Die federasie van Beheerliggame van Suid-Afrikaanse skole (Fedsas) sê die meeste skole gaan waarskynlik aanstaande jaar hul skoolgeld met baie meer as inflasie verhoog.
Paul Colditz, Fedsas se uitvoerende hoof, sê munispale tariewe, wat oor die laaste vyf jaar met 18% gestyg het, die inflasiekoers en salarisverhogings plaas groot druk op skoolbeheerliggame om hulle begrotings aan te pas.
Colditz sê verder die staat se bydrae tot skole dek nie eers die water– en elektristeitsrekeninge nie.
Die minister van Hoër Onderwys Blade Nzimande, sê die regering kan eenvoudig nie bekostig om gratis universiteitsonerrig aan almal te voorsien nie, en alleen arm studente sal gehelp word.
Die regering moes ‘n standpunt oor die saak formuleer na twee weke van gewelddadige betogings deur studente landwyd wat eis dat fooie geskrap word.
Die betogings het op 19 Oktober begin by Wits Universiteit en uitgebrei na universiteite regoor die land, insluitend Stellenbosch, die Universiteit van Kaapstad en Walter Sisulu Universiteit.
Witsstudente het aanvanklik gevra vir ‘n 0 persent verhoging vir volgende jaar, maar betogers het daarna voortgegaan en gratis tersiêre onderwys regoor die land geëis.
Nzimande het gesê daar is net nie genoeg geld vir gratis hoër onderwys nie.
Hy het nie doekies omgedraai terwyl hy die parlement se portefeuljekomitee oor hoër onderwys toegespreek het nie.
“Die regering se beleid is gratis hoër onderwys vir die armes. Dit is nie vir almal nie … welgestelde studente moet betaal, want hulle het ‘n ekonomiese voordeel.”
Nzimande het gesê hulle sal voortaan strenger toesig hou oor terugbetalings van studente wat deur die Nasionale Studente Finansiële Hulpskema voordeel kon trek.
‘n Ooreenkoms tussen visekanseliers en die Minister van Hoër Onderwys, Blade Nzimande, om klasgelde by universiteite regoor die land met net 6% te verhoog in stede van 10%, is deur studentebetogers verwerp.
Die klein groepie Xhosa-belhamels wat die instellings landwyd lamlê, het die 6% ooreenkoms verwerp en gesê hulle sal nie enige ‘n verhoging in 2016 aanvaar nie.
‘n Woordvoerder van die ANC sê die regering moet intens betrokke raak by die studente om die protes te voorkom.
In Kaapstad het die betogings gewelddadig geraak toe die polisie skokgranate en traanrook op amokmakers afgevuur het nadat hulle die parlement wou binnestorm.
Dertig studente is in hegtenis geneem, insluitend die seuns van die Universiteit van Kaapstad se visekanselier Max Price en ANC-staatmaker Frank Chikane.
Albei is van die Xhosa-faksie wat klaarblyklik nou ‘n aanslag teen Zoeloe-oorheersing beplan en sodoende die groot meerderheid studente wat vir hul eindeksamens voorberei, gyselaar hou.
Ingeligte bronne sê die meeste belhamels is akademiese wanpresteerders wat probeer om hul swak punte met protesaksie te verbloem, in die hoop dat hulle deurgesit sal word.
Terwyl die Xhosa-faksie die optrede van die polisie teen betogers Woensdag veroordeel het, het die polisie gesê hulle is “tevrede” met hul gedrag.
Betogers is vasbeslote dat die protesaksie sal voortgaan totdat daar aan hulle eise toegegee word. Die meeste universiteite bly gesluit tot groot nadeel van akademiese presteerders.
Om een of ander onverklaarbare rede het die visekanselier van Wits, Adam Habib, wat reeds ruim aangetoon het hoe hy nie opgewasse is om die probleme by sy instelling op te los nie, nou die voortou geneem in die openbaar om namens die belhamels en alle bestuur te onderhandel.
Dit blyk dat skoonmaakpersoneel by die Wits-universiteit ook deel vorm van die “studenteprotes”.
Die werkers sê omdat hulle nie deel is van die instelling se personeel nie, kom hulle kinders nie in aanmerking vir gratis klasse nie. Hulle werk vir privaatfirmas.
Betogers by die Universiteit van Kaapstad is deur die polisie in hegtenis geneem. Die groep het hulself nie verset nie en protesliedjies gesing terwyl hulle in vangwa’s gelaai is.
Die betogende studente het die ingang na die Bremner-gebou beset.
Die universiteit het vroeër ‘n hofbevel van die Kaapstadse Hooggeregshof verkry om betogers vas te vat wat klasse en bedrywighede op die kampus ontwrig.
Oproer wat landwyd georkestreer word teen tersiêre instellings het die kampus van UK tot stilstand gedwing.
Alhoewel universiteite nie dieselfde fooie hef nie, betoog groepe landwyd teen registrasiefooie.
Die minister van Hoër Onderwys, Blade Nzimande het die klein groepe amokmakers wat gewelddadig betoog en universiteite se eiendom vernietig, veroordeel.
Nzimande die studente tot kalmte gemaan tydens ‘n mediasessie en gesê die huidige vlaag studentebetogings is nie ‘n krisis nie.
Hy het toegegee dat dit ‘n uitdaging is, maar is vol vertroue dat ‘n oplossing bereik kan word deur besprekings, onderhandelings en kompromieë.
Nzimande sal vandag in Kaapstad wees vir ‘n vergadering met verteenwoordigers van verskeie universiteite universiteitsfooie te bespreek.
‘n Leier van die studente organisasie Sasco, Ntuthuko Makhombothi, sê universiteite vererger die situasie deur die polisie in te roep.
Alhoewel die staat arm studente help met studielenings, het die voorsitter van die ANC-subkomitee oor onderwys, Naledi Pandor gesê studente wat voorheen benadeel is, nie “uitgesluit” word nie.
By die Universiteit van die Vrystaat, waar fooie hoog is, was daar tot dusver nie betogings nie, terwyl Rhodes Universiteit wat goedkoop is, moes deurloop.
Intussen het studente aan die Rhodes-universiteit in Grahamstad die bestuur se aanbod rakende die minimum deposito verwerp en onderneem om voort te gaan met hul betoging.
Hulle wil hê dat die universiteit sy minimum deposito afskaf, wat vereis dat studente 50 persent van hul klasgeld vooraf betaal om te kan registreer.
Die universiteit het aangebied om die deposito na 20 persent te verminder. Die studente wil ook hê dat die verhoging in klasgeld verlaag word.
Dié opstande wat kort voor die eindeksamen opgevlam het, laat die vermoede ontstaan dat wanpresteerders dit as ‘n verskoning wil gebruik om die universiteite te dwing om hulle deur te sit.
Professor Adam Habib het intussen gewaarsku dat ‘n sluiting kan volg indien geweld toeneem, nadat studente verkeer in Johannesburg ontwrig en ‘n motor omgekeer het.
Op die Stellenbosch-kampus het sowat 50 studente die Administrasie B-gebou beset en geëis om met die bestuur oor fooie te praat. Dreigemente om die kampus onregeerbaar te maak is ook geopper.
Berigte is ook ontvang dat studente aan die Universiteit van Fort Hare in die Oos-Kaap met optrede dreig indien verhogings nie heronderhandel word nie.
Lesings sal nie Maandag by die Universiteit van die Witwatersrand voortgaan nie, nadat betogings oor hoër klasgelde en bestuursonvermoë die instelling verlede week lamgelê het.
Wits se woordvoerder Shirona Patel het bevestig dat alle akademiese aktiwiteite opgeskort bly om die universiteit se raadsverslag by ‘n vergadering voor te lê en oor die aangeleentheid oorleg te pleeg.
Patel het gesê die raad het Sondag onderneem om die 10,5%-verhoging in fooie te laat vaar en hulle sal Maandagmiddag met studente-leiers vergader om terug te rapporteer oor die vergadering.
Meer as 100 Witsstudente was Sondag in Senate House saamgetrek om hul agenda vir die Maandagvergadering te bespreek, het die SR-voorsitter Nompendulo Mkatshwa gesê.
In ‘n verklaring het Wits ook gesê geen dissiplinêre stappe sal geneem word teen studente of werkers wat deelgeneem het aan die protes nie.
