Skrywer: Dan Roodt

Alle mense leef op ‘n bepaalde manier. Maar almal leef nie op dieselfde manier nie. Party groepe leef op ‘n manier wat beter resultate as dié van ander groepe lewer. Die manier van lewe, dus van dink en doen, van ‘n groep word sy kultuur genoem. Omdat die leefwyse van verskillende groepe verskil, doen onmiskenbare kulturele (bv taal-) verskille hulle voor. Dit kan nie uitgewis word deur van owerheidsweë almal gelyk en selfs eenders te verklaar nie. Party kulture is meer suksesvol en in hierdie sin dus beter as ander. Hoë of meer ontwikkelde kultuur word beskawing genoem.

Ek onthou hoe ons in 1952 drie eeue van beskawing in Suid-Afrika nie net dankbaar gedenk het nie, maar tereg gevier het. Wat in so ‘n relatief kort tyd op so ‘n ongenaakbare kontinent tot stand gebring is, was merkwaardig. Ons het ons geskiedenis geken en geweet dat Sparta oor Athene geseëvier het. Wat ons nie gedink het nie, was dat Westerse beskawing na 1952 plaaslik binne vier dekades grootliks die onderspit sou delf. Dit kan aan veral twee faktore toegeskryf word. Enersyds aan die immorele, ruggraatlose, algehele politieke oorgawe van diegene aan wie die vaandel van beskawing toevertrou is. Andersyds aan die magte van die bose wat hulle met oorgawe ongebreidelde geweldadige misdadigheid veroorloof het, maar dit deurgaans as hoogs morele en lofwaardige bevrydingsinisiatiewe voorgehou het.

Sedert 1990 het die woord “beskawing” feitlik heeltemal uit die openbare woordeskat verdwyn. Politiek-korrek word daar deur die nuwe bewindhebbers en hulle meelopers graag melding gemaak van die moontlike winste wat ons geskiedenis sedert 1990 opgelewer het. Vrede (dus die afwesigheid van geweldadige misdaad), nie-rassigheid (dus die afwesigheid van rassediskriminasie), nie-kommunisme en doeltreffende regering tel sekerlik nie onder hierdie winste nie. Ontwikkeling, voorspoed (dus toenemende rykdom) en ‘n blink toekoms ook nie. Waarvan daar absoluut geen sprake is nie, is vordering op die pad van beskawing. Oor beskawing word geswyg. Die norm van Europese beskawing is met die onvoorbeeldige ideaal van Afrikanisering vervang.

Drie verskynsels word deesdae graag uitgesonder as die somtotaal van die era van blanke bewind in Suid-Afrika: slawerny, segregasie en apartheid. Eersgenoemde twee word in die woord “kolonialisme” saamgevat. Wat nie genoem word nie, is dat die land tydens kolonialisme en apartheid merkwaardig ontwikkel het; dat ‘n kreatiewe, hardwerkende, toegewyde en aanvanklik uitheemse minderheid tot stand gebring het wat die onbekwame, onontwikkelde inheemses nie eens kon visualiseer nie; om van vermag nie te praat nie. Oorkoepelend was daar die nektar van beskawing.

Kolonialisme en apartheid word deesdae as euwels voorgestel. Maar die goue draad wat deur hulle loop, is beskawing. Beskawing het hier vastrapplek gekry deur dit enersyds aanvanklik van oorsee af in te voer en later al hoe meer plaaslik voort te bring. Andersyds deur onbeskaafdheid (bv geweld en ander misdadigheid) met doeltreffende middele (bv wette en hulle toepassing) aan bande te lê. In die geskiedenis van kolonialisme kry die ontsaglike bate van die oordrag van beskawing uit Europa na die kolonies nooit werklik prominensie nie. Al waarop deesdae gehamer word, is die beweerde uitbuiting van die kolonies deur die koloniale moondhede.

Wanneer die disintegrasie van kolonialisme ter sprake kom, word lofliedere vir vryheid en onafhanklikheid in die eertydse kolonies aangehef. Wat nie graag met die nodige erkentlikheid genoem word nie, is die aalmoese van Europese lande waarop die voormalige kolonies bly aanspraak maak. Hierdie aalmoese bevestig die wesenlike afhanklikheid van sogenaamde onafhanklike Afrikalande. Tydens byeenkomste van bv die Afrika-unie word daar nooit openlik dank betuig vir sodanige geskenke nie. As hierdie bystand ingekort of afgeskaf word, word daar egter luid beswaar gemaak en giftige verwyte geslinger.

Maar daar is ‘n ander kenmerk van na-kolonialisme wat bitter min aandag ontvang, naamlik die invloei van kultuurvreemde elemente uit die destydse kolonies na die lande van die voormalige koloniale moondhede. Oor die algemeen het die kolonies destyds kultureel baie by die invloei van Europese beskawing gebaat. Die skepping van sodanige kulturele diversiteit was vir die kolonies voordelig. In die kolonies het die inheemses bewus van hoër en beter ideale geword. Na die Tweede Wêreldoorlog veroorsaak die invloei van kultuurvreemde elemente dat beskawing in die lande van die eertydse koloniale moondhede aan bande gelê of verwater word. Vir hierdie lande is kulturele diversiteit ‘n terugwaartse stap.

Die situasie word vererger deurdat daar in die naam van menseregte en welwillendheid (bv ubuntu) van hierdie lande verwag word om alle armlastige vreemdelinge (dus nie net diegene uit hulle eertydse kolonies nie) in hulle midde te aanvaar en selfs te verwelkom en hulle sonder positiewe teenprestasie te onderhou. Dit word geregtigheid genoem. Ter bevoordeling van hierdie armlastiges word die christelike religie deur bevrydings- en ander naïewe teoloë hervertolk en die koloniale geskiedenis verwring. Die doel is om die nasate van die kolonialiste skuldig te laat voel deur hulle verantwoordelik te hou vir die beweerde benadeling van die destydse koloniale onderdane. Daar word nie van die armlastiges verwag om self verantwoordelikheid vir hulle agterlikheid te aanvaar en self iets daaromtrent te doen nie.

Die kulturele en beskawingswisselwerking tussen die koloniale moonthede en hulle kolonies en die nageskiedenis daarvan word in talle opsigte in die nuwe Suid-Afrika weerspieël. Die Universiteit Stellenbosch (US) kan as voorbeeld dien. Hier is tydens die blanke bewind ‘n akademies voortreflike inrigting as ‘n toonbeeld van Westerse beskawing tot stand gebring. Dit was oorwegend Afrikaner-monokultureel en dus wit en eentalig Afrikaans. Akademiese uitnemendheid het uitdrukking in goedontwikkelde vakkundige terminologie gevind. In die praktyk is meesal die akademies beste studente tot leergange toegelaat en die akademies beste dosente en navorsers aangestel. Dít kan tereg beweer word al is die studente en personeel tot blankes en veral Afrikaanssprekendes beperk. Dit is des te meer waar as dit vergelyk word met die anti-akademiese koers wat die US sedertdien ingeslaan het.

In die na-koloniale, na-apartheids- en na-Europese (of na-blanke) era is die US se monokulturaliteit (soos in die lande van die eertydse koloniale moondhede) stelselmatig afgebreek deur dit vir dese en gene uit Suid-Afrika en die res van Afrika oop te stel en Afrikaans, as toonbeeld van wat kultureel eie is, toenemend af te skaal. Die US is nie meer ‘n bastion van Europese beskawing nie. In die plek daarvan het multikulturaliteit gekom wat doelbewus valslik as ‘n bate voorgestel word. Weens die veelgeprese oopstelling van die US lê die kampus en die dorp toenemend braak vir eksponensiële misdadigheid. Soos ‘n mikrokosmos weerspieël die US en die dorp die agteruitgang van beskawing in die land in sy geheel. Inagnemend die toestand waarin hy verval het, is dit seker gepas dat die US deesdae nie bloot as ‘n Suid-Afrikaanse universiteit voorgestel word nie, maar by voorkeur as ‘n rasegte Afrika-universiteit. Deur met oorgawe eerder die politiek van die nuwe bewindhebbers as die akademie te dien, kan die US se universitêre status al hoe meer bevraagteken word.

Christo van der Rheede is die uitvoerende hoof van die AHi. Hy is in hierdie pos aangestel nadat hy die hoof van die Stigting vir Bemagtiging deur Afrikaans was. Toe het hy ampshalwe veral bruines aangemoedig om lojaal aan Afrikaans te wees, maar hy het sy eie kinders in Engelse skole geplaas. Dit was nie erg genoeg om die transformasiesug van die AHi te demp nie. Van der Rheede moes opsluit die hoofpos by die AHi beklee.

Die aandag word deesdae graag daarop gevestig dat hierdie onderneming die AHi heet en nie meer die Afrikaanse Handelsinstituut nie. Nadat hy in hierdie pos aangestel is, het Van der Rheede dadelik aan Afrikaanse sakekamers die ANC-leviete voorgelees waarvolgens hulle nie eksklusief blank en Afrikaans mag wees nie. Dit is wesenlik dieselfde evangelie as wat Russel Botman aan die Universiteit Stellenbosch verkondig. Maar teen eksklusief swart ondernemings, soos dié wat die ANC-regering as swart ekonomiese bemagtiging met behulp van staatsteun tot stand bring, uiter Van der Rheede geen woord van kritiek nie. Dus, blanke ondernemings moet etnies en taalgewys inklusief wees en sonder owerheidsubsidie klaarkom en natuurlik belasting aan die staat betaal. Swart ondernemings, daarenteen, mag etnies en taalgewys eksklusief swart en Engels wees en boonop die voordeel van staatsteun geniet.

Van der Rheede hou van publisiteit. Die teks wat hy lewer, reken hy dermate as pêrels dat hy hulle graag op meer as een plek publiseer, bv in Rapport en op LitNet. Ek vestig vervolgens die aandag op die jongste drie gevalle.

In Rapport (28 April) en LitNet (3 Mei) kom Van der Rheede met die twyfelagtige stelling dat Plato die invloedrykste filosoof is. Dan vertel hy dat die gehalte van die lewensomstandighede in bv ‘n woongebied deur die aktiewe burgery bepaal word. In die nuwe Suid-Afrika ervaar ek dat ons met rommelstrooiery, betogings, optogte, vandalisme, eksponensiële misdaad en nie-betaling vir bv dienste geteister word, asook met snood ondankbaarheid vir wat blankes oor eeue hier tot stand gebring het. Die blankes kan so aktief soos moontlik in politieke sake wees, maar dit sal myns insiens waarskynlik nie ‘n snars verbetering aan hierdie onverkwiklike toedrag van sake bring nie.

Die rede is voor die hand liggend. Anders as voorheen is daar nou meerderheidsregering en teen anti-sosiale elemente in daardie meerderheid word nie doeltreffend opgetree nie. Die nuwe Suid-Afrika is immers op suksesvolle geweldadigheid gegrondves en daardie suksesresep word veral in daardie etniese groep voortgesit. Pleks van die werklikheid onder oë te hou, verklaar Van der Rheede in die ANC-idioom: “Die dorp se mense [is] verenig in hul pogings om ‘n eersterangse dorp te skep.”

Vervolgens noem Van der Rheede die duur en onnodige euwel van konsultate en van onbekwame amptenare. “As mense met die vereiste kundigheid aangestel is” kon die skandalige chaos myns insiens op die vlak van die sentrale, provinsiale en plaaslike regering vermy gewees het. In die ou Suid-Afrika was hierdie euwels en chaos en ondoeltreffendheid feitlik onbekend. Maar Van der Rheede erken dit nie. Ook nie dat dit nie net wenslik nie maar noodsaaklik is dat die beste mense sonder rassediskriminasie in poste aangestel behoort te word.

Die grondslag waarop die nuwe Suid-Afrika funksioneer, is foutief. Die uitvoerende hoof van die AHi moet dit nie net insien nie, maar behoort dit ook te erken. Pleks daarvan pak Van der Rheede die skuld op hierdie vae frase: “gebrek aan aktiewe burgery.” Die punt is dat daar in die meerderheidsgroep hoogs aktiewe sektore is, maar die aktiwiteite is dikwels van ‘n anti-sosiale en destruktiewe aard. So lank dit die geval is, is die “visie om ‘n eersterangse dorp te skep” ‘n illusie wat nie verwerklik sal word nie.

Wat doen die AHi omtrent hierdie “uitdaging” wat, anders as in die geval van die ou Suid-Afrika, so eie aan die nuwe Suid-Afrika is? Daar is die AHi se Business adopts Municipalities-projek. Let op die Engelse naam wat kenmerkend van die AHi in sy nuwe gedaante is. Ook net “Business” en nie “Afrikaans Business” nie. Raadslede en amptenare word deur die AHi opgelei sodat hulle vorentoe hopelik beter kan funksioneer. ‘n Baie korter pad na beter dienslewering en met minder beslommernis en finansiële skade sou myns insiens wees as kwalitatiewe vereistes (bv funksionele geletterd en matriek of verkieslik ‘n graad) aan alle politici en raadslede gestel en amptenare op ‘n nie-rassistiese grondslag suiwer ingevolge bekwaamheid, formele kwalifikasies en ondervinding aangestel word. Op hierdie manier sou gouer en beter resultate behaal word, maar Van der Rheede noem dit nie, want sy ANC-gedienstigheid laat dit nie toe nie.

Op LitNet (9 Mei) het Van der Rheede groot lof vir Trevor Manuel se Nasionale Ontwikkelingsplan gehad. ‘n Mede-bruine en ANC-kameraad kan mos iets lewer wat goed is. ‘n “Duidelike toekomsroete” word glo uitgestippel. Maar soos ons die ANC ken, word die behoeftes van net ‘n deel van die bevolking aangespreek, vandaar die klem op bv behuising, water- en elektrisiteitvoorsiening, sanitasie, gesondheidsorg; almal in die konteks van gratis of gesubsidieerde verskaffing. Van der Rheede noem ook werkskepping. In ‘n land waarvan gesê word dat daar ‘n nypende tekort aan kundigheid is, is die voor die hand liggende vereiste myns insiens dat alle poste op ‘n nie-rassistiese grondslag vir almal toeganklik moet wees. Uit eerbied vir en solidartiteit met die ANC noem Van der Reede dit natuurlik nie.

In sy jongste skrywe (Rapport, 19 deser) verwys Van der Rheede, sonder om Solidariteit by die naam te noem, na die hofsaak waarin bruines van die departement korrektiewe dienste kla omdat hulle nie bevorder word nie. Bruines is volgens Van der Rheede “‘n gemeenskap wat toegewyd is tot ‘n nie-rassige samelewing gegrond op demokratiese waardes, maatskaplike geregtigheid en basiese menseregte en om op alle vlakke ‘n bydrae [te] lewer om die verdeeldheid te heel.” Dit is nogal ‘n indrukwekkende getuigskrif wat hy vir sy eie etniese groep uitskryf. Kom ons ontleed hierdie aanhaling.

Gaan dit hier om nie-rassigheid, geregtigheid, eenderse menseregte vir almal en die uitwissing van verdeeldheid? Die antwoord op al vier hierdie items is negatief. Nie ‘n enkele van die betrokke bruin klaers het hom/haar tot nie-rassigheid verbind nie. Hulle is dit almal eens dat hulle in dieselfde mate as swartes ten koste van wittes bevoordeel wil word. Nie een verklaar onomwonde dat rassediskriminasie afgeskaf moet word en dat wittes die gelyke geleenthede gegun moet word waarna die ANC so dikwels verwys nie. Die waarheid is myns insiens dat nie-wittes nie kans sien om op gelyke voet met wittes om poste mee te ding nie. Daarom is daar by nie-wittes absolute solidariteit ten gunste van blatante rassediskriminasie teen wittes. Daarom is daar hier ook nie sprake van geregtigheid, eenderse menseregte of die uitwissing van verdeeldheid nie. Hierdie klaers verlang dat die verdelingslyn getrek word tussen, aan die een kant, die bevoordeling van alle nie-wittes en, aan die ander klant, blatante rassistiese benadeling van wittes.

Dit is klaarblyklik ook Van der Rheede se standpunt. Maar hy gaan verder met sy bevoordelingsug vir sy eie etniese groep. Daar moet glo versnelde grondoordrag aan bruin boere wees en bruin nie-boere moet nie net woongrond en huise ontvang nie, maar sommer ook grond vir sakegebruik. Hy vaar nie in beginsel uit teen die instroming van inkommers nie, maar net in soverre dit bruines benadeel. Hy veg openlik vir sy eie mense en laat geen ruimte vir die gelyke behandeling van wittes nie.

Van der Rheede se hoofgrief is die onderskeid wat in die praktyk tussen “Coloured” en “African” gemaak word. Albei groepe moet volgens hom in dieselfde mate swart verklaar en bevoordeel word. Dit gaan dus vir Van der Rheede om anti-blanke solidariteit. Let op die volgende moedwillig misleidende stelling van Van der Rheede: “Om egter laer te trek en anti-swart of anti-regering-sentimente te propageer, neem ons terug na apartheid.” Van der Rheede se pro-swart- (veral pro-bruin-) en pro-ANC-sentiment en sy anti-blanke gesindheid kan myns insiens nie betwyfel word nie.

Ampshalwe word Van der Rheede deurgaans gekniehalter deur sy ANC-gedienstigheid wat funksioneer soos ‘n handrem wat die hele tyd aan is. Met hom aan die stuur, kan die AHi kwalik hoop om optimale resultate te behaal. Dit moet ‘n groot aanpassing van Afrikaner-sakelui verg om by die nuwe uitvoerende hoof van die AHi aan te pas. Van der Rheede bevorder versoening op dieselfde giftige manier as wat Russel Botman onlangs gedoen het, naamlik deur Afrikaners met ‘n laer te assosieer. Dit kan ‘n soortgelyke versoeningsdoel dien as Afrikaner-sakelui Van der Rheede met sy etniese groep se verlede konfronteer en hom vra hoe laat hy sy pondok of stroois verlaat het. Of as hulle onthou dat hy nou swart wil wees, kan na sy kaia of hut verwys word.