Oor die afgelope 20 jaar is veels te veel landbouers op plase en kleinhoewes in SA aangeval en wreedaardig vermoor. Oor dieselfde tydperk is baie beloftes oor hulle beveiliging gemaak, strategiese beplanningsessies en dinkskrums is gehou. Baie nuwe ministers en kommissarisse van polisie het gekom, beloftes gemaak en toe weer verdwyn. In parlementêre debatte oor die probleem is daar nie na oplossings gesoek nie maar beledigings en beskuldigings geslinger. Meer mense is gedood. Dinge het net erger geword. Dit is ‘n skande dat die regering mbv 50 miljoen mense, wat afhanklik is van voedsel verbou deur vyftiger duisend boere, hulle nie behoorlik kan beskerm nie terwyl daar ‘n grondwetlike plig is om dit te doen.
Die Grondwetlike Hof-uitspraak (Mashonwa versus PRASA – saak CCT 03/15 gedateer 26 November 2015) is belangrik, beskou teen die breë agtergrond van ons landbouers se veiligheidsituasie. Die Grondwetlike Hof het PRASA, as een van die organe van die staat, verantwoordelik gehou vir die veiligheid van passasiers op hul treine. Die SAPS en SANW is ook organe van die Staat – in beheer van die veiligheid van ‘n baie groter “trein” – die RSA en sy mense ingevolge artikels 7.2, 11, 12(1)(c) en andere van ons Grondwet, 1996. PRASA se “late” (opsetlik of nalatig) is deur die Grondwetlike Hof bestraf en PRASA moes betaal.
Ingevolge die PRASA-beslissing behoort landbouers ook ‘n aksie en eis teen die Staat te hê omdat sy organe (SAPS en SANW) wat vir hul veiligheid verantwoordelik is nie ontplooi word (soos van PRASA-sekuriteit verwag was) om die landbouers te beskerm nie. ‘n Verdere probleem is die liberale wetgewing en hofpresedente mbt borgtog vir diegene wat gevang word.
Nou is daar ‘n nuwe minister en hy maak nuwe beloftes terwyl hy sydelings, eintlik as verskoning vir die regering se onvermoë en weiering om daadwerklik boere te beskerm, na sekere boere verwys as “rotten potatoes”. Hy seg wel meeste boere is nie “a bunch of racists” nie. Tog versuim die regering sy konstitusionele plig om hulle (die nie-rasiste) te beskerm deur die polisie asook die weermag te ontplooi. Ons beleef ook aanvalle van buitelanders op ons landbouers en dis die weermag se plig om ons mense teen hulle aanvalle beskerm al is dit nie buitelands georkestreerd nie. In ‘n groot aantal gevalle is daar Zimbabwiese, Lesothose en/of Mosambiekse burgers verantwoordelik vir aanvalle wat uitgevoer word, met weermagtipe wapens, met feitlik militêre presisie.
Ek het 10 jaar terug, toe beloftes en beloftes deur regeringspolitici gemaak is, geskryf ons mense is op ons eie. Ons is en sal waarskynlik nieteenstaande die nuwe minister se beloftes steeds grootliks op ons eie wees omdat die kommandostelsel afgeskaf is en niks doeltreffends in die plek daarvan ingestel is nie. Al bestee boere honderde duisende rande, wat baie nie het nie, aan sekuriteit en plaaswagstelsels sal die aanvalle waarskynlik nie ophou nie. Die aanvalle is feitlik deurgaans dodelik teen baie ou mense en andere wat meestal snags oorval word omdat hulle nie ‘n eerstelinieverdediging het nie. Heinings, kameras en “strale” werk nie eintlik nie. So ook nie paniekknoppies nie want as die hulp opdaag, is mense reeds dood. Die aanvalle word net meer gesofistikeerd en deur groter bendes uitgevoer. Om dit die hoof te bied, benodig landbouers eerstelinieverdediging wat 24 uur per dag oë op die horison en ore teen die wind het.
Die sowat 1181 polisiereserviste wat nou opgelei staan te word sal waarskynlik nie ‘n druppel in die emmer wees om 50 duisend landbouers te beskerm nie. Indien hulle so hopeloos is soos baie van die permanente lede dan sal die landbouers hulle boonop óók moet beskerm. Die enigste doeltreffende eerstelinieverdediging wat tot dusver in Afrika gewerk het om landbouers te beskerm was die sg. “Bright Light”-sisteem wat in die 70’s noord van die Limpopo in gebruik was. Dit het bestaan uit dienspligtige weermaglede bokant 50 jaar oue wat vir ‘n maand of 6 weke die boer se woning en gesin beveilig het deur om die beurt wag te hou — hoofsaaklik snags. Dit was mense op wie die landbouer kon vertrou. Hulle het vroegtydig onraad gewaar, die boer betyds wakker gemaak en gehelp om baie terroristeaanvalle suksesvol af te weer.
Die nuwe minister met sy beloftes en slim praatjies beïndruk nie. Ons is op onsself aangewese.
— Ben de Ruyter
Fikile Mbalula, adjunkminister van polisie, sê dit is onvermydelik dat onskuldige mense in die kruisvuur tussen die polisie en misdadigers getref kan word.