Skrywer: Dan Roodt

Die idee dat jonger Afrikaners hul etnisiteit herontdek weens 'n hunkering na volksidentiteit is net so onakuraat as die mitiese "Boerevolk" waarna hy verwys. Die term "Boerevolk" is kontensieus en nie juis  goed gegrond as 'n historiese etnisiteit of gepaargaande naam nie. Die woord "Boer" was ook 'n skelwoord soos "kaffer" wat deur die Engelse aangewend is. Die sogenaamde "Boere" het meestal na hulself as burghers verwys terwyl die wisselvorm Afrikaanders af en toe gebruik is. Die idee dat die "Boere" 'n sterk volksidentiteit gehad het, is omtrent net so onakuraat as die idee dat daar welvarende, goed georganiseerde Boererepublieke met goeie regerings bestaan het. Die Boererepublieke was veral 'n primordiale, hoewel bepalende, eksperiment in staatsorganisering met 'n geleidelik en stadig ontwakende volksidentiteit. Hierdie state is gestrem deur swak administrasie, ekonomiese ellende en burgerlike afvalligheid. Die sukses van die kommando's was juis omdat hulle bestaan het uit mense wat met bitter min kon oorleef en wat nie van stryk gebring is daardeur of die staat nog staan of reeds geval het nie. Burgers van welvarende goedgevestigde state vir wie staatsorde 'n dominante waarde was, sou waarskynlik nie sulke goeie kommandolede uitgemaak het nie.

Dit was die twee oorloë, maar veral die tweede wat die katalisator vir werklike volkswording was. Die republieke was die noodsaaklike grond, die oorlog die water en son, terwyl die burghers die saad was. Dit mag gevoeloos, selfs verskriklik, klink om na daardie bloedige episode as die son en water te verwys maar dit het die burghers ("Boere") van etniese groepering tot volk omvorm. Terwyl die Groot Trek die ervaring van trekkende pioniers was, is die Tweede Vryheidsoorlog dié van Burghers wat reeds hul meelewing rondom territorium en staat georganiseer het. Die basiese elemente vir 'n sterker gemeenskaplike identifisering het gestalte aangeneem. Veral in die nalatenskap van die oorlog sou die getraumatiseerde  burghers 'n volksbewussyn ontwikkel. Nou is hulle meer as net 'n etniese groep.

Die grootste onreg wat teen die verskeie slagoffers van die TVO gepleeg is, is die wyse waarop generaals Louis Botha en Jan Smuts hul traumatiese ervaring, ter wille van versoening met die Engelssprekende, onder die mat probeer invee het. Die opgekropte woede en frustrasie wat nie uiting ontvang het nie is wat veral daartoe gelei het dat Afrikanernasionalisme in 1948 geseëvier het.  Hoewel Nasionaliste op die Sappe en VP se "versoening ten koste van die erkenning van die verlede" voortgebou het, was die Afrikaners se ergste eksitensiële krisis vir eers verby.

Breër Afrikanerwelvaart begin sedert die 1950s 'n werklikheid word en (hoewel nie amptelik geborg nie) Afrikaners begin toenemend die "Boer" romanties en verbeeldingryk omhels. 'n Volk wat nou lééf – en nie slegs oorleef nie – kan met groter deernis en minder angs na die verlede kyk.

Hoewel die feite oor die werklike lyding van die "Boer" (burgher) strak gedokumenteer bly, is dit nie deur die regering van die dag omhels nie. Dit is veral die opkoms van die Sowjetblok en die gepaardgaande bosoorlog, sowel as die gevaar van 'n binnelandse swart rewolusie, wat meebring dat die NP-regering toenemend na eenheid met die Engelssprekende blanke streef. In wat vir die Afrikaner 'n nuwe eksistensiële krisis raak, is eenheid met medeblankes (ongeag die relatiewe swak sukses daarvan) belangriker as om 'n vergete stryd te eer. Dit is ook beduidend en onstellend dat selfs musea en monumente wat vir die "Boer" opgerig is onbeduidend figureer in fisieke dimensie. Die begeerte om nie die Engelssprekende te affronteer nie grens aan die paranoiede. Vandag kan mens net met skaamte terugkyk hoe die Afrikaner 'n hele geslag se lyding nooit voldoende geëer het nie.

Dit is egter diegene wat die regering se afskeping van die "Boer" se episode met frustrasie en woede bejeën wat net so onakkuraat met daardie werklikheid begin omgaan as diegene wat die "Boer" ontken. In die periode van die sestiger- tot die tagtigerjare word regse politiek in 'n groot mate deur die mitiese weergawe van die "Boer" gedefinieer. Hierdie verheerliking raak, soos vandag, toenemend geestelik, maar daarmee, ongelukkig,  raak die menslike kwaliteit somtyds vergete. Meer banale interpretasies vind ook plaas. Die absolutistiese karikatuur van Eugene Terre'blanche word in hierdie stadium geskep. Eiehandig trek laasgenoemde akteur-politikus die ketting op die "Boer" se goeie reputasie.

Selfs daar te midde van die skatryk, suksesvolle en voortreflik geadminstreerde "derde republiek" (Dan Roodt se term), beskou die "Boerevolkers" die Afrikaner as 'n minderwaardige skaduwee van die Boer. Die Boer is die werklike volkeling en die twee Boererepublieke die hoogtepunt van sy staatsbestaan. Niks kan egter verder van die waarheid wees nie. Die ontsaglike belang van die Groot Trek, die Boererepublieke en veral die TVO is ongeëwenaar in ons volkswording. Maar dit is presies dít, naamlik die proses van volkswording. Die "Boerevolk" bly 'n mite, maar die burghers van daardie twee pioniersrepublieke en hul futiele, dog amper bo-menslike poging om te ontglip van Britse heerskappy, is die werklikheid. Tydens daardie gewelddadige spasma word selfgeadministreerde setlaars 'n gedetermineerde volk.

Dit is egter die ekonomiese  sukses  van die derde republiek  wat weer die afrikaner se identiteit verander. Faktore soos middelklaswording, die internasionale verbruikers- en sportkultuur, ensovoorts, omvorm die Afrikaner tot wêreldburger. 'n Nuwe sorgelose materialistiese wese wat identifiseer met die Westerse wêreld ontstaan. Hierdie verlies aan identiteit bring mee dat die Afrikaner sy unieke Afrikawerklikheid ontken en homself met 'n eenvoudige "Ja-stem" in sy grootste bestaanskrisis dompel. Hoewel die Britse ryk 'n baie groter strategiese bedreiging as die ANC vir die Afrikaner se voortbestaan was, maak sy gebrekkige etnisiteit hom vandag soveel minder weerstandig vir kulturele en/of biologiese uitwissing.

Die Afrikaner se herontdekking van die "Boer" in die nuwe millennium is betekenisvol, maar waarskynlik nie op die manier wat Wingard dit verstaan nie. Is dit werklik 'n soeke na identiteit? Ek dink nie so nie. Dit is meer waarskynlik 'n reaksionêre, hoewel geregverdige, en woedende respons op Thabo Mbeki se Afrikanistiese SA. Dit wil voorkom of die moderne Afrikaner nog steeds meer sy sin vir identiteit deur rugbysimbole uitleef as deur 'n betekenisvolle koestering van sy verlede of enige daadkragtige handeling teenoor sy eksistensiële krisisse.

Dit is ook te betwyfel of die Afrikaner enigsens waarde gaan put uit Zuma se ANC. Wingard se "gesuiwerde ANC-en-VF-Plus-groepering" is sekerlik een van die mees onsinnige begrippe waarvan ek ooit gehoor het. Onsinnig tot op die punt van absurditeit… Hierdie "gesuiwerde ANC" is die sosialistise tweestadiumrevolusie-Aafrikabevrydingsbeweging wat weer sy rigting gevind het ná die verdwaalde kapitalistiese ompad waarop Thabo Mbeki dit geneem het. Die ANC is nou "gesuiwer"van diegene wat dit onderweg na die sosalistiese rewolusie gekaap het. Die ANC het sy bolsjewistiese self herontdek. Hoe op aarde strek dit die Afrikaner tot voordeel?

Aan die hoof van die ANC is 'n opportuniese populis wat net so min vir die Marxistiese klassestrydteorie as vir die Afrikaner omgee. Die werklikheid is egter dat hy uiteindelik gehoor sal moet gee aan die kommuniste en vakbondleiers wat hom sy opperposisie besorg het en nie aan die Afrikaner nie.  Na alle waarskynlikheid gaan die sosialiste in die ANC ook nog ontnugter word soos wat die skeuring van die ANC 'n Xhosa-teen-Zoeloe-dimensie mag aanneem. As die Afrikaner egter dink dat hy hierdie verskuiwing in sy guns gaan aanwend, deur 'n alliansie met hierdie of daardie faksie, dan sal dit net daarop wys dat hy absoluut niks sedert Piet Retief geleer het nie. Dit sal redelik skokkend wees; net 14 jaar ná De Klerk. Geen swart leier gaan die swart kieser se verbeelding aangryp deur toegewings aan die blankes, allermins Afrikaners, te maak nie. Die teendeel sou eerder geld. Dis tyd dat Afrikaners met die werklikheid begin rekening hou en ophou droom.

Ontleders wat glo dat Suid Afrika se politiek op die punt staan om 'n tipe eerstewêreldse tweepartybedeling (met die Zuma-kamp aan die een kant en 'n tipe Zille-Lekota-alliansie aan die ander) in te beweeg, moet maar hul Westerse brille afhaal. Die skrif is aan die muur vir die ANC, die swart staat en 'n stabiele Suid-Afrika. Die soeke na swart vennote is 'n oorbodige oefening wat niks goeds gaan oplewer nie. Dit is hoog tyd dat Afrikaners ophou om politieke akrobaattoertjies uit te oefen wat met die vereistes van die werklikheid bitter min te make het. Dit is tyd dat hy vrede maak daarmee dat sy oorlewing, as volk,  net van homself afhang en dat niemand anders daarmee vertrou kan word nie. Die episode wat nou nader wink, sal waarskynlik op die minste net so bepalend ten opsigte van die Afrikaner se voortbestaan en etniesie evolusie as die TVO wees. Miskien sal dit die Afrikaner verlos van sy  materialistiese obsessie  en  sinnelose sportsimboliek. Dalk raak die identiteitlose wêreldburger weer volkeling.