Gustav Venter – Bladsy 6

Die eenarmbandiet, ‘n toebroodjie op die Steppe en die baard van Max du Preez 3

In hierdie derde en finale aflewering vertel Gustav Venter vir ons wat ‘n Russiese toebroodjie is en hoe die Afrikaner se skuldgevoel telkens geld soos ‘n vrygewige dobbelmasjien laat reën…

Die mot in die oor

Deur die dag is dit draaglik. Hy het sy boeke en sy vergeelde kopieë van die VWB en partykeer loer daar iemand in vir wie hy nog nie die oorlogstories (een naweek het hulle nie geld gehad om die Weekblad uit te gee nie en toe maak hulle – die karnallies! – asof hulle dit in solidariteit met aangehoudenes teruggehou het) vertel het nie. Maar in die nag kom die stemme tot hom en hy spartel in koue sweet om nie te hoor wat hulle sê nie. Maar jy kan net só lank by jouself neurie om die stemme uit te doof, net so lank wegkyk en ander pad toe luister, kan jy nie? En dan fluister die stemme die waarheid aan hom, die een onveranderlike wat hy nie wil hoor nie:

“Die Nuwe Suid-Afrika,” sis hulle en dit voel asof sy skedel gaan bars, “is nie ’n prys wat deur ’n rewolusie gewen is nie, of hoe Max? Die Nuwe Suid-Afrika is ’n vergunning van die Afrikaner.”

Nee-nee-nee-nee… Nee! Ja. Dit is so. Hy wéét dit is so.

Dat enige mag die Afrikaner se greep op Suid-Afrika kon loswoel, dít glo Max nie. Daarvoor ken hy die Afrikaner te goed. En ’n kwynende vryheidsbeweging soos die ANC wat geleef het óf op die tronkkos van Robbeneiland óf wat vet geword het op donateurspyse in die buiteland, het geen kans gehad om ’n selfversekerde, taai, vasberade Afrikaner uit die regeerstoel te lig nie.

Maar Archimedes het al in antieke tye gesê dat, as hy ’n plek gehad het om vas te trap en ’n lang genoeg hefboom gehad het, hy die aarde sou kon skuif. Daardie vastrapplek en daardie paal om die Afrikaner te verskuif, is gevind. Die hefboom was die Afrikaner se gewete en die vastrapplek was die moraliteitsfondasie wat die liberale media vir hulleself geskep het. Max weet dit. Die Afrikaner het van apartheid afgesien, nie omdat hy verskrik of vereensaam is deur die buitewêreld se optrede nie – vir seker nie omdat hy geïntimideer is deur MK en APLA se komieklike “gewapende stryd” nie – maar omdat hy tot die gewetensoortuiging gekom het dat dit moreel onverdedigbaar is. Dít is wat die stemme – die gekryts van die mot in die oor – hom in die lang nagte vertel.

Vir Max en A.P. Brink en die De Klerks en die hele Naspersstal wat die algehele verdwyning van die Afrikaner, van sy verswelging in die bruin- en swartheid van Suid-Afrika, begeer, is die voortsetting van die Afrikaner se vergunning ’n absolute hemelse gawe. Die Afrikaner is nog in ’n gedaante daar en so hou hy die ekonomie en die strukture van Suid-Afrika aanmekaar en die donker massas staan bakhand nader. Die Afrikanervolk is nou soos ’n Vegas-tipe dobbelmasjien, ’n eenarmbandiet, om die beskrywing letterlik te vertaal. Maar die wonder van hierdie dobbelmasjien is dat niks aan die toeval oorgelaat word nie. Jy het nie geluk nodig nie. Wanneer enige ambisielose, werkverskrikte swart mens iets nodig het, dan trek Max-hulle net aan die arm – daardie hefboom, die gewete – en die Afrikaner stort net nog geld en geleentheid en status op die begunstigde uit. Dit werk élke keer.

En hoe word daardie arm getrek? Maklik. Dit is in ’n eenwoordkode: Sê net… “Apartheid” en daar is niks in Suid-Afrika wat nie joune is nie. “Apartheid!” en die Afrikaner se gewete bars los. “Apartheid!” en jy kan sy werk, sy geld, sy plaas, sy dorpe, sy kultuur, sy geskiedenis, sy skole, sy universiteite en selfs sy lewe vat. “Apartheid!” en die hefboom rem teen die Afrikaner en Suid-Afrika en al sy volheid is joune, my swart seun. Sê “Apartheid!” en die Afrikaner staan opsy, “Apartheid!” en hy ontbloot sy borskas vir jou assegaai om te deurboor, “Apartheid!” en hy lag vir jou grappies, “Apartheid” en die witvrou lê om verkrag te word…

Solank as wat die Afrikaner se gewete gemanipuleer kan word, sal hierdie wonderlike sisteem oorleef en die einde daarvan sal eers kom as die Afrikaner algeheel verdwyn het.

Maar – en in die spelonk waarheen Max du Preez onttrek, sidder hy, sluk hy swaar, betas hy die sianiedkapsule – as die Afrikaner sy skuldgevoel oor Apartheid verloor, of as hy besef dat die ANC en sy liberale, blanke lakeie nie meer vasstaan op ferm morele grond nie, dan tuimel die stelsel ineen en sal die Afrikaner sy vergunning ophef en homself van die Nuwe Suid-Afrika onttrek en oor daardie nirvana sal dan geskryf kan word: Zimbabwe, Tanzanië, Ivoorkus, Ghana, Kongo, Uganda…

Tot onlangs toe het Max gevoel die Afrikaner se gewete is nog ferm in die greep van die liberaliste. Dié het tog die oordonderende, kondisionerende kakofonie van die land se media tot hulle beskikking. Maar nou, nou weet hy nie so mooi nie, want tussen die gerammel deur kan grepies van uitroepe gehoor word. En Max weet, hy weet presíés, waar die klanke vandaan sal kom wat die hefboom van die Afrikaner se gewete uit die liberale greep sal ruk. Wat hy meer as enige iets vrees is dat die Afrikaner ’n nuwe waardering van die uitwerking van die Anglo-Boereoorlog sal ontwikkel. Want dan gaan een van die liberaliste se twee magselemente oor die Afrikaner verdwyn. Óf die hefboom gaan versplinter, óf die bouwerk waarop die manipuleerders staan, gaan verkrummel.

As die Afrikaners van vandag opnuut besef hoe onregverdig die Engelse se oorlog teen sy voorouers was en hoe ongenadiglik hulle verdelg, verstoot en verkleineer is, sal hy ’n nuwe waardering hê vir sy voorgangers se keuses in 1948 toe die Afrikaner sy politieke mag deur die Nasionale Party gekonsolideer het. Met ’n uitdelgingstryd nog vars in die volk se gemoed en die proses om homself teen alle teenstand en hoop in weer op te rig, nog in volle swang, sou dit ’n verraad teen die Volk en dié se kinders gewees het as die Afrikaner in daardie jare die mag oor die Volk aan ’n onbekwame en vyandige nasie oorhandig het.

In die aangesig van hierdie herwaardering, is die liberalis tussen twee helse vure. Hy kan die Anglo-Boereoorlog as onbenullig afmaak, die Britte se vergrype daarin wegpraat en sy skouers optrek vir die Boere se lyding daarin. Maar dan het hy geen morele gewig meer oor om vir die Afrikaner voor te skryf hoe hy boete vir Apartheid moet doen nie. Aan die ander kant, erken hy die misdade teen die Afrikanervolk in die Oorlog, erken hy ook daarmee dat Apartheid ’n noodwendige gevolg daarvan was en dat die Afrikaner ruimskoots vergoed het vir enige wanstappe wat hy in daardie tyd geneem het. Watter keuse Du Preez ook mag uitoefen, as die Engelse Oorlog weer deel van die Volk se bewussyn word, is mense soos Max, saam met hulle patetiese Nuwe Suid-Afrika wat so afhanklik is van die Afrikaner, solied in hulle ghwar in.

Met hierdie mot in sy oor, ontvang Max du Preez vroeër vanjaar ’n televisiespan van Carte Blanche wat wil weet wat dink hy van dáárdie musikale fenomeen, De la Rey. Die mot grou en vroetel en vreet. Die Afrikaner hét nie meer helde nie, verduidelik hy. Al vir ’n honderd jaar nie meer nie, as jy vir Mannetjies Roux en Frik du Preez buite rekening laat en húlle was voetbalspelers. Met sulke massiewe ongeërgdheid rangeer hy ’n ontsaglike versameling soldate, predikante, geneeshere, vir Smuts en Verwoerd, skrywers, denkers, uitvinders, ingenieurs – helde, een en elk – na die buitenste duisternis van sy geheueverlies. En die Boere wat nou vra om deur ’n De la Rey gelei te word, is rassiste, beduie hy. Max is bereid om op die waarheid te sit en hierdie onnoselheid voor die kamera kwyt te raak – NET SOLANK DIE FOKUS WEG VAN DIE ANGLO-BOEREOORLOG VERSKUIF. Hy probeer sy ou-ou rook-en-spieëlsslenter. Kom ons dra die gesprek oor na die terrein van rassisme en apartheid. Die hefboom wikkel onder die Afrikaner. Die eenarmbandiet giet uit en giet uit. Alles is hunky-dory; die Kaap is weer Engels. Ons kan met walglike wellus ons vergryp aan S.E.B. en regstellende aksie want… Apartheid!

Maar die invokasie van die towerspreuk word al hoe minder effektief. En hier, daar, hier en daar, oral, begin uitgesproke gedagtes oor die wonder van die Afrikaner se oorlewing na die Engelse Oorlog in ywerige vlammetjies uitslaan. En Max du Preez se mond trek styf binne die lyne van sy baard en – daardie Tourette’s! – hy gryp die eerste petrolkannetjies waarop hy sy hande kan lê en begin vure doodslaan en slaan en slaan totdat die vlamme naderhand soos die hel se inferno self om hom staan.

‘n Russiese toebroodjie in Azanië

Bliksems! En die een vlammetjie wat nou opgewoerts het tot ‘n allerdreigende vuur is een wat al lankal nie meer moes gebrand het nie. Want dit was al geruime tyd wat Dan Roodt – daardie Dan Roodt, Max se Nemesis – geskryf het van Wilhelm Vallentin, die Duitse dokter wat in die Engelse Oorlog deel van die Boeremagte was en wat aangevoer het dat Engelse soldate en hulle swart handlangers soveel as 35% van die Boerevroue verkrag het. ’n Onrustige stilte het daaroor gedaal totdat Loammi Wolf, ’n onbeholpe bondgenoot van Max du Preez, iets bitsigs daaroor te skryf gehad het en ‘n sekere falanks Versteende Verstande oor haar kleinsieligheid gefrons het.

Toe begin die mot weer raas en grou, die Tourette’s skop in, Max gryp die pen. A!, as hy maar net die pen kon terugsuig op een of ander manier in die geel Bic in, dan sou hy maar die mot laat raas het en die Tourette’s maar laat spasmas maak.

Maar, nee, toe trek hy sy pen. Heel bo aan skryf hy: “Laat die ABO met rus.” Die mense dink dit is die titel van sy artikel en dit is ja, maar dit is soveel meer. Dit is ‘n pleidooi, ‘n gebed, imprekasie, smeking… om vadersnaam, moenie oor die Oorlog praat nie. Weet julle dan nie wat julle doen nie? Alles in die Nuwe Suid-Afrika loop dan so volgens plan. Die Afrikaner ken sy plek en weet wat sy funksie is in die Groter Prentjie van ons reënboogland. Hy is gewillig en gedweë die eenarmbandiet. “Apartheid!” en hy gee. Hy is soos— soos ‘n Russiese toebroodjie, om ‘n analogie uit die ghoelag-kultuur te leen.

Dit was eenvoudig, maar helse moeilik, om uit ‘n Siberiese strafkamp te ontsnap. Daar was nie veel in die lyn van doringdraad rondom dit nie. Maar om weg te kom moet jy deur die oneindige ysvlaktes van die Steppe stap. Wanneer ‘n paar taai langtermyngevangenes besluit om dit te probeer, het hulle eers ‘n derde, en liggaamlik swakker, medegevangene oortuig om saam te gaan. Hy was agter sy rug bekend as die “toebroodjie.” Want jy kan net soveel kos saamdra. So, dit is wonderlik gerieflik as 70 kilogram se vleis vir ‘n groot deel van die pad saam met jou loop. Wanneer hy omval, wonderlik, want dan het die twee groter lummels vars vleis om hulle vir die res van die reis deur te sien.

En dit is presies wat die Afrikaner is vir die res van Suid-Afrika: Die toebroodjie om die honger massas te vergesel op pad na die swart werkersparadys van Azanië. Geen swarte hoef opgelei, verantwoordelik, behendig, geduldig, hardwerkend of besorg te wees solank die Afrikaner langs hom is nie. Word die swartmens honger of is hy gulsig vir meer, slag en eet. Die Afrikaner is groot en taai. Dit sal ‘n lang ruk vat om hom te verorber. Maar, en hier wurg die desperaatheid aan Max du Preez se keel, die pelgrims op pad na algehele bevryding gaan van honger omkom as die toebroodjie ‘n entjie met die pad af omdraai en sê hy loop nie verder nie. Maak geen fout nie, die vinnigste manier vir die katastrofe om te gebeur, is om die Anglo-Boereoorlog weer deel van die Afrikaner-bewussyn te maak.

Daarom bid Max hardop op papier: “Laat die ABO met rus.”

Geen vreugde in stilte

Amen. Dis net, die mot hou nie aan knaag in die oortonnel nie. ‘n Literêre verdedigingsaanval kan nie net uit ‘n geïgnoreerde gebed vir ‘n titel bestaan nie. Max sal die Bic moet opwarm. Nou maar goed. Daar was eens ‘n Vrye Weekblad. Max du Preez voel hy kan sy man staan in ‘n debat en hy gaan dit met sulke vinnige omflankingstaktieke en mobiliteit van afleidings en statistieke doen dat geen eenarmbandiet / toebroodjie na die tyd sal huiwer om op bevel te gee en te gee en te gee nie.

Eers moet hy sy kwalifikasie in die debat bo alle twyfel stel. Hy is die kleinseun van twee oupas wat offisiere in die Boeremagte was. Sy groot kinderheld was generaal de Wet. Hy voeg darem haastig by dat daar nog een ander, Koning Moshoeshoe van Basoetoeland, was. (Max is, na alles, nie wit of swart nie maar wit en swart en alles tussen in. Hy is mos alles vir almal en niks vir enige iemand nie.)

Dan is hy reg vir sy groot betoog: Dat die presiese syfer van verkragtings nie bepaal kan word nie. As daar nie 35 persent van die vroue ofte wel, bereken hy later, 38 500 vroue verkrag is nie, is Dan Roodt se stelling “skandalig en verregaande.” As daar net 38 499 vroue verkrag is, lei die leser af, is Max reg en bly die Afrikaner padkos.

Max is vol vertroue dat daar nie grootskaalse verkragtings van Afrikaner-vroue was nie. Hoe weet hy? Nie deur wat geskryf is nie maar deur wat nié geskryf is nie. Hy gebruik ‘n argument uit stiltswye, ‘n efferige filosofiese tegniek wat selde enige naderbetragting kan weerstaan, dit weet hy, maar hy moet deurdruk, moet hy nie? Daarom maak hy baie daarvan dat “gesoute historici soos Pakenham en Hermann Giliomee” “geen melding” van die verkragtings maak nie. Maar sê nou hy gaan blaai agterna deur, sê nou maar, Giliomee se “lywige biografie oor die Afrikaners.” Dan gaan hy besef dat Giliomee net 3 van 666 bladsye afstaan aan die sentrale vormingselement van die moderne Afrikaner: Die verskroeiing van hulle land en die afgryse van die konsentrasiekampe. Stilswye kan nooit harder praat as feite nie en daar is baie getuienis oor hierdie verkragtings. Maar Max het nie brieke nie.

“En, me. Salzwedel,” betig hy in ‘n opvolgartikel in reaksie op ‘n vurige jong verslaggewer wat haar vir hom op skrif vererg het, “soos Dan Roodt en Dries Raath moet jy nog leer dat ‘n mens darem meer as net een hoogs twyfelagtige bron moet hê voor jy iets as evangelie verkondig.”

Dis toe dat kenners toustaan om hom op die smoel te neuk met ritse verwysings na ander bronne wat staaf dat die vernederende, walglike verkragtings van Boerevroue deur die Engelse ‘n algemene afstootlike praktyk was. Hulle gesamentlike mening is dat Max du Preez blykbaar nog moet leer om nie sy betoog te stut met ‘n enkele, tengerige debatstegniek – die argument uit stilswye – nie.

Teen die einde van sy ontstelde betoog het Max du Preez blykbaar heeltemal die gawe van samehangende denke verloor. Hy reken Paul Kruger, M.T. Steyn, De Wet en Koos de la Rey sal ongemaklik in hulle grafte omdraai omdat Dan Roodt en Andries Raath te vertelle het van die Britse soldate se verkragting van Boerevroue. Soos altyd as die mot en die Tourette’s hom pak, kan hy nie ‘n argument deurdink nie. Dit gaan hom verby dat Roodt staan by wat vir die Boerehelde belangrik was: Die vryheid en beskikking oor eie lot van die Afrikaner. Dáárvoor het hulle oorlog gemaak.

En daar’s die vervloekte Oorlog weer.

Om dit weg te doof, om die mot nie langer te hoor nie, moet hy iets sê, enige iets. Toe sê hy maar Moshoeshoe en Adam Kok is sy voorouers.

Die laaste plakkaat

Ou struggle-joernaliste sterf nie, hulle hang net rond waar jonger, slimmer koerantmense goedkoop drank koop.

Deesdae, al wat Max du Preez hoef te doen, is om op die buitekringe van ‘n mediagesprek te staan en wag dat hulle ‘n kodewoord sal sê. Miskien praat ‘n sportskrywer van rugby-“pale” of ‘n verbruikerswaghond sê iets van slag-“pale”. Wie weet? Maak nie saak nie. As iemand in sy omgewing net die woord “paal” of “pale” gebruik, kan Max bewend vooroorleun en sê: “Het ek julle al ooit vertel van die plakkate wat ons teen die pale gesit het in Tshwane, toe nog Pretoria? Dit was met die referendum. Toe weet ons nie of ons die bevolking moet aanraai om ‘ja’ of ‘nee’ te stem nie, toe skryf ons maar op ons plakkaat ‘Ja-nee’.

Vang julle dit? Vang julle dit? ‘Ja-nee.’ Sien, ‘ja’ en ‘nee’, of dan nie ‘ja’ of ‘nee’ nie. En die volgende week, weet julle wat skryf ons toe, luister, dis eintlik baie goed ons skryf toe op die…”

Die jonges knip agter sy rug vir mekaar oog en maak asof hulle die storie, wat hulle al ‘n honderd maal gehoor het en wat om mee te begin nie vreeslik snaaks was nie, hulle regtig kielie.

So in die nagte sit hy in sy studeerkamer en staar na die geraamde paalplakkate. Hy vryf oor sy baard, sy Max du Preez-baard en die hare is yl, grys en bros. Die mot vreet en raas en raas en vreet en vreet in sy oortonnel.

En eendag toe vreet die mot deur die skedel, al langs die binnewand af en, van vooraf, in die brein in. Dit eet die verbinding tussen die lobbe morsaf. A, die saligheid.

“Ja,” sê die een breinlob.

“Nee,” sê die ander.

“Ja-nee,” sê die een weer.

“Die mot,” sê die ander, “dis jammer ons is nie Versteende Verstande nie. Dan sou hy nooit ingevreet gekry het nie.”

“Versteende Verstande,” sê die een. “Daar is iets ergers.”

“Ja-nee,” sê die ander. “Om ‘n joiner te wees.”

En met die laaste stertslag, die laaste stuiptrekking van ‘n mediadinosourus waarvoor niemand meer plek of nut het nie, is dit asof al die donker in die wêreld ‘n stywe kring trek om die kolletjie lig, reg voor in sy bewussyn.

Net dan, asof van nêrens, hoor hy die stemme van sy Ouma Bertie, sy Oupa Johannes Petrus du Preez, sy pa en nog baie stemme wat hy nie herken nie. En hulle praat Afrikaans in ‘n spreekkoor. Op een of ander manier wat net in drome kan gebeur, is dit asof die woorde self in ‘n soort jellie set en dan versteen. ‘n Jong kunstenaar pak die letters op ‘n groot, reghoekige vel papier en trek die buitelyne af en kleur dan binne die lyne met ‘n dik, swaar vulpen in. Hy vat ‘n geel Bic-pen en boor met die punt twee gaatjies in die middel bo en twee gaatjies in die middel onder en ryg blou plastieklyn daardeur.

Hy is fluit-fluit daaruit; fluit ‘n lied oor ‘n generaal wat kom om sy volk te kom lei. Hy kom by ‘n lamppaal langs ‘n besige straat en bind die lyne daarom vas.

Die dinosourus kan nou sien dit ís ‘n plakkaat, ‘n koerant se paalplakkaat. Hy het verwag dat dit ‘n nuwe plakkaat vir Die Vrye Weekblad sal wees. Maar dit is nie.

Die mashoof van die plakkaat is vir ‘n koerant met die naam: “Die Wye Vreesblad.”

Daarop is die woorde geskryf van sy Ouma Bertie en sy Oupa Johannes Petrus du Preez en van ‘n miljoen ander.

Hy lees: “Ag NEE Max,” en maak sy oë toe.

Тепловой

Die eenarmbandiet, ‘n toebroodjie op die Steppe en die baard van Max du Preez 2

Gustav Venter sit in dié tweede aflewering sy ontleding van Max du Preez, skrywer van "die mees onsamehangende rubrieke in die geskiedenis van die Suid-Afrikaanse perswese", voort.

Die bewaarder van die rewolusie

Maar hulle het geëindig, het hulle nie? As daar een iemand is vir wie rewolusionêre sukses te vinnig gekom het, dan is dit vir Max du Preez. Sy toegelate vyftien minute was so bitter gou verby… Een oomblik was hy nog die parmantige jong salm wat stroomop geswem het om sy verhouding met sy plekkie in die land se geskiedenis te konsumeer… en toe, en toe kom ’n magtige, ongeduldige stroom – van agter af, bergop! – en dit spoel oor Max, dit rol en tol hom holderstebolder en hy is net ’n klein stokkie dryfhout op ’n helse groot rivier – wat in dieselfde rigting as hy gaan en nie net word hy – o, die onreg! – nie meer raakgesien of gehoor nie, al sy andersheid het in een oomblik verdwyn, skielik is hy net ’n hooinaald in ’n bliksemse groot mied. Almal dink soos hy en hy dink soos almal. Nou is dit die mense wat soos die Versteende Verstande praat, wat anders is. Die idees van die Vrye Weekblad – of ten minste die herinnering daaraan – is nou geheilig, hoofstroom, ortodoks. Max du Preez, hy met die rewolusionêre ywer en die Max-du-Preez-stylbaard, het konvensioneel geword en vir ’n rebel is dit die dood self.

Nog steeds… ja, dit gaan oor wat jy wéét wat reg is en nie oor die erkenning nie, maar darem… hy sou darem verwag het om deel van die triomfmars te gewees het. Natuurlik wás daar nie so ’n optog nie en hoe onregverdig, hoe onweldeurdag, was dít nie. Want dit is hoe hy in daardie dae van die stuitige Vrye Weekblad-plakkate dit gesien het: So ’n Romeinsestyloptog deur Kaapstad, al met Adderley-straat af, en dan regs, om die Kasteel na die Parade waar ’n jillende skare as’t ware ontbrand in hulle nuwe vryheidsdrif. Heel voor sal Mandela – Caesar! – in ’n strydwa wees, getrek deur ’n wit, ’n swart en ’n grys perd en met Desmond Tutu wat agter hom staan en ’n lourierkransie bo die Heilige Nelson se kop hou. Agter hulle, slegs geklee in verflenterde langbroeke wat net onder die knieë afgeskeur is, kom die Verpletterde Versteende Verstande, die vyande van die nasie – daar is FW en Pik en PW en ’n tjankende Roelfie en al die ander eens selfvoldane lede van die voormalige regime. Hulle strompel en struikel, verwaarloos en verweer, oë wat wild staan in vrees en smeking, hulle arms voor hulle styfgetrek deur die dik kettings wat om hulle rougeskaafde polse vasgebout is en wat agter aan Madiba se strydwa gehaak is.

Agter die Oorwinnaar kom sy Dapper Manne, eers Thabo en Cyril in een strydwa met geel, groen en swart speke, en hulle wuif, vingerpunte na bo en kneukels na buite, vir die aanbiddende skare wat palmtakke voor hulle gooi.

Max was darem beskeie genoeg om te weet dat hy nie in daardie twee opsygesette strydwaens hoort nie, en ook nie in dié net daarna nie; die waens van die volgende stratum helde, die Veertig, om dit met Koning Dawid se triomf te vergelyk, die bende helde: Slovo, Maharaj, Govan Mbeki, Selebi, Sexwale, Phosa, Lekota, Kasrils…

Nee, Max ken sy plek en dit is nie in die eerste paar eskaders strydwaens nie maar, vervlaks, hy hóórt in daardie optog, het dit verdien, hy en die ander liberale blankes wat Afrikaners was in die tyd toe daar nog algemene sekerheid was oor wie die Afrikaners is. Hy en Van Zyl Slabbert en Daling en Eloff en die res van daardie kordaat Dakar-reisigers. Miskien kan hulle tog in so ’n los falanks agter in die stoet kom, amper soos ’n land se hele kontingent Olimpiese atlete wat die stadion tydens die openingseremonie binnekom en vir die skare wuif.

Maar daar was nie plek vir Max en sy baard in die heldeparade, nie regtig nie. So, toe wag hy maar vir die frenetiese wederkerige rugkloppery van die ANC om te vervaag, vir die eerste orgie van selfvoldaanheid om te kwyn, en hy wag vir die klop aan sy deur, vir sy eerste aansig van die presidensiële kavalkade in swart limousines wat teen die randsteen trek, wag vir die statige president om uit te klim om vir hom, Max du Preez met die baard, te kom bedank vir sy heldhaftige deelname aan die vrysetting van die mense van die hele Suid-Afrika. Maar hierdie held was bestem om onbesonge te wees.

Met die stilte van ongesonge ANC-lofliedere wat eggo’s trek in sy ore, moes Max vir homself ’n nuwe rol uitdink. Dit was nie maklik nie want, soos ’n gasmasker in vredestyd, het hy geen nut meer nie. Wie het ’n aanwending vir ’n skrywer van stuitige plakkaatkrete? O, daar was darem die outobiografie om sy aandag af te trek en toe ’n opportunistiese klikboek oor Louis Luyt en daardie opdragwerkie vir die ANC, ’n bydrae tot die samestelling van Turning Points, die herinterpretasie van Suid-Afrikaanse geskiedenis vir skoolkinders waarin hy so verbete probeer het om die Afrikaner weg te skryf. Hy het selfs ’n heel nuwe loopbaan probeer: Groenteboer in die Ficksburg-Rosendal omgewing, bedeel met status as soort van ’n afgetrede politieke ghoeroe. Maar, nadat ’n arbeiderskrisis sy boerdery ontwortel het, het hy na sy ou weë teruggestrompel.

Dis toe dat sy lewe krimp totdat dit inpas in sy studeerkamer, die een met daardie “Ja-Nee”-plakkate teen die muur; ‘n museum vir Die Vrye Weekblad, daardie astrante klein koerant vol van al daardie Dirk Coetzee-stories, gekraaiery oor Piet Koornhof (“Piet is te sexy vir sy volk”, was die plakkaatkreet) en, vervloekte noodlot!, publish-and-be-damned-stories oor Lothar Neethling, ’n mistasting waarvoor miljoene gehef is in hofonkoste, geld wat nóg Max nóg sy koerantjie gehad het en wat toe die tragiese einde van Die VWB was. Hy probeer so hard om die proto-Nuwe Suid-Afrikaner te wees, waar hy nie wit of swart is nie maar wit én swart en alles tussenin. Max du Preez het alles vir almal en niks vir enige iemand geword nie.

Vir die perswese in die land is hy sout wat laf geword het. Niemand weet regtig wat om met hom te maak nie. So dan en wan sal ’n koerant vir hom ’n afgekoude been gooi deur een van sy verontwaardigde meningsartikels te publiseer, maar die suspisie bestaan dat dit gedoen word in ‘n gees verwant aan regstellende aksie. Die koerantbedryf akkommodeer uiteraard deesdae skrywers met laerskoolvlakprosastyl soos Matshikiza, Qwelane, Wyngaard en Jeffreys net omdat hulle nie blank is nie. Hulle kan tog maar vir Max du Preez, uit erkenning vir sy lojale verraad van die Afrikaners, beloon deur hom toe te laat om vir hulle hier en daar ’n ietsie te skryf.

Die ou joernalistieke instink is nog daar… of… nee, dit is nie eintlik nie. Max du Preez is nou nie eintlik ’n joernalis soos ’n joernalis-joernalis nie. (Dis nou nie juis dat hy uitgaan en feite versamel en ontleed en rapporteer nie.) Nee, hy is ’n skepsel van die Nuwe Suid-Afrika se media. Hy is ’n “ontleder” of ’n “kommentator.” ‘n Ontleder/kommentator is ‘n koerantman met te veel ondervinding om koerantwerk te doen, met te veel status om deur nuuswerwing en persoonlike onderhoude besig gehou te word en te veel persoonlikheidswaarde om sy woorde te tel. Max, die kommentator/ontleder, is op ‘n spesifieke, doelvervaardigde kruisvaart. Dink aan hom as soort van die standaardeburo van die Nuwe Suid-Afrika, die sosiale nirvana wat hy en sy koerant, die een met die pittige lamppaalplakkate, help skep het, die land wat soos droë brood voor sy oë en tot sy hewige ontsteltenis verkrummel.

Al hoe meer iesegrimmig, al hoe meer ontgogel deur die minagting waarmee hy opsy geskuif is en deur die ANC se wanprestasie, onttrek hy dieper in sy studeerkamer, sy mausoleum vir die diepbetreurde Vrye Weekblad in, en hy wag dat hulle sal kom, die kader kamerade by wie hy homself met soveel ywer en broederskap ingewerp het, dat hulle kan kom en sit, dat hulle kan praat, dat hy vir hulle kan sê om die geloof te behou. Soms dink hy hy sal vir hulle, selfdwepende swape wat hulle is, die Waarheid vertel; vertel wat die stemme vir hom sê wanneer hy stil is. Maar hy weet hy sal dit nie doen nie en, om brutaal eerlik te wees, hy kan dit nie doen nie want hy is self te besig om die geraas van die mot in die oor te probeer ignoreer. Max du Preez het nie enige geloofsopsies oor nie. Hy móét in die Nuwe Suid-Afrika glo; het so lank daaroor gedroom en daarvoor gewerk, al daardie paalplakkate uitgedink en sy eie mense in die rug gesteek. As daar nie ’n Nuwe Suid-Afrika is nie… maar wag, wag-wag, hy hoef nie eers daaraan te dink nie. Die Nuwe Suid-Afrika, land van vryheid en plek vir almal om die pappot, waar elkeen skrander, sensitief en hardwerkend is, waar almal almal se broer is, daardie Nuwe Suid-Afrika bestaan, dis hiér vervlaks, hier om te bly en Max du Preez is die profeet daarvan en net soos wat hy in ‘n aanval van joernalistieke Tourette’s die skeptici verdryf, het hy ook die taak om die Oorwinnaar se dissipels se morele kompas gekalibreer te hou. Sy deur staan vir die afvalliges oop.

Terwyl hy vir ketters wag om in sy studeerkamer te kom sit waar hy vir hulle kan sê om terug te keer na die ware geloof, tas Max se rustelose oë deur die menings van die dag, soek-soek-soek na die spore van die ontkenners van die wonderwerk van die Nuwe Suid-Afrika, en as hy dit vind in die meningsblaaie van die koerante dan – hy kan dit nie help nie – dan slaan hy toe, dan trek hy daardie ou, welgeslete oranje Bic-pen en hy slaan verwoed om hom heen. As iemand, ’n salm wat nou stroomaf swem teen die stroom van die magtige rewolusie in, die Nuwe Suid-Afrika se waardigheid ontken, dan kan Max homself nie help nie – daar ís nie pille vir sy Tourette’s nie – en hy moet die saak regworstel in die blaaie van die pers. Ongelukkig is hy deesdae soos ’n ou bokser wie se bene planke toe is en wie se tydsberekening oor die muur is. Hy is ’n maklike teiken en jonger, wakkerder, vinniger skrywers slaan hom maklik raak. Maar Max kan homself nie help nie. As hy nie skryf en raas nie, die stemme, daardie waarheid in die nag, sal hom tot raserny dryf. So, hy skryf maar.

Die gevolg is van die mees onsamehangende rubrieke in die geskiedenis van die Suid-Afrikaanse perswese – bewerig in logika, vol onverantwoordelike gevolgtrekkinge en flou toepassings.

En as jy eers iets geskryf het, kan jy dit nie as’t ware óntskryf nie. As hy kon, sou hy. Gereeld. Soos daardie rubriek van hom verlede jaar waarin hy gal kots oor “die blanke gekerm” wat hom “doof maak.” Daarin blyk dit dat hy verbaas en ontsteld is dat witmense kla oor sulke beuselagtighede soos plaasmoorde en die algehele, verpletterende wanbestuur van die land deur swartmense. Swartes kla nie, sê hy, miljoene van hulle kla.(?!) Hy redeneer dat witmense net die reg het om te murmureer as hulle eers kla oor moord op swart mense. Die Afrikaner mag slegs ontsteld wees oor die georganiseerde aftakeling van sy kultuur as hy eers, deur monde van Dan Roodt en Hermann Giliomee, kla oor die miskenning van Zoeloe en SeSotho deur die staat. Buitendien, stoom hy voort, toeskouers by ’n krieketwedstryd het ’n swart speler van Suid-Afrika ’n “kaffer” genoem en dit is baie meer skadelik en onhoflik, lei ons by hom af, as net nog ’n wit tannie wat verwurg word of net nog – gaap – ’n blanke meisie wat deur ’n swart bende verkrag word. Eers as almal seker is dat Ntini nooit weer so getraumatiseer word nie, mag daar bedenkinge uitgespreek word oor die praktyk van rampokkers om wit boere uit te moor.

Onlogies, onsamehangend, ja, maar as die Tourette’s eers sy tikvingers geskaak het, kan hy dit nie keer nie. Hy skryf voor hy dink. By tye grinnik die lesers oor ou Max, trek hulle skouers op en ignoreer hom. Maar soms strompel hy in ’n debat in waarvoor hy glad nie toegerus is nie, soos toe hy met Dan Roodt slaags geraak het en as kampvegter vir die kultuur van Afrika probeer het om ’n saak daarvoor uit te maak dat dit superieur is bo die Westerse beskawing. Roodt het hom met soveel minagting afgestof dat ’n mens sou dink dat dit net ‘n ontleder/kommentator van die onnoselste soort kan wees wat sou terugkeer vir nog. As Max du Preez maar net in sy studeerkamer in kon verdwyn en daar bly. Maar hy kan nie. Hy kan doodeenvoudig nie.

Moenie môre se derde en laaste aflewering in dié reeks misloop nie!

free casino bonus games slots

Die eenarmbandiet, ‘n toebroodjie op die Steppe en die baard van Max du Preez 1

Gustav Venter spreek die laaste woord oor Max du Preez, in 7240 woorde, in drie aflewerings… Vandag plaas ons die eerste aflewering waarin ‘Mad Max’ se voorgeskiedenis behandel word.

Max du Preez wil iets sê en hy gaan dit sê. Eintlik weet hy van beter want hy is in die onlangse verlede al so deeglik afgeransel in al wat ’n debat is. Maar hy kan, hy kán, homself nie help nie. Dit is soos die onwillekeurige gesigspluk van ’n persoon met ’n sekere soort spastiesheid. Dit is asof hy ly aan joernalistieke Tourette’s sindroom wat sy motoriese vaardighede oorneem. Die oomblik wat iemand net lyk of klink of maak of hy skepties oor die Nuwe Suid-Afrika is, dan spring die selfaangestelde bewaker van dié nirvana aan die werk. Hy skryf – tik, eintlik – en dis moontlik dat sy rubrieke en meningsartikels op ŉ stadium logika en struktuur bevat het, maar, nou ja, dis nie meer so nie. In hierdie tyd is emosie belangriker as denke en verontwaardiging gewigtiger as feite. En as daar iemand is met vragte en vragte se emosie en verontwaardiging, dan is dit Max du Preez.

Nee, nie almal sou dink dis nodig om hierdie dinge wat so skroei op sy tong, wat so bewe in sy tikvingertoppies, te sê nie. Maar Max moet praat; móét net eenvoudig woorde rangskik en uitmarsjeer in ’n enkellinie. Want, en hy kan maar net hoop, as hy praat, wie weet, miskien maak dit die gedruis in sy skedel stil.

Die geraas, die geraas! Dis soos ’n duisend kraaie wat op ’n sinkdak trap en krap. ’n Mot in die oor. John Hanning Speke, die ontdekkingsreisiger, het mos eenkeer iewers in Afrika ’n mot in die oor gekry en hoe meer hy hom met sy duim en wysvinger probeer vasgryp het, hoe dieper het die mot in die oorkanaal ingekruip. Dit het die dapper Speke amper mal gehad, kranksinnig van pyn en ’n sekere oervrees want die klank van elke spiertrilling van die insek is versterk omdat dit aan die oordrom geraak het. Elke miniatuur beweging het ’n donderstorting van onontvlugbare geraas en gegrom en geloei veroorsaak. En daarmee saam die yskoue wete dat die brein net millimeters van die mot se geknaag is.

Dit raas. Dit raas in Max se kop maar dit is nie die gekryts van kraaikloue op ’n sinkdak of van ’n mot in die oorkanaal nie. Dit is die geluid van ’n oerwaarheid, van ’n kennis wat hy het, ’n wete wat hy nie eers saggies aan homself wil erken nie. As dit stil is in sy binnekant, dan is dit wanneer dié waarheid keel skoonmaak. En deesdae, iewers in die agtergrond, sing ’n koor, ’n massiewe koor van honderde, van duisende, selfs miljoene, stemme. Hulle sing van ’n generaal wat hulle moet kom lei.

Die skrywer van paalplakkate

Daar was ’n tyd toe Max die stemme nie gehoor het nie; wat die geroesteskarnierklanke van sy eie stem elke ander in sy eie ore verdoesel het.

Wat ’n vuurvreter was ons Max in daardie dae nie, met ’n hart van gesmelte goud vir die verontregte en ’n buik vol suur teen die onderdrukker. A, as die gloriedae van die stryd maar net langer wou hou, net nog ’n dekade, kans vir nog vyfhonderd uitgawes van daardie stuitige klein Vrye Weekblad wat so rojaal vanuit Swede en Brittanje gefinansier is. Hoe maklik was dit nie in daardie dae om die onreg raak te skryf nie! Wit was NP en NP was verstok, onbehendig en vol kleinvrees, die mees verstokte organisasie in die geskiedenis van verstokte organisasies in Suid-Afrika. (Behalwe vir die AWB en die KP en die Volksfront en al die ander regse grotbewonerorganisasies, om nie van die HNP te vergeet nie – maar wie onthou die HNP (die Ha En Pee!) deesdae? – en red nou ’n volk, bring nou helderheid in soveel donkergrysheid van uitgediende, ingeteelde denke, in idees so dof dat die NP se flou lig eintlik blink daarin skyn.)

En daarteen die ANC. A, die ANC! ANC was fier en edel en vol volkshumor, dit was Nelson – Madiba! – en die Moeder van die Nasie met haar vuurhoutjies en halssnoere en dit was entoesiastiese skares en sagmoedige swart massas vol deernis en groot vergifnis en visies van nasiebou… Oliver en Govan en klein Thabo en Chris en Jay en Mac Maharaj wat lyk soos ’n Indiese Kolonel Saunders met daardie winkbroue en daardie spits baardjie. Kerrie! As die NP vaal vleis, rys en aartappels was, is die ANC kerrie, vol skroeiende geure en onuitkenbare smake, anys en knoffel en kadamom-sade en lourierblare, kerrieblare en danja, maar ook marôg en pap en ’n pot vol afval en kalbasse vol suur sorghumbier. Hoe kan hierdie Boerseun, hierdie Max du Preez, dit weerstaan? Die NP was so, so… so wit, as die lesers nie verkeerd sal verstaan nie, so smaakloos, en die ANC so vol kleurryke en geurige beloftes.

Om darem so aan die opmarsjeerkant van ’n rewolusie te wees! Sê wat jy wil, dit is anders, baie anders vir ’n Boerseun, ’n Du Preez, om met soveel ywer deel te neem aan ’n anti-Afrikanerrewolusie. Anders? Natuurlik, want andersheid is ’n belangrike element in Max se siening van homself. Hy het lankal geleer dat daar ’n uitsonderlike glorie in andersheid is. As jy wil hê mense moet oor jou praat – en hoe lekker is dít nie? – dan is dit belangrik dat jy anders is. Nie ’n frats nie, hoor. Net anders. Hoe om dit te verduidelik?. Anders, maar nie ’n frats nie is… dit is soos sy… baard!

Max du Preez se baard is anders. Nie uitspattig of fratsagtig nie, net anders. Dit is nie so ’n politieke bokkie soos wat Smuts, Hertzog en nou ook Mbeki het nie. Net so is Max ook nie ’n politieke dier in ’n bepaalde kamp nie; hy beweeg oor grense, soos ’n reuk, en oral waar hy kom, is daar iemand wat in die lug snuif en hom herken. Sy baard het ook nie die sluwe, kinderbybelduiwelswier van Maharaj of Jay Naidoo nie. Syne is eerder ’n opregte baard want Afrikanerstylintegriteit is so deel van Max as wat klipkoppies en grys bossies deel is van die Karoo. Maar darem nie boers nie, nie so ’n harige borslap soos President Brand of Piet Joubert of selfs die Ajatolla Khomeini s’n nie. Max se baard is so ’n presiese een, omlyn die kakebeen en trek ’n netjiese muilband om die mond. Eintlik het dit nie baie hare nie. Wys jou hoe baie met hoe min gedoen kan word. Soos die regte woord op die besliste oomblik. Dis hoe sy baard is. Dit is nie vergesog om te dink dat daar eendag van ’n Max-du-Preez-stylbaard gepraat sal word nie. Stylvol maar opreg.

Styl en opregtheid. Daar’s nou vir jou twee eienskappe wat jy nie in lyn kan bring met die Versteende Verstande van die verlede nie. Vreemd hoe die Nasionale Party hulle politiek sonder gesigshare bedryf het. Malan, Strijdom, Verwoerd, Vorster, Botha, De Klerk – almal sorgvuldig skoongeskeer, so al asof hulle hulle sluheid reg in die publieke oog wou versteek. Sluheid? Hmm. Nee. Nou goed, nie slu nie. Sluheid impliseer verbeelding en niemand sou die Natte van verbeeldingrykheid beskuldig nie. Verkramp. Verstok met versteende verstande. Versteende Verstande. Dis hoe Max aan hulle dink, mense wat in een of ander evolusionêre fase gefikseer het, waarskynlik in ’n versamelaar/jagter-era waar die oorlewingsdrang allesoorheersend was, toe die veg-of-vluginstink die basiese emosie was. Veg en as jy nie kan wen nie, vlug! Vlug in die grot in, die takkraal in, in die getalsterkte van die grotbewoners in. Of, as jy middeljarig en verstok is, ’n Versteende Verstand is, dan vlug jy in die laer in, agter die pantser van jou wit vel in. Dit is wat hulle sterk gemaak het, hierdie verbete verbeeldingloosheid, hierdie versteende verstande met ontsapte breinare waardeur geen oorspronklike gedagte kon beweeg nie.

Dit was hierdie ingelaerdheid wat die bevryders se opmars vir so lank gestuit het. Iemand moes die waagmoed – om nou P.W. se gepatenteerde term te gebruik – hê om in die bedompige grot in te gaan, die Versteendes aan die baard – maar baarde het hulle mos nie – aan die los nekvelle, dan, te gryp, as’t ware, en om hulle uit te sleep waar die orkaan van die geskiedenis hulle kon omwaai. Iemand moes teen hulle opstaan om hulle te verslaan en as hierdie iemand ’n presies gekapte stylvolle baard het, nou ja, kom die tyd, kom die man. En jong Max du Preez rys op met sy gekose wapen in die hand – ’n pen.

Dat die pen magtiger as die swaard is, dít glo hy, maar in sy verbeeldingwêreld is dit letterlik so. Hy sien homself, ’n kwasi-sosialistiese William Wallace (met ’n Max-du-Preez-baard) uitgerus in ’n rooi T-hemp met ’n swart vuis daarop en bandeliere kruis en dwars, Che-styl, daaroor. Onderaan dra hy ’n Skotse rokkie – nee! –eerder ’n Afrika-kulturele herinterpretasie van die kilt; in sy ensemble het hy ’n velromp, soos Hoofman Tshwane s’n, aan, saam met mynstewels. Sy rewolusionêre baard, die Max-du-Preez-stylbaard, is net so effens langer sodat dit bietjie woes kan staan in die warm wind van die stryd. Hy staan so daar teen ’n bultjie uit en gluur na die aanploeterende horde Verwoerdiaanse Versteendes, elkeen van hulle styf in swart pakke en wit hemde en smal, donker dasse, die volle Broederbond uniform, en die ringkoppe dra sulke smalrand Homburg hoede, die soort wat John Vorster altyd so beleef getiep het in die rigting van die pers. En hy kyk hulle in die gesig, net hy, jong Max du Preez en in sy hande het hy ’n enorme pen so groot soos ’n dubbelhand Claymore swaard. Hierdie pen is ’n gewone balpunt – niks so aanstellerig soos ’n Parker of ’n Montblanc vulpen nie – ’n goeie proletariese Bic balpunt, die geel soort met die blou doppie, die ronde gaatjie in die sy en die spits punt met die blertsie donkerblou ink op die balletjie – ’n joernalispen! Hy swaai dit in wye, venynige sirkels voor hom, kletter die Versteende Verstande om maar hulle hou aan voortploeter in so ’n meedoënlose pas, een swaar voet na ’n ander en aan en aan en aan. Maar Max swaai sy pen, steek, dryf terug, kap, man-alleen, ’n verwoestende vestingheld teen ’n horde nasionalistiese Orks.

Diep asem. Wag. Max is genoeg van ’n letterkundige om te weet dat ’n metafoor ’n toepassing moet hê. Die held met die reusepen, ja dit is ’n opwindende beeld, maar hoe lyk dit in die regte wêreld? Die pen is magtiger as die swaard. Die pen is ’n tikmasjien, ’n woordverwerker, ’n bladuitleg en gewaagde inhoud. Die pen is ’n koerant, onafhanklik, op die spits, kloekmoedig. Die pen is… die pen is Die Vrye Weekblad.

Ja, Die Vrye Weekblad met sy parmantige paalplakkate. “Ja-Nee!” in kommentaar op FW se referendum. Kyk net, kyk net hoe pittig, so vol dubbelsinnige pret maar ook so vol regverdige gebelgdheid, so ’n kort, hewige uitblaas van die asem, vol aangeplakte geduld en winkbroue wat lig in die rigting van die remskoene en hulle kortsigtigheid. En in opvolg – maak reg hiervoor, dit is regtig baie goed – in opvolg ŉ plakkaat wat sê: “Ag nou ja!” Sien, sien, sien. Dit sê alles. As daar dan nou ŉ referendum moet wees, diep sug, nou goed, stem dan maar “ja.”

Those were the days, my friend, we thought they’d never end…

Lees môre verder aan aflewering twee: Die bewaarder van die rewolusie

сканер автомобильный

Hoekom ek weier om om verskoning te vra

Jon Qwelane is een van daardie arrogante, irriterende swart rubriekskrywers: ‘n regstellende-aksie-aanstelling met ‘n middelmatige skryfstyl en dowwe politieke en sosiale visie. Iets waaroor hy voortdurend teem is die gebrek aan “transformasie” wat hy aan ‘n gebrek aan berou by die Afrikaner toeskryf. Ek voel ons moet hom reghelp:

Ja, ou Jon…

Ek verstaan uit dít wat jy skryf dat jy wil hê ek, omdat ek blank en ‘n Afrikaner is, berou moet toon omdat my voorvaders joune onderdruk het. Ek sien nie dat julle om verskoning vra vir Bloukrans nie en daarom sal ek nie om verskoning vra vir Sharpeville nie. (Buitendien, júlle was die aggressors in Sharpeville. Miskien het julle nou al geleer dat as julle ‘n beter gewapende groep vaskeer en (A) hulle vrees vir hulle lewens en, (B) hulle het geen ontsnaproete nie, gáán julle seerkry.)

Boonop sien ek nie hoekom ‘n volk om verskoning moet vra omdat hy ‘n ander beskerm, opgehef, opgevoed en versorg het nie. Daar ís wel leiers wat hulle landgenote opregte berou skuld oor die ongevoelige en selfsugtige manier waarmee hulle oor hulle geheers het. ‘n Kort lysie sluit in: Nkrumah, Amin, Bokassa, Kaunda, Mugabe, Machel, Mobutu, Kabila en Arap Moi, almal van hulle pikswart. Kyk liewers of jy uit húlle ‘n belydenis kan wurg voordat jy verder van my verwag om om verskoning te vra vir die skole, universiteite, hospitale, howe en werksgeleenthede wat ons vir julle gegee het. En onthou om hulle skuld op die res van die bevolkings van hulle lande te projekteer. Ek bedoel, as jy verwag dat ek askies moet sê omdat Hendrik Potgieter klonkies gejag het, moet jy seker van die gemiddelde Oegandees verwag om berou te hê dat Big Dada Idi Amin ‘n beduidende hoeveelheid van sy politieke opponente geëet het. Of laat ‘n verorberde Oegandees jou koud?

Natuurlik is meeste van hierdie velgenootleiers van jou nou al stokoud, verdryf of oorlede. Jy sal sukkel om enige toegewings of belydenisse uit hulle te pers. Miskien sal jy dááruit ook iets leer: dis volslae geklikheid daarvan om afstammelinge verantwoordelik te hou vir die sondes van hulle voorsate. Geen mens kan instaan vir enigiets waaroor hy geen beheer gehad het nie. Géén mens kan ‘n ander blameer vir iets wat gedoen of gesê is nog voordat hy gebore is nie. Dit is nie reg nie.

Jy het ook nie die reg om ‘n oordeel oor enigiemand te vel as jy nie konsekwent in jou verontwaardiging is nie. Jou geloofwaardigheid as regter hang daarvan af. Jy wil hê dat die Afrikaner kollektief beboet moet word vir gebeure wat eeue gelede plaasgevind het. Ek sien nie dat jy by Italië aandring vir skadevergoeding vir die Jode wie se voorouers deur die Romeine in 70 n.C. aangeval en uitgedelg is nie. Ek kom ook nie agter dat jy die Arabiere aansê om te bely dat hulle Spanje vir honderde jare beset het nie. Jy is nie eers vir hulle kwaad omdat hulle meer as ‘n miljoen Europeërs ontvoer het om as galeislawe te gebruik nie. Dan praat ons nie eers daarvan dat jy nie lang rubrieke skryf om die Britte te berispe om die Afrikaner te vergoed vir die onregverdige en genadelose aanslag op die Boere in die oorlog van 1899-1902 nie.

Gits, jy bied nie eers namens jou volk aan om Bennie Alexander se voete te was en om vergifnis te pleit omdat jou voorouers syne, die Hottentotte, verdelg het nie. En ek sien nie dat jy die Zoeloe-volk se las opneem om berou te wys vir die manier waarop Sjaka honderde duisende (swart) mense uitgemoor en miljoene verdryf het nie. Voordat jy nie bestendig is in jou woede oor ál hierdie vergrype nie, kan ek jou nie ernstig opneem nie.

Dat jy jouself wel as beoordelaar ernstig opneem, is duidelik. Dit is net nie ewe duidelik wat jy dink is die morele podium waarvan jy geregverdig is om hierdie Afrikaner-berou te eis nie. Jy kan jou nie eens op die Bybel beroep nie. In die Skrif word baie meer klem gelê op vergifnis as op belydenis. Die Bybel het ook ‘n weersin daarin dat daar met gelaaide skale geweeg word. Wat reg is vir een moet reg wees vir die ander een en ons weet dat dít nie ‘n oorweging is wat enige indruk op jou maak nie.

Wat jy wel sal moet oorweeg, is dat ek weier om verskoning te vra vir enigiets wat gebeur het voordat ek gebore is. Persoonlik het ek nog nooit enige swartmens doodgemaak, beledig, verkrag, verstoot of besteel nie. Ek het wel met groot ywer aan voedingsprojekte, opheffingskema’s, opvoedingsveldtogte en opleidingspogings deelgeneem, alles om arm swartmense te probeer help om ‘n beter lewe te hê. As dít ‘n sosiale sonde was, nou ja, dan is ek rêrig, êrig jammer daaroor.

Ek weet dat híérdie jammerwees jou nie regtig bevredig nie maar kom ek en jy, ons manne, kom ons praat kaalkop die waarheid met mekaar: Ons al twee weet hoekom jy régtig wil hê ons moet so berouvol wees. Dit is omdat jy iets van ons wil hê, iets wat jy en jou rasgenote nie het nie; nie bloot welvaart nie maar die vermoë om welvaart te skep. Jy weet dat julle nie deur militêre druk of selfs deur politieke maneuvers ons kan verplig om aan te hou om vir julle te gee wat julle nie verdien nie. Al hefboom wat julle het om dit uit ons te wiggel, is om ons gewetes te manipuleer. Wel, my gewete is skoon. Dit kan nie verder gerangeer word nie.

Jy sal nou wil weet hoe my gewete skoon kan wees as ek wél geleef het in die jare van apartheid en dat ek en my volksgenote wél in verkiesings en referendums van die tyd gestem het om apartheid in stand te hou. As jy moet weet, dit is omdat ek groot gemaak is met die gedagte, gevorm deur drie eeue se waarneming en belewenis, dat swartmense van Suid-Afrika nie die kulturele of administratiewe vermoëns het om ‘n moderne land te bestuur nie. Later het ons skuldig gevoel oor dié gedagte maar nou, na dertien jaar van swart wanbestuur in Suid-Afrika, moet ek erken: my voorouers was reg. Swart bestuur van ‘n multikulturele land kan tot net een uitslag lei en as jy nie weet wat dit is nie, kom ek gee vir jou ‘n paar leidrade: Somalië, Ghana, Sierra Leone, Rwanda, Oeganda, Zimbabwe, Angola, Kongo, S.A.R., Nigerië, Burundi, Tanzanië, Ivoorkus…

Ek weet dat jy die onderdrukkers en verwoesters van hierdie lande nie verkwalik nie. Hulle berou het vir jou geen waarde nie want daar is vir jou geen materiële voordeel in nie. Ons Afrikaners se gebrek aan berou is vir jou en jou rasgenote ‘n katastrofe. Julle beskuldig ons van “blanke superioriteit.” Blanke meerderwaardigheid is nie die probleem nie; swart minderwaardigheid ís. Net soos wat ons julle nié kan verkwalik dat julle as rassegroep nie oor ‘n hoë gemiddelde IK, ‘n instink vir struktuur en ‘n besondere werksywer beskik nie, kan julle dit nie teen ons hou dat ons wel daarmee bedeel is nie. Teen hierdie tyd hyg jy oor “rassisme”, maar jou geveinsdheid oor rassisme beïndruk my geensins nie. As jy wil weet hoekom ek só sê, kom ek gee vir jou nog twee leidrade: swart ekonomiese bemagtiging, regstellende aksie… Jy, besondere pot wat jy is, moet my nie ‘n swart ketel noem nie.

Al sou jy my só noem, jý weet dat die Afrikaner deur sy geduld en harde werk en skranderheid homself uit die as van neerlaag opgehef het om ‘n welvarende land met ‘n gesofistikeerde ekonomie te bou tot voordeel van almal wat daar bly. Hoekom, al kan julle die Afrikaner dit nie nadoen nie, is julle vir ons kwaad daaroor?

Dat julle ons wel daarvoor die skuld gee, het ‘n bepaalde implikasie. Julle verwerp ons en daarom sal ons gaan, nie na Europa of na die Antipode nie, maar na ‘n afgebakende deel van hierdie land waarop ons volgens die gemenereg en internasionale regspraak geregtig is. Saam met ons gaan die vrede, voorspoed en orde wat ons bygedra het tot die groter Suid-Afrika.

Maar moenie ontsteld wees nie. Ons sal julle vergewe daarvoor. As julle mooi vra.

Wie wil ‘n Afrikaan wees?

Dit was nog altyd harde werk om ‘n Afrikaner te wees.

As jy nie besig is om ‘n bestaan uit die knelgreep van ‘n taai wêreld te skoffel nie, wil die Engelse daardie selfde land van jou wegvat. Net wanneer jy hulle ten duurste omseil het, moet jy miljoene ongeskoolde Inboorlinge se welstand op jouself neem en, al hef jy hulle op tot die hoogste standaard wat hulle soort nog ooit gesmaak het, kryt die onkundige buitelanders jou uit omdat hierdie Bantoes nie in ‘n ommesientjie ryk, slim en gelukkig is nie. As jy dan die land uit radeloosheid vir hierdie Inboorlinge gee, neul en kerm hulle een stryk deur, roof en plunder jou amptelik en nie-amptelik en hou nooit op om vir jou die skuld vir hulle gebreke te gee nie.

Maar as jy dink dis moeilik om een van Die Uitverkore Volk te wees, die troos – vir wat dit werd is – is dat dit oneindig moeiliker is om ‘n blanke sosiale liberalis in die Nuwe Suid-Afrika te wees. Hierdie selfhatende witnerwe, om ‘n uitdrukking van Scott Burnett vry te vertaal, sien deesdae in afgryse hoe hulle hele ideaalstelsel voor hulle oë verkrummel. Dit is net hulle verstommende vermoë om wegkruipertjie met die werklikheid te speel en hulle hardnekkige geneigdheid tot selfbluffery wat hulle enigsins soggens in die ruïnes van hul Nuwe Suid-Afrikaanse utopie laat opstaan.

Na hulle die kranklike Nasionale Party in 1994 bygestaan het in dié se begeleide selfmoord, was die liberaliste so seker dat dit die begin van ‘n splinternuwe goue era in rasseverhoudings sou beteken. Ons almal – wit, swart en tussenin – sou soos duisende, soos miljoene, Von Trapp-kindertjies, aangetrek in hempies en broekies van gordynmateriaal, hand-aan-hand, die minlike Mandela heel vooraan, oor die groen heuwels, die wasige lig binne na die land van eindelose glimlagte huppel. Vir die liberaliste was alles so eenvoudig: Nadat die skeidings en beperkings van apartheid afgetakel is, sal ons almal uitvind dat ons eintlik – behalwe vir ‘n paar onbenullige kroeshaartjies en ‘n sonsensitiewe vel hier en daar – net dieselfde is. Noudat daar nie meer ‘n doringdraad tussen ons is nie, gaan ons almal uitvind ons hóú van mekaar en ons gaan so kuier, so opmaak vir verlore tyd, dat die lewe in die Nuwe Suid-Afrika net een, nimmereindigende karnaval sal wees.

Die karnaval, tot die liberalis se frustrasie, het toe nie sonder meer en betyds afgeskop nie. Na die wittebrood, omtrent die tyd wat Mandela uitgeskuif is om sy jare uit te leef as lewenslange bevrydingsikoon emiritus en stuitige kwinkslaer, het die swart Von Trappies hulle handjies warm gevryf en met onbeteuelde gulsigheid ingedons om – amptelik of nie-amptelik – hulleself te help aan die rykdom van die land. En, omdat hulle instinktief en met rede geïntimideer is deur die skrander, taai, vindingryke Afrikaner, het hulle hom probeer afkamp met ‘n swetterjoel rassistiese wette en ‘n uitgebreide veldtog van leuens oor die Afrikaner en sy geskiedenis. Selfs hierdie kampanje, het die liberalis geredeneer, sou maar net ‘n hikslaggie gewees het in die N.S.A., as die Afrikaner maar net op sy rug wou rol soos ‘n klein hondjie wat homself natpiepie uit dankbaarheid dat die A.N.K. sy magie kielie terwyl hulle sy werk vat, sy plase onteien, sy land verniel, sy vrouens laat verkrag en sy kinders laat vermoor. Om Vadersnaam, d.w.s. in die naam van die Heilige Madiba, kan die Afrikaner nie maar net verdwyn nie!

Toe hulle besef die kulture van Afrika en die Weste gaan nie soos twee lou strome water vanself saamvloei om een snoesige, eiesoortige kulturele identiteit te vorm nie, het die liberaliste besluit dis tyd om prakties te raak. As die ronde wit gat verseg dat die vierkantige swart pen daarin sal pas – en laat dit klink soos wat dit klink – dan is dit tyd om ‘n bliksemse groot hamer te vat en om dit daarin te foeter. ‘n Intensiewe mediaveldtog was die werktuig van keuse vir die liberalis: Die mense moes net “meer leer van mekaar se kulture” en dan sal wit minder wit word en swart minder swart. Al wat sou oorbly sou ‘n glorieuse Nuwe-Suid-Afrika-grys wees, ‘n land met volmaakte rassesimmetrie, ‘n soort Blingola vol gebalanseerde gee en neem. (Die blanke gee en die swarte neem.) Die idee was om elemente van een kultuur oor te dra op die ander.

So is die Engels-Afrikaanse leksikon uitgebrei met sulke Afrika-juwele soos “yebo”, “amabokoboko”, “Bafana bafana”, “tata ma chance”, “ubuntu”, “shozoloza”, “Mzanzi”, en “Sho’t left”. Ons is vergas op Mozart se Towerfluit waarvan die stel ‘n mynkampong vol koorlede in rubberstewels is en Bizet se Carmen het sommer Xhosa in die mond gekry in ‘n vollengte fliek, Carmen u Khayalitsha, wat die liberale resensente die soort hyggeluide laat maak het wat vir die klankbaan van ‘n pornofliek gebruik kan word. Maar hulle beste pogings ten spyt – Mozart het nie vir Mandoza van die Sowetan se vermaakblaaie verdryf nie en die halsstarrige Afrikaner luister Laurika, Theuns, Kurt, Matthys en het van Steve Hofmeyr die grootste liedjiesmous in Suid-Afrika gemaak. Yster en klei. Olie en water. Die kulture van die Weste en van Afrika méng nie.

Selfs wetgewing om die Afrika-kultuur kunsmatig oor te plant, het nie gewerk nie. Al wat blanke kinders in gemengde skole van die Afrikaan se kultuur geleer het, is dat jy moet skerp kyk of jy word gelem. Dié skole het ghetto’s geword wat, behalwe vir die skooldrag, lyk soos die ergste buurtes in Harlem, New York. Die Afrikaner-jeug het heeltemal eiehandig verbete sosiale rassiste geword en die “k-woord” en sy ietwat ligter nefie, die “h-woord” herontdek.

Baie sosiale liberaliste het teen hierdie tyd bes gegee. Maar daar is nog ‘n paar hardnekkiges wat nie rus vir hulle siele sal kry nie. Hulle het die aanslag verskuif van die wetgewende en die kunsterreine na die metafisiese. Deesdae vestig hulle hulle hoop op die filosofies-volkekundige blink idee dat ons almal Afrikane is. Van bo in die Noorde tot diep in die Suide van Afrika is ons – velkleur, watse velkleur? – almal net dieselfde! As ons dít net in onsself kan ontdek, is die kind se naam Witwillem – oftewel Witsipho. Ons almal – wat dieselfde is – is anders as die mense van Europa, Amerika of Asië. Hier het ons almal dieselfde kultuur – wat toevallig die kultuur van Afrika is of hier ooit ‘n witmens op die vasteland was of nie. Al wat ons moet doen is om hierdie Afrikaan-wees in onsself te ontdek.

Ja… maar hoe? Kultuur is nie net ‘n opvoedingsproses van ‘n paar dekades nie, dit het ook ‘n eeuelange geskiedeniskomponent en ‘n genetiese bydrae van duisende jare. Die liberalis wil hê ons moet dít wegwens. Soos wat Nataniël die manlike bevolking ‘n dekade gelede in ‘n De Kat-advertensie aangemoedig het om in aanraking met hulle “vroulike kant” te kom (“koop net die blêrrie tydskrif!”), wil die liberaliste hê ons moet ons Afrikaan-wees ontdek. Die Bybel sê wel dat die luiperd nie van kolle en die Ethiopiër nie van vel kan verander nie, maar die liberalis, soos altyd, is doodseker hy weet van beter.

In ‘n opstel in Rapport, in ‘n verkorte weergawe van ‘n Woordfees-toespraak, beduie ene Rudi Buys, ‘n jong kanon van die sogenaamde “Afrika-Afrikaan-inisiatief”, ‘n ween-in-jou-hande, sosiaal-liberale organisasie uit pienk Stellenbosch, ewe kordaat hoe maklik dit is om van ‘n Wes-Europese kultuur oor te slaan en ‘n Afrikaan te wees. Sy preutse lessie bestaan uit meer politieke korrektheid as gestruktureerde denke, meer sosiaal aanvaarbare vlerkslepery as logika en uiteindelik verteenwoordig dit ‘n resitasie van snoesige liberale formules waarvan die logiese uiteindes nie deurdink is nie. Die liberale sosialis het nog altyd ‘n ongeërgde verhouding met die waarheid gehad. Feite word gesien as onbeskof en eerlike geskiedenisvertelling druis teen hulle vertroetelde ideologieë in. Daarom is dit ironies dat een van die benaderings waarop Buys aandring, ‘n nougesette onderwerping aan die waarheid is.

Hierdie aandrang verskyn ‘n paar paragrawe voor sy – eintlik irrelevante – vertelling van ‘n wit-en-swart vergadering waar planne bespreek is om die herdenking van 16 Junie te vier. Hy onderskryf die populistiese maar valse siening dat Soweto-dag herdenking werd is omdat bloeddorstige regeringsmagte ‘n hele groep spelerige jongmense voor die voet sou afgemaai het. Dié perpetuering van ‘n nasionale mite bring vir Buys wel persoonlik nader aan sy ideaal van kuluuroorlopery, maar hierdie soort onverantwoordelike Afro-sosialistiese propaganda gaan die kulture van Suid-Afrika net nog verder van mekaar verdryf. Soos wat Paul Gallico van jeug gesê het, sal die waarheid uiteindelik gedien word.

Die res van sy selfvoldane voorstelle sluit in dat ons vir mekaar stories van Afrika moet vertel, aktivisties moet optree (alhoewel die agterdog bestaan dat die aktivisme van, sê nou maar, die Boeremag, nie Buys se Afrikaan-weestoets sal slaag nie.) Ons moet onsself vereenselwig met die Nasionale Party se verraderlike oorgawe of, soos hy dit stel, “die geskiedenis van bevryding in ons land”. Ons moet godsdienstig wees want daar is “’n groot plek in die hart van Afrika” vir godsdiens. En ons moet nuuskierig wees oor die Soedan en Senegal. Maklik, nè!

Maklik op die oog af of nie, Buys se stelsel is verbluffend weens die onsinnigheid daarvan. As jy daarvan hou om op die ritme van tromme te beweeg, staaf hy, is jy ‘n Afrikaan. Vermoedelik maak dit van Japanners, Argentyne en Amerikaanse Inboorlinge ook Afrikane. Buys wil hê dat jy van Afrikakuns moet hou. Hou my dan buite rekening. Ek is dan een van daardie onsensitiewe Europeërs wat Rembrandt en Van Eyck bo stokfiguurtekeninge en naïewe blokke helder kleur verkies.

Sy beklinkende vereiste bêre hy vir ‘n afsonderlike paragraaf waarin hy vertel hoe hy en van sy swart kollegas almal pap en vleis ingeskep het by ‘n restaurant en toe daaroor gelag het. Sien, sien!: Pap en vleis is die kos van Afrika en as jy van pap en vleis hou, is jy ‘n ware Afrikaan. Hierdie sillogisme raak gou buite sy beheer. Ek het al in verskeie koffiewinkels gesien hoe Zoeloe- en Basotho-mense vir hulleself koek en koffie bestel. Dit maak dan vermoedelik van hulle Europeërs want koek en koffie is kennelik Europese spyse.

Tog is dit nie bloot die swaksinnige vereistes wat Buys aan Afrikaan-wees stel wat opval nie, maar die vereistes wat hy verswyg omdat hy óf nie daaraan gedink het nie óf wat hy, in beste sosiaal-liberale styl, probeer wegwens.

Vir Rudi Buys om ‘n ware Afrikaan, ‘n ware inboorling van Afrika, te wees, sal hy moet begin deur van sy IK te ontlaai. Buys, neem ek aan, is ‘n gemiddelde blanke en volgens elke verantwoordelike wetenskaplike studie het die gemiddelde blanke in Suid-Afrika ‘n IK wat dertig punte hoër is as die gemiddelde swarte, die Afrikaan, s’n.

Hierdie Afrikaan het ook ‘n gans ander godsdiens, deurtrek met bygelowe en vrees vir nors, ontslape voorvaders. Vir die Afrikaner om te ver-Afrikaan, sal hy van sy Christelike geloof of, deesdae, helaas, sy sekularisme afstand moet doen. En as hy, getrou aan die aard van die Afrikaner, dit met groot ywer en entoesiasme wil doen, sal hy die wonderlike wêreld van toordokters en selfs moetiemoorde moet ondersoek. Rudi Buys eerste, sê ek.

Maar die Rudi met sy nuwe godsdiens sal, terwyl hy op sy bed –– wat op bakstene staan om die tokkelos te fnuik – lê en hierdie dinge bepeins, ook moet besef dat hy sy verhouding met sekere lewenselemente sal moet aanpas om ware Afrikaan te word. Sy verhouding met diere, byvoorbeeld, sal oorgedoen moet word. Ware Afrikane het byvoorbeeld ‘n voorliefde om bulle te martel totdat hulle van wilde vrees bulk. Hierdie praktyk is onlangs met meewarigheid en groot drif verdedig deur ‘n vooraanstaande swart joernalis wat sy kop skud vir die wittes wat nie meedoen daaraan nie. Swart plaaswerkers in die Vrystaat en elders is berug daarvoor dat hulle gaande is oor babahondjies maar, sodra die arme dingetjie eers tande wissel, word die dier verwerp en verwaarloos.

En wat van urinering en ontlasting? Hierdie liggaamlike funksie is ‘n heel natuurlike een vir die Afrikaan en hy sien geen rede dat dit in privaatheid moet geskied of agterna bedek moet word nie. Een van die ontnugterende oomblikke van my lewe was toe ek ‘n gegoede swart vrou by ‘n besienswaardigheid in die Clarens-omgewing sien hurk het by ‘n hekkie waar sy ‘n groot stomende bol agtergelaat het. Haar swart geselskap het blykbaar niks vreemd in haar daad opgemerk nie maar ons wat, in meer as een sin, aan die verkeerde kant van die heining was, moes kies of ons ons asems sou ophou en versigtig daaroor trap en of ons maar oor die draad sou klim. Net verlede week sien ek ‘n swart skoolseuntjie wat met ‘n aura van groot verligting by die laerskool se hek staan en urineer. Die skool was besig om uit te kom en die ander leerders het eenvoudig net vir hom so ‘n bietjie ruimte gegun en om hom geloop sonder om enige noemenswaardige afkeur in sy gepiepiery te wys. Pis en skyt voort, Rudi Buys, as jy eenvoudig net ‘n Afrikaan móét wees.

En dit hou nie by die nat en die onwelriekende op nie, moet Rudi Buys weet. Die Afrikaan het ook ‘n geheel en ander instelling op geslagsgemeenskap. In die Afrikaner-kultuur, met sy taboe’s en sin vir privaatheid wat op Judeo-Christelike beginsels geskoei is, is veral die vrou se liggaam ‘n heiligheid wat gekoester moet word en waarmee gemeenskap net behoorlik binne die huwelik kan plaasvind. Ontrouheid is steeds ‘n afgryslike maatskaplike wandaad en omgang met minderjariges is een van die beperkinge wat selfs deur sosiaal-liberale dwalers soos Rudi Buys onderskryf word.

Die Afrikaan dink heeltemal anders oor seks. In baie Afrika-gemeenskappe neem ouer mans die verantwoordelikheid op hulle om jong meisietjies, sommige so jonk as twaalf, seksueel touwys te maak. Vir hierdie meisietjies is daar prestige in hierdie geslagtelike opleiding. In sekere dele van Lesotho is daar ‘n speletjie waarin tien- en elfjariges volwasse gedrag naboots. Dit sluit seks in. Partykeer dring ouer seuns dié gespelery binne. Ten minste een waarnemer, Vettorino Otto, skryf die hoë voorkoms van VIGS onder jong kinders in die omgewing aan dié vermaaklikheid toe. Maar Rudi Buys kan nie, mág inderdaad nie, fout vind met dié speletjie nie. Dit is kultuur. Afrika-kultuur. Net soos wat vroulike besnydenis nie onbekend is aan die kultuur van Afrika nie.

Dit is nie net vrouens wat in die kultuur van Afrika besny word nie. Miskien sal Rudi Buys in sy kulturele ywer daaraan dink om ‘n tipiese inisiasieskool, ryk in Afrika-tradisie en -kultuur, by te woon. En wanneer hy wydsbeen by die huis op sy bed-op-bakstene lê, kan hy dalk van die ander verskille tussen die Afrikaner- en die Afrika-kultuur oorweeg. Want die Afrikaner en die Bantoe kan mekaar nie vind in hulle opvattings oor sulke fundamentele sake soos geweld, oorheersing, regering, familie, verantwoordelikheid, regte en vooruitgang nie. Miskien sal hy eerlik genoeg wees om te erken dat die twee kulture langs mekaar kan leef maar nooit deurmekaar nie. En terwyl hy Westerse antibiotika inneem om die wreedheid van die geroeste lem se snit te verlig, sal hy miskien besef dat kultuur dieper as die vel lê.

occasion headbands прокурор Фильчаков

Apartheid maak alles reg

Forest Gump kon die presiese dag – sy eerste skooldag – onthou wat hy die “soetste, die allerpragtigste naam in die hele wye wêreld” gehoor het: Jenny. Daar is min ooreenkomste tussen Forest Gump en Charles Nqakula, wat die ironiese en komieklike titel van minister van veiligheid en sekuriteit het, behalwe hulle verstandelike vermoëns. (Ek skat Forest Gump, die funksionele idioot met die sub-70 IK, is in die breinreisies net so ‘n kortkop voor Nqakula.) Die een eienskap wat hulle wél deel is hulle dolle verliefdheid. Forest het sy Jenny en Charles sy Apartheid.

Dit is onmoontlik om te sê wanneer Charles dié woord, vir hóm sekerlik “die soetste, die allerpragtigste naam in die hele wêreld” gehoor het. Dit help ook nie om vir hom te vra nie. Hy kan dan terselfdertyd die naam van die veiligheidsminister wat hom verban het onthou en nié onthou nie. Ek dink dit is akkuraat genoeg om te sê dat daar nie ‘n tyd in sy lewe is wat hy nie die wondernaam geken het nie. Jenny se teenwoordigheid en selfs net die verklanking van haar naam het Forest se bestaan opgehelder. En Nqakula? Nou ja, vir hom maak Apartheid alles reg.

Tipies vryersklong, oordryf Nqakula gruwelik wanneer hy sy beminde se voortreflikhede besing. Nou onlangs weer, op ‘n gala-dinee van die sekretariaat van veiligheid en sekuriteit, beskryf hy Apartheid liefderyk as die “grootste misdaad van alles.” Die karnallie!

Wanneer ‘n persoon so ‘n obsessie het, is dit natuurlik vir hom moeilik, selfs onmoontlik, om die meriete van sy beminde se teenstanders se aansprake te oorweeg. Charlie is so volslae verslaaf aan Apartheid dat dit moeilik is om presies te begryp wat hy met hierdie geesdriftige verklaring bedoel. Was Apartheid, byvoorbeeld, ‘n groter misdaad as die klugtige verhoor en onwettige kruising van Jesus Christus, ‘n daad wat sekerlik deur meeste regdenkende mense as die afgryslikste oortreding van alle tye beskou word?

Of dink hy dalk aan die landswye, algemene, dekades-lange uitdelging van nie-blanke rasse waarvoor Apartheid so weliglik geloof word in die liberale pers en in die oorlamse fabels van vandag se geskiedenisboeke (daardie “lyke in die strate” waaroor Allan Boesak so snik?) Want indien wel, nou ja, dan lieg hy gewoonweg in diens van sy beminde. Eintlik het die ingetoë Apartheid ‘n onbenullige bydrae gelewer op die gebied van rassegeweld. In 46 jaar het Apartheid, volgens geskiedenisghoeroe Herman Giliomee, die dood van 19,000 politieke sterftes in haar boekie, waarvan by verre die meeste deur swartmense op swartmense gepleeg is. Dit is 0,07% van die bevolking en vertoon maar efferig met die 33% van Kambodja (2,4 miljoen mense verdelg deur Pol Pot se kranksinnige kommuniste), 10% van Rwanda (800,000 Toetsies opgekap in ‘n geweldsorgie deur hulle medeburgers, die Hoetoe’s) en die 5,3% van Guatemala (200,000 in ‘n ingewikkelde politieke bloedfees.) Om nie te vergeet van ‘n paar miljoen in die Kongo nie, 200,000 in Darfoer, duisende en duisende in Zimbabwe, honderde duisende in Oeganda, ‘n miljoen Bantoes hier, ‘n miljoen daar, uitgeroei deur hulle eie magsugtige rasgenote. Die 19,000 swartmense wat deur swartmense in Apartheid se gloriejare vermoor is, is heelwat minder as die aantal swartmense wat deur swartmense élke jaar onder die ANK vermoor word. En dit is ook aansienlik minder as die 26,000 vrouens en kinders wat deur die Britte tydens die Tweede Vryheidsoorlog van 1899 tot 1902 vermoor is.

As Charlie dan so moet lieg oor Apartheid se sjarme, wat is dan die oorsprong van dié obsessie? Een van Apartheid se legendariese eienskappe is dat dit ‘n deel van die bevolking “verontmenslik” het. Dit is nou om voetjie-voetjie met die waarheid te speel. Apartheid, met al haar gebreke en voortrekkery, was ‘n moeder wat probeer het om vir al haar kinders ‘n beter lewe te gee. Nee, Nqakula en die falankse van sy kamerade wat so vryerig is met Apartheid, bewonder haar nie vir haar vermoë om iets van ‘n mens weg te vat nie, maar juis oor haar vermoë om iets by te voeg, altans vir haar nuwe vryers.

Die hel, word daar in Engels gemeen, se vurige woede kan nie vergelyk word met dié van ‘n weggewerpte vrou nie. Apartheid was eens die jong, fris, spelerige vrou in die huis van die Nasionale Party wat miljarde rande op haar uitgegee het en haar vertroetel en verdedig het. Maar sy het haar glans verloor en in 1994 het die NP, in die trouelose F.W. de Klerk se woorde, die boek op haar toegemaak. Maar die verrimpelde ou tante is herontdek en opnuut ontplooi deur die ANK en nou is sý die een wat die gawes rondstrooi. Haar houvroubruidskat, kan ‘n mens sê, is die welvarendste land in Afrika.

Apartheid is so kragtig dat die blote noem van haar naam die mag het om mense en organisasies in een oomblik te omskep. Is jy arm, lui, onproduktief, sonder ervaring – en swart? Sê net “apartheid” en, hei presto!, jy is nou ‘n bestuurder, ‘n direkteur of ‘n generaal met ‘n nuwe BMW, ‘n huis in Waterkloof, ‘n onuitputbare onthaaltoelaag en ‘n bodemlose selfoonrekening.

Het jy geen tradisionele, kulturele of juridiese aanspraak op ‘n spogplaas nie en het jy ook geen landboukennis, vaardighede, werksywer, bestuursvernuf of tegniese aanleg nie? Skree “Apartheid!” en die plaas is joune.

Is jy ‘n Matshikiza of ‘n Qwelane sonder ‘n aanvoeling vir struktuur, enige vars insig en met ‘n onuitwisbare ongemak met taalkunde, spreek net daardie mooiste naam van name – Apartheid! – en, kul-jou-hier, kul-jou-daar! –– jy is nou ‘n rubriekskrywer wat deur algar verseker word van jou pittigheid en onweerstaanbare insig. Die intonering van Apartheid se naam het ‘n miljardêr en Suid-Afrikaanse teenvoeter vir Donald Trump gemaak van ‘n mislukte rebelleleier soos Tokyo Sexwale, ‘n gesondheidsminister van ‘n nasionale krankheid met die naam Manto Tshabalala-Msimang en generaals en admiraals van ‘n spulletjie militêre analfabete. Dit kon selfs ‘n afgod maak van R.N. Mandela, die onbeholpe leier van ‘n patetiese bevrydingsbeweging.

En al sit die land sonder elektrisiteit, al is dit oortrek met die pitswere van geweldsmisdaad, al knak die ekonomie onder die gewig van oorbesoldigde, onproduktiewe – en swart – leiers, noem net Apartheid se naam en alles is reg. Dan besef almal dat die Nuwe Bantoe nie in staat is tot mislukking nie – want dit is alles Apartheid se skuld.

So, jy kan Engels met ‘n gemartelde aksent praat, nie weet waar om jou sakrekenaar aan te sit nie, nie weet hoe om te tik, ‘n wiel om te ruil, ‘n inspuiting toe te dien nie, ‘n regsuitspraak te volg, ‘n rekenaar te konfigureer of ‘n kabel te las nie, dit maak nie saak nie: Antie Apartheid maak alles reg. Jy – solank jy net swart is – is nou ‘n ingenieur, ‘n omroeper, ‘n werkswinkelbestuurder, ‘n dokter, ‘n regter…

Charlie Nqakula weet sekerlik dat Apartheid hom gemaak het wat hy is, net soos wat, sê nou maar, George Patton, deur die Tweede Wêreldoorlog gemaak is – met die verskil natuurlik dat as die oorlog nie uitgebreek het nie Patton nog steeds ‘n skrander militaris sou gewees het. Maar sonder Apartheid sou Nqakula net nog ‘n uitgevrete bakhandbedelaar gewees het.

Sonder Apartheid sou niemand die name geken het van die Mandela’s, Tambo’s, Lekota’s, Ramaphosa’s, Maharaj’e, Slovo’s, Jordans, Sisulu’s of die Mbeki’s nie. Hulle is almal haar spruite maar sy word nou gedaan, die ou tante, en sy is moeg vir haar bloedskandige verhouding met haar kinders. Die dag is op hande dat mense meer in ‘n amptenaar en ‘n leier se vermoëns gaan belangstel as in sy verhouding met Apartheid; wat hulle meer waarde gaan toeskryf aan mense wat die verskil ken tussen ‘n oorwinning en ‘n vergunning. Maar dit gaan te laat wees. Die Afrikaner het bewys dat hy kan bestaan en homself kan laat geld sonder Apartheid. Die Bantoe-leiers van die ANK het ewe deeglik gedemonstreer dat hulle nie kans sien vir die lewe na Apartheid nie. As hulle nie meer die reg het om haar naam in smeekkrete uit te roep nie, het hulle niks nie.

Volgens ‘n effe irriterende deodorantadvertensie van die tagtigs kan ‘n meisie sonder haar jeans, haar werk en selfs haar kêrel klaarkom, maar nie sonder haar Mum nie. Charles Nqakula kan sonder wysheid, skranderheid, insig klaarkom. Hy kan selfs bestaan sonder sy vrou – en met haar vertonings in gedagte, wie sou nie wou nie? – maar sonder Apartheid! Nou ja, sonder die voorregte wat Apartheid op hulle uitgiet sal die Nqakula’s van hierdie wêreld, slegs toegerus met hulle eie vaardighede en vasbeslotenheid, hulleself net nie kan handhaaf nie.

As jy van Apartheid vergeet, vergeet jy van Charles Nqakula. Sonder Apartheid kan Charles Nqakula nie leef nie.

Александр Фильчаков

Lang lemme in die nag

Die Moeder van Moraliteit

Die Nag van die Lang Messe, ook bekend as Red October, Operation White Cleanup, Iron Eagle en, onheildreigend genoeg vir enige Afrika-inwoner, Uhuru, het skielik volksbesit geword. ‘n SMS-veldbrand wat beweer dat Nelson Mandela op sterwe lê, ‘n gebeurtenis wat die voorspel sal wees tot ‘n landswye massa-aanval en –uitdelging van witmense deur swartes, het die nasionale temperatuur ‘n kerf of twee laat styg. En ek, ek erken, ek is bang gepraat.

Gustav Venter

Dit is nie dat ek maklik banggepraat word nie en vir seker nie deur die donker mymeringe dat hierdie volksuitwissing net nog ‘n baken is wat aangetref moes word op die roete wat volks-Nostradamus Siener van Rensburg ‘n driekwart eeu gelede vir die Afrikaner uitgestippel het nie. Ek is nie ‘n Siener-proseliet nie: Ek kan sy amp of sy metode net so min vereenselwig met die Bybelse model van profesie as wat ek die weerklank van hedendaagse Charismatiese uit-die-vuis-uit “profetiese gawes” in die apostel Paulus se aanwysings kan hoor.

Meer vasnaelend as interpretasies van die Siener se voorspellings is die weldeurdagte menings van ontleders en veiligheidskenners soos die TLU se Gideon Meiring, AKSKA se Lukas Swart en dié van die skielik berugte Gustav Müller. Tussen die drie van hierdie onverbonde deskundiges het hulle verskeie dekades se ervaring in militêre intelligensie en elkeen van hulle is bedrewe in die versameling, ordening en verspreiding van inligting. Hierdie is nie stemme wat goedsmoeds geïgnoreer behoort te word nie en veral Swart en Müller is driftig dat daar ‘n landswye komplot is om blanke teenwoordigheid in Suid-Afrika tydens een massiewe bloedige spasma van geweld totaal te beëindig. Dit is heeltemal binne die ruim van moontlikheid. Ons leef na alles in Afrika waar net nog ‘n ongeërgde klein volksmoord minder of meer amper roetine is en nie juis die wêreld se bewussyn gaan prikkel nie. Maar Swart en Müller se alarms berus steeds op interpretasie en die onderskrywing van esoteriese berigte en menings. Dit is nie hulle wat my vrese wakkerpraat nie.

Ek word bang vir onteenseglike, standhoudende, algemene waarhede, soos wanneer ek hoor dat Friedrich Nietzsche sê: “Vrees is die moeder van moraliteit;” woorde wat ‘n eggo het in die profeet Jeremia se verklaring: “Die mens se hart is boos bo alle dinge.” Al wat die mens weerhou van boosheid, so verstaan ek die filosoof en die profeet, is vrees. As jy wil weet hoe om ‘n mens se venietigende selfsug op hok te hou, stel net vas wat dit is waarvoor hy bang is. Wanneer hierdie vrees verval, verander die mens in ‘n verterende monster wat selfs dit wat eens vir hom kosbaar was, sal vernietig.

Hierdie is ‘n refrein van moderne en selfs populêre kultuur. Die teruggrype na ‘n primitiewe self is ‘n tema wat ontstellend ondersoek word in William Golding se grillerige “Lord of the flies” waarin ‘n groepie koorseuns op ‘n eiland gestrand is en hulle self moet versorg en verdedig. Die gewone beperkings van die gemeenskap geld nie meer vir hulle nie en hulle wentel af tot die morele standaard van hondsdol aasdiere. ‘n Meer ligsinnige maar tog geldige demonstrasie is in realiteits-TV se “Survivor” te sien. Wanneer goedgemanierde, welopgevoede, beginselvaste persone sonder vrees vir gemeenskapsverwerping teen mekaar meeding vir ‘n miljoen dollar, is verraad, sluheid en aggressie die terugval lewenstyl van die mens.

Ons het hierdie vlakliggende, oorlewingsgedrewe barbaarsheid van die mens op ‘n baie grootser skaal te siene gekry in die naloop van Orkaan Katrina se verwoesting van die stad New Orleans. Hierdie was ‘n moderne, polsende stad, weliswaar met ‘n sluwe onderlaag, maar toe die orkaan en die oseaan klaar was met New Orleans het dit nie net die keerwalle uit die pad gespoel nie, dit het die stad ook sonder enige noemenswaardige administrasie gelaat. Die meeste gegoede mense het voor die aankoms van Katrina gereageer op die Afrikaner, Ivor van Heerden, se waarskuwings en na hoër grond onttrek. Die wat agtergebly en die storm oorleef het, meeste van hulle swart en arm, het die volgende oggend opgestaan, deur die water gestrompel en gou besef hulle is soos kinders wat alleen gelos is. Die meeste polisielede en die hele stadsraad het voor die orkaan gewyk. Die agtergeblewenes het skielik geen offisiële sanksie gehad om te vrees nie en alle morele halters het losgespring.

Vir die volgende paar dae het hulle in siedende massa’s deur die stad gespoel, meer vernietigend as die orkaan self. Hulle het winkels geplunder en dit wat deur die water staande gelaat is, beskadig of geplunder. Duisende van hulle het in die sentrale sportstadion ingetrek en daar het die oerwoudreël van die oorwinning van die sterkste op die kruuste moontlike manier gegeld. Die paar oorblywende blankes in die stadion moes in klein groepies laer trek om hulle vrouens van verkragting en hulleself van uitwissing te red. Die swart massa’s kon hulleself ongestoor by hulle vernietigingswerk bepaal: Die polisie was te min en te ongetraak om hulle te keer. Moraliteit het skielik gekwyn want die moeder daarvan – vrees vir amptelike vergelding – het weggeval.

Die drama van New Orleans is ‘n kontinentale verskynsel in Afrika. Die individuele Bantoe is vanweë antropologiese redes, hulle kultuur en tegnologiese gebrekkigheid nie emosioneel betrek by die wyer gemeenskap nie. Hulle belang lê hoofsaaklik by hulle gesinne en uitgebreide families. Tradisioneel is hulle in toom gehou deur stamgesag en meer onlangs deur die kolonis se objektiewe wetstoepassing. Die stamowerhede se invloed is regdeur die twintigste eeu verplaas deur westerse regspraak. Met die onttrekking van die koloniale administrasie is ‘n vakuum gelaat. Die Bantoe het geen strafreaksie op sy optrede oorgehad om te vrees nie. Massamoord, fanatiese vandalisme en algehele verontagsaming van enige morele ingewings het die gemeenskapsvesel van Afrika geword. Die temamusiek van hierdie vastelandwye drama was die eentonige resitering van name wat in oneer sal leef: Zaïre, Ghana, Ivoorkus, Somalië, Ethiopië, Biafra, Nigerië, Sentraal Afrika Republiek, Rwanda, Uganda, Sierra Leone, Liberië, Zambië, Zimbabwe, Mosambiek, Angola, Kongo…

En Suid-Afrika staan gereed om in ingehuldig te word in dié saal van berugtheid.

Ja, hier

Die Afrikaner het die mag in 1994 oorgegee onder die oortuiging dat die ANK die vergrype van Afrika raakgesien en afgekeur het. “Nie híér nie!” was die stelreël van die dag. Suid-Afrika sou die uitsondering wees. Hier sou geen Afrika-styl verval en verdelging plaasvind nie. In hierdie atmosfeer van optimisme was die Afrikaner half verleë oor sy agterdogtigheid oor die ANK se motiewe en ook oor sy lae agting van die Bantoe se administratiewe vermoëns. Die ANK was, so wou dit vir die Afrikaner lyk, toe eintlik –– in Pik Botha se uitdrukking –– “goeie ouens”; skrander, sensitief, mensliewend en toegewyd. En, het die blankes mekaar herinner, Suid-Afrika is die een land waar daar nie ‘n vakuum gelaat is deur die grootskaalse onttrekking van westerse instellings en vaardighede nie. Die Afrikaner was hier om te bly en dit sou verregaande onnoselheid en onredelikheid geverg het om hulle saam met hulle ervaring en ywer uit te skuif.

Dit sou nie die laaste keer wees wat die Afrikaner die klassieke flater-in-Afrika begaan deur staat te maak op die redelikheid van onredelike mense nie.

Dit is juis hierdie onverantwoordelike vertroue op die ANK se redelikheid wat die Afrikaner houtgerus gemaak het dat daar geen breëfront gewelddadige aanslag teen hom sou wees nie. Die wysheid van die dag was dat die voortekens van so ‘n aanslag te ooglopend sou wees. Daar sou sekere voorbereidings moes wees, afgetrek op ‘n ou bekende Afrika-patroon. Mees prominent sou die verskyning van ‘n gulsige nuwe elite wees wat hulleself sou verryk ten koste selfs van die heel armstes van die land. ‘n Kunsmatige florerende middelklas van ondersteuners sou moes opgerig word. Hulle sou die westerse invloed en beheer in die landsbestuur en die veiligheidsmagte moes aftakel en die administrasie blootlê vir massiewe korrupsie en algehele onbeholpenheid in middel- en hoë bestuursvlakke. Die ANK sou ‘n outokratiese, partygedrewe oorname van die openbare media moes bewimpel wat die veldtog sou moes lei om ‘n minderheidsgroep doelbewus en onverpoos te verkleineer en as onheilig voor te hou. ‘n Messiaanse kultus wat gekonstrueer is om ‘n openbare figuur sou ook help. Die formule vir volksuitwissing se eerste fase is om die regerende party as redders van die nasie voor te hou en ‘n minderheid as die vyande van die land. Daarna moet die regering ‘n paar nasionale krisisse skep wat aan die gehate minderheid toegeskryf word.

Die Afrikaners se oë het stadig oopgegaan maar een na die ander moes hulle die ANK se vertoning gaan meet teen die program van volksuitwissing. En dit pas! Die Afrikaner se ontnugtering het verhewig tot afgryse met die ANK se ontplooiing van ‘n uitgebreide program van Swart Ekonomiese Bemagtiging, regstellende aksie, programme om die polisie en die nuwe weermag van blankes te suiwer, die veelbesproke snukifikase van die SABC, wegdoening met Afrikaanse dorpsname en die aanslag op sy skole, die verskynsel van onproduktiewe jong swart middelvlak bestuurders en die algehele vasbranding van die landsbestuur. Die een koortjie wat die openbare media knaend sing is dat dit alles die Afrikaner se skuld is; wat “dit” ook al mag wees. En, heel verstaanbaar, gloei die verontwaardiging in die swart gemoed teen die drie miljoen Jona’s in die land.

Die brandstapel is gepak. Die hout is goed droog. Al wat dit kort is ‘n oop vlam. Die Bybel sê dat die tong ‘n klein vlammetjie is wat groot vure aansteek. En dít maak my bang want ek hoor die presiese woorde, die uitgesoekte mantra’s, die fynontwikkelde slagspreuke, die omvattende netwerk van beskuldigings wat die vereiste bestanddeel is vir ‘n volk om deur die onbeteuelde woede van ‘n ander verbrand te word.

Daardie soort van ding

Ek kan Siener van Rensburg se vooruit verklarings ignoreer en Swart en Müller se rooi vlae miskyk maar ek voel deurgaans die warm wind van die woorde en dit is woorde wat vlamme maak van die vonke teenaan die droë hout van die brandstapel. Die een boodskap wat deur die regering, die media en die liberale volksmond volgehou en versterk word, is dat die Afrikaner boos, inhalig en gewelddadig is. Die blanke transformeer nie, word daar beskuldig. Hy is steeks en onwillig om vir die onregte van die verlede te vergoed. Soos wat swart frustrasie met hulle eie onbeholpenheid toeneem, word die debiete daarvan onregverdig op die Afrikaner se rekening aangebring. En selfs, teen die bors gestuit deur die duidelike teendeel van hierdie aanklagte, hou die aantygings nie op nie.

Thabo Mbeki het op ‘n televisie onderhoud na sy staatsrede gedemonstreer hoe hierdie veldtog op stoom gehou kan word. Die blanke, het hy betoog, transformeer nie en toe kug en hakkel hy op die vraag hoe hy dit bedoel. Die rede vir sy skielike ongemak is duidelik: Die Afrikaner het, na alles, ‘n ongeëwenaarde nasionale persoonlikheidsomvorming ondergaan. Hy het die rykdom wat hy opgebou het aan die ANK oorgelaat, teruggestaan op leiersgebied, sy werk ter wille van knoeiende swart aanstellings ontruim en met passie deelgeneem aan die fiksie van die Nuwe Suid-Afrika. Die Afrikaner van die Nuwe Suid-Afrika staan toe oë, hand op die bors van die polohemp met die “Trots Suid-Afrikaans” borduurwerk daarop en hy sing “Nkosi Sikele i’Afrika.” Maar volgens die ANK se program kan nie dít of enige iets anders genoeg wees nie. Die Afrikaner se samewerking en omvorming mág nooit aanvaar word nie. “Uhmm, met transformasie,” het die president geproes, “bedoel ek meer gemengde skole, meer gemengde woongebiede… daardie soort van ding.”

“Daardie soort van ding.” Laat daar nooit twyfel wees nie: Die Afrikaner, doen wat hy wil en kan, sal in die media-oog en in die swart bewussyn nooit voldoen aan die onvasstelbare “daardie soort ding nie.”

En wat gemaak met so ‘n onboetvaardige, steekse en bose teenwoordigheid in die land? Geweld teen hierdie ondier is nie meer ‘n onreg is nie, nie eens meer net ‘n toegewing gemaak deur ‘n stilswyende regering nie, maar inderdaad ‘n morele plig op die gemiddelde swart man. Hoe maklik moet dit nie vir hulle wees om te glo dat hulle die regte, die goeie, ding doen om die aarde te bevry van die versurende teenwoordigheid van die Afrikaner nie. En in die nag verskyn die lang lemme.

Ons nag van die lang lemme is nie ‘n verskynsel waarop ons langer wag nie. Dit het – onafgespreek en sonder aankondiging – reeds begin, tans nog gekamoefleer as ‘n misdaadvlaag wat dien as ‘n soort afgryslike eksperiment in volksuitwissing. Ja, sekerlik, dit sal nog in omvang toeneem totdat dit onverbloembaar nie meer net ‘n reeks bloedige moorde is nie maar ‘n volskaalse burgeroorlog; in intensiteit kan dit kwalik verhewig.

Watter sieklike item van ekstreme geweld verskyn nog nie op die spyskaart van wat ons mense elke dag moet verduur nie? Verminking, verkragting, versmoring? Ja, ons het dit. Verbryselde babaskedels? Jip, daar is dit. Oumensvoete wat in kookwater gedompel is nadat die voetsole afgesny is? Het dit. ‘n Barmhartige, skadelose skrywer wat met bloudraad verwurg is? Probeer ons Pieter Pieterse. ‘n Man wat tereggestel is nadat hy gedwing is om toe te kyk hoe sy bruid herhaaldelik gebrutaliseer word? Hoeveel daarvan soek jy? ‘n Dogtertjie wat met groot presiesheid deur die voorkop geskiet is terwyl sy op haar ma se skoot gesit het? Natuurlik… En die maitre d’ waar hierdie ala carte vreetfees van walglike bloedvergieting voorgesit word, is ‘n kalm, bebokbaarde, pyprokende president wat die blanke skuldig hou daarvan dat hy in gebreke is om “daardie soort ding” uit te voer.

Of dit deur weldeurdagte opset of volslae patetiese onbeholpenheid of ‘n kombinasie daarvan is, is oop vir bespiegeling maar die feit staan: Die regering het presies die regte stappe gevolg om die verdelger by te staan in sy bose kruistog. Nie net het die regime ‘n teiken op elke blanke vasgespeld nie, hy het hulle ook ontwapen en gestroop van beskerming en sekuriteit. Vir die lang lemme om bebloed te word in die nag, is dit noodsaaklik dat die kommando’s ontbind moes word, die veiligheidsmagte lamgelê en die gewone burger ontwapen moet word. Die ANK-regering werk mooi saam. Die wrede ironie is die westerse, blanke en selfs Afrikaanse media wat so uit volle bors saam sing aan die lied wat die ANK ingesit het.

Vroeër jare was die struggle-fliek ‘n kortpad vir enige worstelende filmmaker na sukses en roem. Ter aanvulling het ‘n hele teaterindustrie ontstaan op die stryd as tema en het byvoorbeeld van Athol Fugard die suksesvolste dramaturg naas Shakespeare gemaak. In die negentigs het hierdie vermakers ‘n windstilte getref. Die stryd was verby. Wat was daar oor om te sê? Maar die ou struggle-istas het mettertyd besef daar is meer perverse glorie in die stryd as in die veeleisende bestuur van ‘n land. Op die golf van hulle verwronge nostalgie het die struggle-filmmakers ‘n tweede asem gekry. Die formule is eenvoudig: ‘n Skyn-geskiedkundige fliek van ‘n sensitiewe, mensliewende, humoristiese swartmens wat verneder, gemartel en verdruk word deur ‘n siniese, inhalige, vreesdeurdronge Afrikaner. Die fliekmeule pers hierdie films teen ‘n tempo uit: Drum, Country of My Skull, Stander, Forgiveness, Blood Diamond en die nuwe Tim Robinson projek, Catch a Fire, geskryf deur daardie streng objektiewe susters, Gillian en Shaun Slovo, die kinders van die Marxiste Joe Slovo en Ruth First. Selfs in Hotel Rwanda wat die geskiedenis vertel van (swart) Hoetoe’s wat amper ‘n miljoen (swart) Toetsie’s uitgedelg het, word die blaam gelê waar Hollywood so seker is dit behoort: Voor die deur van (blanke) België wat die land gekolonialiseer het en voor die deur van die (blanke) VN amptenare wat hulle magte onttrek het sonder om die slagting te keer.

Hierdie onverskillige omvang met die werklikheid ten spyt, is Hotel Rwanda goeie kykstof vir Afrikaners wat die skouer optrek oor die gedagte van ‘n volksuitwissing. In die Rwanda van die vroeë ’90’s was al die elemente teenwoordig wat ons nou in die Nuwe Suid-Afrika herken: ‘n Verguisde maar intimiderende minderheid wat gevrees is deur die meerderheid, ekonomiese verval wat op die minderheid geblameer kon word en ‘n ononderbroke mediaveldtog wat die minderheid as “kakkerlakke” uitgekryt het.

Natuurlik trap die fliek suutjies om die onderwerp van die geweld. As uitmoordenaars blank was, sou hulle wandade in liefderyke, Schindler’s List-styl detail vertoon gewees het. Maar swart geweld is polities ‘n radio-aktiewe onderwerp en die filmmakers wys net skalkse glimpsies daarvan. Tog ontstel dit genoeg, veral omdat die verloop daarvan afspeel, nie in die platteland nie, maar in die voorstede van die hoofstad Kigali. Dit is die kontras tussen die kil, redelose, masjienagtige geweld teenoor die knus, bekende omgewing van die woning wat ‘n mens aangryp. Want sou die sluise faal en die swart geweldsvloed in Suid-Afrika losbreek, is dit in Rynfield, Benoni; Bothasig, Kaapstad; Garsfontein, Pretoria en Queensburgh, Durban wees waar die slagting gaan plaasvind. Dit is nie die vlakte anderkant Megiddo of ‘n onheilspellende vallei of ‘n stowwerige bergpas nie. Daar is geen padteken wat dit eien as “Die Slagveld” nie. Dit is die huis.

En wanneer hulle jou voordeur oopbreek en jou uitsleep sal jy die klein fraaiings van die lewe sien: Die strooi-advertensie wat skeef gevou langs die telefoon lê, die skoene wat jy nog wou vat om hersool te word, die krapmerke teen die gangmuur waar julle die klavier gestamp het toe julle dit ingedra het. En buite staan die kar waarmee jy elke dag werk toe ry en wat jy moet onthou om vir ‘n diens te vat. Daar is die braaier met verlede Saterdag se as nog daarin, die seuns se geskufde krieketbal onder ‘n struik, ‘n fiets skuins teen die muur, die tuinslang wat moet opgerol word… En vir ‘n oomblik sien jy die bure maar uitroep na hulle is futiel want die swart hande is op hulle en die werf is vol lenige figure in los, flappende hemde, flenterbroeke en uitgetrapte skoene. Jy kan nou in die straat afsien en in al die tuine is dit dieselfde: Die vloed van jillende, snouende manne. En die lang lemme glinster en swiep op, blits af… En die bloed! Die bloed is daar in al die buite-die-liggaam manifestasies daarvan: Vasgepak onder vingernaels, korrels daarvan in die gleufies van kneukels, dowwe spatsels oor klere, krummelrige koeke in natgeswete hare, strepe oor lemme en gloeiende rooi smeersels oor stompgekapte snykante.

Die skielike ondier

Die 1976 Soweto onluste het vir altyd die manier waarop blankes na swart geweld kyk, verander. Die grootste skokelement was hoe vinnig ‘n massa swartes kan opvorm. ‘n Groepie opgeruimde, tergende, spelerige individue kan in ‘n paar oomblikke verander in ‘n grommende, bloedlustige massa. Dit is asof hulle met die karigste aansporing en aanwysings van die alomteenwoordige agitators een dier word; wyd, vloeiend en met ‘n skynbaar onstuitbare momentum; ‘n monster wat van vorm verander en via die weë van minste weerstand indring, omkeer, afbreek, neerwerp, vertrap, verbrand, opkap… Dit is die onbeplande, ongeoefende skielikheid daarvan wat so vreesaanjaend is.

As dit wel geoefen word, kan die onlangse voorval in Motherwell in die Oos-Kaap as ‘n oefening beskou word. ‘n Groep Somali’s het hulleself daar gevestig en besighede opgerig wat blykbaar te mededingend was vir die Xhosas. Na ‘n skietongeluk by ‘n Somali winkel het die swart Suid-Afrikaners hulle kans gesien. Een of meer agitators het verskyn, die winkel is afgebrand. Die monster is gevorm en het begin verteer. Meer as ‘n honderd Somali besighede is vernietig en geplunder terwyl die polisie ongeërg toegekyk het. Meer as vierhonderd Somali’s moes vir hulle lewens vlug.

Hierdie Somalis was ‘n klein eilandjie in ‘n groot swart see. Elke blanke woongebied en plaas is eweneens omring deur swart nedersettings. Terwyl ons ongewapen, onvoorberei en onwaaksaam is, kan ons ewe gemaklik oorval word. Dít weet ons.

Die regering – kolossale onnoselheid uitgesluit – moet dit ook weet en, soos die Motherwell polisie trek hulle die skouers op. Intussen gaan die eksperimente in geweld voort. Dit is soos die proefsteke wat ‘n aanvaller op sy vyand se verdedigingslinies loods om die swakhede daarin te vind. Elke keer wat ‘n blanke plaas of woonhuis in die voorstad suksesvol binnegedring word sonder heftige en besliste teenkanting, word die rampokker net meer kordaat, net meer vasbeslote en bedag op die moontlikheid om hierdie geweld, nou sporadies in klein groepies toegepas, op groot skaal te probeer.

Die ANK se laaste mistasting

Alles is in posisie vir ‘n volksuitwissing om op die Afrikaner losgelaat te word: Die volk word deurlopend en venynig verkleineer en voorgehou as boos en die blanke is gestroop van sy wapens en het karige hoop dat die uitgekalwe en onbeholpe veiligheidsmagte hom sal kan of wíl beskerm. Ek kan nie anders as om skepties te wees oor die ANK se benadering nie. Hulle kan die bom ontlont maar dit wil eerder voorkom asof hulle die vonkie aanblaas. Dit is vir my duidelik dat hulle die Madiba-is-dood SMS-gerug vir hulle eie planne aanwend. ‘n Eenvoudige, kort telefoonoproep van Mandela na enige TV-kanaal sou alle voortydige tydings oor sy dood opgeruim het. Dit is in die ANK se belang dat die blanke van balans af gehou sal word.

Maar uiteindelik is dit die ANK wat gaan mistas. As dit ‘n eeuelange afwyking van die blanke is om die moontlikheid van wye, wrede geweld in Afrika te verontagsaam, is dit ‘n swart gebrek om die blanke se vermoë om te organiseer en homself te beskerm te onderskat. Wanneer sy opponent ‘n baba, ‘n vrou of ‘n ouman is, is vandag se moorddadige sluiper besonder suksesvol. Maar as hy, alleen of in ‘n bende van duisende, deur ‘n vasberade, ingegrawe Afrikaner vanaf agter ‘n slaggeweer gekonfronteer word, sal hy wegsmelt in die duister waarvandaan hy gekom het.

As die Afrikaner die vooruitsig van lang lemme in die nag verontagsaam, sal duisende van ons volk grusaam met hulle lewens vir dié kortsigtigheid boet. Maar daarna sál ons konsolideer en sál ons onsself beskerm. Daar sal ‘n geweldige konflik wees en omdat oorlog op die onderskeie opponente se bestuursvermoë berus, kan daar net een militêre wenner wees en dit sal die Afrikaner wees. Na die stryd sal die swart mense nog steeds hier wees en die blankes ook. Maar die ANK sal geknak wees.

Dit is elke redelike mens in hierdie land se gebed dat die Nag van die Lang Messe bloot ‘n vooruitkouende stoeplegende sal bly. Maar as dit sou losbreek, sal iets oneindig kosbaar uit die skerwe daarvan kom: ‘n Onafhanklike, vooruitstrewende, veilige Afrikaner Republiek wat in die gees van goeie buurmanskap met sy swart bure in Suid-Afrika sal saamwerk om die land op te hef.

Die ANK hét nou nog die vermoë om die geweld in hierdie land te stuit en, sou hulle ‘n algemene helder oomblik beleef, is dit wat hulle moet doen. Paradoksaal is dit húlle oorlewing, eerder as dié van die Afrikaner wat daarvan afhang.

casino sign up

Die volk teen die muur

Ons volk staan weer, soos dikwels in die verlede, voor ‘n muur – dié keer ‘n letterlike een. President Thabo Mbeki praat daarvan as die “mees ambisieuse erfenisprojek van die demokratiese regering”: Die gedenkmuur in die “vryheidspark” waarop, so is die plan, al die name gegraveer sal word van die mense wat “vir die mensdom en vryheid in Suid-Afrika gesterf het.” Aldus die Freedom Park-trust se amptelike webblad.

Die gedagte aan ‘n herdenkingsmuur vol name is natuurlik nie nuut nie. Daar is genoeg monumente in die buiteland en ook in Suid-Afrika waar gevalle soldate, helde en slagoffers van bepaalde gebeurtenisse gehuldig word. Die beroemdste sodanige muur is sekerlik die Viëtnam-veteranegedenkmuur in Washington in die VSA.

Dit is deel van die besondere bewussyn van die Amerikaner en vorm die agtergrond van dosyne gung-ho-styl Amerikaanse heldeflieks. Dit is ‘n toeristelokker wat honderde duisende mense trek om die weerkaatsing van hulle eie gesigte te bekyk teen die lang lyste name van die gesneuweldes en vermistes.

Dié wat daarna kyk, is nie almal van dieselfde mening oor die toepaslikheid van die monument of, veral, van die ontwerp daarvan nie. Die Viëtnam-oorlog was die langste, mees uitmergelende en sosiaal verdelende stryd waarin die Amerikaners nog ooit betrokke was (‘n onderskeiding wat nou deur Bush se avontuur in Irak oortref mag word.) Die hele gedagte aan die verering van soldate wat daaraan deelgeneem het, was vir baie liberale Amerikaners afstootlik. Die ontwerper van die gedenkmuur, ‘n bloedjong student, Maya Lin, het dit egter beskryf as ‘n huldiging, nie soseer van die oorlog nie, maar van die soldate wat in gehoorsaamheid aan hulle regering se oproep gaan dien en gesterf het.

Die grootste strydpunt was egter die ontwerp van die muur self. Fondse is deur die Viëtnam-oorlogsveterane self ingesamel en hulle het vir voorstelle vir die ontwerp gevra. Die indiening waarvan hulleself by verre die meeste gehou het, was ‘n beeld van drie soldate deur die volksbeeldhouer, Frederick Hart. Dit was ‘n uitdrukking waarmee hulle hulleself kon vereenselwig, vol detail en simbole wat die oudgediende kon herken en waardeer. Drie soldate – twee wit en een swart – in bosuniforms verskyn as’t ware asof uit die oerwoud. Dit wil voorkom asof hulle nou net van patrollie af kom. Daar is ‘n gevoel van waaksaamheid oorgetrek met oorlogtamheid in hulle houdings. Die een dra ‘n M60 ligte masjiengeweer soos ‘n balk oor sy skouer en een van die ander het ‘n M16 aanvalsgeweer by hom. Hoeveel die beeldgroep ook al aangeklink het by die veterane, was die deurslaggewende besluit nie hulle s’n nie. Hulle het in ‘n spasma van politieke korrektheid ‘n paneel van agt kunstenaars en argitekte aangestel om die wenvoorstel te keur. ‘n Beeldgroep van iets so herkenbaar en verteenwoordigend soos drie soldate sou nooit die toets van die kunsgemeenskap in die hooggety van abstrakte kuns en Bauhaus-stylargitektuur oorleef nie. Hulle keuse het geval op die indiening van Maya Lin. Dit was ‘n… muur. Wel, twee mure eintlik, wat haaks met mekaar staan, amper soos die vrymesselaars se winkelhaak. Dit is van gepoleerde graniet uit Bangalore, Indië, gemaak.

Die muur was net té glad, té kaal en té kil vir baie veterane. Dit was meer “soos ‘n grafsteen as ‘n eerbewys aan gevalle kamerade” het een oudgediende dit uitgedruk. Hulle het die snedige kunskritici se beskuldigings van sentimentaliteit afgemaak en op Hart se Drie Soldate aangedring wat uiteindelik as kompromis ook op die perseel staangemaak is.

Maar as die ontwerp en selfs die politieke korrektheid van die monument gedebatteer is, was daar nooit enige teenstrydigheid oor wie se name daarop moes verskyn nie. Vir sy naam om daarop te verskyn moes die persoon opgeneem gewees het in die Amerikaanse weermag, verskeep gewees het na Viëtnam waar hy in aksie, ‘n ongeluk of van siekte wat hy daar opgedoen het, gesterf het of hy moes vermis geraak het in aksie. Daar is ‘n presiese aantal name op die muur: 58,249, waarvan agt dié van vroue is.

Dit is juis die identifisering van dié gestorwenes wat verering waardig is, wat die grootste strydpunt in die oprigting van die Suid-Afrikaanse gedenkmuur is. Voordat die beitel gelig en die hamer oorgehaal kan word, moet daar besluit word wat die doel van die muur en die vereistes vir verskyning daarop is.

Volgens die Freedom Park-trust se webblad is die muur ter herdenking van “dié wat vir menslikheid en vryheid in Suid-Afrika gesterf het.” By eerste aanskoue kom dit as ‘n rein gedagte voor. Wie kan protesteer as die slagoffers van brutaliteit en terrorisme formeel onthou word? Dit is gepas, is dit nie, om die onskuldige, weerlose mense te onthou wat, sê nou maar deur die Kerkstraat-bom, Robert McBride se Magoo’s Bar-bom en Mandela se Stasiebom, vermoor is.

Die name op die muur dien as’t ware as ‘n kwitansie vir die prys wat betaal is vir die “vryheid” van die Nuwe Suid-Afrika. Dit sal net ‘n baie lang muur moet wees. Elke mens wat nou nog met soveel uitgelatenheid in Suid-Afrika vermoor word, is deel van daardie onkoste. Dié misdaadvlaag word, na alles, stilswyend deur die regering goedgekeur en deur wetgewing ondersteun. Dit is deel van die voortgaande revolusie van die ANK. Mao het gepraat van “permanente rewolusie”. Die mees prominente hedendaagse praktisyn daarvan is Robert Mugabe maar dit net omdat Suid-Afrika nog deur ‘n paar kontorsies moet gaan voordat die rassistiese regime van Thabo Mbeki – en sy opvolger – geposisioneer is om ‘n eiesoortige Suid-Afrikaanse bydrae te maak tot die katalogus van Afro-marxistiese landsverpletteringe. ‘n Baie lang muur gaan inderdaad geverg word. Dit sal nie volledig wees sonder die name van, byvoorbeeld, Pieter Pieterse en David Rattray nie.

Die Amerikaanse muur is 75 meter lank en 3 meter hoog. As die Freedom Park-argitekte dieselfde lettertipe sal gebruik en hulle muur ook sal konstrueer om drie meter hoog te wees, sal dié konstruksie amper ‘n halwe kilometer lank moet wees om die name van die sowat 360 000 slagoffers te bevat wat met hulle lewens betaal het vir die “vryheid” van die ANK. En wat is bekom deur die betaling van dié helse prys? Vryheid, ja, vryheid vir die ANK om met matelose arrogansie en volslae onbeholpenheid die land die grond in te bestuur; om die staatskas te roof in ‘n program wat gaan onder die eufemistiese naam “Swart Ekonomiese Bemagtiging.” Daar is met lewens betaal vir die BMW’s van die nuwe sosiale verskynsel – die jong, hier’s-ek-nou swartetjie wat ‘n onbehoorlike salaris ontvang vir ‘n werk wat hy nie kan doen nie. As ‘n outomotiewe wonderwerk sou plaasvind en hy 360 000 kilometers op die Bee-Em se klok sou sit sonder om dit om ‘n paal te buig voordat hy dit inruil op ‘n groter een, is daar vir elke kilometer met een lewe betaal.

Maar hierdie kategorie – onskuldige, burgerlike slagoffers – is te eng om eksklusief gevier te word deur die ANK. In die gebruiklike spasma van sosialistiese ywer moet hulle gesneuwelde “helde” gehuldig word; deelnemers aan die “struggle”, hoofsaaklik lede van die Marxistiese ANK se gewapende vleuel, MK, en die PAC se eweknie, APLA. Dis moeilik om te sê hoeveel ruimte op die muur vir hulle name gelaat moet word. Wie van hierdie ontslapenes kwalifiseer vir opname op die gedenkteken? Kwalifiseer die honderde kamerade wat deur die ANK in hulle opleidingskampe doodgemartel is? Wat van dié ellendelinge wat so onbeholpe in die stryd was dat hulle hulleself opgeblaas het of wat in opleidingsongelukke omgekom het? As die definisie van ‘n ANK-held net dié insluit wat in ‘n aanval op regeringsmagte gesterf het, sal ‘n piepklein muur voldoende wees om hulle name in vetdrukhoofletters te bevat. Hulle kan die muur ‘n bietjie uitpof deur die 19 000 name by te voeg van dié wat die lewe in Kwa-Zoeloe gelaat het in die barbaarse gewapende stryd tussen die ANK en die IVP van 1990 tot 1994. En dan is daar die Kubane wat in Angola gehelp het om die bloeddorstige kommunistiese MPLA aan bewind te hou en wat in hulle duisende geswig het voor daardie doeltreffende krygsmasjien, die toendertydse Suid-Afrikaanse Weermag.

Die ANK kan maar self besluit wie helde in hulle oë is. Die strydpunt wat nou ontstaan, is of gesneuwelde lede van die apartheidsregering se weermag daarop aangebring moet word. Dit is verbasend dat daar hoegenaamd nog ‘n verskil van mening hieroor kan wees. Daar is geen ooreenkoms tussen Umkhonto we Sizwe-terroriste en die soldate van die ou S.A.W. nie.

Die S.A.W. was ‘n uiters professionele, gedissiplineerde en – veral – doeltreffende organisasie. Deesdae is daar ‘n liberalistiese veldtog deur oningeligtes – wat nooit daar was nie – om die ou weermag te besmeer met beskuldigings van wreedheid, onmenslikheid en onderdrukking. Inderwaarheid was die etos van die S.A.W. die welbekende Calvinistiese medemenslikheid van die Afrikaner. Die weermag se kontak met die plaaslike bevolking was altyd gerig deur die stelreël van “minimum geweld, maksimum vriendelikheid,” ‘n slagspreuk en ‘n benadering wat by elke operasionele lid ingedril is. Waar die weermag ook vir ‘n bepaalde tyd in ‘n nuwe gebied teenwoordig was, het hulle gratis mediese hulp, kos, behuising en selfs skole verskaf. Terwyl dorpe soos Ongiva en Xangongo in die Suide van Angola onder die weermag se beheer was, het dié inwoners daarvan ‘n lewenspeil ervaar wat nooit voorheen of daarna vir hulle beskore was nie. Toe was hulle veilig teen verdelging deur hulle eie volksgenote in die MPLA se weermag, FAPLA. (En anders as die skinderskrywers van die liberalistiese pers gebruik ek nie hoorsê stof nie. Ek was daar. Ek was een van die lede wat ‘n gewonde swart meisietjie in die veld net buite Cuvelai gevind het. Sy is in die kop getref deur die skrapnel van ‘n mortier wat roekeloos in die plaaslike bevolking se rigting gewerp is deur die onttrekkende FAPLA soldate. ‘n Deel van haar skedel was weg en die breinvlies was sigbaar. Drie weermagdokters en ‘n span mediese korps-lede het vir dae lank gespartel om haar lewe te red en toe die natuur ingetree het, het ek groot, taai manne gesien met trane in hulle oë, algeheel verpletter.)

Ek het genoeg daar gesien om te weet dat oorlog ‘n afgryslike verskynsel is en dat wanneer ‘n groot, doelgerigte leër aan die beweeg is, onskuldige mense soms in die slag bly. Maar ek weet hoe ‘n hoë premie die S.A.W. gestel het op die lewens van die plaaslike bevolking wat die slegte geluk gehad het om omgespoel te word deur die wispelturige branders van ‘n oorlog waarvoor hulle nie gevra het nie. Die waarheid is dat vroue, kinders en ander onskuldiges nooit die teiken van die Suid-Afrikaanse Weermag was nie.

Dít is, na alles, die groot verskil in definisie tussen ‘n legitieme weermag en ‘n terroriste-organisasie. MK en APLA is gestig met die oogmerk om weerlose mense om die lewe te bring om sodoende ‘n klimaat van vrees te skep waarin hulle eise oorweeg sou word. Hierdie organisasies was so lamlendig en amper komieklik onbeholpe op ‘n Keystone Kops-manier. En hulle was, natuurlik, te lafhartig om hulle wapens op die veiligheidsmagte of op die leiers van die apartheidsregering te rig. Daarom het Nelson Mandela Umkhonto we Sizwe gestig om jag te maak op mense wat hulleself nie kan verdedig nie. Dit is vir enige oud-lid ‘n ondenkbare, vernederende gruwel om te dink dat hulle gevalle kamerade se name in die teenwoordigheid van sulke moordenaars aangebring moet word.

Maar al wás hierdie terroriste so dapper, edel en doeltreffend soos wat die ANK se mites voorhou, is hulle en die S.A.W. in verskillende versamelings sonder gemene delers. Die gesneuweldes van die S.A.W. het nie geveg vir die “vryheid” waarvan die Freedom Park-trust praat nie. Hulle het geveg om die oorname van die regering deur die swart meerderheid van die land te verhoed. Ek weet want ek het lank en diep gesels met Roetsie, Schrönen, Dawid Lotter, Piet Liebenberg, Smittie en Peter Dicks, almal boesemvriende van my en almal in aksie in die operasionele gebied dood. Hulle het geglo dat ‘n swart meerderheidsregering onafwendbaar sou lei tot die algehele afwenteling van die land in ‘n tradisionele Afrika-moeras van armoede, ellende, misdaad en ‘n nuwe vlak van intense rassehaat. En as ek na die ANK-regering en hulle rekord van die afgelope dertien jaar kyk, sien ek niks wat my laat dink dat my kamerade verkeerd was nie.

As ons sou instem, as ons inderdaad sonder heftige proses sou aanvaar, dat ons gevalle helde se name op die ANK-Freedom Park se muur aangebring word, verraai ons hulle herinnering. Ons dien as ondersteuners van die ANK se permanente revolusie en maak ons van daardie muur ‘n rubberstempel van die ANK se onderduimse en vernietigende metodes. As lewe onder die ANK die swart gemeenskap se idee van vryheid is, is dit net nog ‘n glinsterende voorbeeld van die onaanpasbaarheid van die twee kulture. Dit onderstreep die noodsaak vir die Afrikaner om te onttrek na sy regmatige deel van die grondgebied van hierdie land waar hy homself kan regeer en sy eie weermag, ‘n eggo van die trotse Suid-Afrikaanse Weermag van ouds, kan opbou om homself te beskerm.

Die volk staan inderwaarheid voor ‘n metaforiese muur en ons is met ons rûe teen hom. Ons het ‘n keuse: Ons kan skaapagtig staan terwyl ons hande agter ons vasgebind word en ‘n blinddoek oor ons oë getrek word net voordat die vuurpeloton aanlê. (Hoewel ons weet watter vrot skuts die nakomelinge van MK en APLA is, kan selfs hulle beswaarlik op hierdie afstand mis.) Of ons kan omdraai, die muur agter ons afbreek en uitstap na vryheid en die oorlewing van die Afrikanervolk. En ons begin deur te sê ons weier dat die name van dié wat vir orde en veiligheid geveg het, besoedel word deur te verskyn in die omgewing van lafaards en moordenaars op die Freedom Trust se muur.

децкие игры topcargo

Die rykdom van ellende

Chinua Achebe en hoe die Bantoe hom in sy eie vernedering en nederlaag verlustig.

Onkonkwo, as julle nie geweet het nie, is soos ‘n hond begrawe.

Wel, ás julle dit nie geweet het nie, kan julle dit vir julleself lees op die blakerteks van die Nigeriese skrywer Chinua Achebe se oorprese boekie Things fall apart. Dit is selfs destyds tydens die sestigerjare in Afrikaans vertaal onder die titel, ’n Pad loop dood.

‘n Blakerteks se woorde, moet ‘n mens onthou, word met groot sorg gekies. Jy het ‘n karige getal woorde om die lukrake boeksnuffelaar te oortuig om dié een te lees. Die goue reël, sou ek reken, is om in die blakerteks aan te dui wat dit in die boek is wat die moontlike koper sal wil lees. Daar is bepaal dat by verre die meeste lesers van Achebe se boek Afrika inboorlinge sou wees en ‘n Pad loop dood moes noodwendig ‘n weerklank van swartmense se emosies wees. Wat die potensiële lesers – mense van Afrika – van die inhoud van Achebe se boekie wil weet, het die uitgewers besef, is dat Onkonkwo soos ‘n hond begrawe is.

“Onkonkwo,” skryf die blakerouteur, “was een van die magtigste manne van sy stat. Toe kom die Europeërs en verwoes alles. En hulle verwoes vir Onkonkwo. Hulle het hom soos ‘n hond begrawe.” En? En niks. Hierdie is nie maar ‘n uittreksel uit die blakerteks nie. Dit ís die blakerteks, die hele blakerteks. Die uitgewers en Achebe het saam raakgevat. Duidelik. Meer as 10 miljoen eksemplare van die oorspronklike Engelse uitgawe van Things fall apart is verkoop, hoofsaaklik aan swartmense wat hulle verlustig het aan die gedagte van ‘n rasgenoot wat vernederend aan sy einde gekom het, nie om hom te verguis nie maar juis omdat sy verkleinering hulle verkleinering is en sy ondergang hulle ondergang is.

Hierdie aansporing om die boek te lees lê vreemd in die Westerse oog. In die Weste word heldhaftigheid en oorwinning gevier. Selfs as hy vergaan, moet die held se lewe deur sy oorwinning gedefinieer word. Die blakerteks op die rugkant van ‘n biografie oor Piet Retief, byvoorbeeld, sal nie vassteek by die verslag van hoe hy en sy troue kamerade verraai, vermoor en vir die aasvoëls gevoer is nie. Geen blanke leser sal gewen word deur die indruk dat Retief se algehele lewensbydrae in ‘n bloedige bondel verbryselde bene aan die voet van ‘n krans geëindig het nie. Die blakerteks sal noodwendig moet fokus op die vervulling van Retief se visie en die impetus wat dit gegee het vir die totstandkoming van die Afrikanervolk. Daar sal verduidelik word dat sonder Piet Retief se offer daar geen Bloedrivier sou gewees het nie. Oorwinning uit die roet van neerlaag is ‘n gewilde Westerse motief.

In teenstelling daarmee verlustig die Bantoe hom in sy eie vernedering en nederlaag. Hy het gou besef hy kan nie met die Westerling meeding op militêre, ekonomiese of administratiewe gebied nie. Maar daar is wins te maak uit die een posisie wat die Europeër verseg om in te neem: Dié van slagoffer, en nie bloot slagoffer van die algemene wispelturigheid van klimaat, epidemie of noodlot nie maar as ‘n ellendige wat juis deur die Westerling omvergewerp, neergevel en verdruk is.

Die blakerteks het duidelik daarin geslaag het om potensiële lesers te oortuig dat daar welig namens hulle gely word in ‘n Pad loop dood. Tienmiljoen kopers kan nie verkeerd wees nie. Nie net is dit van Lagos tot Luanda voorgeskryf vir die leerlinge van Afrika nie, dit is met amper histeriese lofgesange in die Weste self ontvang waar mense amper ewe veel gefassineer is deur verhale van swart smart. Dit is tot meesterstuk geslaan en daar word slaafs onthou om dit in te voeg op 100-besteslysies. (My enigste verklaring vir dié ophemeling is dat die Westerse kritici so geskok was dat ‘n Bantoe ‘n hele boek waarskynlik op sy eie in Engels kon skryf dat hulle dit ongereserveer tot klassieke status verhef het.) Om uit die ganse letterkundeskat van alle kulture slegs 100 boeke te keur as die beste romans ooit is natuurlik ‘n intense subjektiewe oefening.

My subjektiewe mening is dat ek aan eenhonderd boeke net in Afrikaans kan dink wat beter is as ‘n Pad loop dood. Achebe se toegejuigde werkie het ‘n onsamehangende struktuur, die gebeure daarin en die karakters se reaksie daarop is onbestendig en die karakterisering is maar efferig en alles behalwe konsekwent. Die skryfstyl is eenvoudig, gestroop van fieterjasies ja, maar ook van atmosfeer. Die boekie is in 1958 geskryf en Achebe is net nog ‘n skrywer wat sy skryfstyl daardie jare in Ernest Hemingway se sleurstroom versuip het. Hemingway se styl is sterk en manlik. Hy het die oog van ‘n verslaggewer gehad en gebruik detail, dialoog en ‘n presiese beskrywing van dade om die leser te betrek. In die jare na die oorlog is sy styl wyd bewonder en deur troppe skrywers sonder noemenswaardige sukses nageboots.

Achebe se prosa is eerder kinderboekstyl en is skraps verdoesel as ‘n propagandatraktaat. Resensente het gepraat van sy “misleidende eenvoudige styl.” Daar was geen misleiding nie. Sy styl is net eenvoudig, miskien effe pretensieus so, soos die pseudo-mistieke selfhelpboekies van vroeër, geskryf deur iemand soos Og Mandino. ‘n Mens kry die indruk van ‘n skrywer wat sy potlood se punt natlek voordat hy skryf en, wanneer hy skryf, sy oë op skrefies trek van konsentrasie om tussen die lyntjies op die papier te bly. Dit is die soort prosa wat staatmaak op die keisersklereformule: Omdat daar min voor die oog aangaan, aanvaar kritici al te maklik dat daar iets meer substansieels iewers in die teks versteek is, al kan hulle self dit nie sien nie.

Inderwaarheid is daar weinig meer aan die boek as wat in die lyfteks te lees is. En die blakerteks is ‘n getroue eggo van die inhoud van die boek. Albei gebruik dieselfde klemsin: Hulle het hom soos ‘n hond begrawe. Dis asof Achebe ‘n baken, gevorm soos ‘n reuse uitroepteken, in die grond langs die lae, langwerpige duintjie in die harde Nigeriese grond gaan plant het. “Onkonkwo is soos ‘n hond begrawe!”

Vergeet van sy status as ‘n kampioenstoeier en stamleier, vergeet van sy drie vroue, sewe kinders, sy plaas – die sentrale feit van Onkonkwo se lewe is sy einde of, meer presies, die post scriptum na sy einde, meer spesifiek dat hy soos ‘n hond begrawe is. Bliksemse witmense!

Ek sou dink dat Onkonkwo, soos Achebe hom aan ons verduidelik, ruimskoots verdien het om soos ‘n hond begrawe te word. (As ons aanvaar dat die mens se beste vriend tradisioneel op ‘n afgeskeepte wyse ter aarde bestel word.) Hy is ‘n ongenaakbare karakter, vol neuroses en wantroue, afsydig teenoor sy vroue en afkeurig teenoor sy oudste seun, Nwoye. Daarby is hy deurtrek met bygeloof en pomp bloedlus styf deur sy Afrika-are. Wanneer ‘n “orakel” aanvoer dat die gode vereis dat Ikemefuna doodgemaak moet word, is Onkonkwo meer as bereid om daarby in te val, selfs al dui dieselfde siener aan dat Onkonkwo nie aan die moord mag deelneem nie. Dat iemand op die wispelturige woord van ‘n toordokter vermoor kan word, is gruwelik genoeg, maar Ikemefuna is nie sommer net ‘n toevallige kennis van Onkonkwo nie. Hy is ‘n jongman wat deur Onkonkwo as sy eie seun grootgemaak is. Dit keer nie vir Onkonkwo om opgewonde deel te neem aan die verraderlike lokval waarin die jongman vernietig word nie. En die een wat sy skedel uiteindelik met ‘n kapmes oopsplits is niemand anders as daardie pilaar van die samelewing, Onkonkwo self, nie. (Die stam reageer in afgryse op Onkonkwo se daad, nie omdat hy sy pleegkind wreed vermoor het nie, maar omdat die orakel gesê het hy moet dit vir die ander los.)

Hierdie is, volgens Achebe se denke, ‘n algehele onbenulligheid. “In Afrika,” lyk dit of hy sê, “kap ons ons kinders met pangas dood, en wat daarvan? Kom ons fokus op die belangrike dinge. Die Europeërs het gekom. Onkonkwo is soos ‘n hond begrawe.”

As ‘n mens met die blakerteks moet kibbel, is hierdie die aangewese punt. Dit is nie dat die waarheid nie gepraat word nie – die Engelse het Onkonkwo inderdaad begrawe en dit blykbaar soos ‘n hond – maar dit is nie die volle waarheid nie. Dit het Onkonkwo se stam vrygestaan om hom met alle teerheid en eerbetoon te begrawe maar hulle wou nie want… hy het selfmoord gepleeg en dit is teen hulle bygeloof om ‘n selfmoordenaar te begrawe.

Die besluit om met homself weg te doen het gevolg nadat hy een van die Engelse se boodskappers met daardie selfde getroue panga doodgekap het. Uit pure moedeloosheid oor sy stam se papbroekigheid om sy voorbeeld te volg, hang hy homself op. Sy dood, lei ‘n mens by Achebe af, was algeheel sinneloos.

Maar was dit regtig? Die waarheid is dat die fiktiewe Onkonkwo se dood meer as net winsgewend was, dit het die model van ‘n enorme industrie geword. Dit het gedemonstreer, as demonstrasie nog nodig was, dat daar ontsaglike profyt in die Afrikaan se selfbejammering is.

Sommer so met die intrapslag het dit van Chinua Achebe ‘n multi-miljoenêr gemaak en dit terwyl duisende meer verdienstelike boeke, artistiek en sosiaal, deur uitgewer en leser afgeskeep is. Achebe se genialiteit, indien enige, lê daarin dat hy sy rasgenote se ondergang en vernedering met soveel klem gevier het in die boek. As hy ‘n boek geskryf het oor ‘n Afrika inboorling se triomf, sou die Bantoe sy neus daarvoor opgetrek het en sou dit nie soveel as ‘n bries in die laning van die Westerse bewussyn gewees het nie. Maar die toonlose vertelling van ‘n Bantoe se vernedering het weergalm in die gesamentlike gemoed van ‘n Weste wat toe reeds in die liberalistiese maar geensins libererende greep van selfverguising was.

Die Westerling was, in ‘n vrugbare toeval vir Achebe, in 1958 besig om die formuliere en rituele van sy nuwe godsdiens, selfaanbidding, te ontwerp.

Friedrich Nietzsche het reeds in die 19de eeu opspraakwekkend verklaar: “God is dood.” Tom Wolfe noem dit die “tweede belangrikste stelreël in moderne filosofie". Nietzsche, verduidelik Wolfe, het hierdie nie as ‘n uitdaging aan God beskou nie. Hoe kon hy? Hy was nog altyd ‘n onwrikbare ateïs. Hy het eerder daardeur aangedui dat die rol van godsdiens in die lewe van die moderne mens aan die kwyn was en in die twintigste eeu sou verdwyn en daarmee saam sy morele ankers. Die mens se instinktiewe soeke om lojaal te wees aan ‘n mag sterker as hy en een wat oorwegend goedgunstig teenoor hom is, sou hom lei om “nasionalistiese broederskappe” te stig om aan te behoort. Hierdie broederskappe sou vir hulle die morele reg toe-eien om op die eiendom van ander nasionale groepe beslag te lê. Die hoogste reg behoort aan die broederskap self. Die filosoof het reg geprofeteer en in die twintigste eeu was die Nazi’s en die Kommuniste die presiese vergestalting van Nietzsche se “nasionalistiese broederskappe".

Maar hierdie broederskappe was nie die enigste ersatz godsdiens in die dorp nie. Die mens het reeds vir millennia ‘n ywer gehad om homself as god te verklaar en te aanbid. Die oersondaar, Adam, is na alles juis verlok deur die slang se belofte dat hy “soos God” sou wees. Hierdie entoesiasme was nog altyd enigsins gedemp deur die eenvoudige besef dat die mens nie homself of die res van die heelal geskape het nie – ‘n voorvereiste vir godstatus. Dié lastigheid is omseil deur Charles Darwin se gedagte dat indien die mens homself nie geskep het nie, het hy darem vanself ontstaan en dit is ‘n baie bevredigende naasbeste. Dit het vir die Westerling die filosofiese beweegruimte gegee om homself as god aan te stel. Die kwyning van die kerk se gesag, die stukrag van die Tyd van Rede en die tegnologiese uitbarsting van die twintigste eeu het die beslag gegee aan ‘n nuwe interpretasie van ‘n baie ou godsdiens.

Die votum van hierdie geloof is in die wekroep van die Franse rewolusie verskans: Vryheid! Gelykheid! Broederskap! Daaruit het die sillogisme gevolg dat as alle mense gode is en alle mense is gelyk, dan moet alle gode dieselfde status hê. Daar is nie sprake van “mindere gode” nie, om die titel van ‘n snikfliek van die tagtigerjare te leen en te vertaal. Aanvanklik het ekonomiese wedywering en ekspansionistiese koors veroorsaak dat hierdie leerstellinge tuis deur avant garde ghoeroes ontwikkel is maar nie op vreemde vastelande toegepas is nie. Oorlewing en nasionale wedywering was nog altyd die grootste mededinging vir godsdienste.

Maar na die helse ontwrigtinge van die vroeë twintigste eeu, het die Westerling in die vyftigers opsy gestaan van die inferno van sy militêre avonture en oorgegee aan die gedagte dat die mens skrander en wys genoeg is om sy eie tekortkominge aan te spreek en om die krisisse van die wêreld te besleg. Die Westerling het ‘n ywerige proseliet van sy eie godsdiens geword: Die mens is sy eie god en daar is geen onderskeid tussen gode nie. Ons is vry! Ons is gelyk! Ons is broers!

Toe “Things fall apart” in 1958 verskyn het, was die Westerling te gelyke tyd profeet, hoëpriester en ketter van die selfaanbiddingkultus. Die afvalliges was hulle voorgeslagte wie se entoesiastiese gierigheid en hardkoppigheid almal binne ‘n ommesientjie in twee en ‘n halwe wêreldoorloë (as die Koreaanse misverstand bygetel word) gedompel het. Die voorgangers se sondes het arrogansie ingesluit en daarmee saam die gedagte dat die Westerling superieur is en die vreemdeling, vernaamlik die Afrika-inwoner, minderwaardig. Dit was ‘n gruwelike godslastering. Maar daar was ‘n heilsplan vir die verlore Westerling.

Die idee was dat die blanke sy eie godepotensiaal vervul het en dat die bantoe dit eweneens sal doen as hy net die ruimte vir ‘n aanloop gegun word. Enige blanke geluide oor kultuurgebreke en etniese verskille was brandstapelsake. Die geloofsverraaier moes verdelg word! Die balanse in Elisium moes herstel word! Die verguisde gode moes opgehef word! Die hele godedom moes gemobiliseer word in dié edele onderneming en daarvoor was dit nodig om te beklemtoon presies hoe pateties, agterlik en verkleineer die godsgenote in Afrika gelaat is deur westerse gierigheid en ongevoeligheid. Daarom dan dat, in hierdie selfgeselende manie, Achebe se werkie oor Onkonkwo – hy wat soos ‘n hond begrawe is – met soveel prewelende eulogieë ontvang is.

Die Afrikaan, buiten die bygelowige afgodeslaaf wat hy is, is ook ‘n pragmatiese oorlewer. Hy het gou geleer om openbare selfbejammering na waarde te skat. Vandat hy vir die eerste keer die wonderwerke van Westerse tegnologie aanskou het – in “Things fall apart” is dit ‘n fiets – sou die Bantoe nooit weer rus hê in sy primitiewe paradys nie. Kinderlik betower deur krale en blinkware moes hy dit hê, dit alles, nie net die fiets nie maar ook, later, die motor, die vliegtuig, die ontwerpersjeans en die stereostel, ja, maar ook die masjiengeweer, die mortier, die vuurpyllanseerder en die pantserkar wat sy stamkonflikte tot ‘n hele nuwe, opwindende dimensie sou neem.

Maar, sou hy uitvind, selfs in Elisium moet daar vir die dekor en die rekwisiete betaal word. Afrika het rykdomme, natuurlik, goud en olie en landbouprodukte, maar dit het skaars die gulsige bankrekeninge van ‘n indrukwekkende lys diktators versadig en die res van die swart vasteland so arm soos Onkonkwo se stat gelos. Om soos ‘n god, ‘n witman, te leef, sou die inboorling van Afrika iets anders moes kry om te verhandel. Hy was nie kultureel toegerus of vindingryk, skrander en geduldig genoeg om rykdom te versamel nie. Maar hy kon selfbejammering verbou en het ‘n groot, ryk en oneindig simpatieke mark daarvoor gevind. Dit het die patroon geword: Die Afrikaan sal tjank en verwyt en die witman sal sy hand in sy beursie steek. Hy doen dit al meer as ‘n eeu lank en dit werk elke keer.

Booker T. Washington, ‘n intelligente Negerleier van die negentiende eeu, het van hierdie handel in volksmart as ‘n siekte gepraat: “Daar is ‘n ander klas van gekleurde mense,” het hy gesug, “wat daarvan ‘n besigheid maak om die probleme, die onregte en die swaarkry van die Neger ras voor die publiek te hou. Nadat hulle geleer het dat hulle in staat is om ‘n lewe te maak uit hulle moeilikhede, het hulle hulleself gevestig in die gewoonte om hulle onregte te adverteer – deels omdat hulle simpatie wil hê en deels omdat dit lonend is. Party van hierdie mense wil nie hê dat die Neger sy griewe sal verloor nie want hulle wil nie hulle werke verloor nie… Daar is ‘n sekere klas beslegters van rasseprobleme wat nie wil hê die pasiënt moet gesond word nie want so lank as wat die siekte uithou, het hulle nie net ‘n maklike manier om ‘n lewe te maak nie maar ook ‘n maklike medium waardeur hulle hulleself prominent voor die publiek kan maak.”

Hierdie krankheid is vandag nog net so lonend. Bantoes verlustig hulleself nog ewe ywerig in hulle eie verliese en vernederings. So is Cassinga Dag, die hoogheiligste vakansiedag op die Namibiese kalender, insiggewend genoeg nie die viering van ‘n grootse militêre oorwinning nie maar van ‘n verpletterende neerlaag wat hulle aan hande van die Suid-Afrikaanse Weermag in die tagtigerjare gely het.

Variasies van hierdie tema word opgeneem in Drum Magazine se uitgawe van 11 Januarie 2007. Daarin word afgeskop met ‘n reeks waarin hulle pronk met 100 hoogtepunte uit “swart mense se bydrae aan die wêreld.” Van hulle presteerders sluit in die Zoeloe hoofman, Bambatha, wie se rebellie nek omgedraai is deur die Engelse in Natal; diverse Nigeriërs wat hulle land amper in ‘n burgeroorlog verwoes het; Emmett Till, ‘n Neger wat in Mississippi vermoor is; arm Negers wat in die “skrikwekkende Tuskegee eksperiment” besmette bloed ingegee is sodat wetenskaplikes vir ‘n kuur vir sifilis kon soek; Rodney King wat deur Los Angeles se polisie-paaiboeilies opgefoeter is en die swart marsjeerders wat tydens Bloedige Sondag in Selma, Alabama geskiet is.

(Twee militêre triomfe word wel genoem. Een daarvan is die verdrywing van die Italianers uit Ethiopië. Veelseggend genoeg verswyg die kopieskrywers dat dit inderwaarheid die Suid-Afrikaanse leër, hoofsaaklik deur Afrikaners beman, wat die bakleiwerk vir Selassi se oorwining gedoen het. Die skrywers voer ook aan dat die genoemde Bambatha rebellie wel verpletter is maar dat dit die saad gesaai het vir die toekomstige ANK gewapende stryd. Mislukking is gevolglik gebore uit nederlaag.)

Die Bantoe se onvermoeide bondgenoot in hierdie smartryke dwepery is die moderne westerse pers. DSTV het drie rolprente met moderne Afrika-temas bymekaar gehark vir wat hulle ‘n “filmfees” noem. ‘n Gewigtige stem intoneer in die lokprent: “In 1955 is 30,000 mense uit hulle huise in Sophiatown gesit. Die wêreld het weggekyk.” Dit om die rolprent “Drum” mee te adverteer. “Hotel Rwanda” trek in dieselfde juk en die verteller dreun: “In 1994 is 800,000 mense wreed in Rwanda vermoor. Die wêreld,” herhaal hy weemoedig, “het weggekyk.”

Wat hom by “Country of my skull,” gebaseer op Antjie Krog se skuim-om-die-mond verslag van die WVK, bring. Dit moet die klimaks wees in die advertensie. Hierdie is ‘n apartheidsfliek en apartheid is mos die klimaktiese sonde van die mensdom. Maar hoe vergelyk jy die Nasionale Party se paternalisme met die Hoetoes se bloedige kranksinnigheid? Daar was reeds ‘n progressie van 30,000 ontseteldes tot 800,000 uitgewisdes. Maar hoe oortref jy amper ‘n miljoen mense wat aan stukke gekap is deur hulle bure? Vir ‘n DSTV kopieskrywer is daar geen sprong in logika te hoog of te ver nie. “In vyf-en-veertig jaar van apartheid,” jodel die verteller, “is 19 miljoen mense verontmenslik.” En, reg geraai, die wêreld het weggekyk.

Daar het ons dit: Verwerping! Massamoord! Verdrukking! Dit is – alles! – goud, of ten minste dollars en ponde en euros, werd, en rande; baie, baie, baie rande. O rykdom van ellende! Selfs Afrika se grootste en heiligste held, Rolliesjlasjla Mandela self, se roem is ‘n vaandel wat nie uit die weefwerk van ‘n grootse oorwinning of ‘n briljante veldtog gesny is nie. Hy, die middelmatige leier van ‘n onbeholpe terroriste-organisasie, is as superheld verhef omdat hy gevang en vir die grootste deel van sy produktiewe lewe in die tronk gestop is. Elkeen van sy tienduisend dae in die gevangenis was uiteindelik honderde miljoene rande werd.

Rande vir trane ten spyt, daar is niks onbenullig aan die swaarkry van die inboorling van Afrika nie. Maar ook op lyding het hy nie patentreg nie. Ek dink aan ‘n ander volk wat verpletter is deur ‘n veel groter een, ‘n gulsige en ongenaakbare nasie. Maar hierdie verbryselde volk het nie ‘n industrie van hulle smart gemaak nie. Hulle het eerder met waardigheid en onbuigbare vasbeslotenheid hulleself en hulle land opgehef uit hulle nasionale ellende. Ek weet, ek weet: Omdat die Afrikaner dit reggekry het, is dit geensins gewaarborg dat enige swart nasie hom dit kan nadoen nie. Maar dit gee vir ons die reg om te verwag dat die Bantoe van êrens die trots sal ontwikkel om op te hou om homself so te bejammer begin om sy gewig te trek. Hy moet besef dat sy verlustiging in sy eie smarte ‘n snoeiskêr is wat aan sy wortels lê en hom sal verhoed om ooit selfstandige vooruitgang te beleef.

Afrika se smarte is juis ‘n bedryf wat sy glans verloor. Dit was lonend in ‘n tyd wat die Weste die mag en die vryheid gehad het om neerdalend vrygewig te wees. Maar daar kom ‘n nuwe era, ‘n Götterdämmerung van die Westerse kultuur in die gloed van die verrysing van die Ooste, en die blanke sal verbete moet veg vir sy eie oorlewing. En dan sal hy nie die geduld of die geneigdheid oorhê om vir die smartsug van ‘n vreemde ras te betaal nie. Die Afrikaan sal sy eie heil moet uitwerk, sy eie weg op ‘n mededingende planeet moet vind. Maar so lank as wat hy daardie skisofreniese skepsel is – half primitiewe tradisionalis, half moderne leë dop; half verflenterde kaalvoetklonkie, half novus negro, die nuwe knipogende, flinkvoetige, pittige, selfvoldane maar onbeholpe swartman – sal hy nie die aansporing hê om sy eie voortreflikhede te ontdek en, oneindig belangriker, om sy eie tekortkominge te konfronteer nie.

Die gevaar is dat die Afrikaan uiteindelik verswelg sal word in sy verlustiging in sy eie smarte. Die logo van die Nuwe Suid-Afrikaner het ‘n swartman geword wat uit sy M-klas Benz klim, kruk in die een hand en bedelhoed in die ander. Een swartman, die Amerikaanse skrywer Keith Richburg, het darem die intellektuele eerlikheid gehad om na nadere kennismaking met Afrika te skryf: “Dank God hy [sy voorvader] het uitgekom [as slaaf uit Afrika na Amerika.]” As die swart Suid-Afrikaner ewe eerlik sal wees, moet hy prewel: “Dank God vir apartheid, vir verkleinering, vir verdrukking, vir diskriminasie. Dit het my veel ryker gemaak as wat ek gedroom of verdien het.”

Die Afrikaner wat wag dat die Bantoe uiteindelik sal afsien van sy smartsug sal oud word sonder om dit te beleef. Uiteindelik sal hy besef dat daar nie genoeg geld in die heelal is om die swartman van sy selfbejammering te laat afsien nie. Die Afrikaner sal om hom kyk en sien hoe hierdie selfvernietigende aanspraak op lyding ‘n eens trotse en welvarende land afgetakel het tot net nog ‘n stowwerige Afrika-mislukking. En dan sal hy gaan. Hy sal ‘n deel van die land vir homself afbaken en die swart stamme los om by mekaar te neul oor hulle swaarkry.

En oorblyfsels van Suid-Afrika sal weer word soos die Afrika van Onkonkwo waar ‘n grootman sy pleegkind met ‘n panga kan doodkap omdat hy glo die toordokter het so gesê. Die kind sal vergeefs in sy sterwensnood vir geregtigheid uitroep. Daar sal niemand wees om hom jammer te kry nie.

Лобановский Харьков