By die opening van die Land Divided 2013-konferensie by die Universiteit van Kaapstad (UK) Sondag, het Mamphela Ramphele gesê die land is armer want Suid-Afrika verloor kommerwekkend baie van sy kommersiële boere na lande na die noorde van ons.
Vyftien jaar gelede was daar 100 000 kommersiële boere in Suid-Afrika, vandag was daar 36 000.
“Dit is kommerwekkend dat Suid-Afrika sy kommersiële boere verloor aan ander lande na die noorde. Ons word vertel dat 50% van die kommersiële boere in Zambië Suid-Afrikaners is. Daar is 800 van hulle in Mosambiek.”
Kommersiële boere is wat nodig is om die opkoms van klein boere aan te moedig en te ondersteun, het Ramphele gesê.
Die vier-dag-konferensie is 100 jaar ná die aanvaarding van die 1913-segregasiewet gehou. Dié wet het swart eienaarskap van grond in Suid-Afrika omskryf.
Die konferensie-organiseerders – die Universiteit van Kaapstad, Stellenbosch en Wes-Kaap – sê dit bied ‘n groot geleentheid vir navorsers, die burgerlike samelewing en die staat om te besin oor die betekenis van “die grondvraag ‘in die Suid-Afrikaanse samelewing”.
Ramphele het gesê dat 19 jaar na demokrasie, die grondvraagstuk steeds “historiese, emosionele en simboliese betekenis” in Suid-Afrika inhou.
Sy het gesê dit beliggaam ‘n “verlore geleentheid”, wat gebruik kan word om die land se ekonomiese groei te verbeter.
“As ons regtig ‘n kreatiewe benadering tot grondhervorming volg, sal ons groei [ekonomies] met dubbelsyfers.”
Ramphele het gesê ongelykheid in Suid-Afrika is struktureel geskep, en daarom “moet dit struktureel reggestel word”.
Sy het ook kritiek gelewer op die ANC se verskansing van stamowerhede.
“Ons moet strukturele ekonomiese ongelykhede aanspreek […] en verseker dat landelike mense burgerregte geniet, eerder as … om onder die gebruiklike gesag van hoofmanne te staan.”
Onder die apartheidsregering, is mag oor grond gekonsentreer in die hande van hoofmanne.
“Die ANC-regering gaan voort om die outokratiese rol van die hoofmanne oor die grond te bestendig, en daardeur marginaliseer hulle gewone mense.”
“Ek kan nie glo dit word gedoen deur ons eie post-apartheid regering nie,” het Ramphele gesê.
Sy het haar gehoor vertel dat die gewillige koper, gewillige verkoper-model van die oordrag van grond aan swart eienaarskap nie gewerk het nie.