Nederland, Berlyn se belangrikste bondgenoot vir groter begrotingsdissipline in Europa, staar self ‘n ekonomiese krisis in die gesig. Die eens voorbeeldige ekonomie is in skuld gedompel weens ‘n gebarste eiendomsborrel. Baie huiseienaars is “onder water” weens negatiewe eiendomsgroei.
Die ekonomiese nuus uit Nederland klink tans soos dié uit die suidelike lande van die EU.
“Onderwater” is ‘n goeie beskrywing vir die krisis in ‘n land waar groot dele onder seevlak is. Ironies genoeg, worstel Nederland, eens ‘n modelekonomie, nou met die soort eiendomskrisis wat slegs die Verenigde State van Amerika en Spanje tot nou toe geraak het. Banke in Nederland het ook miljarde in lenings in die private en kommersiële eiendomsmark sedert die 1990’s ingepomp, sonder om te verseker dat leners voldoende kapitaal het.
Private huiskopers, byvoorbeeld, kon maklik meer as 100 persent van ‘n eiendom se prys finansier en ‘n lening vir vyf keer ‘n jaarlikse salaris kry sonder ‘n sent ekwiteit. Dit was slegs moontlik omdat die eienaars van eiendomme in staat was om rentekoste ten volle van hul belasting af te trek op verbandlenings.
In plaas van om die lenings af te betaal, het leners die geld in ‘n beleggingsfonds gesit, maand na maand, met die hoop op ‘n wins. Die geld is gebruik om die waarde van ‘n bepaalde eiendom aansienlik te verhoog. Baie Nederlandse spaarders het verwag dat die verkoop van hul verbeterde huise genoeg geld sal genereer om die lenings af te betaal, saam met ‘n gesonde wins.
Meer as ‘n dekade gelede, het die Nederlandse sentrale bank oor die gevare van hierdie euforie gewaarsku, maar sy waarskuwings is verontagsaam. Net verlede jaar het die nuwe regering, onder konserwatiewe-liberale premier Mark Rutte, die vrygewige belasting skuiwergate gewysig. Maar nou is dit amper te laat. Geen land in die euro-sone is so diep in die skuld soos Nederland nie, waar banke ‘n totaal van sowat € 650 miljard in verbandlenings op hul boeke het.
Verbruikerskuld staan op sowat 250 persent van beskikbare inkomste. In vergelyking, in 2011 het selfs die Spanjaarde slegs ‘n skuldverhouding van 125 persent bereik.
Nederland is nog steeds een van die mees mededingende lande in die Europese Unie, maar nou, met die eiendomsborrel wat gebars het, dreig dit om die hele ekonomie te sink. Werkloosheid is aan die toeneem, verbruik en groei het tot ‘n stilstand gekom. Ten spyte van taai soberheidsmaatreëls, is die regering in Den Haag in stryd met die EU-maatstaf hierdie jaar, wat nuwe lenings van meer as 3 persent van die bruto binnelandse produk (BBP) verbied.
Dit is ‘n swaar las, veral vir die Nederlandse minister van Finansies Jeroen Dijsselbloem, wat ook die nuwe hoof van die Euro-Groep is, en nou homself in die onverwagse rol van beide ‘n waghond vir die monetêre unie en ‘n krisiskandidaat bevind.
Die amptelike werkloosheidskoers het reeds geklim tot 7,7 persent. In werklikheid, is dit waarskynlik veel hoër, maar dit is tot nou toe weggesteek deur ‘n demografiese groep genaamd die ZZP. Die “zelfstandigen sonder personeel” (“Eie Onderneming sonder werknemers”) soos die Duitse model van die “Ich-AG” (“my, Inc”). Ongeveer 800,000 ZZP’ers werk tans in Nederland.
Vir maatskappye is dit die moeite werd om hulle permanente werknemers te laat gaan en hulle dan op tydelike kontrakte aan te stel. Dit spaar hulle die koste van sosiale uitkerings.
Daar is moordende mededinging tussen die selfstandiges, wat pryse laer dwing.
Die Nederlanders was lank onder Europa se mees ywerige spaarders, en in die krisis is een van die grootste probleme dat verbruik daal, sê Johannes Hers van die Centraal Planbureau in Den Haag, die raad van kundiges in die Ekonomie Ministerie.
Sy amp verwag ‘n daling van 0,5% in groei vir 2013. Sowat 755 maatskappye het bankrotskap in Februarie verklaar, die grootste aantal sedert rekords begin het in 1981. Die banksektor sal van duisende werknemers ontslae moet raak.
As gevolg van die baie verbandlenings op die boeke, is die finansiële sektor uiters opgeblaas, soveel so dat die totale bates van alle banke vier-en-‘n-half keer die grootte van die ekonomiese uitset is.