Meer vasnaelend as interpretasies van die Siener se voorspellings is die weldeurdagte menings van ontleders en veiligheidskenners soos die TLU se Gideon Meiring, AKSKA se Lukas Swart en dié van die skielik berugte Gustav Müller. Tussen die drie van hierdie onverbonde deskundiges het hulle verskeie dekades se ervaring in militêre intelligensie en elkeen van hulle is bedrewe in die versameling, ordening en verspreiding van inligting. Hierdie is nie stemme wat goedsmoeds geïgnoreer behoort te word nie en veral Swart en Müller is driftig dat daar ‘n landswye komplot is om blanke teenwoordigheid in Suid-Afrika tydens een massiewe bloedige spasma van geweld totaal te beëindig. Dit is heeltemal binne die ruim van moontlikheid. Ons leef na alles in Afrika waar net nog ‘n ongeërgde klein volksmoord minder of meer amper roetine is en nie juis die wêreld se bewussyn gaan prikkel nie. Maar Swart en Müller se alarms berus steeds op interpretasie en die onderskrywing van esoteriese berigte en menings. Dit is nie hulle wat my vrese wakkerpraat nie.
Ek word bang vir onteenseglike, standhoudende, algemene waarhede, soos wanneer ek hoor dat Friedrich Nietzsche sê: “Vrees is die moeder van moraliteit;” woorde wat ‘n eggo het in die profeet Jeremia se verklaring: “Die mens se hart is boos bo alle dinge.” Al wat die mens weerhou van boosheid, so verstaan ek die filosoof en die profeet, is vrees. As jy wil weet hoe om ‘n mens se venietigende selfsug op hok te hou, stel net vas wat dit is waarvoor hy bang is. Wanneer hierdie vrees verval, verander die mens in ‘n verterende monster wat selfs dit wat eens vir hom kosbaar was, sal vernietig.
Hierdie is ‘n refrein van moderne en selfs populêre kultuur. Die teruggrype na ‘n primitiewe self is ‘n tema wat ontstellend ondersoek word in William Golding se grillerige “Lord of the flies” waarin ‘n groepie koorseuns op ‘n eiland gestrand is en hulle self moet versorg en verdedig. Die gewone beperkings van die gemeenskap geld nie meer vir hulle nie en hulle wentel af tot die morele standaard van hondsdol aasdiere. ‘n Meer ligsinnige maar tog geldige demonstrasie is in realiteits-TV se “Survivor” te sien. Wanneer goedgemanierde, welopgevoede, beginselvaste persone sonder vrees vir gemeenskapsverwerping teen mekaar meeding vir ‘n miljoen dollar, is verraad, sluheid en aggressie die terugval lewenstyl van die mens.
Ons het hierdie vlakliggende, oorlewingsgedrewe barbaarsheid van die mens op ‘n baie grootser skaal te siene gekry in die naloop van Orkaan Katrina se verwoesting van die stad New Orleans. Hierdie was ‘n moderne, polsende stad, weliswaar met ‘n sluwe onderlaag, maar toe die orkaan en die oseaan klaar was met New Orleans het dit nie net die keerwalle uit die pad gespoel nie, dit het die stad ook sonder enige noemenswaardige administrasie gelaat. Die meeste gegoede mense het voor die aankoms van Katrina gereageer op die Afrikaner, Ivor van Heerden, se waarskuwings en na hoër grond onttrek. Die wat agtergebly en die storm oorleef het, meeste van hulle swart en arm, het die volgende oggend opgestaan, deur die water gestrompel en gou besef hulle is soos kinders wat alleen gelos is. Die meeste polisielede en die hele stadsraad het voor die orkaan gewyk. Die agtergeblewenes het skielik geen offisiële sanksie gehad om te vrees nie en alle morele halters het losgespring.
Vir die volgende paar dae het hulle in siedende massa’s deur die stad gespoel, meer vernietigend as die orkaan self. Hulle het winkels geplunder en dit wat deur die water staande gelaat is, beskadig of geplunder. Duisende van hulle het in die sentrale sportstadion ingetrek en daar het die oerwoudreël van die oorwinning van die sterkste op die kruuste moontlike manier gegeld. Die paar oorblywende blankes in die stadion moes in klein groepies laer trek om hulle vrouens van verkragting en hulleself van uitwissing te red. Die swart massa’s kon hulleself ongestoor by hulle vernietigingswerk bepaal: Die polisie was te min en te ongetraak om hulle te keer. Moraliteit het skielik gekwyn want die moeder daarvan – vrees vir amptelike vergelding – het weggeval.
Die drama van New Orleans is ‘n kontinentale verskynsel in Afrika. Die individuele Bantoe is vanweë antropologiese redes, hulle kultuur en tegnologiese gebrekkigheid nie emosioneel betrek by die wyer gemeenskap nie. Hulle belang lê hoofsaaklik by hulle gesinne en uitgebreide families. Tradisioneel is hulle in toom gehou deur stamgesag en meer onlangs deur die kolonis se objektiewe wetstoepassing. Die stamowerhede se invloed is regdeur die twintigste eeu verplaas deur westerse regspraak. Met die onttrekking van die koloniale administrasie is ‘n vakuum gelaat. Die Bantoe het geen strafreaksie op sy optrede oorgehad om te vrees nie. Massamoord, fanatiese vandalisme en algehele verontagsaming van enige morele ingewings het die gemeenskapsvesel van Afrika geword. Die temamusiek van hierdie vastelandwye drama was die eentonige resitering van name wat in oneer sal leef: Zaïre, Ghana, Ivoorkus, Somalië, Ethiopië, Biafra, Nigerië, Sentraal Afrika Republiek, Rwanda, Uganda, Sierra Leone, Liberië, Zambië, Zimbabwe, Mosambiek, Angola, Kongo…
En Suid-Afrika staan gereed om in ingehuldig te word in dié saal van berugtheid.
Ja, hier
Die Afrikaner het die mag in 1994 oorgegee onder die oortuiging dat die ANK die vergrype van Afrika raakgesien en afgekeur het. “Nie híér nie!” was die stelreël van die dag. Suid-Afrika sou die uitsondering wees. Hier sou geen Afrika-styl verval en verdelging plaasvind nie. In hierdie atmosfeer van optimisme was die Afrikaner half verleë oor sy agterdogtigheid oor die ANK se motiewe en ook oor sy lae agting van die Bantoe se administratiewe vermoëns. Die ANK was, so wou dit vir die Afrikaner lyk, toe eintlik –– in Pik Botha se uitdrukking –– “goeie ouens”; skrander, sensitief, mensliewend en toegewyd. En, het die blankes mekaar herinner, Suid-Afrika is die een land waar daar nie ‘n vakuum gelaat is deur die grootskaalse onttrekking van westerse instellings en vaardighede nie. Die Afrikaner was hier om te bly en dit sou verregaande onnoselheid en onredelikheid geverg het om hulle saam met hulle ervaring en ywer uit te skuif.
Dit sou nie die laaste keer wees wat die Afrikaner die klassieke flater-in-Afrika begaan deur staat te maak op die redelikheid van onredelike mense nie.
Dit is juis hierdie onverantwoordelike vertroue op die ANK se redelikheid wat die Afrikaner houtgerus gemaak het dat daar geen breëfront gewelddadige aanslag teen hom sou wees nie. Die wysheid van die dag was dat die voortekens van so ‘n aanslag te ooglopend sou wees. Daar sou sekere voorbereidings moes wees, afgetrek op ‘n ou bekende Afrika-patroon. Mees prominent sou die verskyning van ‘n gulsige nuwe elite wees wat hulleself sou verryk ten koste selfs van die heel armstes van die land. ‘n Kunsmatige florerende middelklas van ondersteuners sou moes opgerig word. Hulle sou die westerse invloed en beheer in die landsbestuur en die veiligheidsmagte moes aftakel en die administrasie blootlê vir massiewe korrupsie en algehele onbeholpenheid in middel- en hoë bestuursvlakke. Die ANK sou ‘n outokratiese, partygedrewe oorname van die openbare media moes bewimpel wat die veldtog sou moes lei om ‘n minderheidsgroep doelbewus en onverpoos te verkleineer en as onheilig voor te hou. ‘n Messiaanse kultus wat gekonstrueer is om ‘n openbare figuur sou ook help. Die formule vir volksuitwissing se eerste fase is om die regerende party as redders van die nasie voor te hou en ‘n minderheid as die vyande van die land. Daarna moet die regering ‘n paar nasionale krisisse skep wat aan die gehate minderheid toegeskryf word.
Die Afrikaners se oë het stadig oopgegaan maar een na die ander moes hulle die ANK se vertoning gaan meet teen die program van volksuitwissing. En dit pas! Die Afrikaner se ontnugtering het verhewig tot afgryse met die ANK se ontplooiing van ‘n uitgebreide program van Swart Ekonomiese Bemagtiging, regstellende aksie, programme om die polisie en die nuwe weermag van blankes te suiwer, die veelbesproke snukifikase van die SABC, wegdoening met Afrikaanse dorpsname en die aanslag op sy skole, die verskynsel van onproduktiewe jong swart middelvlak bestuurders en die algehele vasbranding van die landsbestuur. Die een koortjie wat die openbare media knaend sing is dat dit alles die Afrikaner se skuld is; wat “dit” ook al mag wees. En, heel verstaanbaar, gloei die verontwaardiging in die swart gemoed teen die drie miljoen Jona’s in die land.
Die brandstapel is gepak. Die hout is goed droog. Al wat dit kort is ‘n oop vlam. Die Bybel sê dat die tong ‘n klein vlammetjie is wat groot vure aansteek. En dít maak my bang want ek hoor die presiese woorde, die uitgesoekte mantra’s, die fynontwikkelde slagspreuke, die omvattende netwerk van beskuldigings wat die vereiste bestanddeel is vir ‘n volk om deur die onbeteuelde woede van ‘n ander verbrand te word.
Daardie soort van ding
Ek kan Siener van Rensburg se vooruit verklarings ignoreer en Swart en Müller se rooi vlae miskyk maar ek voel deurgaans die warm wind van die woorde en dit is woorde wat vlamme maak van die vonke teenaan die droë hout van die brandstapel. Die een boodskap wat deur die regering, die media en die liberale volksmond volgehou en versterk word, is dat die Afrikaner boos, inhalig en gewelddadig is. Die blanke transformeer nie, word daar beskuldig. Hy is steeks en onwillig om vir die onregte van die verlede te vergoed. Soos wat swart frustrasie met hulle eie onbeholpenheid toeneem, word die debiete daarvan onregverdig op die Afrikaner se rekening aangebring. En selfs, teen die bors gestuit deur die duidelike teendeel van hierdie aanklagte, hou die aantygings nie op nie.
Thabo Mbeki het op ‘n televisie onderhoud na sy staatsrede gedemonstreer hoe hierdie veldtog op stoom gehou kan word. Die blanke, het hy betoog, transformeer nie en toe kug en hakkel hy op die vraag hoe hy dit bedoel. Die rede vir sy skielike ongemak is duidelik: Die Afrikaner het, na alles, ‘n ongeëwenaarde nasionale persoonlikheidsomvorming ondergaan. Hy het die rykdom wat hy opgebou het aan die ANK oorgelaat, teruggestaan op leiersgebied, sy werk ter wille van knoeiende swart aanstellings ontruim en met passie deelgeneem aan die fiksie van die Nuwe Suid-Afrika. Die Afrikaner van die Nuwe Suid-Afrika staan toe oë, hand op die bors van die polohemp met die “Trots Suid-Afrikaans” borduurwerk daarop en hy sing “Nkosi Sikele i’Afrika.” Maar volgens die ANK se program kan nie dít of enige iets anders genoeg wees nie. Die Afrikaner se samewerking en omvorming mág nooit aanvaar word nie. “Uhmm, met transformasie,” het die president geproes, “bedoel ek meer gemengde skole, meer gemengde woongebiede… daardie soort van ding.”
“Daardie soort van ding.” Laat daar nooit twyfel wees nie: Die Afrikaner, doen wat hy wil en kan, sal in die media-oog en in die swart bewussyn nooit voldoen aan die onvasstelbare “daardie soort ding nie.”
En wat gemaak met so ‘n onboetvaardige, steekse en bose teenwoordigheid in die land? Geweld teen hierdie ondier is nie meer ‘n onreg is nie, nie eens meer net ‘n toegewing gemaak deur ‘n stilswyende regering nie, maar inderdaad ‘n morele plig op die gemiddelde swart man. Hoe maklik moet dit nie vir hulle wees om te glo dat hulle die regte, die goeie, ding doen om die aarde te bevry van die versurende teenwoordigheid van die Afrikaner nie. En in die nag verskyn die lang lemme.
Ons nag van die lang lemme is nie ‘n verskynsel waarop ons langer wag nie. Dit het – onafgespreek en sonder aankondiging – reeds begin, tans nog gekamoefleer as ‘n misdaadvlaag wat dien as ‘n soort afgryslike eksperiment in volksuitwissing. Ja, sekerlik, dit sal nog in omvang toeneem totdat dit onverbloembaar nie meer net ‘n reeks bloedige moorde is nie maar ‘n volskaalse burgeroorlog; in intensiteit kan dit kwalik verhewig.
Watter sieklike item van ekstreme geweld verskyn nog nie op die spyskaart van wat ons mense elke dag moet verduur nie? Verminking, verkragting, versmoring? Ja, ons het dit. Verbryselde babaskedels? Jip, daar is dit. Oumensvoete wat in kookwater gedompel is nadat die voetsole afgesny is? Het dit. ‘n Barmhartige, skadelose skrywer wat met bloudraad verwurg is? Probeer ons Pieter Pieterse. ‘n Man wat tereggestel is nadat hy gedwing is om toe te kyk hoe sy bruid herhaaldelik gebrutaliseer word? Hoeveel daarvan soek jy? ‘n Dogtertjie wat met groot presiesheid deur die voorkop geskiet is terwyl sy op haar ma se skoot gesit het? Natuurlik… En die maitre d’ waar hierdie ala carte vreetfees van walglike bloedvergieting voorgesit word, is ‘n kalm, bebokbaarde, pyprokende president wat die blanke skuldig hou daarvan dat hy in gebreke is om “daardie soort ding” uit te voer.
Of dit deur weldeurdagte opset of volslae patetiese onbeholpenheid of ‘n kombinasie daarvan is, is oop vir bespiegeling maar die feit staan: Die regering het presies die regte stappe gevolg om die verdelger by te staan in sy bose kruistog. Nie net het die regime ‘n teiken op elke blanke vasgespeld nie, hy het hulle ook ontwapen en gestroop van beskerming en sekuriteit. Vir die lang lemme om bebloed te word in die nag, is dit noodsaaklik dat die kommando’s ontbind moes word, die veiligheidsmagte lamgelê en die gewone burger ontwapen moet word. Die ANK-regering werk mooi saam. Die wrede ironie is die westerse, blanke en selfs Afrikaanse media wat so uit volle bors saam sing aan die lied wat die ANK ingesit het.
Vroeër jare was die struggle-fliek ‘n kortpad vir enige worstelende filmmaker na sukses en roem. Ter aanvulling het ‘n hele teaterindustrie ontstaan op die stryd as tema en het byvoorbeeld van Athol Fugard die suksesvolste dramaturg naas Shakespeare gemaak. In die negentigs het hierdie vermakers ‘n windstilte getref. Die stryd was verby. Wat was daar oor om te sê? Maar die ou struggle-istas het mettertyd besef daar is meer perverse glorie in die stryd as in die veeleisende bestuur van ‘n land. Op die golf van hulle verwronge nostalgie het die struggle-filmmakers ‘n tweede asem gekry. Die formule is eenvoudig: ‘n Skyn-geskiedkundige fliek van ‘n sensitiewe, mensliewende, humoristiese swartmens wat verneder, gemartel en verdruk word deur ‘n siniese, inhalige, vreesdeurdronge Afrikaner. Die fliekmeule pers hierdie films teen ‘n tempo uit: Drum, Country of My Skull, Stander, Forgiveness, Blood Diamond en die nuwe Tim Robinson projek, Catch a Fire, geskryf deur daardie streng objektiewe susters, Gillian en Shaun Slovo, die kinders van die Marxiste Joe Slovo en Ruth First. Selfs in Hotel Rwanda wat die geskiedenis vertel van (swart) Hoetoe’s wat amper ‘n miljoen (swart) Toetsie’s uitgedelg het, word die blaam gelê waar Hollywood so seker is dit behoort: Voor die deur van (blanke) België wat die land gekolonialiseer het en voor die deur van die (blanke) VN amptenare wat hulle magte onttrek het sonder om die slagting te keer.
Hierdie onverskillige omvang met die werklikheid ten spyt, is Hotel Rwanda goeie kykstof vir Afrikaners wat die skouer optrek oor die gedagte van ‘n volksuitwissing. In die Rwanda van die vroeë ’90’s was al die elemente teenwoordig wat ons nou in die Nuwe Suid-Afrika herken: ‘n Verguisde maar intimiderende minderheid wat gevrees is deur die meerderheid, ekonomiese verval wat op die minderheid geblameer kon word en ‘n ononderbroke mediaveldtog wat die minderheid as “kakkerlakke” uitgekryt het.
Natuurlik trap die fliek suutjies om die onderwerp van die geweld. As uitmoordenaars blank was, sou hulle wandade in liefderyke, Schindler’s List-styl detail vertoon gewees het. Maar swart geweld is polities ‘n radio-aktiewe onderwerp en die filmmakers wys net skalkse glimpsies daarvan. Tog ontstel dit genoeg, veral omdat die verloop daarvan afspeel, nie in die platteland nie, maar in die voorstede van die hoofstad Kigali. Dit is die kontras tussen die kil, redelose, masjienagtige geweld teenoor die knus, bekende omgewing van die woning wat ‘n mens aangryp. Want sou die sluise faal en die swart geweldsvloed in Suid-Afrika losbreek, is dit in Rynfield, Benoni; Bothasig, Kaapstad; Garsfontein, Pretoria en Queensburgh, Durban wees waar die slagting gaan plaasvind. Dit is nie die vlakte anderkant Megiddo of ‘n onheilspellende vallei of ‘n stowwerige bergpas nie. Daar is geen padteken wat dit eien as “Die Slagveld” nie. Dit is die huis.
En wanneer hulle jou voordeur oopbreek en jou uitsleep sal jy die klein fraaiings van die lewe sien: Die strooi-advertensie wat skeef gevou langs die telefoon lê, die skoene wat jy nog wou vat om hersool te word, die krapmerke teen die gangmuur waar julle die klavier gestamp het toe julle dit ingedra het. En buite staan die kar waarmee jy elke dag werk toe ry en wat jy moet onthou om vir ‘n diens te vat. Daar is die braaier met verlede Saterdag se as nog daarin, die seuns se geskufde krieketbal onder ‘n struik, ‘n fiets skuins teen die muur, die tuinslang wat moet opgerol word… En vir ‘n oomblik sien jy die bure maar uitroep na hulle is futiel want die swart hande is op hulle en die werf is vol lenige figure in los, flappende hemde, flenterbroeke en uitgetrapte skoene. Jy kan nou in die straat afsien en in al die tuine is dit dieselfde: Die vloed van jillende, snouende manne. En die lang lemme glinster en swiep op, blits af… En die bloed! Die bloed is daar in al die buite-die-liggaam manifestasies daarvan: Vasgepak onder vingernaels, korrels daarvan in die gleufies van kneukels, dowwe spatsels oor klere, krummelrige koeke in natgeswete hare, strepe oor lemme en gloeiende rooi smeersels oor stompgekapte snykante.
Die skielike ondier
Die 1976 Soweto onluste het vir altyd die manier waarop blankes na swart geweld kyk, verander. Die grootste skokelement was hoe vinnig ‘n massa swartes kan opvorm. ‘n Groepie opgeruimde, tergende, spelerige individue kan in ‘n paar oomblikke verander in ‘n grommende, bloedlustige massa. Dit is asof hulle met die karigste aansporing en aanwysings van die alomteenwoordige agitators een dier word; wyd, vloeiend en met ‘n skynbaar onstuitbare momentum; ‘n monster wat van vorm verander en via die weë van minste weerstand indring, omkeer, afbreek, neerwerp, vertrap, verbrand, opkap… Dit is die onbeplande, ongeoefende skielikheid daarvan wat so vreesaanjaend is.
As dit wel geoefen word, kan die onlangse voorval in Motherwell in die Oos-Kaap as ‘n oefening beskou word. ‘n Groep Somali’s het hulleself daar gevestig en besighede opgerig wat blykbaar te mededingend was vir die Xhosas. Na ‘n skietongeluk by ‘n Somali winkel het die swart Suid-Afrikaners hulle kans gesien. Een of meer agitators het verskyn, die winkel is afgebrand. Die monster is gevorm en het begin verteer. Meer as ‘n honderd Somali besighede is vernietig en geplunder terwyl die polisie ongeërg toegekyk het. Meer as vierhonderd Somali’s moes vir hulle lewens vlug.
Hierdie Somalis was ‘n klein eilandjie in ‘n groot swart see. Elke blanke woongebied en plaas is eweneens omring deur swart nedersettings. Terwyl ons ongewapen, onvoorberei en onwaaksaam is, kan ons ewe gemaklik oorval word. Dít weet ons.
Die regering – kolossale onnoselheid uitgesluit – moet dit ook weet en, soos die Motherwell polisie trek hulle die skouers op. Intussen gaan die eksperimente in geweld voort. Dit is soos die proefsteke wat ‘n aanvaller op sy vyand se verdedigingslinies loods om die swakhede daarin te vind. Elke keer wat ‘n blanke plaas of woonhuis in die voorstad suksesvol binnegedring word sonder heftige en besliste teenkanting, word die rampokker net meer kordaat, net meer vasbeslote en bedag op die moontlikheid om hierdie geweld, nou sporadies in klein groepies toegepas, op groot skaal te probeer.
Die ANK se laaste mistasting
Alles is in posisie vir ‘n volksuitwissing om op die Afrikaner losgelaat te word: Die volk word deurlopend en venynig verkleineer en voorgehou as boos en die blanke is gestroop van sy wapens en het karige hoop dat die uitgekalwe en onbeholpe veiligheidsmagte hom sal kan of wíl beskerm. Ek kan nie anders as om skepties te wees oor die ANK se benadering nie. Hulle kan die bom ontlont maar dit wil eerder voorkom asof hulle die vonkie aanblaas. Dit is vir my duidelik dat hulle die Madiba-is-dood SMS-gerug vir hulle eie planne aanwend. ‘n Eenvoudige, kort telefoonoproep van Mandela na enige TV-kanaal sou alle voortydige tydings oor sy dood opgeruim het. Dit is in die ANK se belang dat die blanke van balans af gehou sal word.
Maar uiteindelik is dit die ANK wat gaan mistas. As dit ‘n eeuelange afwyking van die blanke is om die moontlikheid van wye, wrede geweld in Afrika te verontagsaam, is dit ‘n swart gebrek om die blanke se vermoë om te organiseer en homself te beskerm te onderskat. Wanneer sy opponent ‘n baba, ‘n vrou of ‘n ouman is, is vandag se moorddadige sluiper besonder suksesvol. Maar as hy, alleen of in ‘n bende van duisende, deur ‘n vasberade, ingegrawe Afrikaner vanaf agter ‘n slaggeweer gekonfronteer word, sal hy wegsmelt in die duister waarvandaan hy gekom het.
As die Afrikaner die vooruitsig van lang lemme in die nag verontagsaam, sal duisende van ons volk grusaam met hulle lewens vir dié kortsigtigheid boet. Maar daarna sál ons konsolideer en sál ons onsself beskerm. Daar sal ‘n geweldige konflik wees en omdat oorlog op die onderskeie opponente se bestuursvermoë berus, kan daar net een militêre wenner wees en dit sal die Afrikaner wees. Na die stryd sal die swart mense nog steeds hier wees en die blankes ook. Maar die ANK sal geknak wees.
Dit is elke redelike mens in hierdie land se gebed dat die Nag van die Lang Messe bloot ‘n vooruitkouende stoeplegende sal bly. Maar as dit sou losbreek, sal iets oneindig kosbaar uit die skerwe daarvan kom: ‘n Onafhanklike, vooruitstrewende, veilige Afrikaner Republiek wat in die gees van goeie buurmanskap met sy swart bure in Suid-Afrika sal saamwerk om die land op te hef.
Die ANK hét nou nog die vermoë om die geweld in hierdie land te stuit en, sou hulle ‘n algemene helder oomblik beleef, is dit wat hulle moet doen. Paradoksaal is dit húlle oorlewing, eerder as dié van die Afrikaner wat daarvan afhang.