Terwyl onbeheersde misdaad in Suid-Afrika internasionale nuus is, behoort 13 rooftogte in een gebied sedert Sondag tog die mees gevoellose misdaadwaarnemer te skok.
Tog is dit presies wat in Kameeldrift, noordoos van Pretoria gebeur het waar 'n 65-jarige vrou, Anna Nieman, gister in die vroeë oggendure in haar huis op die Leeuwfonteinlandgoed geskiet is. Sy is tans aan 'n asemhalingstoestel gekoppel en haar toestand is ernstig.
In 12 ander voorvalle in Kameeldrift is huise leeggemaak en motors geroof. Daar word vermoed dat 'n bende van 20 rowers in die gebied werksaam is wat ongesteur voortgaan.
Die Londense Guardian beskryf die toestand in Suid-Afrika in 'n hoofartikel as die einde van die reënboog.
Verskeie mense is gisteraand weer gedood, waaronder twee mans wat vermoedelik Mosambiekse myners was. Hulle is doodgeslaan terwyl opgeruide skares deur lokasies en plakkerskampe getrek het op soek na immigrante wat hulle daarvan beskuldig dat hulle hul werk en huise afvat.
Die getal Zimbabwiërs, Mosambiekers en ander swartes wat hul toevlug tot polisiestasies, kerke en gemeenskapsale geneem het, is nou ongeveer 20 000.
Opposisielede het reeds gevra dat troepe in die lokasies ontplooi moet word, maar intussen is geen sodanige besluit nog geneem nie.
Die ongeëwenaarde emigrasie tesame met ’n lae geboortekoers raak reeds ’n ramp vir Afrikaners en Afrikaans, het ek die vorige keer betoog.
’n Negatiewe proses wat ook ander tale raak, is globalisering. Oor die hele wêreld is daar ’n verengelsing van hoëvlak-taalgebruik. Hermann Giliomee en Lawrence Schlemmer noem in ’n Vaste plek vir Afrikaans talle dinge soos die uitbreiding van die internasionale handel, die georganiseerde godsdiens, Amerikaanse leierskap in verskeie soorte tegnologie, Engels as voertaal van internasionale organisasies, in die meeste wetenskaplike publikasies en interaksie.
Sommige kenners meen dat daar 'n wêreldwye Engelse taalimperialisme bestaan wat Engelssprekende mags- en kapitaalbelange bevorder — subtiel maar baie effektief.
Brittanje het voorstelle van die Europese Unie geveto dat kinders in die Europese lande twee vreemde tale op skool leer. Dié voorstel was 'n wanhopige poging om te verhinder dat Engels die dominante tweede taal in Europa word.
Met ’n eg imperialistiese arrogansie het die toonaangewende Britse koerant The Guardian Engels as enigste onderhandelingstaal van die EU gepropageer onder die opskrif: “Just stick to English!”
Naas emigrasie is transformasie die vernaamste proses wat Afrikaans en Afrikaners benadeel het en nog benadeel. Feitlik alles wat gebeur, het taalgevolge, so ook regstellende aksie. Transformasie en integrasie lei tot die uitskakeling van Afrikaans behalwe in werkplekke en situasies waar almal Afrikaans verstaan of waar voorsiening gemaak word vir tolk- en vertaaldienste.
Oor die algemeen word Afrikaans al hoe minder as werktaal gebruik by staatsinstellings en groot ondernemings. Instansies soos Transnet, Eskom, die Weermag en polisie was vroeër Afrikaans. Selfs histories Afrikaanse ondernemings het oorgeskakel na Engels. Baie soorte opleiding geskied in Engels alleen, soos in die Weermag en die polisie.
Afrikaans is afgeskaal op televisie terwyl Afrikaanse skole telkens gedwing word om hul voertaalbeleid te verander..
Die FW de Klerk-stigting verklaar dat Engels die de facto enigste amptelike taal van Suid-Afrika geword het.
Ondanks die skade wat Afrikaans die afgelope anderhalf dekade gely het, is daar darem nog positiewe verskynsels.
Die eerste is dat Afrikaans nog die voertaal is in talle openbare skole. Hulle bied onderrig van goeie gehalte, soos die matriekuitslae elke jaar bewys.
Hoewel universiteite deur die eis van toeganklikheid gedwing word om alles in Engels aan te bied, het sommige histories Afrikaanse universiteite tog Afrikaans behou.
By die Universiteit van die Vrystaat is parallelmedium-onderrig ingestel, al is dit al lank onder druk omdat dit in die pad van rasse-integrasie sou staan en ’n baie swaar las op dosente plaas.
Die Universiteit van Pretoria is amptelik tweetalig, met parallelle klasse vir die meeste voorgraadse kursusse, maar party dosente wil nie dupliseer nie, en verengelsing is die gevolg.
Dit is nog onduidelik wat die taalbeleid van die Universiteit van Stellenbosch gaan behels, en hoe dit toegepas gaan word. Anekdotiese getuienis dui op ‘n verswakkiung van die posisie van Afrikaans in sommige vakke, maar nie in almal nie.
Die Universiteit van Noordwes handhaaf Afrikaans veral op sy Potchefstroom-kampus deur middel van tolking uit Afrikaans. Daarteen kan die politieke maghebbers ook moeilik ideologiese besware inbring. (Hoewel: aan die Universiteit van die Vrystaat het die minister van onderwys op ’n vergadering met studente die tolke weggejaag en gelas dat die verrigtinge in Engels plaasvind.)
Voorgraadse opleiding in alle vakke is dus moontlik in Potchefstroom en Bloemfontein, en in heelparty vakke in Pretoria, Stellenbosch en Johannesburg. Unisa gebruik Afrikaans in baie kursusse.
Wat in die tweede plek positief is, is dat Afrikaans nog in talle werkplekke gebruik word, al is dit in soveel departemente en ondernemings afgeskaf. Om een voorbeeld te gee: by die tak van die bank waarby ek in Bloemfontein is, is al die kassiere, wit, bruin en swart, in staat om mense in Afrikaans te help – hulle sou nie aangestel gewees het sonder daardie kennis van Afrikaans nie. Afrikaans het dus op daardie vlak ’n sekere loopbaanwaarde.
’n Vriend van my in Johannesburg kon egter by ’n tak van dieselfde histories Afrikaanse bank nie deur ’n enkele persoon of die bestuurder in Afrikaans gehelp word nie. Ons wat kliënte is, bewys Afrikaans en Afrikaanssprekendes ’n diens wanneer ons voortgaan om Afrikaans by sulke instellings te gebruik en daarop aan te dring. Mense in talle beroepe – dokters, predikante, onderwysers, prokureurs, agente van allerlei aard ensovoorts – baat daarby as hulle Afrikaans kan praat.
’n Hele aantal mense kry werk in die mediawêreld. Vir my lê die belang van die televisiekanaal kykNET onder meer daarin dat dit werk verskaf aan ’n groot aantal Afrikaanssprekendes uitvoerende kunstenaars en ander mense in daardie bedryf, soos draaiboekskrywers en regisseurs..
Ten derde het Afrikaans groot kulturele waarde. Baie boeke, en ’n groot verskeidenheid daarvan, word in Afrikaans uitgegee. Afrikaanstaliges is volgens opnames die groep wat die meeste boeke in die land koop, en dis verbasend dat Penguin nou boeke in Afrikaans uitgee. Afrikaans het drie dagblaaie en twee Sondagblaaie. Talle kleiner koerante is Afrikaans of deels Afrikaans.
Daar is algemene tydskrifte en gespesialiseerdes, soos Lééf ('n damestydskrif gemik op geestelike verdieping); die reistydskrifte Weg! en Wegbreek, Wegry en Wegsleep; Boeke-insig, die leefstyltydskrifte Idees en Tuiste, asook Visi vir ontwerp en argitektuur.
Afrikaans word oor RSG en kleiner stasies gehoor. Daar is kunstefeeste. Afrikaanse musiek beleef ’n bloeitydperk.
PRAAG het van vroeg in Mei af as internet-koerant sy verskyning gemaak. Ook LitNet, hoofsaaklik Afrikaans, ontvang daagliks talle besoeke en sy briewerubriek is die lewendigste in die land.
’n Nuwe ontwikkeling is dat samewerking met bruin Afrikaanstaliges binnekort ’n groter moontlikheid sal word. Die Nasionale Forum vir Afrikaans met prof. Wannie Carstens van Potchefstroom as voorsitter het voorbrand gemaak vir die totstandkoming van die Afrikaanse Taalbelangeraad binnekort. Dis ’n koördinerende liggaam wat die mag sal hê om namens die Afrikaanse taalgemeenskap met die maghebbers te praat. Dit is hierdie stap wat groter samewerking tussen wit en bruin Afrikaanstaliges moontlik.
Positief is ten vyfde die groei van ’n aktief pro-Afrikaanse gesindheid en die toename van taalaksies. Dit volg op ’n baie negatiewe verskynsel ná 1994. Dit was die gelatenheid, byna onverskilligheid, waarmee Afrikaanstaliges diskriminerende optredes teen hulleself en teen Afrikaans aanvaar het as iets wat so hoort. Maar dit lyk of daar ’n ander stemming by Afrikaners posvat.
’n Teken daarvan is die wyse waarop die “De la Rey”-liedjie die land stormenderhand verower het. Die mens, veral ’n skrywer, is volgens Etienne Leroux, altyd op soek na ’n lewende mite. Leroux meen dat ’n volk tot “fantastiese dade” kan oorgaan as dit deur ’n “lewende mite” aangespoor word, maar dat, sonder ’n mite, ’n volk “alle belang in die lewe verloor en verdwyn”. Met die De la Rey-liedjie het Sean Else, Johan Vorster en die sanger Bok van Blerk ’n inspirerende mite (wat iets anders is as ’n “versinsel”) geskep.
Prof. Piet Strauss, leier van die Voortrekkers, het in ’n lesing gewys op “verrassende” bevindings in meningsopnames onder Afrikaanse jong mense (nie net Voortrekkers nie). Dit is hul “openlike identifisering” met die Afrikaner. Daar is “’n nuwe golf Afrikanergeesdrif”. Ook: “Afrikanerwees is weer ‘in’. Dit is by baie jong Afrikaners nie ’n debatspunt nie, maar ’n gegewe.”
Met die grootste gemak verklaar mense deesdae dat hulle Afrikaners is, van Ryk Neethling tot die dramaturg Deon Opperman tot die mense van die AB en Solidariteit en Orania en nog baie meer.
Daar kom ’n “maar” by. Dit lyk of daar onder party ’n mate van vreesagtigheid vir hierdie stemming bestaan. Twee voorbeelde.
’n Europese vriend het verlede jaar vir my geskryf oor ’n Geloftedagviering in Londen wat hy bygewoon het. Hy sê: “Die jongmense kon ek aanvoel was reg vir 'n Afrikaner 'light' bemoediging of geskiedenisblik. In plaas daarvan was daar 'n preek oor Antjie Krog se 'Country of my skull'; die opweeg van die Trekkers teen die ongeregtigheid van apartheid, sonder dieselfde verwysing na die nuwe ongeregtighede. Dit was die tegniek van aan die een kant dit, aan die ander kant dat – een kant lig Afrikaner, en aan die ander kant swaar skuldgevoel, sogenaamd gebalanseerde voetwerk, waarmee die ou establishment so goed was. En waarmee hulle tot by oorgawe geskuifel het. Die jongmense in die gehoor het telkens op daardie punt gereageer asof hulle liggies geklap word.
“So kan ons nie aan jong mense en leiers ’n lewenskragtige opvoeding gee om die uitdagings van Afrika te hanteer nie – nie met so ’n weergawe van godsdiens nie. Dis een van die redes waarom ons in die buiteland sit.”
Oor ’n tweede voorbeeld het Rapport ’n berig geplaas. AfriForum en die ATKV Centurion Jeugforum het onlangs standpunt teen die voorgenome eed vir skoolkinders ingeneem en versoekskrifte aan die nasionale onderwysdepartement oorhandig. Hulle beswaar was teen die verwysing na onregte van die verlede waarmee die eed begin.
’n Paar uur daarna het die hoofkantoor van die ATKV hom van die jongeres se standpunt gedistansieer. Die ATKV-leiers meen dat die verwysing na onregte nie net die onlangse verlede insluit nie, maar ook byvoorbeeld die Anglo-Boereoorlog, en dat almal hulle dus daarmee kan vereenselwig.
Hoewel ek waardering vir die ATKV het en self ’n lid daarvan is, is ek jammer oor sy standpunt. Die waarskynlike interpretasie van die eed gaan wees dat dit na apartheid verwys. So word dit permanent ’n aanklag elke keer as die eed afgelê word. Veral in tweetalige skole gaan dit die Afrikanerleerders stigmatiseer. Hoekom moet ’n eed op negatiewe geskiedenisse gegrond wees? Die aanhef tot die Grondwet praat wel van onregte, maar lui ook: “Ons respekteer diegene wat hulle beywer het om die land op te bou en te ontwikkel”.
So ‘n eed is dikwels baie omstrede. In Maart vanjaar het Skotse leiers dit duidelik gemaak dat hulle die voorstel verwerp dat skoolverlaters ‘n eed van getrouheid aan Brittanje en die koningin aflê. En daar sou nie eens verwysings na die negatiewe in daardie eed wees nie.
en frustrasie oor misdaad” uit te spreek. Volgens mnr. Pieter Groenewald van die Vryheidsfront Plus, “voed landbou die volk. Die regering weet dat sektorpolisiëring in landelike gebiede nie werk nie en ‘n vakuum in beveiliging bestaan. Dit is duidelik dat die regering nie gesteur is oor die boeregemeenskap en plaasmoorde nie. Dit wil voorkom asof die regering dink hy het sy plig teenoor plaasmoorde afgehandel met die ontvangs van die verslag oor plaasmoorde in Julie 2003.”
“Basiese dienste in Johannesburg is besig om op alle fronte agteruit te gaan. Tekenend hiervan is die groeiende groep slagoffers van hospitale in die stad. Veral onder arm mense, wat nie ‘n mediese fonds kan bekostig nie en wat noodgedwonge moet staatmaak op die publieke hospitale, het die gesegde ontwikkel dat om hospitaal toe te gaan gelykstaande is om na die slagpale te gaan. ‘n Mens gaan net soontoe indien jy wil sterf. Dit is die realiteit waarmee arm gemeenskappe in Johannesburg gekonfronteer word”, het adv. Anton Alberts, VF Plus-raadslid in die Johannesburg Metroraad gesê.
Weereens doen die regering net lippediens aan die beginsels van menseregte. Op papier is ‘n lewe in beginsel baie werd, maar in die praktyk word mense se lewens, veral wat die staat se gesondheidsektor betref, gereduseer tot ‘n nommer wat geprosesseer word binne ‘n ongeduldige stelsel wat in baie gevalle sonder empatie, befondsing, opleiding en kapasiteit funksioneer. Dit is die arm mense se slagpale en veral die ouer geslag se poort na die dood. Dit is die werklikheid van die hospitale in Johannesburg.
Adv. Alberts vermeld in die lig hiervan die geval van me. Antoinette Hattingh, ‘n moeder van twee tieners, wat verlede week afgesterf het weens blatante nalatigheid toeskryfbaar aan die gebrekkige behandeling wat sy by ‘n Johannesburgse hospitaal ontvang het. Me. Hattingh het ‘n wond in haar voet gehad waarvoor sy na die betrokke hospitaal gegaan het vir behandeling. Weens vertraagde behandeling het die wond omgesit in gangreen. Op hierdie stadium kon die gangreen se verspreiding steeds gekeer word, maar die verpleegsters het geweier om die wond te behandel omdat dit volgens hulle “te veel gestink het”. Die gevolg was dat die siekte versprei het en me. Hattingh se been moes ten einde laaste afgesit word! Die medikasie wat na die operasie aan haar voorgeskryf is, het nie met haar geakkordeer nie en me. Hattingh se ellendes het net vermeerder. Verlede week na ‘n skielike koma, het me. Hattingh tragies gesterf. Dit is destemeer tragies indien mens in ag neem dat me. Hattingh se dood vermy kon gewees het. Sy is ook ongelukkig net een van vele mense wat deur die publieke gesondheid-sorgstelsel in die steek gelaat is.
Die VF Plus gaan hierdie saak verder ondersoek en die nodige stappe neem om die hospitaal-owerhede en departement van Gesondheid tot verantwoording te roep aangaande die toestande in hospitale. Formele regstappe is ook nie uitgesluit nie. Hierdie situasie moet nou omgedraai word of dit sal binnekort nie meer sin maak vir mense om staatshospitale te gebruik nie. Die algemene wysheid onder die arm gemeenskappe is dat dit beter is om siek by die huis te wees as om na ‘n staatshospitaal te gaan vir behandeling. Was dit nie die toestand tydens die donker Middeleeue waarin ons onsself nou weereens bevind nie?
Adv. Alberts het verder verklaar dat as die ANC-regering selftevrede kan voel dat sy eie burgers sulke swak behandeling kry, is dit ook goed te verstane dat hulle die morele atmosfeer geskep het vir die xenofobiese aanvalle op immigrante die afgelope tyd. Geen lewe het enige waarde nie, of die persoon ‘n Suid-Afrikaner of immigrant is.
Adv. Alberts het ook sy visier op die sogenaamde amptelike opposisie gerig. Die DA se amptelike woordvoerder oor gesondheid, mnr. Jack Bloom, publiseer deesdae gereeld klein niksseggende briefies in koerante oor die swak toestand van die hospitale in Suid-Afrika. Die DA, wat groot gewag maak oor die feit dat hulle die regering aanvat en beter dienslewering verseker, het egter geen program van aksie om hospitale te verbeter nie en skep ‘n mitologiese beeld van ‘n sterk party wat eintlik net op “grandstanding” neerkom. Boonop het die DA-raadslid in die wyk waar me. Hattingh woonagtig was, dit duidelik in die publiek gestel dat sy nie belangstel in die arm mense se lot nie. ‘n Party wat net briefies na die pers stuur, verdien nie die vertroue van die burgers van Suid-Afrika nie.
“Dis nie net tyd om die ANC uit te stem nie, maar dis duidelik dat ‘n nuwe opposisie nodig is wat empatie met mense van alle vlakke van die samelewing kan betoon, ‘n opposisie wat beide individue en gemeenskappe se lot verstaan en help verbeter”, het adv. Alberts beaam. Die slagoffers van hierdie gebroke en bose stelsel, soos me. Antoinette Hattingh, moet ‘n rigtingwyser word vir ‘n beter lewe sodat hulle afsterwe betekenis sal hê.
Organisasies van die Verenigde Nasies in Suid-Afrika is begaan oor die aanhoudende aanvalle op vreemdelinge in die land.
Die VN se waarnemende koördineerder in Suid-Afrika, Macharia Kamau, het gister in 'n verklaring gesê dat die VN-organisasies erken dat vele van die slagoffers wel vlugtelinge en asielsoekers is wat 'n veilige en beter lewe vir hul gesinne soek.
Die VN bly ernstig bekommerd oor die moontlikheid van 'n verdere eskalering van die aanvalle, veral teen die mees weerloses waaronder kinders en arm gesinne.
Die organisasies het gepleit dat die veiligheidsmagte en gemeenskapsorganisasies onmiddellik die aanvalle beëindig.
Die VN staan reg om hulp te verleen vir die onmiddellike humanitêre behoeftes van slagoffers, maar ook om langtermynoplossings vir die probleem te vind.
Die adjunkminister van buitelandse sake, Aziz Pahad, het gister sy kommer uitgespreek oor die soort inligting aangaande Zimbabwe
wat deur die Suid-Afrikaanse en internasionale media versprei word.
Volgens hiom is daar heelwat versinde berigte oor wat oor Zimbabwe sirkuleer en wat nooit met die Suid-Afrikaanse regering gekontroleer word nie.
Hy het die inligting oor die Sjinese wapenskip wat na bewering wapens na Zimbabwe vervoer het, as nog 'n versinsel beskryf. Berigte oor die skip het geen feitelike grondslag gehad nie.
Die Suid-Afrikaanse regering het ook nie enige inligting ontvang oor moontlike bedreigings vir die Zimbabwiese presidentskandidaat Morgan Tsvangirai se lewe nie. Nogtans is sulke berigte deur die media gepubliseer, met die gevolg dat Tsvangirai nie op 17 Mei na Zimbabwe teruggekeer het soos hy moes nie.
Pahad is van mening dat wesenlike vooruitgang in Zimbabwe voor die verkiesing van 29 Maart gemaak is.
Erwin, minister van openbare ondernemings, word allerweë as een van president Mbeki se vertrouelinge beskou. Hierdie besluit volg op berigte dié naweek dat hy en die minister van finansies, Trevor Manuel, onlangs woorde gehad het oor Erwin se ambisieuse planne vir staatsbeheerde ondernemings.
'n Woordvoerder van die president se kantoor wou hom nie oor Erwin se besluit uitlaat nie. Hy het dit as onbelangrik bestempel.
Volgens die Johannesburgse koerant The Sowetan, is 'n sakeman van Actonville vermoor omdat hy buitelandse werkers in diens gehad het.
Konstabel Godin Nyathi van die polisie sê dat die man binne sy huis doodgebrand het. Die skare was afkomstig van die Emlotheni- en Emandleni-plakkerskampe.
Die derde nasionale roudag breek vandag in Sjina aan ter nagedagtenis aan die slagoffers van verlede week se aardbewing. Tot 50 000 mense het na raming die lewe gelaat en 245 000 persone is beseer.
