Namhlanje lusuku lokubhiyozelwa kwelwimi zomthonyama.
Dit is isiXhosa vir: “Vandag is Internasionale Dag van Moedertaal”, ‘n Unesco-gebeurtenis gemik op die bevordering van taalkundige en kulturele diversiteit.
Maar meer moet gedoen word om inheemse tale te kry op dieselfde vlak as Engels en Afrikaans, sê dr. Paula Gains, ‘n navorsings- en ontwikkelingskonsultant vir die Molteno Instituut vir Taal en Geletterdheid.
Die tema vir vanjaar se Internasionale Dag van Moedertaal is “moedertaalonderrig en inklusiewe onderwys”.
“Leer in ‘n taal wat hulle kan verstaan is noodsaaklik vir kinders om hul reg tot gehalte-onderwys te geniet. Moedertaal en veeltalige onderwys is die sleutel tot die vermindering van diskriminasie, die bevordering van insluiting en die verbetering van leeruitkomste vir almal,” lui die Unesco-verklaring.
Gains sê navorsing het aangedui dat kinders beter presteer op skool wanneer die basiese begrippe wat in die grondslagfase bekendgestel word, “gegrond is in huistale”.
“In vergelyking met Engels en Afrikaans, is Afrikatale ver agter in terme van die nodige hulpbronne soos die literatuur en handboeke sowel as onderwysers wat vaardig [genoeg] is om hulle te leer,” sê Gains.
“Maar Suid-Afrika het die tersiêre instellings en akademici beskikbaar om hierdie situasie om te keer, maar net as die politieke wil en finansiële steun bestaan om dit te doen.”
Sy het gesê, omdat daar so min inheemse taalonderrigmateriaal in die land is, is baie ouers geneig om hul kinders te stuur na Engels-medium skole.
In ‘n onlangse studie in Kameroen is bevind dat kinders wat in hul huistaal geleer het beter presteer as dié wat in Engels onderrig is in lees en wiskunde.
Breadline-Africa het beaam dat ontsettend belangrik is. “Taal is van kritieke belang,” sê Puleng Phooko, projekbestuurder van dié nie-winsgewende organisasie wat armoede bestry.
Volgens Unesco sal, as niks gedoen word nie, die helfte van die meer as 6000 tale vandag teen die einde van die eeu verdwyn.
“Met die verdwyning van ongeskrewe en ongedokumenteerde tale, sal die mensdom net ‘n kulturele rykdom verloor nie, maar ook belangrike voorvaderlike kennis ingebed, in die besonder in inheemse tale, inboet,” het Unesco gesê.
Volgens Unesco is inheemse tale in sub-Sahara Afrika en Suid-Amerika van die mees bedreigde tale.