Historici bring hulde aan Tienie van Schoor

Image

Oom Tienie van Schoor

Prof M.C.E. (Tienie) van Schoor, bekende historikus en outeur van talle boeke oor die geskiedenis van die Afrikaner en die Anglo-Boereoorlog, is Saterdagoggend 25 Julie in die ouderdom van 88 jaar in Kleinmond in sy slaap oorlede.

Hy word oorleef deur sy vrou Betha, ses kinders en elf kleinkinders.

Die begrafnisdiens is Saterdag 1 Augustus om elfuur in die NG Kerksentrum in Betty’sbaai.

Volgens ’n vriend van die familie, mnr. Theuns Prinsloo van Kleinmond, was Oom Tienie (ook bekend as Dok Tienie) se groot passie die Anglo-Boereoorlog, en veral die Vrystaatse Driemanskap, pres. M.T. Steyn, genl. C.R. de Wet en ds. J.D. Kestell.

Hy het dit as sy lewenstaak gesien om die geskiedenis van die ABO deeglik na te vors én te boekstaaf sodat veral die Afrikaner-nageslag dit kan lees om ’n trots op hul geskiedenis te ontwikkel. Sy nuutste boek wat verlede maand verskyn het, was juis die omvattende biografie van pres. Steyn, Marthinus Theunis Steyn – regsman, staatsman en volksman. Dit is deur Protea Boekhuis uitgegee.

Prof. Van Schoor was ook ’n kundige oor die Europese Klassieke musiek. Sy versameling plate en CD’s beloop honderde eksemplare. Sy gunsteling-komponis was Ludwig von Beethoven, met die simfonieë Eroika en Pastoraal bo aan die lys.

Marthinus van Schoor is op 24 November 1920 in Bloemfontein gebore. Hy het aan die Hoërskool Jan van Riebeeck in Kaapstad gematrikuleer. Sy meestersgraad in die geskiedenis is met lof aan die Vrytsaatse Universiteit voltooi en sy doktorale studie het hy aan die Potchefstroomse Universiteit afgehandel.

Van 1949 af was hy tien jaar lank geskiedenisonderwyser by die Hoërskool Sentraal in Bloemfontein. In 1959 het hy geskiedenis-dosent aan die Vrystaatse Universiteit geword. Hy was van 1977 tot 1985 departementshoof.

Vyf van sy mede-historici en kennisse het gister soos volg hulde aan wyle prof. Van Schoor gebring:

  • Dr. Leopold Schotz, historikus en adjunk-redakteur van Die Burger, het gesê: “Prof. Van Schoor was ’n voorbeeld vir jonger historici. Hy het ná sy aftrede, toe sy werk as professor nie meer al sy tyd in beslag geneem het nie, sy grootste werk gelewer. Daarmee het hy die Afrikaanse geskiedskrywing, en veral dié oor die ou Vrystaatse republiek, ’n enorme guns bewys. Die Suid-Afrikaanse korps historici is armer deur sy dood.”
  • Prof. Andries Raath, historikus en hoogleraar in die regte aan die Universiteit Vrystaat, onthou prof. Van Schoor as “waarskynlik die grootste kenner van die Tweede Vryheidsoorlog wat hy ooit ontmoet het.” “Nie alleen het hy indruk gemaak met sy omvattende kennis van die oorlog nie, maar hy het ’n uitstaande insig in die dryfkragte agterliggend aan die oorlog en die hooffigure wat deel daarvan was, gehad. Vir my leef hy in die herinneringe voort as ’n persoon wat in elke opsig bereid was om sy omvattende kennis met ander te deel en op ’n aansteeklike wyse navorsing oor die oorlog te stimuleer.”
  • Prof. Jaap Steyn van die Universiteit Vrystaat het gesê: “Vir my is sy drie biografieë van die Vrystaatse Driemanskap in die Anglo-Boereoorlog – pres. Steyn, genl. De Wet en ds. Kestell – werkilk iets besonders, en ’n belangrike bydrae tot die Suid-Afrikaanse geskiedskrywing. Alleen die verhaal van pres. Steyn se lotgevalle in die oorlog, wat onlangs verskyn het, is al ’n grootse stuk werk. Prof. Van Schoor was veral ’n groot kundige van die Vrystaatse geskiedenis en dis jammer dat hy nie sy werk oor die Rebellie van 1914 kon voltooi nie.”
  • Prof. Leon Hattingh, historikus van Somerset-Wes, het gesê: “Ons het ’n historikus van naam verloor, ’n geeërde kollega en ’n gewaardeerde vriend. ’n Mens kon na hom opsien en na hom luister.”
  • Prof. Fransjohan Pretorius, hoogleraar in historiese en erfenisstudies van die Universiteit Pretoria, het gesê: “Die afsterwe van prof. Tienie van Schoor laat ’n leemte in die geskiedskrywing van die Afrikaner – maar in die laaste dekade van sy lewe het hy self daardie leemte help vul – en sy roeping vervul – met kosbare werke oor sy geliefde onderwerpe: Vader Kestell, die Vrede van Vereeniging, die Afrikaner-rebellie, Christiaan de Wet, en pas M.T. Steyn. Min akademici is so bevoorreg om hul lewenstaak te vervul soos hy.
  • Prof. Pieter Kapp van Stellenbosch het gesê: “Ek het prof. Tienie van Schoor leer ken toe ek nagraads student aan die US en hy professor by die UOVS was. Ons paaie het dikwels op vakkongresse gekruis. Toe ek later dosent aan die RAU was, het ons dikwels saam vergader. Ek onthou hom as ’n deeglikeman wat besonder gesteld was op die deeglikheid en volledigheid van navorsing. Hy was ook ’n entoesiastiese Vrystater vir wie die geskiedenis van die Vrystaatse Republiek ’n troetelgebied was. Ook die Teoretiese Geskiedenis het hom geboei, hy het dikwels daaroor geskryf en ons kon dikwels gesprekke oor die aard en wese van die geskiedenis voer. Hy was ook ’n vurige Bloemfonteiner en ’n uitstekende fotograaf. Ek eer sy nagedagtenis en is dankbaar dat sy biografie oor pres. MT Steyn nog voor sy dood verskyn het. Hy was ons grootste kenner van Steyn, ds. Kestell en genl. De Wet.  

Marthinus van Bart is Kultuurredakteur van Die Burger in Kaapstad. винтовой компрессорФильчаков прокурор харькова

Halfhartige verdediging van die Kaap in 1795

Image

Die Britse bevelder, sir James Henry Craig, latere goewerneur van Kanada

Hoewel baie van die Kaapse amptenare die Oranjeparty ondersteun het en teen die Fransgesinde "Patriotte" was, het daar vir hulle geen keuse oorgebly nie. Dit was hulle plig om te verhinder dat die Engelse die Kaap inneem.

Deur middel van seine is bekend gemaak dat 'n vyand die land bedreig, en die naaste gewapende burgers van Kaapstad, Stellenbosch en Drakenstein het begin opdaag. Die Engelse, wat bewus daarvan was dat baie offisiere Oranjegesind was, het sogenaamde "briefjes" onder die soldate versprei waarin hulle baie geld aan oorlopers beloof het. 'n Dertigtal het inderdaad oorgeloop.

Die bewindhebbers het besluit om Simonstad te ontruim en by Muizenberg verdedigingswerke op te rig wat 'n Britse opmars na Kaapstad moes stuit. Die bevelvoerder was lt.-kol. C.M.W. de Lille. Hy en sy offisiere was gehate mense weens hul Engelsgesindheid. De Lille het die burgers telkens belet om op die Engelse te vuur, en hulle gevra hoe hulle so verbitterd teen die Engelse kon wees wat nie as vyande gekom het nie, maar as bondgenote en vriende wat die Kaap teen die Franse moes verdedig.

Op 7 Augustus het Craig Simonstad onverwags met sy soldate verlaat en teen Muizenberg opgeruk. Elphinstone het op die swak stellings daar geskiet. De Lille en 'n aantal troepe het dadelik op die vlug geslaan, waarskynlik meer vanweë sy Engelsgesindheid as lafhartigheid. Sy gedrag het groot verbittering gewek. In die kamp by Wynberg het die burgers gesê dat die militêre offisiere hulle verraai het. Hy is van sy bevel onthef.

Sowat 'n maand lank het burgerkommando's die Engelse se pad na die Kaap versper. Nadat meer versterkings vir die Engelse aangekom het, het hulle op 14 September weer aangeval. Weer het die troepe pateties opgetree en met die koms van die Britte teruggeval. Baie burgers wat nog wou veg, was hieroor so verbitter dat hulle uitgeroep het dat hulle verraai is en huis toe gegaan het.

Op 16 September 1795 het die Nederlandse magte gekapituleer en die Kaap aan die Britte oorgegee. Dit was 'n roemlose einde van die Kompanjie se bestuur aan die Kaap. Eervoller was die optrede van die burgers, wat die band met Nederland wou behou. Ondanks hul teenkanting teen die Kompanjie het hulle Kaap toe gegaan om die land te verdedig. Die Swellendammers was bereid "den laatsten druppel bloed voor hun vaderland en vrijheid op te offeren." Hulle en die ander patriotiese burgers was bitter teenoor almal wat die Kaap moes verdedig, maar in die uur van gevaar met die vyand gesimpatiseer het.

De Lille het dadelik die eed van getrouheid aan Engeland afgelê en in Britse diens getree. Baie ander amptenare en soldate het sy voorbeeld gevolg. Kol. R.J. Gordon is op 25 Oktober met 'n koeëlwond in die agterhoof in sy tuin dood aangetref. Toe hy besef het dat die Engelse nie gekom het om die Kaap in naam van die Prins van Oranje te regeer nie, het verwyte oor die swak verdediging van die Kaap hom al hoe meer gehinder. By die oorgawe was daar onstuimige tonele en is hy en Sluysken van verraad beskuldig en in teenwoordigheid van sy troepe verneder.

форма 86Данильченко Юрий отзывы

Herlewing in die boukuns

Hoewel die einde van die Hollandse tyd nadergekom het, was die 1780erjare vet jare vir die Kaap, eers weens die teenwoordigheid van ‘n Franse garnisoen en daarna die spandabelheid van die bewind. Goewerneur Jacob van de Graaff het nuwe verdedigingswerk aangepak en 'n groot nuwe hospitaal is aangebou. Hy het met regeringsgeld gemors. Heelparty soldate moes aan die Kaap bly, en die skepe wat gekom en gegaan het, het van Kaapstad 'n "Klein Parys" gemaak. Pragtige koetse het deur die hobbelrige strate gery en in draagstoele het Kapenaars in deftige Paryse klere besoeke by mekaar afgelê. Kosbare meubels, glaswerk en porselein het in Kaapse huise gepryk. Danspartye en opvoerings was volop. 

Image

Groot Constantia, deur die Frans-gebore argitek Louis Michel Thibault

'n Besoeker, C. de Jong, skryf dat die bouery aan die Kaap nie net 'n liefhebbery was nie, maar "'n drif, 'n dolheid, 'n besmetlike raserny, wat die meeste mense aangesteek het". Die bloeitydperk vir die ruim grasieuse huise in Kaaps-Hollandse styl het omstreeks 1750 begin, dus al voor die vet jare, en tot 1825 geduur. In 1775 was daar in Kaapstad 1200 stewig geboude huise, baie met verdiepings en 'n plat dak. Die huise is gepleister en gewit of met vrolike kleure getint. Langs die strate was eikelanings met lopende waterkanale. Baie losieshuise, eet- en drinkplekke is opgerig, want heelparty inwoners moes 'n bestaan maak uit besoekers.

Image

Louis Michel Thibault

Mense wat bygedra het tot die boukoors, is die argitek Louis Michel Thibault, die beeldhouer Anton Anreith en die argitek en bou-aannemer Hermann Schutte. Die Frans-gebore Thibault, getroud met 'n Afrikanervrou, was verantwoordelik vir die bouplanne van die drosdye op Tulbagh en Graaff-Reinet, die ou Hooggeregshofgebou in Adderleystraat, die Koopmans-De Wet-huis en talle ander geboue. Schutte was die argitek van die huidige Groote Kerk. Onder Anreith se werke is die preekstoele van die Groote Kerk en Lutherse Kerk. Sy eerste ontwerp vir eersgenoemde het glo drie halfnaakte vrouefigure bevat, wat geloof, hoop en liefde sou voorstel. 'n Paar ouderlinge was oortuig dat die ontwerp ongodsdienstig, onbetaamlik en Rooms was. Anreith het gemompel dat die ouderlinge net iets weet van leeus, wolwe en ander ongediertes. Sy volgende ontwerp het die leeus bevat. 

Die gewels was die belangrikste kenmerk van die Kaapse huise. Daar was verskeie soorte gewels, wat vroeër ook in Nederland en België gebou is. Nie net die gewels nie, maar ook die groot vensters, voordeur, voorhuis en binneplaas het aan die Europese afkoms herinner. G.E. Pearse skryf in 'n boek oor die agtiende-eeuse argitektuur: "Daar is 'n onverklaarbare betowering in hierdie aantreklike ou huise. Die tekstuur van die gepleisterde mure met dik aangestrykte witsel, laag op laag; die ryk, verweerde houtwerk van die mooi voordeure en groot geluikte vensters; die donker fluweelagtige grasdak; die bekoorlike gewels en die wonderlike purper skaduwees oor die wye muurvlakke — al hierdie dinge teen 'n helder en diep blou lug, met 'n berg- en boslandskap daaragter, skep 'n beeld slegs aan Suid-Afrika eie, wat eenmaal gesien, nooit vergeet kan word nie."

игрушечный поездДанильченко Юрий Брониславович