Toentertyd, het pa Jan vertel, het ‘n klomp Amerikaanse studente as aspirant-jagters op die Knersvlakte beland.
Hoewel die storie oor hoe hulle hier gekom het, ‘n storie op sy eie is, handel hierdie verhaal veel eerder oor hul “Namakwalandse ervaring.” Dus maar net so vluggies oor die aanloop drawwe.
Die drie, Thomas Bains, Richard Brightstone en Herman Gowalski was die telge van skatryk Wall Street-makelaars. Kort voor hulle klaar maak met skool, gaan kyk hulle ‘n swart-en-wit Tarzanprent.
Toe kon dit nie hoër of laer nie, hulle wil ook na die “hunting grounds” in Donker Afrika gaan.
Uiteindelik is ‘n kompromis met die ouers aangegaan. Hulle kan ‘n jaar “in Africa” gaan studeer, en dan hulle make gemaak kry. Uiteindelik beland hulle by Ikeys, waar hulle terstond die byname “Tom, Dick en Harry” kry. Hier spandeer hulle, tot groot vermaak van die ander Ikeys en met baie van die wal-in-die-sloot-advies, die meeste van hul eerste kwartaal vir hul groot safari “up North”.
Maar die Vrydagmiddag breek uiteindelik aan dat hul Jeep gepak is. Alle belangrike toerusting is ingepak. Dit sluit voldoende drank, slaapsakke, vuurwater, tente, voggies, kos, likiede bates, gewere, skoplafenis, baie ammunisie, drank en ander minder belangrike bykomstighede in.
O ja, ek moenie van die drank vergeet nie, want dié het ‘n baie belangrike rol in dié verhaal gespeel.
So juig die spannetjie die Vrydagaand na donker die Paarl in. Hulle bemerk ‘n man wat vier rye spore loop, ‘n algemene Bolandse verskynsel teen sononder op ‘n Vrydag. Hulle is op soek na ‘n gids wat hulle “up North” sal kan neem – na die “hunting grounds” toe.
Ou Jacob word genader. Fout.
Jacob stem in. Hy mag sleg gesuip wees, maar sy paar breinselle is darem nog nie doodgesuip nie. Hy gewaar in die skemerte die Bachussop in die Jeep, en hy het familie in Vanrynsdorp wat hy graag wil besoek. Hy klim terstond op, en beduie in ‘n koers. Skaars het die wiele begin draai, of Jacob is in droomland.
Net buite Vanrynsdorp word “kamp” opgeslaan. Dis egter al amper sonsopkoms, en met al die voggies wat deur die nag gevloei het, kry Tom, Dick en Harry hul lê in die oopte. Die tente is gans te ingewikkeld om opgeslaan te kry.
Die sonbesies raas al oorverdowend toe Tom, Dick en Harry met die vreeslikste koppe wakker word. Van Jacob en ‘n taamlike deel van die vog is daar geen teken nie.
Die situasie word ontleed. In plaas van om in ‘n tropiese woud wakker te word, is hulle op ‘n kaal haai vlakte. Hulle onthou egter Jacob het hulle met die kamp-opslanery verseker hulle het in die “hunting grounds” gearriveer.
Hulle kry koers die vlakte in. Destyds was die Knersvlakte nog nie so van drade toegespan nie.
Nie lank nie, brand die woedende Namakwalandse son van reg van bo af. Hul watersakke is lankal leeg, maar die ander vog hou nog. Hulle soek iets om te skiet, maar al wat beweeg, is die dansende hitteduiwels.
Uiteindelik gewaar hulle iets. Aan die agterna-verduidelikings kon dit enigiets van ‘n meerkat tot ‘n kangaroe of selfs dalk ‘n boerbok gewees het. Hulle lê aan en skiet, tot die “slagoffer” maar naderhand verkas.
‘n Ruk later gewaar hulle weer iets roer. Gelukkig, voor hulle losbrand, merk hulle dis ‘n man te voet. Hulle ry nader, en kom by ‘n trens aan.
Dis nou die manne wat so van plaas tot plaas geswerf het en in ruil vir kos, onderdak en ‘n ietsie allerlei herstelwerkies gedoen het soos skoene regmaak.
“A, ‘n potensiële gids,” meen die manne.
En ja, die trens sal saamry. Maar skaars het die Jeep weggetrek, of die trens het al ‘n bottel vuurwater teen die mond, wat nou ook al vuurwarm is. So ry hulle, terwyl die trens – wat nie ‘n woord Engels verstaan nie, net kort-kort in ‘n rigting beduie.
En toe, net voor hulle wil handdoek ingooi, sien hulle ‘n volstruis op die horison.
Hulle besluit om op dié gedierte los te brand tot dit ook verkas. Die volstruis bekyk die geraas met sy plat bakkies, en toe iets naby sy kop verbyvlieg, druk hy sy kop in ‘n gat. ‘n Ruk later bekyk hy weer die raserige gedoente my sy plat bakkies. Dit klink soos ‘n jong oorloggie, en in die proses wek hulle die “gids” wat ondertussen ook aan die slaap geraak het.
Hy strompel regop, en beduie dat hy ook ‘n skoot wil hê. Tom, Dick en Harry besluit dit kan dalk net sports wees. Hulle maak die trens slinger-slinger staan op die Jeep se neus, en stop hom ‘n baster olifantgeweer in die hande.
Die trens druk die loop in die rigting van die volstruis, en terwyl die loop sulke groot sirkels in die lug trek, trek hy die skoot af.
Die slag lig die trens uit sy verslete skoene en slinger hom op die plat Knersvlakte neer dat hy skoon tussen die bossies deur op die gruis skuif.
Tom, Dick en Harry wil hulle breeklag, maar die trens strompel regop, klap die ergste stofwolke uit sy gelapte klere, en beduie in die rigting van die volstruis: “Lets ghou fets hôm” beduie hy.
Tom, Dick en Harry sy koppe ruk soos hulle omkyk, en jou waarlik, daar lê die volstruis bene in die lug!
Dis ‘n flink ent se ry om by die gevalle voël te kom.
Verbaas roep Harry uit: “ He’s shot the thing through the head!”
Reeds in Cradock se tyd was daar tekens van ‘n beleid wat Afrikaanssprekendes in die volgende eeu sou benadeel, naamlik die invoer van Engels as enigste offisiële taal. John Barrow, wat so onsimpatiek teenoor die Afrikaners was, het voorgestel dat alle offisiële dokumente, transportaktes en dergelike in Engels moes wees sodat die volgende geslag Engels kon word. Lt.-kol. Richard Collins, wat Barrow se bewerings oor die grensboere verwerp het, het in 1809 gesê: “Voer Engelse onderwysers in, en die volgende geslag sal Engelse wees.” Vriend en vyand was dit dus eens oor die wenslikheid dat die Afrikaners Engels moes word.