Suid-Afrika se elektrisiteitsvoorsiening is op ‘n mespunt weens swak beplanning en gebrekkige onderhoud. Donderdag is ‘n noodtoestand uitgeroep toe vier opwekkingseenhede van Eskom uitgeskop het.
Die kragvoorsiener het Donderdag aangekondig dat hulle ‘n beroep op groot verbruikers – maatskappye en industrieë – gedoen het om hul verbruik met ‘n minimum van 10% in te kort in ‘n poging om die wankelende stelsel stabiel te hou.
Die maatreël, wat groot instansies kontraktueel verplig om gehoor te gee aan die oproep, behels industriële beurtkrag, maar die kragvoorsiener vermy dié bewoording.
‘n Energieontleder, Chris Yelland sê Eskom se versoek aan industriële verbruikers is beurtkrag maar wil kiesers nie so kort voor die verkiesing aan negatiwiteit blootstel nie.
Eskom het alle verbruikers versoek om krag spaarsamig te gebruik. Die kragnetwerk verkeer steeds onder groot druk en daar is geen reserwes beskikbaar nie.
Die woordvoerder van Eskom, Andrew Etzinger sê die totale verlies aan opwekkingsvermoë weens tegniese probleme en probleme met steenkool is sowat sewe-duisend megawatt.
Alhoewel die noodtoestand teen negeuur Donderdagaand opgehef is, is die probleme nie verby nie.
Volgens Etzinger sal die netwerk tot minstens vroeg aanstaande week onder druk verkeer.
Benewens die probleme by kragstasies, het een van die twee lyne van die Cahora Bassa hidro-elektriese kragskema in Mosambiek gebreek, het Etzinger gesê. Dit het ‘n derde van die kragtoevoer vandaar afgesny.
Die lede van die Energie-intensieweverbruikersgroep wat BHP Billiton, al die groot myne en smelters, en groot industriële maatskappye soos Sappi, Mondi, Sasol en PPC insluit, kla dat hulle ‘n buitensporige deel van die las van die beperkte aanbod moet dra.
Eskom het gevra dat alle kommersiële kliënte soos winkelsentrums en kleinhandel-afsetpunte onmiddellik geysers afskakel en lugversorgingtemperatuur aanpas tot 23°C.
Verder het die kragvoorsiener kantoorwerkers aangemoedig gevra om lugversorging en ligte af te skakel, met die uitsondering van sekuriteitsbeligting.
Die Nasionale Energiereguleerder van Suid-Afrika ( Nersa) kyk tans na Eskom se 2012/13-state om te bepaal of die werklike uitgawes waarvoor begroot is, oorskry is.
Nersa het egter aangedui dat geen tariefaanpassings op die kaarte is nie.
Nersa se reguleerder vir elektrisiteit, Thembani Bukula het Vrydag die versekering gegee dat daar geen aanpassings sal wees tot 2015 nie.
Sy verduideliking is ‘n groot verligting vir die bedryf , wat reeds gebuk gaan onder swaar kragprysverhogings vir die afgelope aantal jare . Verdere verhogings kan ekonomiese groei belemmer .
Bukula het gereageer op ‘n Bloomberg-verslag wat gesê het Eskom sal ‘n hoër as verwagte koste verhaal deur middel van ‘n verhoging in elektrisiteitstariewe .
Verlede jaar het Nersa Eskom beperk met tariefverhogings teen ‘n gemiddelde 8% per jaar oor die volgende vyf jaar , wat reeds bo die inflasiekoers is.
Enige verdere opwaartse aanpassing sal ‘n bykomende las op die ekonomie uitoefen.
Bukula het gesê Nersa was te besig met Eskom se aansoek ( ingedien in Oktober 2012) om te ondersoek of die huidige omstandighede nog steeds BHP Billiton se onder-koste tarief te ondersoek.
Die laaste antwoorde van die partye is in die middel-Desember ontvang , en ‘n verslag sal vir voorlegging aan Nersa se elektrisiteitsubkomitee saamgestel word .
Eskom het in ‘n poging om druk op die nasionale kragnetwerk te verlig, sy kragtoevoer aan die mynreus, BHP se aluminiumsmelters verlaag.
Die kragverskaffer het vroeër ‘n noodtoestand verklaar weens die ernstige druk op die kragnetwerk ná die verlies van bykomende opwekkingseenhede kort nadat hulle aangeskakel is.
Eskom het gewaarsku dat die kragnetwerk vir die volgende twee weke onder toenemende druk sal wees weens beplande en onbeplande instandhoudingswerk.
Die kragverskaffer sê in ‘n verklaring dat hy nou noodprosedure-protokol volg.
Beurtkrag word op smelters toegepas om die kragvoorraad gedurende spitstye in stand te hou. – RSG
Xolani Mkhwanazi, begryp blykbaar nie wat oneties beteken nie
‘n Geheime ooreenkoms wat Eskom onderteken het, en waarvan die besonderhede van die publiek weerhou word, gaan die nasionale kragvoorsiener onder geweldige druk plaas indien dit rugbaar raak, om dit te hersien.
BHP Billiton sal egter hof toe gaan om die spesiale kontrak met Eskom – wat elektrisiteit spotgoedkoop aan sy aluminiumsmelters tot 2028 voorsien – te beskerm.
Eskom se tariewe vir gewone verbruikers styg deurgaans, maar BHP Billiton trek nog steeds voordeel uit krag wat onder markwaarde aan hulle verkoop word.
In ‘n onderhoud ná die vrystelling van die mynmaatskappy se resultate van hierdie week, het die Suid-Afrikaanse voorsitter Xolani Mkhwanazi, gewaarsku dat die grootste verloorder die land gaan wees as die kontrak hersien word, en nie BHP Billiton nie.
Volgens die jongste resultate, is Suid-Afrika nie baie belangrik vir BHP nie. Sy bates in Suid-Afrika beloop slegs 4% van hul wêreldwye bates. Maar Mkhwanazi sê dié persentasie kan verminder, wat ernstige gevolge vir werk en stroomaf-ondernemings sal hê.
BHP se belegging in Richardsbaai, waar twee van sy smelters geleë is, is “die grootste belegging Suid-Afrika nog ooit gesien het,” sê hy.
“As die regering gesien word om groot beleggingskontrakte nie na te kom nie, wie sal dan ooit geld in hierdie land belê?”
BHP Billiton se beeld in die land is erg geknou, maar Mkhwanazi sê die omstrede kontrak is Eskom s’n.
Die oorspronklike kontrak is in die vroeë 1990’s onderteken toe daar ‘n surplus goedkoop elektrisiteit was, wat die regering as aas gebruik het om buitelandse beleggings te lok. Dit is 10 jaar later uitgebrei, en teen daardie tyd was daar reeds duidelike waarskuwings dat Suid-Afrika ernstige kragtekorte in die gesig sou staar.
Die destydse goedkeuring is gegee deur die Nasionale Energiereguleerder, onder leiding van die einste Mkhwanazi. In 2005, ‘n jaar nadat hy die reguleerder verlaat het, het hy ‘n toppos by BHP Billiton losgeslaan. In 2008 het hy voorsitter geword.
Vroeër hierdie maand, het Eskom gesê die kontrak wat die reguleerder goedgekeur het sal hulle R11.5 miljard in laste gedurende die termyn van die kontrak kos.
Mkhwanazi sê Eskom het hulself “misreken”. Vreemde antwoord, aangesien dit hyself was wat die ooreenkoms goedgekeur het.
“Die raad [van die Nasionale Energiereguleerder] het dit goedgekeur,” sê hy – weliswaar op sy aanbeveling, maar op grond van inligting wat deur Eskom verskaf is. Dit kan nie nou verander nie.
“Jy teken nie ‘n kontrak vandag op grond van jou eie assessering, en as iets verkeerd bereken is of onvoorsiens gebeur en dan vyf jaar later sê jy kyk, ek wil hier uit nie.”
BHP verwag van Eskom om die ooreenkoms na te kom en sal regstappe oorweeg indien dit nie gebeur nie.
Mkhwanazi sê BHP kom hul verpligtinge aan Eskom na en verwag dat Eskom dieselfde doen.
“Ons glo in kontrakte.” Die publiek die verkeerde skurk geteiken het, sê hy. Hy sê die probleem is dat Eskom nie nuwe kragstasies gebou het nie.
Hoe mal was dit van Eskom om elektrisiteit te voorsien tot 2028 teen minder as die helfte van die koste van die vervaardiging daarvan?
Maar die feit is dat Suid-Afrikaanse verbruikers BHP Billiton subsidieer. Dit het rugbaar geraak na ‘n hofbevel om Eskom te dwing om die besonderhede bekend te maak. En dit lyk nie goed vir BHP nie.
“Dit sal nie goed lyk vir die land as jy probeer om die kontrak te verander nie, glo my,” sê Mkhwanazi.
Was dit eties om ‘n toppos by BHP te aanvaar nadat hy hulle so ‘n groot guns gedoen het?
“Dit was nie ek nie, dit was die raad.”
Stel dit ‘n gevaarlike presedent as ‘n reguleerder ‘n werk by ‘n maatskappy aanvaar wat voordeel trek uit die besluite wat geneem is?
“Die reguleerder goedgekeur niks van of namens BHP dit goedgekeur ‘n Eskom-aansoek.. As ek gegaan het om te werk vir Eskom dan is jy reg sou wees. Daar was nooit enige interaksie tussen BHP en die reguleerder.”
Mkhwanazi, 58, het ‘n MSc en PhD in fisika aan die Universiteit van Lancaster in die Verenigde Koninkryk.
Terwyl hy lesings in fisika aan die Universiteit van Swaziland gegee het, het hy vir die ANC ondergronds gewerk.
Die berugte polisiebevelvoerder Eugene de Kock is gestuur om van Mkhwanazi ontslae te raak nadat ‘n hy deur ‘n vriend verraai is, maar De Kock het die verkeerde ou geteiken.
“Ek wil nie daaroor dink nie,” sê Mkhwanazi. “Ek sê vir jou, ek is gelukkig.”
In 1988 het hy aansoek gedoen om asiel in Australië en het in Perth gewoon tot en met sy terugkeer na Suid-Afrika in 1993. – timeslive.co.za
Suid-Afrika se elektrisiteitsvoorsiening is op ‘n mespunt weens swak beplanning en gebrekkige onderhoud. Donderdag is ‘n noodtoestand uitgeroep toe vier opwekkingseenhede van Eskom uitgeskop het.
