Forest Gump kon die presiese dag – sy eerste skooldag – onthou wat hy die “soetste, die allerpragtigste naam in die hele wye wêreld” gehoor het: Jenny. Daar is min ooreenkomste tussen Forest Gump en Charles Nqakula, wat die ironiese en komieklike titel van minister van veiligheid en sekuriteit het, behalwe hulle verstandelike vermoëns. (Ek skat Forest Gump, die funksionele idioot met die sub-70 IK, is in die breinreisies net so ‘n kortkop voor Nqakula.) Die een eienskap wat hulle wél deel is hulle dolle verliefdheid. Forest het sy Jenny en Charles sy Apartheid.Tipies vryersklong, oordryf Nqakula gruwelik wanneer hy sy beminde se voortreflikhede besing. Nou onlangs weer, op ‘n gala-dinee van die sekretariaat van veiligheid en sekuriteit, beskryf hy Apartheid liefderyk as die “grootste misdaad van alles.” Die karnallie!
Wanneer ‘n persoon so ‘n obsessie het, is dit natuurlik vir hom moeilik, selfs onmoontlik, om die meriete van sy beminde se teenstanders se aansprake te oorweeg. Charlie is so volslae verslaaf aan Apartheid dat dit moeilik is om presies te begryp wat hy met hierdie geesdriftige verklaring bedoel. Was Apartheid, byvoorbeeld, ‘n groter misdaad as die klugtige verhoor en onwettige kruising van Jesus Christus, ‘n daad wat sekerlik deur meeste regdenkende mense as die afgryslikste oortreding van alle tye beskou word?
Of dink hy dalk aan die landswye, algemene, dekades-lange uitdelging van nie-blanke rasse waarvoor Apartheid so weliglik geloof word in die liberale pers en in die oorlamse fabels van vandag se geskiedenisboeke (daardie “lyke in die strate” waaroor Allan Boesak so snik?) Want indien wel, nou ja, dan lieg hy gewoonweg in diens van sy beminde. Eintlik het die ingetoë Apartheid ‘n onbenullige bydrae gelewer op die gebied van rassegeweld. In 46 jaar het Apartheid, volgens geskiedenisghoeroe Herman Giliomee, die dood van 19,000 politieke sterftes in haar boekie, waarvan by verre die meeste deur swartmense op swartmense gepleeg is. Dit is 0,07% van die bevolking en vertoon maar efferig met die 33% van Kambodja (2,4 miljoen mense verdelg deur Pol Pot se kranksinnige kommuniste), 10% van Rwanda (800,000 Toetsies opgekap in ‘n geweldsorgie deur hulle medeburgers, die Hoetoe’s) en die 5,3% van Guatemala (200,000 in ‘n ingewikkelde politieke bloedfees.) Om nie te vergeet van ‘n paar miljoen in die Kongo nie, 200,000 in Darfoer, duisende en duisende in Zimbabwe, honderde duisende in Oeganda, ‘n miljoen Bantoes hier, ‘n miljoen daar, uitgeroei deur hulle eie magsugtige rasgenote. Die 19,000 swartmense wat deur swartmense in Apartheid se gloriejare vermoor is, is heelwat minder as die aantal swartmense wat deur swartmense élke jaar onder die ANK vermoor word. En dit is ook aansienlik minder as die 26,000 vrouens en kinders wat deur die Britte tydens die Tweede Vryheidsoorlog van 1899 tot 1902 vermoor is.
As Charlie dan so moet lieg oor Apartheid se sjarme, wat is dan die oorsprong van dié obsessie? Een van Apartheid se legendariese eienskappe is dat dit ‘n deel van die bevolking “verontmenslik” het. Dit is nou om voetjie-voetjie met die waarheid te speel. Apartheid, met al haar gebreke en voortrekkery, was ‘n moeder wat probeer het om vir al haar kinders ‘n beter lewe te gee. Nee, Nqakula en die falankse van sy kamerade wat so vryerig is met Apartheid, bewonder haar nie vir haar vermoë om iets van ‘n mens weg te vat nie, maar juis oor haar vermoë om iets by te voeg, altans vir haar nuwe vryers.
Die hel, word daar in Engels gemeen, se vurige woede kan nie vergelyk word met dié van ‘n weggewerpte vrou nie. Apartheid was eens die jong, fris, spelerige vrou in die huis van die Nasionale Party wat miljarde rande op haar uitgegee het en haar vertroetel en verdedig het. Maar sy het haar glans verloor en in 1994 het die NP, in die trouelose F.W. de Klerk se woorde, die boek op haar toegemaak. Maar die verrimpelde ou tante is herontdek en opnuut ontplooi deur die ANK en nou is sý die een wat die gawes rondstrooi. Haar houvroubruidskat, kan ‘n mens sê, is die welvarendste land in Afrika.
Apartheid is so kragtig dat die blote noem van haar naam die mag het om mense en organisasies in een oomblik te omskep. Is jy arm, lui, onproduktief, sonder ervaring – en swart? Sê net “apartheid” en, hei presto!, jy is nou ‘n bestuurder, ‘n direkteur of ‘n generaal met ‘n nuwe BMW, ‘n huis in Waterkloof, ‘n onuitputbare onthaaltoelaag en ‘n bodemlose selfoonrekening.
Het jy geen tradisionele, kulturele of juridiese aanspraak op ‘n spogplaas nie en het jy ook geen landboukennis, vaardighede, werksywer, bestuursvernuf of tegniese aanleg nie? Skree “Apartheid!” en die plaas is joune.
Is jy ‘n Matshikiza of ‘n Qwelane sonder ‘n aanvoeling vir struktuur, enige vars insig en met ‘n onuitwisbare ongemak met taalkunde, spreek net daardie mooiste naam van name – Apartheid! – en, kul-jou-hier, kul-jou-daar! –– jy is nou ‘n rubriekskrywer wat deur algar verseker word van jou pittigheid en onweerstaanbare insig. Die intonering van Apartheid se naam het ‘n miljardêr en Suid-Afrikaanse teenvoeter vir Donald Trump gemaak van ‘n mislukte rebelleleier soos Tokyo Sexwale, ‘n gesondheidsminister van ‘n nasionale krankheid met die naam Manto Tshabalala-Msimang en generaals en admiraals van ‘n spulletjie militêre analfabete. Dit kon selfs ‘n afgod maak van R.N. Mandela, die onbeholpe leier van ‘n patetiese bevrydingsbeweging.
En al sit die land sonder elektrisiteit, al is dit oortrek met die pitswere van geweldsmisdaad, al knak die ekonomie onder die gewig van oorbesoldigde, onproduktiewe – en swart – leiers, noem net Apartheid se naam en alles is reg. Dan besef almal dat die Nuwe Bantoe nie in staat is tot mislukking nie – want dit is alles Apartheid se skuld.
So, jy kan Engels met ‘n gemartelde aksent praat, nie weet waar om jou sakrekenaar aan te sit nie, nie weet hoe om te tik, ‘n wiel om te ruil, ‘n inspuiting toe te dien nie, ‘n regsuitspraak te volg, ‘n rekenaar te konfigureer of ‘n kabel te las nie, dit maak nie saak nie: Antie Apartheid maak alles reg. Jy – solank jy net swart is – is nou ‘n ingenieur, ‘n omroeper, ‘n werkswinkelbestuurder, ‘n dokter, ‘n regter…
Charlie Nqakula weet sekerlik dat Apartheid hom gemaak het wat hy is, net soos wat, sê nou maar, George Patton, deur die Tweede Wêreldoorlog gemaak is – met die verskil natuurlik dat as die oorlog nie uitgebreek het nie Patton nog steeds ‘n skrander militaris sou gewees het. Maar sonder Apartheid sou Nqakula net nog ‘n uitgevrete bakhandbedelaar gewees het.
Sonder Apartheid sou niemand die name geken het van die Mandela’s, Tambo’s, Lekota’s, Ramaphosa’s, Maharaj’e, Slovo’s, Jordans, Sisulu’s of die Mbeki’s nie. Hulle is almal haar spruite maar sy word nou gedaan, die ou tante, en sy is moeg vir haar bloedskandige verhouding met haar kinders. Die dag is op hande dat mense meer in ‘n amptenaar en ‘n leier se vermoëns gaan belangstel as in sy verhouding met Apartheid; wat hulle meer waarde gaan toeskryf aan mense wat die verskil ken tussen ‘n oorwinning en ‘n vergunning. Maar dit gaan te laat wees. Die Afrikaner het bewys dat hy kan bestaan en homself kan laat geld sonder Apartheid. Die Bantoe-leiers van die ANK het ewe deeglik gedemonstreer dat hulle nie kans sien vir die lewe na Apartheid nie. As hulle nie meer die reg het om haar naam in smeekkrete uit te roep nie, het hulle niks nie.
Volgens ‘n effe irriterende deodorantadvertensie van die tagtigs kan ‘n meisie sonder haar jeans, haar werk en selfs haar kêrel klaarkom, maar nie sonder haar Mum nie. Charles Nqakula kan sonder wysheid, skranderheid, insig klaarkom. Hy kan selfs bestaan sonder sy vrou – en met haar vertonings in gedagte, wie sou nie wou nie? – maar sonder Apartheid! Nou ja, sonder die voorregte wat Apartheid op hulle uitgiet sal die Nqakula’s van hierdie wêreld, slegs toegerus met hulle eie vaardighede en vasbeslotenheid, hulleself net nie kan handhaaf nie.
As jy van Apartheid vergeet, vergeet jy van Charles Nqakula. Sonder Apartheid kan Charles Nqakula nie leef nie.