit die Derde Wêreld wat op hulle voorstoep aanspoel. Hoe goedkoop daardie arbeid is, sal hulle nog leer. Hans Onrust wys daarop dat daar miljoene werkloses in Suid-Europa is wat die Duitsers kan invoer om in hulle fabrieke te werk, maar hierdie Suid-Europeërs sal hulle natuurlik ‘n bietjie meer moet betaal as vir die toestromers uit die Derde Wêreld .

Maar ons wou eintlik iets sê oor die Anglikaanse Kerk. Ons blaai die geskiedenisboek ‘n bietjie terug. Tot in die middel van die sestiende eeu was die Church of England gewoon die Katolieke Kerk met die pous aan die hoof. Die breuk met die Katolieke kerk het gekom toe Pous Clemens in 1534 geweier het om die egskeiding van Hendrik VIII met die katoliek, Katarina van Aragon, te erken. Daarop het Hendrik VIII besluit om alle verbintenisse met die Pous te verbreek. Van belang is om te weet dat die breuk met die Katolieke Kerk nie op teologiese gronde plaasgevind het nie maar op suiwer politieke gronde. Hendrik VIII was trouens ‘n stoere Katoliek wat die protestantisme vervolg en onderdruk het.

Die breuk tussen die Anglikaanse en die Katolieke Kerke het dus in die tyd van die Protestantse reformasie plaasgevind, maar dis net toevallig en het niks daarmee te doen nie. Die Anglikaanse Kerk is in baie opsigte nog steeds ‘n Engelse Katolieke kerk met ‘n haas identitiese liturgie. Weliswaar het daar met verloop van tyd genuanseerde verskille tussen die twee kerke ingetree, soos bv ‘n mindere rol vir die Maagd Maria in die Anglikaanse Kerk, maar die kern van die geskil met die pous was Hendrik VIII se herhaaldelike egskeidings en huwelike – vyf vrouens na Katarina van Aragon , ‘n soort Jacob Zuma van ouds dus, behalwe dat hy darem nie al ses vouens gelyk gehad het nie.

Na die uitval met die Pous het die Church of England die amptelike staatskerk van Engeland geword met Hendrik VIII aan die hoof. Die Church of England is vandag steeds die staatskerk van Engeland en die Britse monarg is vandag nog die hoof daarvan. Dis daarom dik vir ‘n daalder dat die Engelse pers ens. so graag na die NG Kerk verwys het as «an official church» en «the National Party at prayer». Van die 42 aartbiskoppe en biskoppe van die Anglikaanse kerk het 26 sitting in die House of Lords. Hulle word genoem die «Lords Spiritual» . Hulle het dus hul eie situasie netjies op ons geprojekteer. Die Church of England is die Conservative Party at prayer. En moenie vergeet nie, dit was die Conservative Party wat die oorlog teen ons gevoer het. Die Arbeiders (Sosialiste) was daarteen gekant.

Dít, vir sover dit politieke mag aangaan. Op materiële vlak bestuur die Anglikaanse kerk ‘n beleggingportefeulje van agtduisendmiljoen pond . ‘n Mens kan maar net wonder hoeveel daarvan het hulle uit die goudmyne in Suid-Afrika gemaak.

Maar dit is natuurlik ‘n druppel aan die emmer vergeleke met die fortuine van die Katolieke Kerk. Die Katolieke Kerk besit onberekenbare rykdomme wêreldwyd. Onberekenbaar eerstens vanweë die geheime aard van hulle finansiële bedrywighede (hulle is in Amerika bv. nie aan die gewone wetgewing en finansiële beheer onderworpe wat op finansiële instellings van toepassing is nie) maar ook onberekenbaar weens die ontsaglike omvang daarvan. In sy boek The Vatican Billions van 1983 stel die Amerikaanse skrywer en fislsoof Avro Manhattan dit onder meer soos volg: «The Catholic church is the biggest financial power, wealth accumulator and property owner in existence. She is a greater possessor of material riches than any other single institution, corportion, bank, giant trust, government or state on the globe». Wat dit alles met die Christendom te make het, sal net hulle weet.

Trevor Huddleston, wat homoseksueel was, is dikwels saam met swart kinders afgeneem

Ons keer terug na die Church of England. Vanaf die vroeë dae van ons geskiedenis het die Anglikaanse kerk sendelinge gebruik om propaganda in die buiteland teen ons te maak. In die Anglo-Boereoorlog was hulle nogmaals op die voorpunt van die poging om die Afrikaner te vernietig . As ‘n mens in gedagte hou dat hulle die amptelike kerk van Engeland was met koningin Victoria aan die hoof, is dit nie moeilik om dit te verstaan nie. Ook is dit maklik te verstaan dat Nelson Mandela van die Anglikaanse Biskop Trevor Huddleston kon sê: «No white person has done more for South Africa than Trevor Huddleston». Wat hy natuurlik bedoel het, is dat geen ander witmens meer gedoen het nie om swartes aan die mag te bring.

Waar was die Church of England terwyl die Britse imperiale magte besig was om twee boererepubliekies te vermorsel ten einde hulle kloue op die Suid-Afrikaanse goudmyne te kon lê? Waar was die Anglikaanse kerk terwyl duisende vrouens en kinders in interneringskampe gesterf het as direkte gevolg van daardie plunderpolitiek? Besig om iewers, hand op die hart, ‘n swartetjie uit te snuffel wat na bewering deur ‘n wrede boer mishandel is sodat hulle anti-Afrikaanse propaganda daaruit kon maak? Waar is die Anglikaanse Kerk noudat Suid-Afrika besig is om in die dryfsand van wanbestuur, misdaad en korrupsie te versink? Of gaan hulle ook Jacob Zuma die skuld gee ?

Naasteliefde as politieke ideologie: Trevor Huddleston

Die Church of England is ‘n geval by uitstek van ‘n kerk wat naasteliefde omskep het in ‘n politieke ideologie. En die politieke ideologie is eerstens dat Engelse miljoenêrs nog ryker gemaak moet word en tweedens dat swartes ‘n eersgebore reg het om oor wittes te regeer.

Kyk maar na foto’s van Trevor Huddlestone om te sien hoe sy hart klop. My pa het gesê dit lyk of ‘n «Christen» iemand is wat in die kerk sit en sy gesangboek aangee, nie vir die ou sonder gesangboek wat langs hom sit nie, maar oorstap en dit gee vir die een wat aan die ander kant van die kerk sonder gesangboek sit. In die geval van Huddleston moet daardie een ook nog noodwendig swart wees.

Die Engelse sal wil vra, waarom wil julle Afrikaners nou weer teen ons propaganda maak? Maar die antwoord is eenvoudig: julle het nog nooit opgehou om teen ons propaganda te maak nie. Die probleem is net dat die Aftikaners nog nooit geleer het hoe om julle propaganda te hanteer nie. Miskien is dit tyd dat hulle nou begin. Maar hoe kan dit met ‘n Afrikaanse pers wat knaend sappighede plaas oor die Britse koningshuis: hulle verlowings, hulle huwelike, hulle swangerskappe en hulle babas? Babas van die Britse koningshuis is vir die Naspers skynbaar anders as ander babas en verdien spesiale publisitieit.

Trevor Huddleston saam met nog 'n lakei: Cyril Ramaphosa — Trevor Huddleston saam met nog ‘n lakei: Cyril Ramaphosa

Leon Lemmer: Moeder Teresa ‘n heilige?

Volgens ‘n aankondiging deur die Rooms-Katolieke Kerk op 17 deser gaan Moeder Teresa (Anjezë Gonxhe Bojaxhiu, 1910-1997) tot heilige verklaar word. Haar ouers was Rooms-Katolieke Albaniërs. Sy het in 1928 van haar geboorteland Macedonië na Ierland gegaan om Engels te leer. In 1929 is sy na Indië, waar sy in 1948 in Kolkata begin het met haar werk onder die armes; “the poorest of the poor” soos ANC-ministers graag sê terwyl hulle hulle in hulle (onverdiende) rykdom verlustig. Teresa het na beraming meer as $100 miljoen aan donasies ingesamel, waarvan slegs sowat 5 tot 7% vir armsorg gebruik is. Die res het in die geldkoffer van die Kerk beland. Sy het lyding as ‘n gawe en armoede as ‘n seën beskou. Dit het vir haar eerder om evangeliserende diens aan die Kerk, bv bekering, as om armoedeverligting gegaan. Sy was skepties oor haar geloof asook oor haar eie saligheid en het die werklike bestaan van God en menssiele bevraagteken. Dit blyk veral uit haar briewe. Sy het die Nobelvredesprys (1979) ontvang en ook talle eredoktorsgrade. Tans funksioneer haar organisasie, Missionaries of Charity, in meer as ‘n honderd lande (Wikipedia).

Om tot heilige verklaar te word, moet daar minstens twee wonderwerke aan so ‘n persoon toegeskryf kan word. Die Kerk het dit enersyds gevind in iemand in Indië wat glo deur Teresa van ‘n ingewandegewas genees is en andersyds in iemand in Brasilië wat sy glo van ‘n breinvirus genees het (Die Burger, 19 deser, p 11). Ek wil nie onnodig sinies wees nie, maar dit is opvallend dat dit by geloofsgenesing (altyd) gaan om ‘n onsigbare interne kwaal wat skielik spoorloos verdwyn. Hoekom nooit iemand se af arm of been laat aangroei nie? Is dit nie dalk dat die Kerk desperaat na redes gesoek het om Teresa heilig te verklaar omdat sy bv so baie geld vir die Kerk ingesamel het nie? Assosiasie met ‘n bekende of glanspersoonlikheid verleen ook publisiteit en aktualiteit aan die Kerk. In sy 1995-boek (bron hier onder, Kindle 638) verskaf Christopher Hitchens twee (ander) redes: “The fundamentalist faction within the Vatican has found her useful in two ways – first as an advertisement for the good works of the Church to non-Catholics, and second as a potent instrument of moral suasion within the ranks of the existing faithful. She has missed no opportunity to restate elementary dogmas.”

Christopher Hitchens (1949-2011) vertel dat Malcolm Muggeridge (1903-1990) Teresa in 1969 wêreldbekend laat word het nadat hy ‘n dokumentêre rolprent van haar en haar werk vir die BBC gemaak het. ‘n Nuwe soort film is vir die video-opnames,wat in ‘n donker gebou gemaak is, gebruik. Die beelde was bo verwagting duidelik. Muggeridge het dit “the first authentic photographic miracle” genoem, pleks van die resultaat bloot aan die beter soort film toe te skryf. Die bogenoemde Indiese vrou wat volgens die Kerk danksy Teresa wonderbaarlik herstel het, het volgens die dokters wat haar behandel het, asook haar man, “been cured by ordinary, regular medical treatment” (God is not great, 2007, p 145-7).

Ek is geneig om te glo wat Hitchens in die vorige paragraaf geskryf het. Hy kon uitstekend formuleer en bekwame joernalistieke ondersoekwerk doen, maar hy het as eertydse kommunis geen begrip vir die situasie van blanke Suid-Afrikaners gehad nie. Hy skryf bv hoogs oordrewe van die “most hateful dictatorship of the twentieth century: the vile system of apartheid in South Africa” (251). ‘n Mens kan vra: Erger as die bewind van Adolf Hitler, Joseph Stalin en Mao Zedong? “Racism is totalitarian by definition: it marks the victim in perpetuity and denies him, or her, the right to even a rag of dinity or privacy.” Afrikaners “created a backward and despotic state, in which the rights of all other peoples were abolished and in which eventually the survival of Afrikaners themselves was threatened by corruption, chaos, and brutality.” Hoe bewerkstellig ‘n mens ‘n situasie wat bv minder korrup is? “It is to the credit of … the African National Congress that South African society was saved from complete barbarism and implosion” (251-252).

Let op hoe onakkuraat gaan Hitchens met die Soweto-skoolopstand van 1976 om: “Many people forget that the Soweto revolt in the 1980s [!], which ultimately spelled apartheid’s downfall, exploded after the Nationalist regime made the medium of school instruction exclusively [!] Afrikaans, banning the classroom use of English, along with Xhosa and Zulu” (Arguably, 2012, p 103). “It was Lord Carrington who (just before Nelson Mandela was released from prison) proposed that South Africa be split into a white Afrikaner reservation, a Zulu area, and a free-for-all among various other peoples” (484-485). Dit is te betwyfel of Carrington (gebore in 1919 – die blikskottel/vabond lewe nog) werklik so gaaf sou wees om aan Afrikaners (of blankes) ‘n eie staat te gun.

Hitchens het ‘n polemiese boek spesifiek oor Moeder Teresa gepubliseer, al kan die substansiële inhoud myns insiens kwalik meer as ‘n artikel regverdig: The missionary position: Mother Teresa in theory and practice (London: Atlantic Books, 1995/2012, 130p; Amazon Kindle $13,67). Die doel met die teks was om Teresa se reputasie ingevolge haar handelinge en woorde te beoordeel (Kindle 67). Soos gebruiklik is Hitchens geneig om soms te oordryf, maar die nie-heiligheid van Teresa kan kwalik betwyfel word. Hy noem haar ‘n “thieving, fanatical Albanian dwarf” (63). In sy voorwoord beskryf Thomas Mallon die boek, nogeens oordrewe, as “a modest, rational inquiry, a calm lifting of the veil that drapes its sacred subject” (67).

Die kernteksvers waarom dit gaan, is: “Julle het tog altyd armes by julle” (Markus 14:7) of “Die armes het julle tog altyd by julle” (Johannes 12:8). Armoede is deel van die werklikheid, maar dit is seker verkeerd om dit as ‘n bate te beskou en jou vir die behoud daarvan te beywer asof dit waardevol is. Teresa het gesê: “I think it is very beautiful for the poor to accept their lot, to share it with the passion of Christ. I think the world is being much helped by the suffering of the poor people” (247). “Mother Teresa has a theory of poverty, which is also a theory of submission and gratitude” (289). Sy het armoede en lyding tot gewenste elemente verhef en daaraan kultusstatus probeer gee pleks van sowel armoede as lyding te bestry. Hitchens skryf van haar “preference for spreading the money thin and for devoting it to religious and missionary work rather than the sustained relief of deprivation” (718).

Maar hoe armoediger en ellendiger die indruk was wat haar werksaamhede gewek het, des te meer het die donasies ingestroom. “If Mother Teresa is the adored object of many credulous and uncritical observers, then the blame is not hers, or hers alone” (297). Die skenkers “reckon that they obtain some benefit from their supposed generosity in the form of virtue-by-association” (722). “The true address of the missionary is to the self-satisfaction of the sponsor and donor, and not to the needs of the downtrodden” (580). Sy het gesê: “We cannot work for the rich; neither can we accept any money for the work we do. Ours has to be a free service, and to the poor” (677). Haar opmerking verdoesel die ontvangs van talle donasies afkomstig van ryk mense en vermoënde instansies.

Erger, daar is die geval van die bedrieër Charles Keating. Hy het $1¼ miljoen aan Teresa geskenk (734). Tydens sy verhoor het sy begenadiging vir hom bepleit (739). Nadat Keating veroordeel is, het Paul Turley, die adjunk-distriksadvokaat, vertoë tot Teresa gerig om Keating se donasie terug te gee sodat die geld aan die regmatige eienaars terugbesorg kon word (756): “I submit that Jesus would promptly and unhesitatingly return the stolen property to its rightful owners. You should do the same. You have been given money by Mr Keating that he has been convicted of stealing by fraud. Do not permit him the ‘indulgence’ he desires. Do not keep the money. Return it to those who worked for it and earned it!” (774). “Mr Turley has received no reply to his letter” (778).

Teresa het die klem op bekering geplaas en nie op die verligting van armoede en lyding nie. Hier moet in gedagte gehou word dat haar bedrywighede aanvanklik tot Indië, ‘n oorwegend Hindoe- en Moslem-land, beperk was. Haar evangelisasie het teen die religieuse hoofstrome ingedruis. “Mother Teresa has never pretended that her work is anything but a fundamentalist religious campaign” (428). “For Mother, it was the spiritual well-being of the poor that mattered most” (558). Verdere onvanpastheid was haar religieuse oortuiging dat egskeiding, geboortebeperking en aborsie sonde is. Sy het hierdie Rooms-Katolieke leerstellings verkondig in ‘n land waar oorbevolking groot armoede en baie ander ellendes veroorsaak. Muggeridge het aan haar gevra: “So you wouldn’t agree with people who say there are too many children in India?” Teresa: “I do not agree because God always provides. He provides for the flowers and the birds, for everything in the world that he has created. And those little children are his life. There can never be enough” (408). Haar antwoord verduidelik nie waarom daar bv hongersnood is en waarom sowel diere as mense as gevolg daarvan ly en sterf nie.

Die redakteur van die mediese vaktydskrif The Lancet, Robin Fox, het Teresa se werkplaas in Kolkatta in 1994 besoek en bevind dat min gedoen word om siekes se kwale te diagnoseer en dat sterk pynstillers, soos morfien, glad nie gebruik word nie. Daar was “neglect of what is commonly understood as proper medicine or care” (470). ‘n Ander waarnemer was geskok om op te let dat spuitnaalde hergebruik word sonder dat hulle vooraf gesteriliseer word (479). Antibiotikums word nie gebruik nie en pasiënte word nie vir noodsaaklike operasies na hospitale verwys nie (486). “The point is not the honest relief of suffering but the promulgation of a cult based on death and suffering and subjection” (493). Die helpers”were forced to plead poverty, thus manipulating generous, credulous people and enterprises into giving more goods, services and cash” (548). “The flood of donations was considered to be a sign of God’s approval of Mother Teresa’s congregation” (552).

“Mother Teresa (who herself, it should be noted, has checked into some of the finest and costliest clinics and hospitals in the West during her bouts with heart trouble and old age) once gave this game [kyk vorige paragraaf] away in a filmed interview. She described a person who was in the last agonies of cancer and suffering unbearable pain. With a smile, Mother Teresa told the camera what she told this terminal patient: ‘You are suffering like Christ on the cross. So Jesus must be kissing you.’ Unconscious of the account to which this irony might be charged, she then told of the sufferer’s reply: ‘Then please tell him to stop kissing me'” (493).

Muggeridge het in 1969 ‘n positiewe voorstelling van Teresa se werk in sy dokumentêre televisieprogram, Something beautiful for God, aangebied. Op grond van sy navorsing en besoek aan Kolkatta het Hitchens in 1994 genoodsaak gevoel om ‘n negatiewe beeld van Teresa se bedrywighede in sy televisieprogram, Hell’s Angel, voor te hou. Van Teresa se vrywillers het daarna na vore getree met eerstehandse inligting, bv dat kroniese siekes en sterwendes nie toegelaat word om te rook of te drink of televisie te kyk of selfs besoekers te ontvang nie (505). ‘n Ander helper vertel dat so baie tamaties aan hulle geskenk is dat hulle daarvan vir latere gebruik ingelê het. “When Mother came to visit and saw the canned tomatoes, she was very displeased. Missionaries of Charity do not store things but must rely only on God’s providence” (527).

‘n Drie-verdieping, gemeubileerde gebou is aan Teresa se onderneming geskenk. Die plek is egter voor ingebruikneming van sy meubels en matte gestroop sodat dit ‘n armoedige indruk kon wek. “The beautifully constructed house was made to conform to a way of life intended to help the sisters become holy. Large sitting rooms were turned into dormitories where beds were crowded together … The heat remained off all winter in this exceedingly damp house” (533). In Bronx, New York City, is ‘n verlate gebou deur die stadsraad teen $1 aan Missionaries of Charity verkoop. “Government regulations required that an elevator be installed for the use of the disabled. Mother Teresa would not allow an elevator. The city offered to pay for the elevator. Its offer was refused. After all the negotiations and plans, the project for the poor was abandoned because an elevator for the handicapped was unacceptable” (538).

Wat Hitchens oor Moeder Teresa geskryf het, is nie vergesog nie. Lees gerus die resensies van hierdie boek in Amazon se Kindle-katalogus. Wat kan ‘n mens hieruit aflei? ‘n Mening wat algemeen gehuldig word, is nie noodwendig korrek nie. Daar was ‘n tyd toe die meerderheid mense gedink het die aarde is plat. Die meerderheid het verkeerd gehad. Die populêre beeld van Moeder Teresa is dié van ‘n heilige en die Rooms-Katolieke Kerk gaan hierdie siening groter stukrag gee deur haar amptelik tot heilige te verklaar. In werklikheid sal dit haar geensins meer heilig maak of haar nalatenskap verbeter nie.

Die geval Moeder Teresa behoort ons skepties te maak oor bv gefabriseerde ikone wat aan ons voorgehou word as bv moreel voortreflik. Dit maak nie saak hoeveel standbeelde vir so iemand opgerig word, op hoeveel geldnote en seëls sy afbeelding verskyn, hoeveel woongebiede, strate, parke, geboue, instansies, ens, na hom vernoem word, hoeveel eredoktorsgrade, asook die Nobel-vredesprys, aan hom toegeken is nie. Wat nodig is, is om na te gaan wat so ‘n mens gedoen het. Het hy nie-gewelddadig en misdaadvry gelewe? Het hy ordentlike, beskaafde standaarde gehandhaaf? Was hy sy lewe lank ‘n voorbeeldige mens, bv ‘n goeie eggenoot vir sy vrou en ‘n goeie pa vir sy kinders? Kon op sy woord vertrou word? Vorm ‘n eie opinie na so ‘n ondersoek. Dan weet jy of hy werklik ‘n messias/verlosser was wat ons na ‘n Kanaän/utopie vry van bv kommunisme, misdaad en geweld gelei het.

Kersfees is ‘n tyd wat met heiliges geassosieer word. Maar daar is ook nie-heiliges. “So het Ek dan heilige vorste ontheilig” (Jesaja 43:28) en “Ek het baie van die heiliges in gevangenisse opgesluit” (Handelinge 26:10).