Tag: gratis

‘n vervolgverhaal deur Gustav Venter

Lees eers Bodem 30 en alle vorige episodes.

Daar, net onder die verchroomde buffer, dieper in onder die wye voertuig, die Nissan Patrol, is beskutting, is veiligheid. Sal die kar se bakwerk, die bagasie daarin en die onderstel die ellende wat binne oomblikke uit die helikopter uit die hoogte na onder gaan snel, kan keer? Hy weet nie. Hy weet net dat hy nog besig was om gewoond te raak aan ʼn oggend wat hy nooit gedink het sou aanbreek ná ʼn oneindige nag van nimmereindigende verskrikking nie, toe verskyn die twee vliegtuie soos moderne drake in die lug, met lemme wat die lug kloof en die ou bekende stottergeraas maak.

Hoekom presies die helikopters so ʼn vreesaanjaende bedreiging is, weet hy nie, maar rondom hom is paniek en die mens wat versink is in ʼn groep wat skrik, het ʼn onwrikbare, instinktiewe vertroue in die meerdere kennis van die mense om hom: Hulle weet iets wat hy  nie weet nie, en dit maak hulle bang. Die lewe het – weereens, weereens – tot ʼn einde gekom en alle oorlewing is gesetel op die nat gras onder die Patrol.

Lees die res van Bodem 31 met ‘n wagwoord. Maar kyk eers na die boodskap wat hier volg:

Geagte leser,

Ons het besluit om van hier af aan Gustav Venter se spannende nuwe distopiese vervolgverhaal, Bodem, betalend te maak en die res van vandag se episode, asook verdere episodes, sal slegs met ‘n wagwoord toeganklik wees.

Daar is drie opsies:

1. R60 (eboek) – u ontvang die wagwoord om aan te hou lees en by voltooiing van die verhaal, ontvang u ‘n eboek van die volledige roman van ongeveer 100 000 woorde om op u mobiele toestel of rekenaar te kan lees en herlees;
2. R155 (gedrukte boek) + R25 (posgeld) = R180 – u ontvang die wagwoord en by voltooiing van die verhaal, ontvang u ‘n gedrukte boek in die pos;
3. BBP-lede van PRAAG wat R200 per maand of meer per debietorder bydra, ontvang die wagwoord gratis, asook ‘n gratis eboek ter waarde van R60 by voltooiing van die verhaal.

Lees nou, betaal later!

Al wat u hoef te doen, is om vir ons ‘n epos na lidmaatskap@praag.org te stuur met die opsie wat u verkies, waarna ons vir u die wagwoord sal aanstuur. Die wagwoord sal vir die duur van Bodem aanlyn dieselfde bly, dus sal u steeds met geringe moeite elke oggend die verhaal kan volg deur eenvoudig die wagwoord in te sleutel.

Waarom het ons tot dié stap oorgegaan?

U sou, liewe leser, waarskynlik saamstem dat Gustav Venter ‘n vonds vir Afrikaans is! ‘n Bekwame skrywer, joernalis en redakteur wat in sy eensaamheid op ‘n plaas in die Oos-Vrystaat tussen die berge naby Clarens woon.

Sedert die 1960s was daar nog nooit weer fiksieskrywers in Afrikaans wat voltyds hul brood met die pen kon verdien nie. Ons wil aan Gustav daardie geleentheid bied, maar sodoende ook ‘n nuwe tydvak in Afrikaans inlui: ‘n nuwe Goue Tyd soos laas in die sestigerjare toe Afrikaanse verhale – ook fotoverhale! – gebloei het en met geesdrif deur die hele volk gelees is.

Gustav verseker ons dat hy die pas sal kan volhou om elke twee of drie maande ‘n nuwe boek te voltooi, met aanlynepisodes wat elke dag verskyn. Nie net is sy werk prikkelend nie, maar ook omstrede, selfs onverskrokke. Een van sy idees is om die lewe in ‘n toekomstige Afrikanervolkstaat in ‘n roman iewers ná Bodem te beskryf! Hy vermaak ons, maar sit ons ook aan die dink oor moeilike kwessies en keuses oor ons toekoms in dié “wye en droewe land” (Van Wyk Louw).

Laat Gustav vir ons ‘n nuwe toekoms in sy fiksie oopskryf! Stuur vir ons daardie epos na lidmaatskap@praag.org waarin u die eboek of gedrukteboekopsie kies of as BBP-lid u gratis wagwoord aanvra.

Indien u op ‘n mobiele toestel verkeer waarvandaan u nie ‘n epos kan stuur nie, kan u dr. Dan Roodt direk op Facebook of Twitter kontak: facebook.com/danroodt of twitter.com/danroodt.

‘n vervolgverhaal deur Gustav Venter

Lees eers Bodem 28 en alle vorige episodes.

Die lewe skop weer af met koffie.

Kort ná sonsopkoms het hulle begin verskyn, soos diere na ʼn vloed, versigtig, asof hulle eers wou seker maak die planeet het nie uit afgryse oor wat mense in die nag aan mekaar kan doen, ophou bestaan nie.

In hierdie eerste verskyning aan mekaar, verwyder hulle ook, sonder oordenking, ʼn klein, ferm skans onder hulle. Hierdie middelklasmense het nog altyd (met die ooglopende uitsondering van Bart Kolver) netjies geklee en goedversorg tussen mekaar beweeg: Beskawing, tradisie en doodgewone ordentlikheid het dit vereis. Hierdie oggend is hulle in klere wat uithang, los flap en skeef lê. Van hulle het nog die modderbekoekte en bloedbespatte drag wat as rekord van die vorige nag dien, aan. Mansgesigte is ongeskeer, oë is bloedbelope, monde droog en bakteries.

Hulle het oor vaak gesigte gevryf en onnadenkend jeukplekke in armholtes gekrap en sonder ʼn hand voor die mond gegaap.

Hulle het mekaar gegroet in hees, slymerige vroegoggendstemme, kop geknik, miskien stram gegrinnik, want wat is die protokol na só ʼn nag? Omhels julle mekaar omdat julle oorleef het? Probeer jy iets diepsinnigs sê sodat die gewigtigheid van die situasie ʼn tydlose byskrif kan hê, of miskien ʼn wrang grappie om die stram atmosfeer te prik? Of laat jy trane oor jou ingesuigde wange los om jou menslikheid te herbevestig?

Jy weet nie, want jy was nog nooit daar nie, so jy begin by die begin en die begin van die dag is blaaslediging, wat die vroue en meisies in ʼn geduldige ry by Bart se uiters tydelike fasiliteit doen en die mans met groot en onregverdige gemak buite sig, voor die motors verrig. En dan maak hulle koffie.

Bart Kolver het vroeg reeds ʼn groot, geduikte emaljeketel vol water op ʼn verbleikte blou gasbottel en roetgesmeerde kookplaat aan die gang en hoewel daar ooglopende agterdog oor die higiëne van sy toerusting was, het die treklede hulle kampbekers geredelik aangedra vir kookwater waarin hulle teelepels Nescafé of Ricoffy kon skep en met suiker of Cremora of suiker én Cremora inklits.

Dis asof die walms van die warm koffie die skerp rande van ongemak stomp maak en hulle begin in klein groepies staan, herwin hulle stemme en gesprekke slaan op. Hulle begin deur mekaar se welstand te behandel en dan is daar ʼn wisselhandel van brokkies inligting en die uitgebreide proses om ʼn samehangende beeld van die nag se gebeure saam te stel, begin.

“Koppietjie vir die ou girl,” sê Bart en kantel die ketel se tuit vir die kookwater om te midde van dik, rein dampe in Alba Verhoef se rooi plastiekbeker te plons.

“Dankie Bart,” sê Alba. “Ek voel vanoggend oud.”

“Oud? Oud! Wag dat jy my ouderdom is.

“Ek hoor jy het soos ʼn wilde jong pop baklei laasnag?”

“Ag tog,” sê sy vies. “Ek het twee magasyne leeg geskiet en twee skote het getref. Twee! Op minder as tien treë.

“En Bart, ek is tien jaar ouer as jy as ek ʼn dag is.”

“Dis nie dae wat tel nie, Albatjie, dis myle, veral myle op klipperige paaie.

“Jou myle, as ek so kyk, is almal op teerstrate gedoen. In ʼn Cadillac. Met air-con. En lugsuspensie.”

“Van my myle weet jy niks.”

“Nou praat jy waar. Wie van ons ken ʼn ander se myle?

“En dié is vir Byl?”

Hy kopwys na die blou beker in haar ander hand.

“Byl?” vra sy en hou die beker uit. “Gielie?”

“Ja. Gielie. Byl.”

“Ek weet nie of ek gemaklik is daarmee dat julle hom Byl noem nie.”

“Dan moes hy die byl laasnag by die huis gelos het.”

Alba gaan na die Patrol, plaas die bekers op die groot enjinkap en meng die koffie daar. Sy gaan maak die linkeragterdeur oop.

Gielie “Byl” Degenaar lê opgekrul op die agtersitplek, op sy sy, styf in ʼn bondel getrek want daar is baie van hom en die bank is heeltemal te kort. Die reeds legendariese byl lê op die vloer en Alba sien dat die lem ook maar half skoon gevee is.

“Gielie!” sê sy.

Die seun sit sonder enige navraag regop en knip sy oë. Sy kort hare staan in stywe stekels regop en daar is swart strepe en rooi bloedstrepe op sy gesig. Hy het net ʼn kortbroek aan en sy bolyf is aangepak met spiere en sy bo-arms is dik en knopperig.

Sy hou sy koffie na hom toe uit.

“Tannie Alba,” sê hy. “Dankie Tannie.”

Hy proe aan die koffie, sug en kreun tevrede, suig weer daaraan, trek sy lippe dun.

“Hulle noem jou ‘Byl.’”

“Wie Tannie?”

“Die ander.”

“Tannie Alba. Tannie. Ja, dit was… wild. Ek het, Tannie… ek was wild, Tannie. Ek het…”

“Hartjie,” sê sy toe sy sien hy grawe desperaat in sy woordeskat vir die regte uitdrukking, “Hartjie, dis orraait. Ek is trots op jou.”

“Tannie is?”

“Tannie is. Jy het gedoen wat jy moes doen.”

Hy drink aan sy koffie sodat hy niks hoef te sê nie, totdat iets anders, algeheel meer gewigtig in sy gemoed, hom byval.

Hy sit sy koffie versigtig op die vloer van die voertuig neer, strek oor die agterste sitplekleuning tot in die bagasieruim en bring die Browning-haelgeweer te voorskyn. Dit is in twee stukke, die kolf morsaf gebreek in die handgreep.

“Tannie,” sê die seun hees en vermy haar oë. “Tannie, ek is só jammer. Ek het Oom At se haelgeweer gebreek. Ek is so onnosel Tannie. Baie, baie jammer.”

Alba reik in die voertuig in en neem die twee stukke van die haelgeweer. At het die geweer, soos alles, deeglik versorg. Die houtwerk is vernis en gepoleer tot ʼn glans wat in die grein ingetrek het en die loop is ʼn diepdonkerfluweelblou. Dit was sy pa sʼn gewees en At het die wapen gekoester asof al die herinneringe van sy pa daarin ingelê is. Sy vryf met haar duim oor die splinters van die breuk wat soos ʼn beenfraktuur lyk.

“Hoe het jy dit gedoen, Hartjie?” vra sy.

“Ek het ʼn… zombie geslaan, Tannie. My koeëls was op.”

“En wat het die… zombie gedoen?”

“Hy het geval, Tannie.”

“Het hy weer opgestaan?”

Hy dink dis baie snaaks en grinnik. “Tannie. Nee Tannie. Hy het nie weer… opgestaan nie.”

“Dan klink dit vir my die geweer het sy werk gedoen.

“Jy weet, my man het baie wapens gehad. Weet jy wat was sy gunsteling?”

“Hierdie een, Tannie?”

“Amper, maar nee.

“Hy het ʼn ou voorlaaier, ʼn regte bobbejaanboud. Dit was sy oupagrootjie sʼn wat nog saam met Louw Wepener teen die Basotho’s baklei het. Dit het ook gebreek, net hier op dieselfde plek as die haelgeweer, en ek dink vir dieselfde rede want die ou oom was blykbaar ʼn sterke derduiwel. Maar hy het dit reggemaak, met ʼn stuk leer wat hy om die greep gedraai en met riempies vasgewerk het en toe laat droogtrek het.

“Vir my man was dit daardie las wat die geweer so kosbaar gemaak het. As ek my oë toemaak, sien ek hom in sy studeerkamer met die geweer op sy skoot en dan vryf hy so met sy duim oor die leerlas. Vir hom het dit gemaak dat die geweer ʼn storie het om te vertel.

“Ek dink dit sal so wees met die haelgeweer.

“Hoekom vat jy dit nie vir Oom Bart en vra of hy jou kan help nie?”

Jana Verhoef sit op ʼn kussing op die onderstebo plafon van die Unimog met haar bene opgetrek en haar kop op haar voorarms op die knieë. Sy slaap nie – te onrustig oor haar pasiënte daarvoor – maar sy is in die greep van algehele uitputting, ʼn toestand wat sy so goed soos ʼn ou vriend ken.

Sy was nie ʼn onwillige passasier in die konvooi wat so driftig uit Dawnview Park gevlug het nie, eerder ʼn willose een wat haarself daarin laat rangeer het. Vir vyf weke was sy in ʼn halfbewuste toestand in die huis wat sy met haar skoonma gedeel het, terneergedruk omdat die Chaos haar verhinder het om soggens by die privaatkliniek waar sy gewerk het, aan te meld, en steeds gewikkel in die komplekse prosesse ná wat met haar man gebeur het.

Die halfdroomtoestand waarin sy geleef het en waarmee sy die wye 4 x 4 bestyg het, is so brutaal en skielik vervang deur ʼn rou werklikheid waarin sy soos ʼn frontliniedokter skielik vir die behoud van haar pasiënte moes spartel. Terwyl sy jong Brian se ringvinger geamputeer het – met genoeg vel gelos sodat sy die wond kon toewerk – het een gedagte die aarde om haar laat skommel: Dis die eerste aand! Dis die eerste aand van die trek! Die eerste aand! Daar is mos geen kans dat die eerste aand die hewigste sal wees nie? Daarom sal dinge vererger, dit sal!

Sy hoor beweging maar kyk nie om nie totdat Andreas Vermeulen teen die Unimog se agterdeur met sy wysvinger raps en vra of hy die voertuig mag betree. Hy kyk om na Rattus agter hom, sê “Hoi-NA!” skerp en die groot hond sak af tot op die grond, trek sy een agterbeen weg en begin homself raserig lek.

Jana sit terug en rus haar rug teen die bakwerk van die Unimog.

“Seker. Kom in,” sê sy in haar gedempte intensiewesorgstem.

Sy kyk skuinsweg na hom terwyl hy binnekom. Hy is klein vir ʼn man, niks langer as sy nie, en sekerlik – erken sy berouvol – ʼn paar kilogram ligter as sy; skerp gesig en ʼn parate frons; gereserveerd, onthou sy, met ʼn geneigdheid om net sterk menings uit te spreek en dit in goedgekose woorde. Hy het ʼn seilpatrolliesak en ʼn kort, bonkige, swart geweer met ʼn geboë magasyn by hom.

“Hy luister mooi,” sê sy.

Andreas kyk om na Rattus, net vinnig, terwyl hy vroetel met die sluitlussies van die patrolliesak.

“Rattus? Hy moet. Hy is ʼn veldhond. Daar is nie plek vir ʼn hond wat nie kan luister in die veld nie.’ Koffie?”

“Jy weet, ek sal ʼn appendektomie op myself doen met ʼn bottelskerf en ʼn naelknipper vir ʼn beker koffie.”

“Gaan voort,” sê hy. “Ek kyk graag.”

Hy haal ʼn emaljebeker en ʼn halfliterfles van vlekvryestaal uit die sak: “Melk? Suiker?”

“Melk? Waar sal jy melk vandaan kry?

“En suiker is ongesond.”

“Maar lekker, en lekker is wat jy nou nodig het. In elk geval, die melk en die suiker kom saam.”

Hy hou ʼn blik kondensmelk op vir haar om te sien en word besig sonder om vir haar goedkeuring of instemming te wag.

Met ʼn rooi Switserse weermagknipmes pons hy twee gaatjies regoor mekaar in die deksel van die blik, skink die swart, walmryke koffie en hou die kondensmelkblik gekantel bo die beker sodat die geelwit stroop in ʼn lang plastiese stingel daarin loop. Tevrede dat daar genoeg in is, klits hy dit met ʼn teelepel in die koffie in en gee vir haar die beker aan.

In die oggendlig is die koffie ligbruin en ʼn stoomskim maak ʼn lui tiekiedraai daarop. Jana suig daaraan en dit is sterk, baie soet en smaak verruklik.

“Ek weet hoe julle dokters is,” sê Andreas en wieg terug op sy hurke, ʼn posisie waarin hy so gemaklik lyk, dis maklik om te dink hy kan vir ure so sit. Veldmens.

“Ja?”

“Ek bedoel julle en koffie, watse verhouding julle met koffie in julle hospitaaljaar aanknoop.”

“Enige iets om wakker te bly,” sê Jana.

“Waar het jy geswot?”

“Edinburgh.”

“Skotland! Ek’s beïndruk.”

“My oupa was ʼn Skot en my pa was ook ʼn dokter, het sy graad daar gekry. Toutjies is getrek, maar sussie hét hard geleer op skool.

“Vreemde ding is, dis waar ek my man ontmoet het.”

“Tannie Alba se seun?”

“Hmm. Henning Verhoef. Hy was daar vir nagraadse studie, breinsjirurgie.”

“Slim?”

“Briljant verby. Ding is, ek sal my hele lewe hard werk en my bes probeer om ʼn goeie dokter te wees. Hy was dít en soveel meer. Komplekse dinge was vir hom net maklik. As hy eers geweet het iets kan gedoen word, sou hy dit regkry, en selfs dinge wat niemand anders durf waag het nie.

“Hy was net so ʼn goeie mens, geduldig, opreg, snaaks, altyd besorg oor sy pasiënte.”

“Ek is jammer… ek bedoel, ek het gehoor wat gebeur het.”

“Ja. Dankie.

“Darem het hulle hom nie verniet geskiet nie. Hulle hét sy selfoon en beursie gevat. Die ding is net, daar was seker nie twintig rand in sy beursie nie. Hy het nie aan kontant geglo nie. Net kleingeld vir ʼn karwag of ʼn koerant of so. Die res het hy kredietkaarte voor gebruik. Nie ʼn baie praktiese mens nie. En dis hoe hulle hulle gevang het. Toe hulle sy kredietkaart gebruik het.

“En sy selfoon? ʼn Stokou Nokia, want hy was agterdogtig oor nuwe selfoontegnologie. Hy wou nie bederf raak nie.”

“Ja,” sê hy. “Ja. Dis… hartseer.”

“Nou ja,” sê sy. “Dis nie eers ʼn uitsonderlike storie nie. ʼn Absolute alledaagsheid in die reënboogrepubliek.”

Sy suig aan die warm koffie, hou die beker voor haar en kyk daarna.

“Jy red ʼn lewe.”

“Dis my plesier.”

“As ek klaargedrink het, wil ek gaan kyk wat hier buite aangaan.”

“Wat wil jy sien?”

“Of daar iemand is om te help. Gewondes.”

“Daar is nie… gewondes hier nie.”

“Ek was seker ek het pynkrete gehoor na die geskietery.”

“Wel, daar is nie nou gewondes nie.”

Sy drink ʼn klein slukkie en kyk dan stip na Andreas.

“Hoekom, Andreas? Hoekom is daar nie gewondes nie.”

Hy ontwyk nie.

“Daar was. Ek het hulle gaan stilmaak.”

“Stil?”

“Dood, om presies te wees.”

“Jy het gewonde mense… uitgesit? Hoe?”

“Koeël in die kop.”

Die koffie is nie meer so lekker nie.

“Jy’s nie ernstig nie!” sê sy.

Hy trek bloot sy skouers op.

“Dis, dis barbaars!”

“Hulle was barbare.”

“Hulle het ook ʼn reg op lewe, op behandeling!”

“Hulle het dit verbeur die oomblik wat hulle ons agternagesit het. Voor dit. Het jy enige idee wat op die snelweg gebeur het? Ek sal jou wys. Ek het gaan foto’s neem.”

“Gee dit ons die reg om tot hulle vlak te daal?”

“Hulle vlak? Jy dink ons kan tot hulle vlak daal? Jy het geen idee nie, het jy? Geen idee nie!

“Hoeveel voorraad het jy?”

“Voorraad?”

“Medisyne, verbande, drups. Hoeveel morfien het jy?”

“Paar ampules.”

“Hier buite, net hier anderkant, was een met ʼn vergruisde pelvis. Skoot het hom reg op die gespe gevang. Hy was in intense pyn. As ek hom nie geskiet het nie, wat sou jy gedoen het? Hom behandel het?”

“Ja.”

“Morfien gegee het?”

“Ja. Moontlik. Hoe moet ek weet as ek hom nie gesien het nie?”

“En as iemand anders, een van ons, sê maar Tannie Alba, morfien nodig gehad het en jy moes kies wie dit kry, wie sou dit wees?”

“Die een by wie ek eerste kom? Ek… ek weet nie!”

“As daar enige manier is waarop jy enige van hulle kan behandel ten koste van een van ons mense… dan is dit siek, siek!”

“Jy het geen reg gehad om hulle te skiet nie!”

“So ek, ek en Daan-Dirk en Gielie en die ander, ons moes onsself ingehou het en toegelaat het dat hulle… hulle doen wat hulle aan die mense op die snelweg gedoen het?”

“Nee! Dis anders!”

“So ek mag hulle skiet, maar as ek hulle skiet moet ek hulle doodskiet?”

“Ja! Nee! Ek weet nie! Ek kan nie nou oor sulke dinge redekawel nie. Ek is net so ongoddelik moeg!”

Hy trek sy asem in en bly stil.

“Ek weet jy is moeg,” sê hy dan. “Ek’s jammer. Ek het nie kom argumenteer nie. Ek wou net help Ek weet jy is moeg. Ek het my tent bo opgeslaan. Agter my bakkie. Hoekom gaan rus jy nie. Ek sal jou pasiënte monitor.”

“Jy? Jy dink ek sal jou by my pasiënte toelaat na wat jy my vertel het?”

“Wat dink jy gaan ek doen? Vir Barry Hackett ʼn genadedood gee?”

Sy hou haar beker na hom toe en hy neem dit by haar. Dit is nog kwartvol.

“Ek het genoeg gehad,” sê sy, maar dis nie duidelik of sy van die koffie of hom praat nie.

Daar is voetstappe buite die Unimog en dan klop Gielie teen die deur.

“Oom Andreas,” sê hy. “Oom Daan-Dirk sê Oom moet kom, Oom moet gou kom.”

Andreas kyk na die beker in die koffie en sluk dit dan weg.

Hy stop die beker in die sak, kom orent en tel die kort stormgeweer op.

“Totsiens dan,” sê hy. “Ek moet myself ongewild gaan maak.”

Sy wag tot hy uit is.

“Sterkte daarmee,” mompel sy en begin, tot haar verbasing, om te huil.

(Lees vervolgens Bodem 30.)

‘n vervolgverhaal deur Gustav Venter

Lees eers Bodem 27 en alle vorige episodes.

In die nat en koue, met onheil hoorbaar om jou, kan jy leer dat luuksheid bepaal word deur verwagting. Die lyf wat mor oor die dikte en digtheid van ʼn duvet kan gekoester voel in modder en wind as die verwagting was dat dit gebruik en gebroke in die veld sou lê.

Cara Karedes het deur die nag teen Joubert gesit, geklou soos ʼn gorillakleintjie teen die borskas van haar iesegrimmige ma. Sy het tussen sy bene gesit, plat met haar agterstewe in die ou natgereënde mis en die modder agter die ou kraalmuur, haar lyf dwars na syne gedraai sodat sy opgetrekte regterbeen haar rug gestut het en beide haar bene oor sy lang linkerbeen wat voor hom uitgestrek is, gedrapeer. Haar arms was om sy nek en haar kop onder sy kakebeen en teen sy borskas.

Hy het haar eers kop en al onder sy poncho ingetrek, want die windvlae het die reën teen hulle vasgesproeiverf, maar dit het vir haar bedompig geword. Omdat daar net een kopopening in die groot reënkleed was, het hy ʼn spleet daarin gesny met sy Leatherman en die poncho omgedraai sodat die kappie oor haar tuimeling van swart hare gegaan het, al het dit beteken dat sy kop buite in die reënwind en koue was.

Die reën het naderhand getaan, ʼn strelende motreën geword en toe meer van ʼn mistigheid totdat dit heeltemal opgehou het asof die nag asem ingetrek het… en dit toe weer uitgeblaas het in ʼn hewige wind, asof die weer self die dade van die nag wou wegblaas soos droë blare voor ʼn waaier uit.

Die Engelse admiraal Horatio Nelson het volgens legende ʼn jas op die dek van ʼn skip in ʼn koue nag geweier deur te sê dat sy plig teenoor sy land en sy koning genoeg is om hom warm te hou. Daardie nag in die reënkoue teen die kraalmuur in die rantjies was Joubert Els se plig en drang om die fyn meisie te beskerm warmte genoeg vir hom.

Al was dit gefilter deur die gesuisel van die reën het die nag die geluide van die geveg duidelik aangedra. Stemme wat roep in die donker, ʼn skoot, krete, meer skote, gille, die gedreun van enjins, die vreeslike taptoe van outomatiese geweervuur, klaagroepe, hernude warreling van kleingeskut…

Dit sou nooit ophou nie, maar dit het. Daar was net die geloei van die nagwind, maar vrees het nie gewyk nie, net van greep verander, want so lank as wat die skote geknal het, kon die verstand kennis wen en rangskik, maar geluidloosheid was vol skimme en skrikwekkende moontlikhede. En tog is die mens se gemoed aanpasbaar, juis omdat dit nie onbepaald ʼn emosie kan volhou nie en daar het ʼn klein vrede oor die twee gekom, ʼn tevredenheid dat, indien niks anders nie, is hulle vir die volgende hartklop veilig en nie alleen nie, teen die skans van ʼn klipmuur.

Joubert Els het met sy arms om die soepel meisiesfiguur gesit in die houding wat bondig verklaar dat enige en alle onheil eers met hom sou moes klaarspeel voor dit by hom sou kom, en dit sou nie maklik wees  nie, het die vrouegemoed sonder ontleding gesnap, want hy is lank en vinnig en die spiere waarteen sy aanleun is jonk en sterk en in sy regterhand wat agter om haar skouer vou, is die harde, saaklike staal van sy groot rewolwer.

Maar omdat jong vlees nie misken kan word  nie, nie eens in die omgewing van doodsgeweld nie, is die Sauer & Sohn naderhand nie al wat hard is en wat hy teen haar hou nie. Hy was eers verskrik en verleë, verbaas, maar gou nie meer nie, want as opstuwing die gevolg van die kontras tussen vroulike broosheid en manlike weerbaarheid is, was die omstandighede ideaal. Daar was nou in hom ʼn akute bewustheid van haar vlees, haar fermsagte lyf, die aangrypende kurwe van haar heup teen sy voorarm, die vrugbare kussingheid van haar een bors teen sy bolyf.

Met die nuwe aandrang van sy eie liggaam moes hy sy posisie verstel en sy het geprotesteer tot hy tot ruste gekom het met alles fisies gerangskik en alles innerlik oorhoops.

Hy het nog altyd regtig net een meisie geken: Jeanelle van die plaas, met haar lenige sonbruin lyf, die klein trotse borste, die gespierde bene van die perderuiter. Haar seksualiteit is op die grens van pellewees gesetel, ʼn uitbundige, vrygewige, onbelemmerde vrouwees. Hy was nooit toegerus om ʼn Cara Karedes te bemin óf te weerstaan nie. Haar vroulikheid was te kwesbaar gevaarlik, te prontuit en verskuil, te intimiderend en te aanmoedigend.

As sy gevoel het wat teen haar bobeen druk – en sy moes! – het sy nie geprotesteer nie, nie kennisgewing van kennisname gegee nie, anders as miskien ʼn klein keelklankie wat ʼn berisping of geamuseerdheid kon gewees het. Wat sy wel gedoen het, ʼn paar keer in die nag, in die antieke ritueel van die vrou in benoudheid wat ʼn alliansie smee met ʼn man wat lank en gespierd of ryk en slim genoeg is om haar te beskerm, het sy opgekyk met die kleinste beweging van haar kop en die water met fyn vingerpunte onder lang gemanikuurde naels van sy winkbroue, neus, wangbene en lippe weggevee voor sy weer opgekrul het teen hom, haar skild in die nag.

En laat hom daarmee natgereën, windverwaai, styfseer gesit en ten hemele dankbaar dat hy nêrens anders is as daar en nou nie.

Hulle was vaarders in ʼn baie groot buitenste ruimte in die karige klein kapsule van hulle aangepaste poncho; biologiese gevoelsbrokkies in ʼn oneindige heelal van onheil en moontlikhede.

Die einde van die nag bring verligting en ʼn einde aan wanhoop, maar die dag bring pyn, verbystering en herinneringe van verlies. Die nag doen sy werk ernstig en somber, maar die dag doen dit met ʼn lag en ʼn verraderlike knipoog.

Daardie oggend kom die daeraad, eers skugter in dofgeel en ligte oranje, maar naderhand so helder soos ʼn glimlag op ʼn betraande gesig. Die ligstrale kleur die buitelyne van motorwrakke en gesneuwelde vegters in en die vonke wat dit slaan maak juwele van doudruppels; diamante in rye langs grasstingels af en robyne in die bloedkolle op lyke.

Daan-Dirk word op sy maag wakker in presies dieselfde posisie waarin hy in ʼn geruislose put van droomlose slaap verval het. Hy is wakker en die omvang en implikasies van die vorige nag se gebeure ruk hom soos ʼn terriër ʼn waterrot sal skud en daar is veral een gedagte in hom, ʼn dringendheid om iets te doen, enige iets, om te beweeg en in beweging te kry om hulle teen enige verdere aanslae en verliese te vrywaar.

Hy stoot sy bolyf regop op sy arms en die pyn slaan slagysterkake in sy rug in, skroeiende weerhake, gloeiende skerwe wat op en af en van kant tot kant verteer met die brandpunt daarvan in die middel van sy blad.

ʼn Swartheid vol swewende ligkolle omring sy visie en hy grom van pyn.

Die tentklap dwarrel en Edna kom gebukkend in.

“Lief!” sê sy. “Stadig!”

Daan-Dirk maak dit tot in ʼn sittende posisie, judostyl met sy maermerries onder hom en sy hande op sy dik bobene. Sy hare staan wild en sy volbaard lyk ongekam.

“Hoe laat is dit? Hoekom is dit al lig?”

“Na ses, amper half-sewe.”

“Half-sewe? Half-sewe. Half-sewe! Hoekom het julle my nie wakker gemaak soos ek gesê het nie?”

“Andreas Vermeulen het gekom en gesê ons kan jou laat rus, hy sal in jou plek waghou. Toe het ek saam met hom gegaan.”

“Jy? Saam met hom?”

“Hy is ʼn baie interessante man.”

“Jy en Andreas Vermeulen?”

“Ons het lekker gevry, net hier voor die karre in die veld, maar as ek swanger raak, kan ons altyd sê dis jou kind.”

“Bliksems, vrou! Dit gaan oor beheer, jy weet? Ek het ʼn reëling getref. Reëlings is nodig, maar reëlings beteken niks as julle julle gatte daaraan afvee nie!”

“Ek het geweet jy gaan vanoggend so wees. Ek het vir die kinders gesê hulle moet uit jou pad bly.”

“Ek is nie ‘só’ nie! Hierdie is belangrik. Ons het belangrike besluite om te neem.”

Hy wieg vorentoe in die handeviervoetposisie en stoot homself wankelrig regop. As pyn hoorbaar was, het iemand die volume nou skerp opgestoot. Hy is vir ʼn oomblik duiselig en wieg van kant na kant. Edna is onmiddellik by, reg om haar skraal skouer onder sy arm in te stoot.

Hy kyk na haar.

“Ek is bly jy is orraait, my wyfie.”

Sy kyk in antwoord na hom en sê sag: “En ek wens jy was.”

“Ek is.”

“Moet ons nie dat die dokter na jou kyk nie. Asseblief. Ek vra mooi.”

“Ek is nie die eerste mens om ooit ʼn skietwond te kry nie. En ek sal nie die laaste wees nie.”

“En as jy van infeksie van ʼn skietwond doodgaan sal jy ook nie die eerste een wees nie en ook nie die laaste nie.”

“Bietjie later. Ek moet eers sien wat is wat.”

Hy stoot die tentflap oop en, steeds in sy bloedbevlekte en modderbespatte klere, strompel hy na buite waar dié wat oorleef het in los groepies versamel om te probeer uitpluis  wat van die lewe oorgebly het.

Joubert ry halfstaande op die Yamaha met die plaaspad af na waar die Karedes’e se Benz ʼn laaste staanplek gevind het en hoe nader hy daaraan kom, hoe meer behoedsaam word hy en verminder hy spoed.

Met eerstelig het hy vir Cara gewek en sy, opnuut oorweldig deur onverwerkte vrees en verdriet, het eenkant gestaan, gesig op die grond voor haar gerig, terwyl hy die Yamaha in posisie gestoot en aan die brand geskop het. Hy was op sy hoede, maar redelik seker dat die aanvallers die gebied ontruim het, want hy het hulle voertuie in die donkeroggend hoor verdwyn. Hy het die poncho opgevou, daarop gaan sit en agter hom op die saal geklop. Cara het daar plaas geneem, maar nou nie styf teen hom soos die vorige nag nie.

Minute later het hulle tussen die lyke in die lang gras gery, teen die  hoogtetjie op tot waar hy, tot sy effense verbasing sy pa en Jeanelle onder een grondseil teen die rotswand aangetref het. Daar was ʼn opregte blydskap in haar, maar ook ʼn vreemde verleë ongemak by haar, selfs toe sy haar arms om hom slinger. Selfs terwyl sy hom omhels het, het hy die liggaam in die ou bekende slaapsak gesien en die hondjie wat daarop opgekrul gelê het. Hy het gevra alhoewel hy reeds die antwoord geken het.

Oom Jack. Oom  Jack. Hy het Oom Jack sy hele goddelike lewe geken. Tweede pa begin nie eers om dit te beskryf nie. Tog het die dag dit nie vir hom gegun om los te torring in ware en verdiende rou nie. Hy het net geknik, op sy tande gekners en gesê hy gaan ry om te sien wat hy kan sien, bedoelende by die Karedes’e.

Cara was skielik verskrik om van hom geskei te wees, en hy het sy hand teen haar wang gesit en dit het nie by hom verbygegaan hoe eenvoudig en gemaklik die gebaar is nie. Sy het haar hand teen syne gesit en haar wang stywer teen sy handpalm gedruk, en toe tog toegelaat dat Jeanelle haar weglei.

Hy ry oor die strook waar hy vir Cara opgeskep het en dan by die grassloot waar sy vir haar aanvallers geskuil het. Nou kan hy die wrak van die Mercedes-Benz voor in die pad sien en hy is bang, bang dat die Karedes’e nie daar sal wees nie, maar vreesbevange dat hy hulle daar sál kry en hy hoop teen alle redelike hoop in dat hulle weg sal wees, net weg, laggende goueketting-Costa, sy netjiese vrou en haar verruklike dogter Kelly.

Maar toe is hulle nie weg nie.

Joubert het die motorfiets dertig meter van die toneel gestop en met sluiptreë nadergegaan en homself toegelaat om die tekens wat die aanvallers gelos het, deur te kyk: Die konka waarin vuur gemaak is, die leë drankbottels, die diepgesonke spore van die SAMIL-trok…

Hy het vir Costa eerste gekry, of dit wat die joviale Griek nou verteenwoordig. Sy ledemate en liggaamsdele is in groteske ordelikheid gerangskik, soos toerusting wat vir voorraadopname uitgepak is.

Bene, 2, met byl of kapmes verdeel by heup.

Arms, 2, met byl of kapmes verdeel by skouers.

Kop, veel gebruik, 1.

Ore, 0.

Torso, verkwart, 1.

Onderlyf, 1.

Penis, 0.

Soos Gouelokkies gaan hy van die aanbiedinge van Pappa Beer na dié van Mamma Beer.

Hy vind haar in die pad voor die Benz, asof hulle te haastig was vir die beslommernis om haar in die veld in te sleep.

Joubert het maar net die Dawnview Park se GPF-doenighede bygewoon wanneer hy vir sy pa en Oom Jack gaan kuier het en het vir Ragel Karedes maar net ʼn halfdosyn kere of so ontmoet maar sy indrukke van haar is duidelik, vol kleur en vol beweging. Sy het hom met haar eerste woorde in pront Afrikaans verbaas; sy het so Grieks gelyk, op een of ander manier, ryk Grieks, oordadig getooi met juwele en duursame uitrustings, formeel of oefendrag. Maar sy was ook viets en fiks, vonkellewendig, geselserig en het geensins weggevaag as sy tussen haar twee asemrowende dogters gestaan het nie.

Sy het ʼn krom neus gehad, onthou hy, ʼn stylvolle, geboë konstruksie wat haar bewaar het van popmooiheid. Nie dat die neus behoue gebly het nie. Dié is afgesny van die kop op haar bolyf wat op die rug lê. Die lippe – wat effens dun was – ook. Dit lyk nou of die mond grynslag, en die skeur in die middel van die gesig gaap.

Die arms en die bene is in hierdie geval weerskante van die liggaam, maar nie in hulle oorspronklike posisies nie. Die bene is teen die skouers gesit en die arms waar die bene was. Dit is opmerklik dat van die vingers afgesit is en op die manier waarop die vel aan die bokant van die stompies ingeduik is, dui daarop dat dit met ʼn draadtang of skêr van ene of ander aard, moontlik ʼn blikskêr, gedoen is. Dit is natuurlik die vingers waaraan die ringe was.

Die kuitbroek wat sy aangehad het, lê langs die  liggaam, onversigtig van die bene weggeknip.

Die skraal bobene dra nog die dofpienk smeervlekke, want die reën kon dit alles nie weg was nie.

Daar is geen skaamdele nie. Net bloed en versnipperde vleis.

Daar is geen borste nie. Net bloed en versnipperde vleis.

Vir Gouelokkies het hulle darem veld toe gesleep.

Die gedeelte van Joubert se brein wat beelde stoor, was nou te vol. Hy kon die liggaam net nie bekyk nie; wel gesien dat hulle haar arms ge-immobiliseer het. Die linkerpols is met ʼn standaartuinvurk teen die grond gepen en die regterpols met wat na ʼn tentpen lyk.

Die onderlyf het nie klere of onderklere aan nie en die bene lê wyd in die grusame pornografie van so ʼn dood. Vir welke lukraakrede ook al het hulle nie die skaamdele weggesny vir moetie nie – miskien omdat te gebruik was na die nag se feestelikhede soos aangedui deur die blouswart kneuskolle binne aan die marmerwit bobene.

Vir die borste was daar wel blykbaar ʼn mark in die moeti-bedryf. Joubert het ʼn ongevraagde, skokhelder indruk van die indrukwekkende groot sagtheid van Cara se bors teen sy lyf in die nag.

Hy het toe gewonder of hy sal opgooi, maar uiteindelik het hy nie.

Waansin word veroorsaak deur ʼn futiele worsteling met vraagstukke sonder antwoorde, en die onbegrip dat daardie oplossings nie bestaan nie. Joubert het instinktief in sy psige raak getas en dis asof hy, wat hy gesien het – wat hy sien – weggestoot het in ʼn donker soldervertrek iewers agter sy verstand. Hy het geweet dat as hy dít alles nou sou ondersoek en oorweeg, hy nooit van daardie vervloekte lappie aarde sou vertrek nie. Al sou sy pa hom kom soek en hom wegsleep, sal Joubert vir die res van sy verwarde dae daar in die gras en op die pad teenwoordig wees.

So hy trek die solderkamer toe, pers botande op ondertande en doen wat ʼn man moet doen.

Hy deursoek die Benz. Die granaat het die enjinkompartement verwoes, maar die brand het wonderbaarlik nie versprei na die passasiersruim nie. Gierige hande het wel deur die besittings gegrawe en min agter gelos.

Vir Joubert was daar die genade van die ontdekking van ʼn rol swart plastiekvullissakke en, in die paneelkissie, ʼn klein aluminiumviskatrol vol sintetiese lyn. Onder die voorste passasiersitplek het hy ʼn hondeharnas vir ʼn besondere klein brakkie ontdek en toe onthou dat daar ʼn Yorkshire-terriër in die Karades-motor was. Die geelkopernaamplaatjie in die vorm van ʼn been dra die naam “D’Arcy” en ʼn selfoonnommer. Joubert hang die leiband en harnas om sy nek.

Buite die wrak vind hy ʼn silindervormige katmandjie van pienk plastiek.

Ure tevore het hy gesê Daan-Dirk Möller moet hom Harpoen noem. Nou versamel hy die brokdele van ʼn gesin wat op daardie oomblik nie ʼn konsep sou kon vorm van die nag wat voorgelê het nie. Hy tel die onderdele van Costa Karedes in vier swartsakke en bind hulle met die vislyn toe. Die lyke van Ragel en Kelly rol hy toe in swart plastiek en trek die sakke vas met spirale vislyn van bo tot onder en weer tot bo.

Joubert loop tot by ʼn klossie bloekombome teen die rantjies met die hondeharnas om sy nek en die katmandjie onder sy arm.

“Alfie!” roep hy in ʼn falsetto en fluit. “Mousse! Kssk!-kssk!-kssk!”

Agter die eerste ry bome kry hy die grys-en-rooi Yorkie met die fonteintjiekuif en die bedremmelde wit Chinchilla-kat met die half-ingeduikte gevreet, net waar hy geweet het hulle sou wees, hoewel hy nie geweet het  hoe hy geweet het nie. Die tweetjies het mekaar iewers in die nag gevind en by mekaar gebly.

Die hondjie is skoon spasties van verligting en dankbaarheid om sy naam weer te hoor en wriemel in die hurkende Joubert se greep in. Die kat is algeheel meer waardig en dit vat aansienlik langer voor hy aangedrentel kom en toelaat dat Joubert hom optel en in die katmandjie ingiet soos melk uit ʼn beker. Ná ʼn oomblik se oorweging voeg hy vir Alfie by Mousse, oortuig dat daar ʼn geblaas en ʼn gekrap sal ontstaan, maar die kat gaan lê met sy pantoffelrige pote onder hom en die Yorkie sit langs hom. Joubert druk die deurtjie toe en op knip.

Hy ry terug met die plaaspad langs, die katmandjie tussen sy reguit arms op die tenk van die Yamaha. Hy ry stadig en dit gee hom tyd om oor die veld en die modderland te kyk. ʼn Ou bakkie wat hy as ʼn  Jeep J2000, die legendariese ou Gladiator, herken, staan voor in die saailand. Heelwat dieper in, is ʼn groen motor en die regter flikkerlig daarvan wink met reëlmaat.

Sonder oorweging swenk Joubert oor die veld en deur die modderland, gly-gly en met redelike moeite, ʼn aansienlike afstand by die Gladiator verby en op koers na die raaiselagtige kar.

Dit is ʼn Daihatsu Terios en hy parkeer die ‘fiets tien meter daarvan af en skop die systaander uit. Hy sit die katmandjie langs die Yamaha neer en benader die Terios skuins van agter, verstom om te hoor dat daar musiek kliphard vanuit die motortjie speel, ʼn ou Katy Perry-liedjie, “I kissed a girl.”

Die Terios was ʼn pretbuks, lig en tog ruim, gemaak vir ʼn lat met swaarraamdonkerbril, ʼn agterstevoor bogbalkeps op die kop en iPod-spaghetti vanuit die ore en, langs hom, ʼn meisie wat met haar voete op die sitplek sit.

Joubert probeer vasstel hoekom die motortjie gaan staan het, maar die wiele het nie weggesink nie en die snoet het  nie teen ʼn kontoer vasgeploeg nie. Dit het net tot stilstand gekom.

Maar daar is ʼn onheil om die motor en die wipperigheid van die popliedjie beklemtoon dit in kontras, soos neonpienk borrelgom in die mond van ʼn vampier.

Joubert sleep die Sauer uit die skede aan sy linkersy en trek die haan terug. Hy loop met lang, sagte treë nader. Die agterruit van die Terios is weggeskiet en daar is koeëlmerke in die luikpilare en in die dak. Hy stap om na die passasierskant en sien ʼn meisie vooroor sit met haar kop teen die paneel. Die windskerm is verbrokkel en die oorblywende glas is rooi bespat.

Hy bly behoedsaam teen die agterdeur, leun vorentoe en maak die voorste deur versigtig oop. Die meisie gly uit, grasieus soos ʼn ballerina in ʼn swaantoneel. Sy val halflyf  uit die motor en Joubert weet daar is niks wat oorbly om vir haar te doen nie, te oordeel aan die gholfbalgrootte gat waar haar linkerwinkbrou was. Haar hare is blink-lank en so ligblond dat dit amper wit is en haar oë is die blou van ʼn tropiese see.

Joubert laat sak die rewolwer. Hy hoor ʼn kreun en trek sy asem in. Hy stap om na die bestuurdersdeur.

ʼn Jongman sit teen die stuurwiel aangeleun. Hy het ʼn toeknoophemp met wit en blou regafstrepies daarop. Die linkerhelfte is gespoel in bloed en sy arm hang slap.

“Kan jy my help?” vra hy vir Joubert en draai sy kop na regs.

Joubert voel die naarheid soos ʼn hysbak in hom rys.

Daar is ʼn sloot in die man se kop, net onder die slape en die oogkas is oopgebreek. Sy oog hang aan ʼn bloederige koord tot op sy wang.

“Kan jy my help?” vra hy weer in Engels. “Can you help me?”

“Asseblief, help my.” Please. “Kan jy?”

Dis dan die vraag.

Joubert staan ʼn tree en nog een terug.

Kan hy die man help? Sal hy die man help?

Hy dink aan toegebinde swart vullissakke daar naby in die veld.

Die antwoord is nee.

Die man is swart.

Joubert lig die rewolwer en skiet die swartman in die voorkop.

“… and I liked it!” sing Katy Perry.

Joubert druk die Sauer terug in sy skede, stap na die motorfiets, swaai sy been oor die saal, skop die Yamaha aan die brand, buk af, kry die katmandjie, sit dit op die brandstoftenk, trek weg, maak ʼn wye omkeer en ry na sy mense op die koppie toe.

(Lees vervolgens Bodem 29.}

‘n vervolgverhaal deur Gustav Venter

Lees eers Bodem 26 en alle vorige episodes.

ʼn Nag is sonder einde, as dit geweef is uit die donkerste duisternis van doodsvrees en die ontdekking in ʼn mens dat jy self vreeslike en wrede dinge kan doen. Dít, sien, bring ʼn vreemde nuwe vrees, die agterdog dat daar in jou omtrekke ʼn wese skuil wat jy nooit geken het en nooit kán ken nie, ʼn oerdier met ʼn onblusbare aptyt en geen agting vir die versigtige rituele en roetines van jou lewe nie. ʼn Mens kan die optrede en vergrype van ander soveel makliker ontleed as wat jy jou eie gewelddade kan ontsyfer, want jy wéét jy ken ander nooit ten volle nie, maar aanvaar dat jy aan jouself bekend is. En dan is jy nie.

So groei die nagvrees ná geweld, in swart uielae, een skil wat oor ʼn ander groei, laag op laag van onbegrip en afgryse.

Die nag het geen einde nie, want daarin is nie sekondes wat wegkerf aan tyd nie, of minute wat daarteen hamer of ure wat dit wegkalwe nie. Al wat getalle het, is die slae van  jou hart, die inname en uitinge van jou asemhaling, die houe wat jy verduur, die houe wat jy slaan. En as jy ander hoor skiet en slaan en kap en skree en gil en smeek, en jy doen dit  nie self nie, maar wag dat dit na jou sal aankom, selfs ná die kakofonie en wandade opgehou het, is jy ʼn insek wat magtelose trillings maak in die knelgreep van ʼn donker spinneweb in die swartste swart. Jou kompas het geen Oos waarin die son sal opkom nie. Dis nag sonder einde.

Vir hulle wat daardie nag op die koppie langs die pad was, het alles verander – en dit is hoe hulle daarvan sou praat: Die Nag op die Koppie langs die pad; soms half-spelerig: Die Slag van die Koppie-Langs-Die-Pad. Dit het verander hoe hulle oor die lewe en die toekoms en hulle posisie daarin gedink het; en oor ander mense, met die nuwe sin vir die werklikheid van die wreedheid van ander. En daardie kennis is self gemaak van die nag, sodat selfs toe hulle soos motte uit die papie van die duisternis gekruip het, was die nag steeds deel van hulle en hulle van die nag.

Die eerste gemeenskaplike instink was om van daardie rantjies, hulle eie Aasvoëlheuwel, te vertrek in haastige ontvlugting, maar elke praktiese oorweging het daarteen geweeg en hulle eie rede het hulle op die Koppie-Langs-Die-Pad vasgetrek. Net so deeglik as wat elke wese op die planeet Aarde teen die grond geboei is deur swartekrag en ingekerker is deur die atmosfeer, net so onbeweeglik was die lede van die Möller-trek deel van die koppie, daardie lang nag, soos rosyntjies vasgebak in die kors van ʼn brood.

Oorlewing, fisies en emosioneel, na ʼn slag, begin met die klein rites waarmee orde geskep word, want in orde is kennis en in kennis is hoop en in hoop is die nodige wil om voort te bestaan. Die eerste item in die prosedure van orde, is om die trop te tel en te rangskik. Kinders vra uit na ouers en ouers na kinders, vroue na hulle mans en mans na hulle vroue, en vriende na mekaar.

Gielie Degenaar was eerste, miskien nie so eienaardig nie, gegewe sy emosionele plooibaarheid voor, tydens en ná gewelddadigheid. Hy het in die nag gestaan en grom en hyg sodat die longe in sy wye, diep borskas asem versamel het in magtige teue, ʼn jong Noorman, ʼn Sikloop met die flits langs sy kop ʼn onknippende, skroeiende oog, die bebloede breëlembyl nog in sy hand. Die lig daarvan het op Tannie Alba geval en met ʼn kreet wat ook ʼn snik kon wees is hy met lang treë na haar toe.

Sonder om die byl te laat val en met dieselfde gemak waarmee hy dit vashou, het hy sy linkerarm onder haar arms en om haar tengerig geryg en haar van die grond af teen hom opgetel en sy nat kop teen haar nek gedruk.

“Tannie, is Tannie orraait? Is Tannie orraait? Tannie moet orraait wees. Tannie?”

“Ek makeer niks, Giel,” sê sy ferm en haar klein gestewelde voete trap lug onder haar. “Ek weet nie of ek nog niks sal makeer as jy my stywer druk nie, maar as jy my nou neersit behoort ek piekfyn te wees.”

Hy sit haar neer en buig af na haar toe. Die flitsoog betas haar van onder na bo en weer na onder.

“Tannie is nat!” beskuldig hy. “Gaan klim in die kar en kry vir Tannie droog!”

Tot haar eie verbasing, miskien omdat hy  nog nooit vir haar ʼn bevel gegee het nie, gehoorsaam sy hom gedweë terwyl hy, vol hiperenergie, na die rand van die koppie draf om Bart se leer te laat sak sodat die span by die Unimog met die res op die koppie verbind kan wees.

So daal Edna Möller af en vind haar man, en sy is vol vreugde dat hy oorleef het en ontsteld oor hoe uitgeput en pyndeurtrek hy is, en sy tref haar seun, Brian, in die omgedopte Unimog aan. Sy is terselfdertyd verskrik deur sy wonde en tranerig bly omdat dit erger kon gewees het.

ʼn Ongedeerde en ongeboë Fred Bakkes het net ʼn paar treë gehad om te loop tot by sy vrou, Lucille, wat tussen die twee klein Hackett-seuntjies sit en, nadat sy vertroulik die inligting verneem het, vir hulle ernstig lieg oor die welstand van hulle pa en ma, vol beloftes dat Lyall en Roger hulle die volgende dag weer sou sien.

Sandy Lourens, flits in die hand, het haar man op die naat van sy rug langs ʼn lyk gevind, en na haar aanvanklike skok besef hy is gedaan verby die punt van algehele uitputting nadat hy sy weg uit die kolkgreep van die dood geworstel het.

Lilian Vermeulen het onder ʼn seil agter op haar eks-man se Land Cruiser-bakkie in Don Vermeulen se bagasie gaan grawe en sy oudste denimbroek gevind. Sy het om die bakkie na die passasiersdeur gemarsjeer, dit oopgepluk, die stomme prokureur uit die kajuit getrek en hom beveel om sy nat broek vir die droë een te verruil, wat hy in die gloed van die dakliggie gedoen het. Dit is waar en hoe Andreas Vermeulen, deurdrenk en geweer in die hand, hom gesien het en nie kon help om te grynslag nie.

Bart Kolver het vir Omo gevind en die hond het haar lyfie in oorstelpte vreugde gewikkel. Hy het na Vicegrip geroep en gefluit en toe, meer om homself as enige iemand anders te oortuig, kordaat verklaar dat sy sal terug wees.

“Die zombie wat haar sal onderkry, moet nog gemaak word!”

Andreas Holtzschuh het sy vrou en een dogter agter Bart se Chev gevind en sy seun en ander dogter agter die Stetner-Patrol. Die geweld het tot teenaan hulle gespoel, maar nie aan een geraak nie.

Die mans het begin om die groter elemente in die groep se lewe te rangskik, om tydelike bestaanstrukture op te rig om daardeur, volgens ʼn primitiewe formule, hulleself as waardevol vir die groep te bewys en sodoende geregtig op oorlewing. Bart het ʼn gaslamp op ʼn hoë staander in die middel van die laer aangesteek en die manne het begin om tente uit te haal en op te slaan. Wapens is nagegaan en herlaai en ʼn seilafdak daaroor gespan om dit uit die reën te hou.

Andreas het sy Wilhelm Heym-geweer afgedroog en in die wapenkas agter op die Land Cruiser-bakkie gaan stoor. In die plek daarvan het hy sy semi-outomatiese Remington Nylon 66AB .22 geweer uitgehaal en die dik knuppelvormige Numenor-knaldemper aan die voorkant van die loop geskroef. Hy en Gielie het na die vyande se lyke gaan omsien.

Nege het tot in die laer gevorder en nege het daar geval en gesterf. Andreas en Gielie het hulle buite die voertuigkring gesleep. Voor die voertuie was daar nog sewe wat geval het. Twee het nog kermend geleef en Andreas het een met ʼn skoot in die voorkop uitgesit. Die .22 se klap was deur die knaldemper skaars hoorbaar in die reën. Hy het by die ander een gaan sit. Dié man se pelvis is vergruis deur twee skote – BLAM!-BLAM! – uit Fred Bakkes se Beretta. Andreas het hom gepaai en uitgevra. Die man was besonder gretig om enige vrae te antwoord en toe Andreas tevrede was met die inligting, het opgestaan en dié aanvaller ook met ʼn kopskoot stilgemaak.

Hy en Gielie het drie vuurwapens – twee rewolwers en ʼn dubbelloophaelgeweer – gevind en na die laer teruggeneem.

Onder, om die voorkant van die probleemklip, was daar 14 liggame, meestal Daan-Dirk se werk. Vier het nog tekens van lewe getoon voordat Andreas met die Remington by hulle gaan staan het. Regs van hulle was nog vier liggame. Een, verlam van die bolyf ondertoe, was nog springlewendig en spraaksaam en nadat Andreas hom ondervra het, is hy ook die ewige duisternis in.

Hulle het vyf R4’s, vier R5’e, vier AK’s van verskillende modelle en sewe pistole versamel en in bondels boontoe gedra asook alle magasyne en los ammunisie wat hulle gevind het.

Die vrouens het ook met hulle ewige rituele begin; begin versorg en hulle kinders vertroetel en hulle mans liefkoos.

Atta Stetner, wat net so hewig as haar man geveg het, het eers sy baadjie, hemp en onderhemp uitgetrek en sy kneusplekke nagegaan en met hulle selfgemengde room ingesmeer, voordat sy na haar eie skrape en wonde omgesien het.

Sandy Lourens het Chris se beseerde hand gewas en die gebarste vingerpunte met pleisters geheg.

Edna Möller het Daan-Dirk uiteindelik laat sit en sy rugwond bekyk, haar asem ingetrek toe sy die rou slaggat sien, dit opnuut ontsmet en ʼn vars verband uit hulle eie noodhulpkas daarom gedraai.

Kampstofies is uitgehaal en water gekook vir koffie of tee, wat met versigtig uitgetelde beskuit bedien is.

ʼn Klein huishoudelike krisis het deur die kamp geritsel: Eers is Tienie en toe Daleen en Ellen Holtzschuh deur vol blase geteister en toe moes die volwasse vrouens, Alice, Lilian, Alba en Edna self geriewe soek. Die meisies was verskeur tussen hulle vrees vir wat buite die laer is en hulle verskrikking om hulle liggaamlike funksies in die laer se lig uit te oefen.

Omdat die situasie dringend was, het Bart bloot ʼn gat in die donkerste hoek van die laer, agter die Ramkat op die punt, gegrawe en vir die meisies ʼn vierkantige tafeldoekgrootte seil gegee. Hulle het, een vir een, dit soos ʼn barbier se laken om hulle gedraai, hulle klere onder dit afgevroetel, gehurk en verligting gevind en daarna ʼn lagie grond in die gat gegooi.

Jeanelle het met die leer afgeklim en vir JP teen die koppie se wand gevind, Jack se liggaam nog steeds dwarsoor sy skoot. Sy het in sy gesig geskyn met ʼn flits.

“Oom JP? Oom JP? Oom JP!”

JP Els het opgekyk na haar.

“Dis ons Jack, Jannie, dis ons Jack.”

“Oom JP, ai Oom JP!”

Sy het langs hom op haar knieë afgegaan, dadelik in trane, nie net vir alombeminde Jack vir wie sy veral ʼn sagte plekkie gehad het nie, maar vir die rou verdriet in JP se gesig wat onbeskroomd gehuil het soos ʼn kleuterseun oor die dood van sy eerste troetelhond.

Jeanelle sit haar arms om JP se kop en trek die kant van sy gesig tussen haar ferm jong  borste vas en vryf en druk en druk en vryf en koer oor hom.

Nadat sy baie seker is hy het bedaar, skuif Jeanelle weg van hom en staan op.

“Bly hier, Oom!” vermaan sy, en klouter teen die leer op.

Minute later is sy terug met ʼn vrag in haar arms.

Sy sit ʼn batterylantern op die grond neer en lê dan Jack se slaapsak op die grond. Dit laat JP kreun.

Jack se slaapsak. Daar is geen ander slaapsak soos Jack se slaapsak nie. Hy het dit self gemaak met twee gryskomberse waaroor hy ʼn buitelaag van plastiekvoersakke vasgewerk het. Dit was warm en waterdig en wanneer Jack daarin uitgestrek was, was hy onaantasbaar deur selfs die nukkerigste weerverskynsel.

Wanneer dit opgerol is, is dit ʼn groot ronde baal. Dit was die onderwerp van dosyne bitter rusies tussen Jack en JP, want dit was ʼn lomp stuk bagasie om voor plek te vind en saam te piekel. Jack het elke keer die argument gewen met die eenvoudige strategie om te verklaar hy sal saam met JP enige plek ter aarde gaan – mits sy slaapsak by hulle is.

“Vat my, vat my slaapsak!”

“Weet jy,” sê JP toe Jeanelle weer by hom hurk, “as hy nie… as hy nie… As hy nou hier was… anders hier was, het hy op die slaapsak gaan sit en hy sou sê, weet jy wat hy sou sê?

Hy sou sê: ‘JP-tjie, ons moet drank vat. Ons moet drank vat sodat ons kan verstaan watse groot en wonderlike dinge vanaand met ons gebeur het.’

“En ons sou drank vat. Ons sou verstaan.”

“Nou Oom JP,” sê Jeanelle. “Help my net, dan as ons klaar is, vat ons drank.”

So hy help haar met Jack. Lig eers sy bene op en skuif die slaapsak van sy voete af tot by sy sitvlak. JP gaan staan agter hom en beur boontoe; hys die liggaam ʼn paar sentimeter sodat Jeanelle die slaapsak kan optrek. JP laat die liggaam in die slaapsak sit en hulle trek dit tot bo sy kop en vou dit toe waarna hulle hom in sy geliefde beddegoed plat op sy rug laat lê. Sy buitelyne, in die lig van die lantern, is rondweg sigbaar, soos ʼn lewensgrootte beeld wat van seesand gevorm is.

Flaffus die korthaarterriër verskyn, nat en bewend van die koue. Hy kyk na JP, kyk na Jeanelle, wip dan op die liggaam se borskas en krul homself styf op, soos ʼn hoepel, neus by stert. Hy ruk van die koue, ontspan, haal asem, ruk weer.

Jeanelle steek haar hand uit na die hondjie.

“Los hom,” sê JP. “Dis sy voorreg.”

Jeanelle gaan sit teen JP en trek ʼn grondseil om die twee van hulle. Sy het ʼn rugsak by haar en daaruit haal sy ʼn bottel Wellington-brandewyn uit en skroef die doppie af.

“Jammer Oom JP,” sê sy. “Ek het nie Coke nie.”

“Ons vat dit vanaand so,” sê hy.

Bo-op die koppie reël Daan-Dirk wagbeurte.

“Ek soek twee mans en twee vrouens op ʼn slag. Een paar onder by die Unimog en een paar hierbo. Ek en Edna sal eerste vat.”

Hy, Fred Bakkes, Chris Lourens, Deon Stetner, Bart Kolver, Andreas Vermeulen en Holtzschuh die Duitswester staan in ʼn kringetjie by die gaslamp onder die afdakkie.

“Ek dink nie so nie,” sê Fred Bakkes. “Jy is op die punt van algehele uitputting. Enige iemand kan dit sien. Gaan slaap eers. Ek en Lucille is nog vars, ten minste varser as jy.”

“Ek en Sandy ook,” sê Chris Lourens. “Ek sal nie nou kan slaap nie.”

“Ek sal ook nog ʼn ruk op wees,” sê Andreas Vermeulen. “Ek wil nog foto’s neem.”

“Foto’s?”

Andreas hou ʼn alleweerkamera met ʼn allemintige buislens op.

“Ek wil sien of ek iets kan sien oorkant die veld, jy weet,  by die karre op die snelweg.”

“O,” sê Daan-Dirk en frons. Hy weet hy moet beter vrae vra maar weet nie wat dit is nie.

“Nou goed. Chris, Sandy. Fred, Lucille. Gee net so twee ure, dan maak julle my wakker. Vir my en…”

“Ek sal,” sê Bart Kolver. “Ek sal reël vir klein Gielie Byl om saam met my beat te staan.”

“Goed,” sê Daan-Dirk. “Goed. Besluit julle wie is bo, wie is onder. Dié wat bo is, skakel van die voertuie se ligte aan, so elke paar minute, net een of twee, nooit in dieselfde volgorde nie en net vir ʼn halfminuut of so op ʼn slag, en, en, en…”

“Daan-Dirk,” sê Fred. “Ons het dit. Ons reël dinge. Gaan slaap.”

Daan-Dirk vryf oor sy ken en kyk na die vyf koepeltente van verskillende groottes wat in die omhelsing van die halfkring motors opgeslaan is.

“Goed,” sê hy. “Goed…”

Hy sê niks verder nie en strompel na sy tent waar sy vrou en  kinders wag.

“My man,” sê Edna toe hy die tentklap ooprits en gebukkend inkom. Hy rits die klap agter hom toe, maar met moeite omdat hy sukkel om te konsentreer.

Hy tuimel behoorlik neer op sy knieë en strek homself op sy maag langs sy vrou neer. Aan haar anderkant suis sy dogter se asem egalig.

“Lief,” sê Edna, “lig jouself net bietjie dat ek jou hemp kan uitkry. Jy is alweer sopnat.”

Dis te laat. Sy weet hy hoor niks.

Edna Möller trek die duvet wat sy by haar het oor hulle en skuif tot teen hom. Sy sit haar arm hoog oor sy  blad, versigtig om nie aan sy wond te raak nie. Haar vingers strengel deur sy dik, grys hare.

Daan-Dirk Möller slaap in die nag waaraan daar geen einde is nie.

{Lees vervolgens Bodem 28.}