praag.co.za

Category: Vermaak

  • Nuwe lekkerleesverhaal deur Kas van den Bergh oor ABO!

    Nuwe lekkerleesverhaal deur Kas van den Bergh oor ABO!

    Prisca Uitgewers het so pas ‘n lekkerleesverhaal deur die bekende en beminde skrywer Kas van den Bergh gepubliseer. Die roman met die titel Vryheid vaarwel speel af tydens die Anglo-Boereoorlog.

    Oktober 1899. Hannes van Zyl, ‘n kolonialer, ontmoet vir Willemien op haar pa se plaas in die Vrystaat. Sy haal hom oor om vir die Vrystaat te veg sodra die oorlog uitbreek. En van verloop dinge heelwat anders as wat enige iemand verwag het…

    Kas het die oorlog in die Stormberge goed nagevors en die gebeure is histories korrek – selfs die absurde optrede van kommandant Olivier by die inval van Aliwal-Noord.

    Op tipiese Kas van den Berg-styl word die verhaal oor die oorlog in werklikheid ‘n gesprek oor vryheid.

    Koop die boek op die produkbladsy.

    In ‘n resensie wat vandag in Beeld en ander Media24-dagblaaie verskyn, skryf Gert van der Westhuizen:

    Deur die oë van die ontnugterde Van Zyl en van sy ander karakters, laat Van den Bergh ’n mens opnuut wonder oor wat vryheid nou werklik behels…

    Dit sal enige leser heelwat gee om aan te herkou en dít op sigself maak dit die moeite werd om Vryheid vaarwel te lees.

  • Leon Lemmer: Naspers: Perspektief op 100 jaar (Deel 2)

    Leon Lemmer: Naspers: Perspektief op 100 jaar (Deel 2)

    My bespreking van die boek, ‘n Konstante Revolusie: Naspers, Media24 en Oorgange (2015), met Lizette Rabe as die samesteller, word hier voortgesit.

    Khulu Sibiya

    Khulu Sibiya, ‘n oudredakteur van City Press, beweer dat sedert die Naspers-oorname in 1984 “the political militancy of City Press increased” (2878). Hy tref die volgende, myns insiens interessante, onderskeid. City Press het die frase “bridge building” gebruik, terwyl die Sowetan “nation building” verkies het (2883). Deesdae word ons alewig gekonfronteer met die opdrag dat ons aan nasiebou moet meewerk terwyl daar weens diepgaande kultuur- (oftewel leefstyl-) verskille myns insiens geen realistiese moontlikheid is dat blankes en veral Afrikaners ooit ‘n integrerende deel van ‘n oorwegend swart nasie kan word nie. Brugbou is meer sinvol as nasiebou.

    ‘n Brug word oor iets soos ‘n rivier, treinspoor of pad gebou om ‘n verbinding tussen die twee kante te bewerkstellig. Omdat wit en swart tans saam in dieselfde land woon, is dit wenslik dat daar, wanneer dit in albei se belang is, verbindingsweë of oorbruggingsmeganisme tussen die twee groepe bestaan. Maar die brûe moet nie onnodig word omdat die blankes en veral die Afrikaners hulle kultuur dermate laat verwater het dat dit nie meer duidelik van die swartes se kultuur onderskei kan word nie. Dan het nasiebou geslaag maar die blankedom, insluitende die Afrikanerdom, is in dié proses vernietig.

    Lees ook: Leon Lemmer: Naspers: Perspektief op 100 jaar (Deel 1)

    Ruda Landman

    Ruda Landman verwys na die Nasionale Party en die destydse SAUK as behorende tot “dieselfde dampkring” (2946). In 1996 het die SAUK egter die SABC geword (2946) en ‘n heeltemal ander (naamlik sterk ANC-) karakter aangeneem. M-Net is in 1985 as ‘n Naspers-televisiebetaalkanaal gestig en Carte Blanche is van 1988 af (3124) as ‘n aktualiteitsprogram aangebied, met Landman as een van die aanbieders. Volgens Landman was hierdie program van die begin af anders as “sy eweknieë op die SAUK: ons wou vir almal uitsaai en almal se stories vertel … alles is moontlik” (2988). ‘n Kanadees het ‘n medewerker geword. Sy het “niks van die ingeboude vooroordele en stereotipes van ons wat hier grootgeword het” gehad nie (2997). Daar was “‘n vryheid en kreatiwiteit wat totaal nuut was” (3001).

    Anders as (sommige) koerante het Carte Blanche glo nie “‘n kruistog aangepak” nie (3001). Die program het sinoniem met ondersoekende joernalistiek geword, maar waarheen het hulle groot vryheid hulle gelei? “Ons het die silo’s wat apartheid en die regering se houvas op die media so effektief gebou het, begin afbreek. Veral in die begin was ons gehoor oorweldigend wit. In ons stories het hulle swart mense ontmoet uit elke laag van die samelewing, ook wit mense wat nie deel was van die establishment nie” (3015). Word daar dus inderdaad vir almal uitgesaai en almal se stories vertel (net so geredelik ook dié van die regses) en geen kruistog gevoer nie? Landman antwoord: “Ons was nooit doelbewus sosiaal ativisties nie. Ons het gaan stories soek, en enigiets wat ons eie en die kykers se vooropgestelde idees in die wind geslaan het, was ‘n goeie storie” (3036). “‘n Mens kan natuurlik nie sê ons was neutraal in die openbare debat nie. Sonder om ooit eintlik daaroor te praat [en sonder om daaroor te dink?], het ons die Nuwe Suid-Afrika-projek heelhartig ondersteun, en dit was die ondertoon van alles wat ons gedoen het” (3040). Kortom kan ‘n mens seker sê dat hulle gewillige bondgenote van die ANC was. Landman noem dit egter “onafhanklike joernalistiek” (3045).

    “Dit was ons trots dat ons nie goed sou skeeftrek nie, dat ons die hele waarheid sou vertel” (3050). “Miskien [kon ons] soms daarin slaag om albei kante na die ander se standpunt te laat luister” (3054). Landman, wat van Keimoes af kom, is dikwels verkwalik omdat sy so graag onnodiglik Engels op ‘n tweetalige program gepraat het. In haar teks skryf sy bv van “HIV-positief” (3068) terwyl dit MIV-positief moet wees. Met die koms van kykNet in 1999 het Carte Blanche eentalig Engels geword (3129). Wat het ‘n eierdans soos die bostaande en die vra van verskoning by die WVK vir Landman in die sak gebring, afgesien van bekendheid en geld? In 2011, kort nadat die Universiteit Vrystaat ‘n eredoktorsgraad aan Oprah Winfrey toegeken het, het die Universiteit Stellenbosch ons eie Ruda Landman op dieselfde manier vereer. Sy het ook ‘n direkteur van Media24 geword.

    Ebbe Dommisse

    Ebbe Dommisse, oudredakteur (1990-2000) van Die Burger, begin sy opstel deur te vra of koerante gaan verdwyn. “Kan hulle soos die fiets herlewe en ‘n nuwe bloeitydperk belewe?” (3309). “Belangriker as die vraag of die samelewing nog koerante nodig het, is of gehalte-joernalistiek nog nodig vir die samelewing is” (3145). “Dis nie soseer koerante wat gered moet word nie, dis die samelewing – en daarvoor bly gehalte-joernalistiek onontbeerlik” (3148). Sy uiteindelike gevolgtrekking is: “Die samelewing het nie koerante nodig nie. Wat ons wel nodig het, is joernalistiek” (3315) wat deesdae ook op ander platforms, dus op ander massamedia (radio, televisie, internet) as in gedrukte koerante en tydskrifte, beoefen word.

    Televisie en die internet het gedrukte koerante op die agtervoet gedwing. Dit het tot besparingsmaatreëls aanleiding gegee, soos die sentralisering van redaksies (3272) – “een kombuis, vele restaurante” (3290) – personeelbesnoeiings en groter gebruikmaking van vryskutjoernaliste (3276). Die koerante van dieselfde maatskappy kan op ‘n kafeteria-grondslag na goeddunke onder die berigte wat uit die “kombuis” kom, uitsoek watter hulle wil publiseer (3290). Sentralisering is egter strydig met die bevinding “dat tuiskoerante koning kraai wat plaaslike nuus betref” (3357). “Rasionalisasie en herstrukturering het daartoe gelei dat in krimpende redaksies veral van senior joernaliste ontslae geraak is” (3234). Die resultaat is “juniorisasie” en “die verdomming van die nuuskantoor” (3243). “Vertolking van nuusgebeure en die gewig en relevansie wat daaraan geheg word [en] die seleksie van nuus [vereis] dat eers ‘n paar sakke sout opgeëet word” (3239). Gehalte-joernalistiek word dus al hoe moeiliker haalbaar. As Naspers se globale posisionering in ag geneem word, is die vraag of “ten beste iets beter as goedaardige verwaarlosing” by sy gedrukte media verwag kan word. “Het die Afrikaanse publikasies, die fondament waarop Naspers opgebou is, die hoeksteen geword wat verwerp is?” (3333). “Die waghond-funksie van die media [moet] nooit geringgeskat word nie” (3343). Dink aan bv Nkandla.

    “Een van die sorgwekkendste simptome van die toenemend bloedarmoedige redaksies was die vermindering en selfs verdwyning van hoofartikels. In gehalte-joernalistiek is en was ‘n koerant se hoofartikels, meesal twee of selfs meer per uitgawe, nog altyd ‘n sluitsteen, die basis van die publikasie se wêreldbeskouing … daarmee word leiding gegee oor sake van die dag” (3295). “Tog is hoofartikels afgeskaal en meesal tot een per uitgawe beperk. Die agteruitgang het ‘n laagtepunt bereik met die besluit van Rapport in 2014 om hoofartikels heeltemal te staak … ‘n meningsvormende koerant sonder ‘n mening. Die Sondagblad het wel ná ‘n rukkie besin, en by tye ‘n soort swewende standpunt (‘Rapport Sê’) geplaas wat sporadies in die koerant rondgeskuif is” (3299).

    “Die verslegtende situasie was ook merkbaar in die meningskolomme van koerante. Briewerubrieke waarin vroeër daelange polemieke oor brandende vraagstukke van die dag gevoer is, het na die gemoedelik-lokale begin oorhel. Die oop gesprek het die gevaar van vervlakking begin loop” (3304).

    In 1988 het Dommisse met die ANC in Londen gesprek gevoer (554, 2688). Deesdae skryf hy met groot helderheid oor die nuwe Suid-Afrika en verwys daarna as ‘n “eenparty-dominante staat … wat hegemonie [oorheersing] op alle terreine nastreef. En op tipies post-koloniale Afrika-styl het die voormalige koloniale taal, Engels, reeds oorheesend in die sakewêreld, ook die dominante taal van die staat en regering geword – tot nadeel van kleiner tale soos Afrikaans” (3211). “Nog ‘n faktor wat teen Afrikaans en Afrikaanse joernaliste begin werk het, was ras-gegronde wetgewing, veral swart ekonomiese bemagtiging en sogenaamde regstellende aksie. Die drakoniese toepassing van die ras-gebaseerde Wet op Gelyke Indiensneming berus op die apartheidsbeleid se rasseklassifikasie en het eintlik ‘n replika van die apartheidsjare se werkafbakening (‘job reservation’) geword “(3216).

    “Voorsiening moes gemaak word vir sogenaamde demografiese verteenwoordiging: swart (‘African’) 79,3%, wit 9,3%, bruin (‘Kleurling’) 8,8% en Indiër 2,5%. ‘Demografiese verteenwoordiging’ is ‘n beleid met fascistiese wortels – dit strek terug tot Nazi-Duitsland, toe Hitler se regering dit op beroepsvlak veral teen Jode gemik het. In Suid-Afrika het die ‘nie-rassistiese’ ANC-regering nogtans hierdie beleid – dit is blykbaar permanent; daar is geen afsnypunt nie – al hoe strenger begin toepas as ‘n vorm van maatskaplike manipulasie wat tot een van die omvattendste in sy soort ter wêreld uitgebult het. Swart ekonomiese bemagtiging behels weer telkaarte waarvolgens koppe op grond van ras getel word om sake met die staat te doen. ‘n Sorgwekkende gevolg vir maatskappye wat in die lig van die ‘regulatoriese omgewing’ teen wil en dank ‘regstellende’ aanstellings moes doen, is dat mense in poste beland het waarvoor die nodige opleiding, ervaring en kundigheid ontbreek” (3220). Uiteraard belemmer dit onder meer gehalte-joernalistiek. Teen die einde van sy opstel verwys Dommisse na ‘n waarheid wat Franz Kafka gemunt het: “dat revolusies in die slym van ‘n nuwe burokrasie eindig” (3348).

    In 1990 het Dommisse Die Burger se formele bande met die Nasionale Party (NP) verbreek (505, 2103, 3931). Hy wou nie hê dat die koerant voortgaan om as spreekbuis vir FW de Klerk en later Marthinus (Kortbroek) van Schalkwyk se NP op te tree nie. Daarmee is ‘n verbintenis verbreek wat kom uit die tyd van DF Malan as redakteur, toe die NP ingewillig het dat Die Burger se redakteur koukusbyeenkomste mag bywoon. Dommisse het die WVK as ‘n “heksejag teen Afrikaners” beskou (2797) en Afrikaners se kollektiewe skuld ontken (2803). Volgens hom is kollektiewe skuld “een van die gevaarlikste dogmas in die menslike geskiedenis” (2808). Dit hou ‘n wesenlike gevaar in vir ‘n minderheidsgroep soos die Afrikaners. Dit is “hoe die Jode [tydens die Tweede Wêreldoorlog] vermoor is” (2808).

    Willie Esterhuyse

    In sy opstel herleef Willie Esterhuyse eintlik sy rol as geheime agent vir die NP-regering. “Media-betrokkenheid laat gewoonlik vredesgesprekke misluk” (3441). Soos Antjie Krog onderskei hy nie tussen medium (enkelvoud) en media (meervoud) nie: “‘n professionele en goeie media óók ‘n goeie storie wil vertel” (3455). Dit wil voorkom asof Esterhuyse hier soos die ANC kla dat joernaliste nie genoeg mooi broodjies oor die nuwe Suid-Afrika bak nie. Hy beskou sy destydse agentdade as ‘n bydrae tot vrede terwyl ons sedertdien in werklikheid in onvrede lewe. Ons moet glo nie vergewe en vergeet nie, maar vergewe en onthou (3417): “‘n Onthou wat nie op vergelding gerig is nie, maar wat deklameer [benadruk] nóóit weer nie” (3422). Tog sit ons myns insiens steeds met erge rassediskriminasie, die doelbewuste benadeling van die (potensieel) voortreflikste inwoners, golf op golf misdaad, sistemiese droogmakery, doodgewone onreg, ens. Die gewaande politieke lente het nie tot ‘n somer gelei nie (3552).

    “Daar bestaan tans ‘n sterk negatiewe elite-konsensus onder Afrikaners oor Suid-Afrika se oorgangsproses” (3560). Hy verwys bv na “die Afrikaner-‘ikoon’ Steve Hofmeyr” en breek, soos glad te dikwels, ‘n lansie vir sy vriend Thabo Mbeki (3564). Suid-Afrika is inderdaad ‘n “geknelde land” (3469). Daar is ernstige “fragmentasie in terme van ras- en klasverskille. Maatskaplike kohesie is slegs ‘n droom” (3569). Het Esterhuyse werklik rede gehad om iets anders te verwag? Daar is darem hierdie erkenning: “Verteenwoordigers van homo sapiens [kan] baie maklik ánder mense se regte en waardigheid … vertrap” (3422), maar hy dink hier seker eerder aan die NP as die ANC.

    Vir die disinformasie wat oor die Potchefstroomse kampus van die Noordwes-Universiteit “gestook” is, verkwalik hy heeltemal tereg vir Beeld. Die repudiëring is glo “met té sagte hande” gedoen (3582). In die geval van sy alma mater, Universiteit Stellenbosch, wat aan hom ‘n eredoktorsgraad gegee het, verkwalik hy Die Burger omdat dié oor ‘n moontlike mosie van wantroue in Russel Botman berig het. “Ook in dié geval is die spelbreker-aksie met sagte hande deur die US-raad gehanteer. Daar was nie ‘n amptelike ondersoek na wie die disinformasie veroorsaak het nie … Persoonlik is ek van mening dat dié tipe gedrag ook verband hou met ‘n vervlakking op hoë vlak van wat professionaliteit in die media beteken” (3582).

    Die Afrikaanse media kan hulle in die “siekeboeg” bevind (3591). Die Burger kry by Esterhuyse die skuld vir die US-berig en nie die aktivistiese gedrag van die US-rektor nie. Vir Esterhuyse is dit blykbaar heiligskennis as enige US-raadslid Russel Botman se verderflike verpolitisering van die akademie sou probeer teenwerk. Daarna kry sy lesers die klou by die oortjie. Dít is waarop Esterhuyse as ‘n ANC-simpatiseerder die hele tyd afstuur: “Die Afrikaanse media behoort in die lig van dié analise moontlik ernstige introspeksie te doen oor waar hy homself sien in terme van ‘n ‘informed intermediary’ om ‘n konstruktiewe rol in ‘n inklusiewe Suid-Afrikaanse samelewing te speel – eerder as ‘n destruktiewe rol in ‘n eksklusiewe Afrikaanse omgewing” (2591).

    Zelda Jongbloed

    Die hoogtepunt in Zelda Jongbloed se joernalistieke loopbaan was sekerlik toe haar etniese genoot, Henry Jeffreys, haar bo twee adjunkredakteurs, blanke mans met doktorsgrade, tot senior adjunkredakteur van Die Burger bevorder het (3617). Haar insig is dat Jakes Gerwel “‘n deurslaggewende rol gespeel het” om die Universiteit van Wes-Kaapland “tot ‘n universiteit van [eerder politieke as akademiese?] uitnemendheid [te] ontwikkel. UWK het bewys die manier waarop iets aangewend en uitgebou word, kon later belangriker word as die rede vir sy ontstaan of bestaan” (3644). Laat ek verduidelik waarop Jongbloed hier sinspeel.

    Die UWK is in 1960 deur die “apartheidsregime” in sy goedertierendheid as ‘n universiteit vir bruin studente gestig. Dit het baie beter geleenthede in hoër onderwys aan bruines gebied as wat voorheen bestaan het. Die UWK is teen groot koste uitgebou tot ‘n volwaardige universiteit; die akademies beste van die nie-blanke universiteite, met die moontlike uitsondering van die Universiteit van Durban-Westville (UDW). Maar die moontlike akademiese meerderwaardigheid van UDW kan aan slegs een faktor toegeskryf word: hy het Indiërstudente gehad wat oor die algemeen akademies beter as bruines presteer. Gerwel het die wense van die “apartheidsregime” geminag en verontagsaam, die toelatingsvereistes verlaag en die etniese eksklusiwiteit van die universiteit opgehef, gevolglik is die kampus spoedig met swart studente oorstroom. Daar is geen poging tot ideologiese neutraliteit aangewend nie. Waar die UWK tradisioneel vry van indoktrinasie was, het die kommunistiese Gerwel openlik verkondig dat die universiteit die tuiste van politieke linksgesindes is. Dit is die soort “uitnemendheid” wat Jongbloed aanprys.

    Sy lys die name van “gerespekteerde akademiese leiers” soos Gerwel en Franklin Sonn en kerkleiers soos Allan Boesak en Russel Botman (3659). Die name van “bekende en gerespekteerde [bruin] joernaliste soos [Conrad] Sidego … ekself [!], [Johann] Maarman … [Henry] Jeffreys … en Heindrich Wyngaard” word gelys (3771). Maarman is “een van die mees bedrewe woordsmede” en tans die adjunkredakteur van Die Burger (3824). Jeffreys is glo ook ‘n “toekomskundige” (3810). Hulle is almal “sogenaamde bruinmense” (3693), want polities korrek wil hulle “swart” heet. Jongbloed skryf bv van “‘bruin’ joernaliste” (3787). Sy vertel hoe sy en ander joernaliste in die Ekstra-bylaes van Naspers-koerante “die struggle” aangestook het.

    Gemeenskapsprojekte is ook geloods, soos die een met die Kaapse titel “Crime issie Cool” (3724). Sy beweer egter hulle beriggewing was “eties verantwoordbaar en getemper deur ‘n diep liefde vir Afrikaans” (3748). Maar dan vertel sy dat sy haar “moedertaal-Afrikaans om politieke redes aanvanklik verwerp het” (3796). Anastasia de Vries het ‘n “fassinasie” met “die taal wat onse mense oppie Kaapse Vlakte praat” (3771). Dit het vir De Vries “altyd opgeval hoe maklik dit was vir mense van weerskante in die Afrikaanse taalfamilie om in terme van stereotipes van en met mekaar te praat in ‘n omgewing waar almal veronderstel was om bevry te wees van die apartheidsborstrok en hul hovaardigheid oor standaard-Afrikaans” [Standaardafrikaans] (3781). Met ander woorde, in hierdie oorbruggingsoefening word dit van die blankes verwag om die gehalte van hulle Afrikaans te verwater; selfs tot die vlak van ‘n mengeltaal soos Kaaps. Sowel wittes as bruines moet “Afrikaanses” (3791) word. Daarenteen verkies ek Afrikanerskap en Standaardafrikaans.

    Jongbloed verstaan die geskiedenis van Afrikaans soos volg: Daar is by bruines ‘n besef dat “die geskiedenis van Afrikaans nie wit is nie, maar in die kombuise van destydse koloniale heersers deur slawe uit die Ooste ontwikkel is om kommunikasie met Nederlandse werkgewers te vergemaklik … Hierdie ‘kombuistaal’ is later deur die Afrikaner gekaap om sy politieke doelwit van Afrikanernasionalisme te bereik” (3800). Ek het hierdie ongenuanseerde weergawe van hoe Afrikaans onstaan en ontwikkel het reeds by talle geleenthede op Praag gekritiseer.

    Die “bruin” bylaes van Afrikaanse koerante was finansieel nooit werklik suksesvol nie (2758), met ander woorde blanke koerantkopers het hulle gesubsidieer. In die nuwe Suid-Afrika het hierdie bylaes almal doodgeloop. “Die angst oor kleur en politiek wat in die ou Suid-Afrika amper deel van die Ekstras se ink was, is in die nuwe Suid-Afrika nie meer nodig nie” (3844). Sedert 2014 is Jongbloed ‘n DA-parlementslid (3814, 3857). “Toe Nelson Mandela uit die tronk vrygelaat is, was dit ek, as Ekstra se redakteur, wat die storie vir die koerant gedek het en ‘n onderhoud met hom kon kry. En wat was die wêreldikoon se eerste woorde by hierdie ontmoeting? ‘Dankie vir die rol wat Rapport Ekstra gespeel het in die struggle’ … ja, dit was alles die moeite werd” (3839).

    Michael le Cordeur

    Michael le Cordeur haal soos volg uit Lizette Rabe se biografie oor Rykie van Reenen aan: “Geskiedskrywing as ‘meestal die brose uitdrukking van wit, manlike historici se beperkte perspektiewe’ was ook van toepassing in Suid-Afrika” (3897). Waarom het vroue en nie-wittes dan nie met wyer perspektiewe en sterker uitdrukking na vore gekom nie? Le Cordeur vra vir ‘n herskrywing van ons geskiedenis. Dan spring hy na Afrikaans: “Indien Afrikaans sy plek in die toekoms wil behou, [is] ‘n gebalanseerde weergawe van Suid-Afrika se geskiedenis in die skoolkurrikulum nodig” (3903). Daar is in werklikheid sterk beswaar teen die ongebalanseerde geskiedenis wat in die nuwe Suid-Afrika aan skoliere opgedis word. Soos in swart geledere in die VSA word die geskiedenis plaaslik herskryf soos wat swartes dit idealisties wil hê. Die resultaat is nie ‘n weerspieëling van hoe die werklikheid voorheen was nie. Dit is die voorgesette uitdrukking van ‘n revolusionêre gees, wat ook uitdrukking vind in Le Cordeur se begeerte dat Standaardafrikaans hergestandaardiseer moet word.

    Arrie Rossouw, ‘n oudredakteur van Die Burger, word ‘n “progressiewe” genoem (3931). ‘n Afrikaanse fees, soos die KKNK, het hy ‘n “boerebasaar” of ‘n “Afrikanerparty” genoem (2769). Rossouw se anti-Afrikanergesindheid wek goedkeuring by Le Cordeur. Hy kom knaend met die volgende soort uitlating: “Deur die rol van bruin en swart mense in die ontstaan van Afrikaans te ontken, is Afrikaans gestigmatiseer as witmanstaal” (3950). Wêreldwyd is iets waarmee wittes geassosieer word myns insiens eerder aanbevelingswaardig as afkeuringswaardig. Om Afrikaans met blankes te assosieer, is om dit op ‘n agbare vlak te plaas. Die mate waarin nie-wittes ‘n rol in die ontstaan van Afrikaans gespeel het, word nie ontken nie. Dit word byvoorbeeld in die Afrikaanse Taalmonument in die Paarl uitgebeeld sodat almal wat oë het dit kan sien. Wat terselfdertyd erken moet word, is dat dit feitlik uitsluitlik blankes was wat Afrikaans ontwikkel en gestandaardiseer het en leesstof en naslaanwerke in Afrikaans geskep het.

    Pleks van hierdie feite te erken, kom Le Cordeur met A Deurmert se mening: “standaardisering is ‘n strategiese proses om die apartheidsideologie en Afrikanernasionalisme te bevorder” (4006). Le Cordeur beywer hom vir skoolhandboeke in Kaaps. Elke keer lei sy pleidooie tot niks omdat Kaaps nie gestandaardiseer is nie. Hy kan gerus die wittes wat Afrikaans gestandaardiseer het nadoen deur Kaaps, desnoods ooreenkomstig sy ideologiese voorkeure, te standaardiseer. Afrikaans is glo “‘gesuiwer’ van Khoi-, Maleisiese en slawe-invloede. Standaardafrikaans is gesien as ‘beskaafde’ Afrikaans wat gehalteonderrig fassiliteer, teenoor ander variëteite soos Kaaps wat as ‘onbeskaaf’ beskou is” (4006). Is daar nie dalk (heelwat) waarheid in hierdie siening nie? So ‘n situasie kan nie goedsmoeds aan apartheid toegedig word nie, want dwarsoor die wêreld neem die gestandaardiseerde taal (feitlik) noodwendig die algemeen-beskaafde vorm aan.

    Le Cordeur se swartmag-manie vind uitdrukking in stellings soos die volgende: Henry Jeffreys was in 2006 die eerste “swart” redakteur van Die Burger (3930). “Jakes Gerwel was die eerste swart voorsitter van Media24 en hy is opgevolg deur die eerste swart vrou, Rachel Jafta” (3962). Russel Botman was die eerste “swart US-rektor” (4055). Soos Zelda Jongbloed is Le Cordeur gepreokkupeer met kleur en soos by Jongbloed se swartes is al die genoemde swartes in werklikheid bruin. Adam Small se Kanna hy kô hystoe, met teks wat nie as Standaardafrikaans kwalifiseer nie, word deur Le Cordeur bestempel as “die beste drama in Afrikaans” (3985). “Basil Kivedo het as voormalige MK-vegter vertel dat hy sy vryheidstryd in Afrikaans geveg het” (3968). Strek dít Afrikaans tot eer of is dit veel eerder ‘n ernstige stigmatisering van Afrikaans? As Europees-geöriënteerde mens kan ek eintlik net werklik trots op Afrikaans wees wanneer dit in ‘n beskaafde milieu gebruik word. Wanneer Rapport net oor die referate van twee wit sprekers berig en nie oor wat drie bruin sprekers (waarvan een Le Cordeur was) kwytgeraak het nie, is sy beskuldiging: “Bruin mense word dikwels deur die Afrikaanse media misbruik om politieke punte aan te teken” (3974).

    Jonathan Jansen word soos volg aangehaal: “White-dominant campuses are morally unacceptable” (4050). Le Cordeur vervolg: “Die debat verdiep omdat bruin mense nie dieselfde verwagtinge koester van Afrikaans as ‘n wetenskaps- en universiteitstaal nie. Hoewel ek in ‘n vorige studie bevind het dat bruin mense wel taal as deel van hul identiteit beskou, blyk dit dat wit sprekers meestal die taal beskou as ‘n saak van identiteit en taalregte, terwyl dit vir bruin sprekers weer oor bemagtiging gaan” (4050). Daar is sekerlik ‘n gesindheidsverskil oor Afrikaans by enersyds blanke en andersyds bruin Afrikaanssprekendes. Dit is waarom sommige Afrikaners hulle vir die behoud van Afrikaans as universitêre onderrigtaal beywer en bruines grootliks onbetrokke bly en geen poging aanwend om die posisie van Afrikaans aan die Universiteit van Wes-Kaapland te herstel nie. ‘n Kenmerkend onverskillige en dwase reaksie is dié van Nico Koopman wat beweer “dat taal as gebruikstaal geleef moet word en dat die hoër funksies minder belangrik is” (4055). In dieselfde kategorie is Henry Jeffreys se stommiteit: “dat taalstryde slegs polariseer en dit is teenproduktief” (4055). Met ander woorde, moenie vir Afrikaans veg nie, dan sal alles wel wees.

    Soos Nico Koopman kan Le Cordeur hom nie genoeg verlustig in Russel Botman se sluwe ras- en geslagsgelaaide teenoormekaarstelling van die (wit) plaaseienaar se seun en die (bruin) dogter van die plaaswerker nie. Hierdie keer noem Le Cordeur dit “aangrypend” (4063). Ek het Botman se vergelyking voorheen in besonderhede bespreek (Praag 20.07.2014). Soos Jonathan Jansen en Heindrich Wyngaard wend Le Cordeur ‘n poging aan om Botman se dood aan beswadderende kritiek toe te skryf (4075). Blankes kry dus die skuld vir sy dood. Die christelike religie word deesdae deur politiek-geprokkupeerdes vertolk asof daar ‘n spesiale sagte plekkie vir nie-wittes moet wees. Le Cordeur brei hierdie sentiment uit na die Afrikaanse koerante. Hy skryf: “Toekomstige Afrikaanse redakteurs … moet sensitief wees vir diversiteit, veral vir die menings van bruin en swart Afrikaanssprekendes” (4081).

    Le Cordeur maak geen geheim daarvan nie dat hy homself as ‘n lid van die bruin intelligentsia beskou. Onder Afrikaanse organisasies beveel hy dié aan wat in hulle getransformeerde toestand die kluts die ergste kwyt is, te wete die Afrikaanse Taalraad en die ATKV (4098). Dit is waar Le Cordeur tuisvoel en sy uitlatings ernstig opgeneem word. Dit sluit eise soos die volgende in: Die Afrikaanse media sal “hulself moet herdefinieer en die mening van die bruin Afrikaanssprekende gemeenskap [‘n sinoniem vir Michael le Cordeur] in ag moet neem deur hul beheptheid met ‘suiwer’ Afrikaans te laat vaar en die diversiteit van Afrikaans laat herleef. Deur ‘n bevryde Afrikaans vlerke te gee, bied die media die geleentheid om die volle verhaal van Afrikaans en sy sprekers te vertel én nasiebou te bevorder” (4103). Daardie “bevryde Afrikaans” sal nie vry van onnodige Engels wees nie en sal weens die grootskaalse omarming van Engels ondergaan. Die “vlerke” wat Le Cordeur aan Afrikaans gee, sal sekerlik veroorsaak dat Afrikaans in sy moer in vlieg.

    Ferial Haffajee

    Ferial Haffajee is die redaktrise van City Press en het die nuus gehaal weens haar probleme met haar personeel wat uit oorwegend swart joernaliste bestaan. Natuurlik bestempel sy haarself ook as “swart”, maar sy word genoop om tussen “multi-racial” en “non-racial” te onderskei (4140). Van kleurblindheid is daar kwalik sprake. Haffajee het volgens eie erkenning ‘n “cappuccino complexion” en word met “Pan-Africanism and black consciousness” gekonfronteer (4241). Sy is blykbaar ‘n Indiër en is aangestel as die opvolger van ‘n egte swart redakteur. Transformatories word haar aanstelling deur haar swart personeel as ‘n terugwaartse stap beskou: “I’d be silly not to recognise that some of the race conflicts we’ve experienced have to do with what I represent – the displacement of a black African person” (4241). “Where there were black people, we were often coloured” (4250).

    In hierdie bydrae en dié van bv Zelda Jongbloed en Michael le Cordeur is daar ‘n deurlopende afwisseling van die gebruik van die terme “swart” en “bruin” vir bruines. Die ANC se beleid is egter onlosmaaklik op die rasse-indeling van apartheid gegrond. Waarom dan nie elke groep uitdruklik daarvolgens, dus volgens wat hulle in werklikheid is, aandui nie: dus wit, bruin, swart en Indiër/Asiaat? Oor ‘n honderd jaar sal kwalik van lesers verwag kan word om hierdie sotlike rondspringery tussen “bruin” en “swart” deur bruines te verstaan.

    As ‘n “swart vrou” wat haar spore met “struggle journalism” (4161) verdien het, geniet Haffajee die ongekwalifiseerde ondersteuning van vroue soos Esmaré Weideman, die uitvoerende hoof van Media24, en Rachel Jafta, die voorsitter van Media24. Hierdie drie vroue beveel mekaar onderling sterk aan (4145). As “struggle”-joernalis onderskryf Haffajee die ANC se demografiseringsbeleid: “I have a working definition of non-racialism and non-sexism that serves me well in making teams. These should, as far as possible, represent the make-up of South Africa to live true to the constitution of the country, which holds non-racialism and non-sexism as pillars” (4255). Daardie pilare is in werklikheid ydele drome. Wat sy te kenne gee, is dat verdienste/meriete, anders as demografie, nie ‘n deurslaggewende oorweging is nie. “My core argument was that we won’t get anywhere if we continue to classify empowerment as a risk and not as an opportunity” (4255).

    Esmaré Weideman

    Ek het eers met die Naspers-eeufees besef in hoe ‘n mate Esmaré Weideman (voorheen Van der Merwe, 4615) eintlik ‘n anti-Afrikanerrol, onder die dekmantel van anti-apartheidsgesindheid, speel. Sy was een van diegene wat die verbanne ANC in Lusaka gaan opsoek het (4676). Tydens Naspers se eeufeesviering op 25 Julie het sy dit wys en nodig geag om in die “sleuteltoespraak” verskoning vir apartheid aan te bied, 18 jaar nadat sy dit by die WVK gedoen het (Netwerk24, 26 Julie). “Daar is baie om oor trots te wees, maar ook baie waaroor jy jou kop in skaamte laat hang.” Hier verwys sy nie na Huisgenoot of die Naspers-koerant Son nie. Trouens, in die hele bundel is daar nie ‘n enkele verwysing na Son wat daagliks in Kaaps verskyn nie. Dit is eienaardig dat iemand soos Le Cordeur nie heftig beswaar hierteen gemaak het nie. Weideman gaan soos volg voort met haar toespraak: “Vanaand vier ons ons suksesse met trots, en erken ons foute in nederigheid. Ons erken aandadigheid aan ‘n moreel onverdedigbare politieke regime en die pynlike manier waarop dit in ons nuuskantore en raadsale neerslag gevind het.”

    Le Cordeur haal Weideman aan waarvolgens die Afrikaanse media ‘n verantwoordelikheid het om opvoedkundige en geletterdheidsinhoud van gehalte te versprei om op hierdie manier hul lesers te “bemagtig”. “Die dae van Afrikanerjoernaliste wat hulself gesien het as ‘boerekrygers vegtend met die pen in die hand’ is verby” (4092). Iemand soos Le Cordeur vind dit ‘n hoogs misbruikbare stelling. Dit is ironies dat Weideman, wat Huisgenoot ‘n dekade lank suksesvol rioolwaarts bestuur het, hoogheilig ‘n pleidooi vir inhoud van gehalte lewer. Primêr bedoel sy seker kommersiële gehalte; teks wat geld laat invloei.

    In 2001 het Weideman die redaktrise geword van You, wat ‘n soort onegte Engelse kind van Huisgenoot is en veral gemik is op bruin lesers wat nie met ‘n Afrikaanse tydskrif gesien wil wees nie. Die jaar daarna het sy ook die redaktrise van Huisgenoot geword en mettertyd ook van Drum. Sy het in al drie gevalle die sirkulsiesyfers opgestoot met ‘n suksesresep wat gehalteverlaging van die inhoud behels: “snot-en-trane-joernalistiek, die oordosis bloed en geweld, die sogenaamde tweekop-kinders” (4307). “Ons behou die reg om oor die wêreld se naarhede te skryf, al is dit skokkend” (4386). Onmiddellik daarna kom sy uit by ‘n baba wat in Upington verkrag is (4391). “Ons as meningsvormers moet standpunt inneem” (4400). Hannelie Booyens het een van die treffers geskryf (4400). “Niemand het nog vir Huisgenoot soveel beteken soos Diana nie” – ‘n “wonderlike sirkulasiebouer” (4414). “Tjekboekjoernalistiek” (4428) speel ook ‘n groot rol.

    Ten spyte van die toestand waarin die land verval het, het “trots Suid-Afrikaans” Weideman se leuse geword (4316). Mense met ‘n bietjie pit en sin vir geestelike dinge vermy myns insiens al drie hierdie tydskrifte. Huisgenoot is lankal nie meer “die arm man se universiteit” nie (4340). Dit blyk ook uit Weideman se loslit-Afrikaans. In haar opstel is daar seker meer Engelse woorde as in enige van die ander Afrikaanse bydraes. Sy kom uiteraard ook uit by “Steve Hofmeyr se teegooiery” (4344). Later word daar weer na hom verwys (4433). Die “droomredaksie” (4433) bestaan glo uit “‘n groot klomp slim mense” (4355; ook 4382) en oorheersend uit vroue (4369). Pleks van ‘n tydskrif ‘n tydskrif te noem, verwys sy daarna as ‘n “boek” (4364, 4448).

    Salie de Swardt

    Salie de Swardt verwys na eens Afrikaanse maatskappye, soos Rembrandt en Sanlam, en skryf: “Hoofsaaklik om praktiese redes, is daar min van Afrikaans in die groepe oor” (4624), Vanweë sy verbintenis met nog ‘n verlore skaap, Naspers, lewer hy geen kritiek op hierdie toestand nie.

    Chris van Wyk

    Chris van Wyk karakteriseer Naspers as “die beheermaatskappy van ‘n multinasionale tegnologie- en mediakonglomeraat wat in sowat 133 lande sake doen. Die groep is die agtste grootste mediagroep ter wêreld en, volgens aandelemarkkapitalisasie, die grootste mediagroep buite Amerika en China” (4833). “Vir sewentig jaar sedert stigting in 1915 het Naspers uitsluitlik op gedrukte media staatgemaak – deesdae in Media24 saamgebondel. Naspers 2015 snel voort op die elektroniese hoofweg en konsentreer op internetbesigheid en betaaltelevisie. ‘n Ingrypende transformasie van Naspers het dus die afgelope dertig jaar plaasgevind” (4840). Vorentoe wil Naspers hom meer tot organiese groei as samesmeltings en oornames wend (4964). Bedrywighede het veral mobiele platforms (selfone en tabletrekenaars) op die oog (4961).

    Van die gekommersialiseerde Naspers kan deesdae kwalik danige aalmoese ten bate van Afrikaans en veral Afrikaners verwag word. Daar is egter twee bemagtigingsprojekte wat blankes uitsluit: Welkom Yizani van Media 24 (4945) en Phutuma Nathi, wat nie-wittes via Multichoice bevoordeel (4950). Hoewel beleggers veronderstel is om te aanvaar dat hulle aandelebeleggings nie noodwendig winsgewend sal wees nie, wou Media24 nie sy nie-wit aandeelhouers hierdie elementêre les leer nie en is R330 miljoen bestee om die nie-winsgewendheid van Welkom Yizani vir sy nie-wit aandeelhouers te neutraliseer (4950). Phutuma Nathi, daarenteen, “het sy deelnemers tot dusver ryklik beloon” (4954).

    Slot

    Die gevierde skryfster Antjie Krog, wat vir ‘n wyle as ‘n joernalis by Die Burger gewerk het, het met haar emosie-belaaide verbeelding te kenne gegee dat Naspers, eintlik Media24, in ‘n sin ‘n rotnes is. Joernaliste word glo verplig “om al hoe flouer op al hoe kleiner spasies te skryf, terwyl die gerugte van ‘toemaak’ en ‘afskaf’ soos rotte oor hulle keyboards [toetsborde] klouter” (2473). Moenie van Krog verwag om ‘n Afrikaanse sin sonder ‘n onnodige Engelse woord te voltooi nie.

  • T.T. Cloete is dood

    T.T. Cloete is dood

    Die Afrikaanse digter T.T. Cloete het vanoggend in die Mooimed-hospitaal op Potchefstroom gesterf. Hy was een van die bekendste moderne Afrikaanse digters wat veral in woordspel en kriptiese beeldspraak uitgemunt het. Theunis Theodorus Cloete is op Republiekdag, 31 Mei, in 1924 gebore en was dus 91 jaar oud ten tye van sy oorlye.

    Hoewel hy as dosent en literêre teoretikus aan die Universiteit van Potchefstroom aktief is, debuteer Cloete eers op die rype ouderdom van 56 met sy bundel Angelliera, waarvoor hy sowel die Ingrid Jonker-prys as die WA Hofmeyr-prys vir Poësie ontvang. In ‘n onderhoud met Die Burger op 12 Februarie 2011 het Cloete verklaar:

    “Ek kom uit ’n ras-egte boeregemeenskap. Maar my pa was as boer baie belese en het altyd vir ons gesê ons bly naby die engele.”

    Cloete promoveer in 1953 onder ‘n ander groot, miskien die grootste, Afrikaanse digter N.P. van Wyk Louw in Amsterdam met die proefskrif: “Trekkerswee en Joernaal van Jorik”.

    Hy was 58 jaar lank getroud met Anna van Zyl, wat op 2 Mei 2007 aan nierkanker oorlede is. Gedurende die laaste vier jaar van Anna se lewe het hy haar self versorg. Volgens sy seun Theo, “het hy nooit haar bed verlaat nie. Hy het homself daar ingerig en langs haar bed gesit en werk.” In ‘n ander onderhoud in Die Burger in 2009 het Cloete oor sy vrou gesê:

    “Anna was die nie-skrywende digter in my. Sy het my bewus gemaak van so baie dinge. Goed wat spontaan aanleiding gegee het tot gedigte. As jy die verhouding tussen Alice en Edward Elgar snap, het jy dalk iets van die verhouding tussen my en Anna.”

    In J.C. Kannemeyer se Geskiedenis van die Afrikaanse Literatuur word Cloete redelik afgeskeep, waarskynlik omdat hy en Kannemeyer in 1980 in ‘n polemiek betrokke was oor die oorspronklikheid, aldan nie, van Kannemeyer se uitsprake oor Afrikaanse literêre werke. Nietemin, gegewe die groot aantal pryse wat Cloete vir sy œuvre ontvang het, word hy as een van die groot Afrikaanse digters van die twintigste eeu erken.

    Volgens Heilna du Plooy het na Cloete se akademiese werk verwys en “hoedat hy geskool is in ’n wye humanitêre insig in die geestesaktiwiteit van die mens”. CLoete het ook vertalings van Frans na Afrikaans gedoen.

    Artikels oor T.T. Cloete:

    Afrikaanse Wikipedia

    TT Cloete (1924–2015), biografie deur Erika Terblanche

  • Post-/moderne musiekkonsert en voorlesing op 31 Julie 2015

    Post-/moderne musiekkonsert en voorlesing op 31 Julie 2015

    ‘n Kombinasie van eietydse musiek en ‘n boekvoorlesing word op 31 Julie 2015 om 18:30 by Hoërskool Randburg se musieksentrum aangebied deur Benjamin Fourie (pianis) en Dan Roodt (skrywer en voorleser). Klavierwerke van Ilse-Mari Lee, Étienne van Rensburg en Peter Klatzow verskyn op die program, asook ‘n voorlesing in Afrikaans uit ‘n Franse roman deur die wêreldberoemde Belgiese skrywer Jean-Philippe Toussaint.

    “Dis ‘n Afrikaanse kultuuraand in ‘n meer moderne of postmoderne gedaante,” sê dr. Dan Roodt. “Deur eietydse klaviermusiek met eietydse letterkunde in Afrikaans op dieselfde program te kombineer, stel ons die toeheerder bekend aan ‘n hele nuwe wêreld wat geruimte tyd reeds in Afrikaans bestaan, maar nie so dikwels gehoor word nie.”

    Plek: Hoërskool Randburg-musieksentrum, h/v Malibongwe en Rabie.
    Tyd: 18:30
    Toegangsfooi: R130 vir volwassenes, R70 vir skoliere, studente en pensioenarisse. Kaartjies by die deur of per kredietkaart of bankoordrag op www.praag.co.za.

    1 Variasies op Ver in die wêreld Kittie Ilse-Mari Lee (*1962)
    Ilse-Mari Lee is dekaan van die honneursprogram van die Staatsuniversiteit van Montana in Bozeman, VSA. Haar stel Variasies is in 2003 gekomponeer ná die dood van haar moeder Barbara van Wyk, wat ‘n bekende Unisa eksaminatrise en klavierdosent was, asook die geboorte van haar dogter Elizabeth in 2002. Soos in ‘n klavierles word die luisteraar bekendgestel met die style van verskillende komponiste, en ook die ontwikkeling van kunsmusiek oor 300 jaar. Hulde word aan verskeie komponiste gebring, naamlik Bach, Mozart, Beethoven, Brahms, Chopin, Liszt, Joplin, Khatchaturian en Rachmaninoff.

    2 Se una notte d’inverno W46/99 Étienne van Rensburg (*1963)
    Sou op ‘n wintersnag
    ‘n Reisiger
    Op reis gaan
    Étienne van Rensburg was Uitvoerende Voorsitter van Obelisk, ‘n musiekvereniging wat gedurende die 1990s uitvoerings van musiek van Suid-Afrikaanse komponiste in hoofsaaklik Pretoria aangebied het. Bovermelde klavierwerk is geinspireer deur die gelyknamige post-moderne novelle van Italo Calvino, Se una notte d’inverno un viaggiatore, en die naasliggende gedig van Benjamin Fourie. Vyf tematiese episodes word in die eerste deel bekedgestel, waar die linkerhand dikwels ‘n ander tema en melodiese lyn as die regterhand het, en dit word verder in die tweede deel ontwikkel. Kenmerkend hier is ook ‘n gedeelte gesentreer op ‘n F in die linkerhand – bepeinsend van aard – en ‘n kosmiese storm teen die einde. Die derde deel is dromerig met afwisselende optimistiese seksies. Die einde is elegies, soos die begin.

    3 Praatjie oor post-modernisme en voorlesings uit Moltrein en Die badkamer, ongepubliseerde vertaling uit Frans, deur Dr Dan Roodt.

    4 Suite vir Klavier: Uit Ons Digkuns Peter Klatzow (*1945)
    Gebed om die gebeente (DJ Opperman)
    Dae voor winter (Phil du Plessis)
    The Watermaid’s Cave (RM Bruce)
    Impundulu (AG Visser)

    Peter Klatzow is professor emeritus aan die Universiteit van Kaapstad, waar hy lank Hoof van die Musiekdepartement was. In hierdie omvangryke stel stukke van 1992 word die land, met verskeie aspekte van die geskiedenis asook elemente geïnspireer deur die natuur, in surreële styl weergegee. Dit is aan Anton Nel opgedra.

    Gebed om die gebeente handel oor Gideon Scheepers, seiner gedurende die Anglo-Boereoorlog wat die Kaapkolonie binnegeval het in reaksie op die Verskroeide Aarde en Kosentrasiekamp Beleid en sy teregstelling in Graaff-Reinet, Karoo, Dae voor winter is sewe miniatuur Paasbepeinsings by die see in Kalkbaai, The Watermaid’s Cave is ‘n oerwoudlegende en vertel van ‘n jagter se verdwyning by ‘n magiese watergrot, en Impundulu verklank die respek vir ‘n vreesanjaende Hoeveldse donderstorm en die gevreesde blitsvoël wat alles met een slag kan verpletter.

    Plakkaat3

  • Dan Roodt: Al vergaan ons, sal Pierneef bly staan

    Dan Roodt: Al vergaan ons, sal Pierneef bly staan

    Redelik onlangs het ‘n versamelaar byna R12m vir ‘n Pierneef-skildery betaal. In die kunswêreld is dit nie so merkwaardig nie, maar wat dit buitengewoon maak, is dat Pierneef al jare lank deur Engelse en Joodse kunstenaars en akademici verguis en bespot word. Hoewel ek gewoonlik ‘n kritiese afstand teenoor die heersende ideologie handhaaf, was selfs ek onverbereid vir dít wat my gister by die Standardbank-galery in Johannesburg getref het: ‘n unieke, Afrikaneruitkyk op die wêreld en ons land deur ‘n grootse kunstenaar wat met die bestes ter wêreld kan vergelyk. Dis altyd ‘n skok, maar omtrent alle gesprek oor kuns of letterkunde in ons land word altyd deur jaloesie en Boerehaat oorheers.

    In die aanloop tot die Pierneef-tentoonstelling, het ene Sue Blaine in die Financial Mail na die “stigma” wat Pierneef kwansuis aankleef, verwys. Onderliggend aan dié idee is dat ‘n stigma alle Afrikaners aankleef, tesame met ons skrywers, musici, skilders en elkeen met ‘n Afrikaanse van wat hom nog ooit skeppend oor Suid-Afrika uitgelaat het. Wat gaan met sulke mense aan? Word hulle maar net vol haat en nyd gebore?

    Maar terug by Pierneef. Dit is so dat kunswerke deur herhaalde blootstelling in die media van hul varsheid of egtheid beroof word. Eerste Nasionale Bank se embleem herinner vaagweg aan ‘n Pierneef-skildery van ‘n Bosveldboom met ‘n plat kroon. Daaraan is elkeen van ons al duisende kere blootgestel. Op ‘n soortgelyke manier is daar niks so Afrikaans en Suid-Afrikaans soos ‘n Pierneef nie; soos pap en wors verteenwoordig dit ‘n volslae cliché.

    Totdat ‘n mens voor die skilderye in dié uitgebreide terugskouende tentoontstelling te staan kom. Dan moet jy jou kop skoonmaak van alles wat jy voorheen van Pierneef gehoor of deur swak afdrukke of foto’s van hom gesien het. Die Ware Jakob tref jou soos ‘n hou op die maag, of soos ‘n oorweldigende skoonheidswolk waarin jy verdwaal en jou sinne laat duisel.

    Toegif tot politieke korrektheid: 'Dans op Pierneef se graf' (foto)
    Toegif tot politieke korrektheid: ‘Dans op Pierneef se graf’ (foto)

    As ‘n toegif aan politieke korrektheid, het die Standardbank-galery dit goedgedink om op die grondvloer “ondermynende kommentaar” oor Pierneef ten toon te stel. Onder andere is daar ‘n foto van mense wat letterlik op Pierneef se graf dans. Hoe onsmaaklik, hoe banaal. Ook die Pierneef-hater William Kentridge wat self, soos my vrou altyd sê, “nie weet hoe om ‘n potlood vas te hou nie”, het ‘n politieke, kwasi-marxistiese kunswerk daar met slagspreuke, onder andere: “Remember the treason trial.”

    Die meesal verpolitiseerde kunswerke wat tevergeefs poog om Pierneef af te takel verteenwoordig ‘n soort Hades op die grondvloer van die galery. Stap ‘n mens met die trappe op, beland jy eensklaps in die hemel. Goddank – en hiervoor moet ‘n mens seker die kurator Wilhelm van Rensburg bedank – word die meer onlangse, polities korrekte en swak kunswerke wat Pierneef moet “ondermyn” nie op dieselfde vloer as die groot kunstenaar self vertoon nie.

    Pierneef: 'Thabazimbi'
    Pierneef: ‘Thabazimbi’
    Pierneef: By Fouriesburg
    Pierneef: By Fouriesburg

    Die titel van die tentoonstelling verwys na “landskappe”, maar dit is ook eintlik ‘n stereotipe manier om Pierneef se kuns te benader: benewens landskappe, skilder hy stedelike tonele, hier en in Europa, selfs Zanzibar, asook verskeie myne. Op een skildery, wat die Uniegebou in wording kan wees, verskyn ‘n hyskraan. In die sewentiger- en tagtigerjare het mense van “nywerheidsestetiek” begin praat, maar Pierneef het dit al in 1912 of daar rond beoefen! In dié opsig was hy selfs die Italiaanse en Russiese konstruktiviste vooruit. In twee of drie skilderye eksperimenteer Pierneef met geometriese vorms en kubisme, wat natuurlik aanvanklik deur Picasso en Georges Braque beroemd gemaak is. Maar dis amper asof Pierneef net in die rigting van Europese kunsrigtings knipoog; hy bly Pierneef, hy bly uniek.

    Pierneef: Premier-myn
    Pierneef: Premier-myn

    Sekerlik sien ‘n mens iets van Vincent van Gogh hier en daar by Pierneef raak, maar dis veel sagter, fyner, gestileerder. En dan: kleur. As ‘n mens na ons wolke en sonsondergange kyk, ervaar jy skakerings van pienk en pers wat jy nêrens in Europa of in die noordelike halfrond sou beleef nie. En dit is juis dié kleure wat Pierneef in vele van sy skilderye inspireer, sonder enige sweem van kitsch of geyktheid. Trouens, Pierneef se kleurgebruik bly tydloos modern!

    Vele van Pierneef se skilderye beeld ‘n leegheid en ongereptheid uit wat my herinner aan Van Wyk Louw se bekende gedig “O wye en droewe land”:

    O wye en droewe land, alleen
    onder die groot suidersterre.
    Sal nooit ’n hoë blydskap kom
    deur jou stil droefenis?
    Jy ken die pyn en eensaam lye
    van onbewuste enkelinge,
    die verre sterwe op die veld,
    die klein begrafnis;

    Selfs in sy stedelike tonele is daar byna nêrens mense nie; dit gaan vir hom om die omgewing, die Umwelt, wat sowel die natuur as die mensgemaakte geboue, myne, kerke of skure kan wees.

    Pierneef: Myn (houtskooltekening)
    Pierneef: Myn (houtskooltekening)

    Dit is geen wonder dat Pierneef in die verlede so aangeprys en vele openbare opdragte – soos die 32 muurskilderye by die Johannesburgse stasie – ontvang het nie. Daar is eenvoudig geen ander Afrikaanse of Suid-Afrikaanse skilder wat met hom kan meeding sover dit die omvang, diepte en trefkrag van sy œuvre aanbetref nie. Daarbenewens beeld hy ‘n soort eksistensiële Afrikanerskap uit soos geen ander kunstenaar in énige genre nie. Vir iemand soos ek wat baie teleurgesteld voel oor die gehalte en intellektuele diepte van die Afrikaanse letterkunde, wat die afgelope paar dekades deur oppervlakkige politieke korrektheid gekenmerk is, is Pierneef ‘n lafenis. Esteties span hy die kroon op alles wat Afrikaners nog altyd wou regkry: om ‘n unieke Afrikabeskawing te skep wat deur die eeue sou weergalm soos ou Egipte, die Italiaanse Renaissance of soos Parys in die negentiende en vroeë twintigste eeue.

    Pierneef: Johannesburg
    Pierneef: Johannesburg

    Terwyl Pierneef deur akademici en marxistiese intellektuele verguis word – juis omdat hy so voortreflik is – is hy by die publiek gewild. In Europa staan mense om die blok ure lank tou om by museums, galerye en sekere tentoonstellings in te gaan. Boonop betaal jy nog ‘n stywe toegangsfooi. Dis net in Suid-Afrika en in die VSA waar ek nog leë galerye en museums wat boonop gratis is, teëgekom het. Die Johannesburgse kunsgalery, waar heelwat interessante werke hang, is soos ‘n mausoleum en byna niemand gaan meer soontoe nie, ook omdat dit in Joubertpark geleë is, wat deesdae soos ‘n buurt van Lagos daar uitsien. Gister is ek dus aangenaam verras om die toeloop van mense by die Pierneef-tentoonstelling te sien. Uitsluitlik blankes – so om die helfte Afrikaans en Engels, sou ek skat – het om die skilderye saamgedrom en te eniger tyd was daar seker so tussen 30 en 50 mense in die Standardbank-galery teenwoordig. Rondom my het ek slegs geesdriftige kommmentaar gehoor, dus geen marxistiese of linkse beledigings vir Pierneef soos wat mens dalk te wagte kon wees nie.

    Pierneef: Selfportret (lino)
    Pierneef: Selfportret (lino)

    Pleks dus daarvan dat Pierneef deur die huidige dogma “ondermyn” word, is dit Pierneef wat die dogma ondermyn. Hy bewys met een oogopslag vir ons dat daar wel iets soos ‘n Afrikanerkultuur en -beskawing bestaan, wat hand aan hand met die Europese beskawing ontwikkel het, maar tog anders is, gesetel in ‘n ander omgewing, ‘n ander lig, ‘n ander landskap, selfs ‘n ander heelal.

    Die uitdaging vir ons almal is om Pierneef te probeer lees, om te verstaan wat hy op die doek vasgevang het. Ons behoort ons hele geskiedenis en menswees na aanleiding van sy skilderye te herbedink. Die Afrikaner mag misluk het, maar Pierneef het uitmuntend geslaag.

    Dit verklaar waarom hy vir die huidige orde en sy ideoloë so ‘n doring in die vlees is. Afrikaners mág nie slaag nie, maar moet voortdurend verguis word, op hul plek gehou word, tot magteloosheid afgetakel word. Op ‘n sekere manier verbaas dit my dat daar nie polities korrektes is wat bomdreigemente teenoor die galery maak, of sy mooi skilderye probeer vandaliseer nie, want hierdie orde is fundamenteel tot aakligheid en boosheid verbind.

    Al word alles tot op die grond afgebreek en al bly daar niks van ons tradisie oor nie, sal daar steeds Pierneef wees. Hy is byna so ewig soos die piramides van Egipte, die simbool van ‘n unieke Afrika-beskawing wat eens in ons land bestaan het.

    Lank leef Pierneef!

    Die tentoonstelling duur vanaf 8 Julie tot 12 September 2015. Daar is veilige onderdakparkering vanaf die ingang in Harrisonstraat beskikbaar.

    Standardbank-galery

    Adres: hoek van Frederick en Simmondsstrate, Johannesburg, 2107.

    Telefoon:011 631 4467

    Ure:

    Sondag
    • Gesluit
    Maandag
    • 08:00–16:30
    Dinsdag
    • 08:00–16:30
    Woensdag
    • 08:00–16:30
    Donderdag
    • 08:00–16:30
    Vrydag
    • 08:00–16:30
    Saterdag
    • 09:00–13:00
  • Standardbank-galery waag met Pierneef-tentoonstelling in marxistiese kunsklimaat

    Standardbank-galery waag met Pierneef-tentoonstelling in marxistiese kunsklimaat

    Die Standardbank-kunsgalery in Johannesburg open vandag ‘n tentoonstelling van die bekende Afrikaner-kunstenaar Jacobus Hendrik Pierneef, wat loop tot 10 September vanjaar. Dit geskied te midde van ‘n “getransformeerde” en marxistiese kunswêreld in Suid-Afrika wat slegs revolusionêre, linkse of swart kuns as “waardevol” sien. Omdat Afrikaners vanuit die marxistiese oogpunt van Joe Slovo, Ruth First, Jeremy Cronin en Blade Nzimande as “wit setlaars” beskou word, word skilderye, argitektuur of ander kunswerke deur Afrikaners insgelyks as verdag en nutteloos beskou.

    Hoewel die Standardbank-kunsgalery onder kuratorskap van Wilhelm van Rensburg die moedige stap neem om Pierneef se skilderye vir die eerste keer in jare sedert die 1994-revolusie ten toon te stel, word Pierneef se werke nietemin deur ander werke gerelativeer, wat dit moet “ondermyn”. Op die galery se webblad, lees mens:

    The work of Jacob Hendrik Pierneef (1886-1957) was a dominant presence in South African art for much of the twentieth century. His works were displayed in public spaces, his paintings were prized commodities in the art market and he was studied by school pupils and art historians alike. Pierneef’s landscapes have been appropriated, parodied and subverted by other artists since the 1980s; he has been associated (whether fairly or not) with the apartheid state and with Afrikaner nationalism. Even though private collectors pay huge sums for “a Pierneef” at auction, his work has become largely neglected by scholars and institutions in the arts sector. Wilhelm van Rensburg suggests that “public awareness of the art of J.H. Pierneef has never been at such a low point in South Africa”.

    J.H. Pierneef: A Space for Landscape brings together a wealth of paintings and prints, from numerous collections, to create the first major Pierneef exhibition in many years. It also includes a selection of works by artists who have responded to and undermined Pierneef’s iconic status.

    Van Rensburg seeks to challenge the assumption that Pierneef was merely an artistic stooge of the projects of colonialism and Afrikaner nationalism. Adopting a biographical or a formalist approach to the work reveals other aspects of Pierneef: an outsider and an experimenter, an opponent of empire who was nonetheless international in his outlook. His influences were wide and varied, and his style shifted “under the broad rubric of modernism” from “somber and realistic” to impressionist, abstract and “quasi-geometric”. As we discuss other icons of South Africa’s past, the time is ripe to revisit the work of J.H. Pierneef.

    In sy aankondiging van die tentoonstelling, stel die marxistiese dagblad Beeld die perspektief van Slovo en die Kommunistiese Pary deur te sê dat Pierneef sondig deur landskapskilderye te skilder en daardeur implisiet “‘n geskiedenis van gewelddadige verowering en verskuiwing en die kwessie van grondeienaarskap [ignoreer]…” Sulke argumente was volop in die voormalige Sowjetunie waar kunstenaars ook na gelang van hul lojaliteit teenoor die Kommunistiese Party en die werkersklas beoordeel is. Beeld suggereer ook dat Pierneef se skilderye as “apartgheidskuns” aangeval behoort te word of soos die Rhodes-standbeeld met ontlasting bestrooi behoort te word:

    “Dié tema van ikonoklasme is veral tydig gegewe die hernieude debat in die land oor beelde, simbole en figure uit die land se bestrede verlede.

    Pierneef se werk, waarvan sommige in opdrag van die Unieregering geskep is en waarvan baie deur die apartheidstaat gekoöpteer is, is al gekritiseer vir die romantiese of nostalgiese voorstelling van die landskap waarin ’n geskiedenis van gewelddadige verowering en verskuiwing en die kwessie van grondeienaarskap geïgnoreer word.

    Indien Pierneef nie vaspenbaar is ten opsigte van style nie, is dit dalk ook waar van die historiese kontekste waarin die werk geskep en ontvang.”

    Volgens die marxistiese kunskritiek moet elke kunswerk volgens die “klasseposisie van die kunstenaar” en “historiese konteks waarin die werk geskep en ontvang word” beoordeel word, ‘n beginsel wat Beeld klakkeloos napraat.

    Pierneef was lid van ‘n driemanskap van Afrikaanse kunstenaars en argitekte wat reeds in die dae van die ZAR begin het om ‘n eg inheemse Afrikaanse en moderne styl te bepleit. Die ander twee was Gerard Moerdijk, argitek van die Voortrekkermonument, en Gordon Leith wat ‘n hele aantal openbare en private geboue, hoofsaaklik in Johannesburg, ontwerp het. Van Leith se geboue wat volgens wet nasionale gedenkwaardighede is, word tans deur die ANC in die middestad van Johannesburg gesloop.

    Onder invloed van die marxistiese revolusie word die bydrae van Afrikaanse kunstenaars, argitekte en skrywers tot die land se kunsskat nie meer erken nie en moet dit “ikonoklasties” vernietig of “ondermyn” word, soos wat die rooi mondstuk Beeld inderdaad bepleit.

    Sodra PRAAG die Pierneef-tentoonstelling besoek het, sal ons meer daaroor berig. Benewens weeksdae, is die galery ook op Saterdae tussen 9:00 en 12:30 oop. Daar is veilige onderdakparkering beskikbaar.

     

  • Vermaak: Solidariteit se “krisisberaad”, ‘n resensie

    Lede van die sogenaamde “Solidariteitbeweging” wat vandag ‘n “krisisberaad” by die Voortrekkermonument gehou het, het telkens beklemtoon dat hulle graag met die “ANC wil praat” of tesame met die regering “wedersydse respek tussen gemeenskappe” wil kweek. Maar terselfdertyd is gesprek of debat met ander Afrikaanse organisasies of individue op sektariese wyse in die wind geslaan. Solidariteit staan Afrikanersamewerking voor, dog slegs “met organisasies met bewese steun”, ‘n toutologie wat diegene onafhanklik van sy dampkring uitsluit.

    Mnr. Dirk Hermann het selfs van “gemeenskapsbelasting” gepraat, waaronder die geldelike bydraes aan Solidariteit en Afriforum verstaan moet word. Met sulke taal verraai die organisasie sy onderliggende vakbond- en staatsdiensmentaliteit wat die skep van vooruitstrewende Afrikanerondernemings uitsluit. Dis ‘n soort neergelegde “plan van bo”, selfs “Bo” met ‘n hoofletter.

    Besprekings vanaf die vloer is tot een minuut en 35 sekondes beperk en die mikrofone is selfs geprogrammeer om na ‘n sekere tydperk ‘n alarmtoon te laat hoor, waarna die spreker afgesny is, byna soos ‘n vooraf betaalde selfoonoproep. Sodoende is die gepeupel in toom gehou en uiteraard is geen kritiese vrae of opmerkings geduld nie, amper soos by ‘n prefektevergadering.

    Die gewone litanie van Afrikanerklagtes is deur elke spreker opgenoem, sonder om iets nuuts by te voeg. Al strategiese uitkoms wat die reusevakbond vir Afrikaners bied, is meer opleiding en steun vir sy privaatuniversiteit, Akademia. Indien Akademia ook deur middel van wetgewing deur die staat “getransformeer word”, is dit skaakmat wat die “Afrikaanse Harvard” betref.

    ‘n Hele aantal mosies is deur ‘n rits werknemers van Soliforum (Solidariteit + Afriforum) voorgestel. Geen wysigings, kritiek of bespreking daaroor is toegelaat nie en die gehoor het dit klakkeloos aanvaar. Trouens, nie ‘n enkele mosie is selfs tot stemming gebring nie.

    Plek-plek het die taal van die doodgebore “Groep van 63” van 15 jaar gelede deurgeslaan, soos die fameuse “opvolgskikking”. Die volk smeek ‘n paar kultuuraalmoese van die magtige ANC af. Andersins was daar so ‘n sousie van Carel Boshoff senior en junior se “selfstandigheid binne die grondwet”, met Orania in ons agterplase in Centurion of dalk as ‘n soort bordspeletjie op die patroon van Monopoly.

    Met mediasteun van Naspers, RSG en Radio Pretoria, gloei Flip Buys, Dirk Hermann en Kallie Kriel in hul selfaangestelde rolle as driemanskap van die “Nuwe Broederbond” wat oor die Afrikaner se toekoms gaan besluit terwyl daar met die ANC vanuit ‘n posisie van onmag oor Afrikaans, skole, universiteite en standbeelde onderhandel word.

    ‘n Mens sou dit ook kon tipeer as ‘n diktatuur van Afrikaner- politieke korrektheid wat in die tradisie van FW de Klerk en die NP tydens sy laaste stuiptrekkings volhard. Geen wonder Soliforum sien ander Afrikaanse organisasies en veral kritiese denkers as sy vernaamste vyande nie, terwyl hy telkens by die ANC tee drink. Ook die NP het mede-Afrikaners, nie die ANC of SAKP nie, as sy hoofvyand beskou – met die funeste gevolge wat ons vandag ervaar.

    Een van die sprekers was ten minste eerlik genoeg om te erken dat “ons niks bereik het met die afgelope twintig jaar se gesprekke met die ANC nie”. Soliforum is egter “zen genoeg” om daarmee aan te hou: die strewe na niks en die niet is ‘n doel op sigself.

    Willie Spies het met trots aangekondig dat daar 1 535 in die saal teenwoordig was, maar met die hoeveelheid vooraf publisiteit wat die beraad in die hoofstroommedia geniet het, getuig dit van die uiterste apatie. Enige ander organisasie sou met soveel gratis mediasteun Loftus moes huur.

    Anders as die swart stamme tydens die verskriklike apartheid, beskik ons oor geen tuisland nie. Darem het ons ‘n paar tuislandleiers wat oënskynlik oor ons lot begaan is.

  • Niël Barnard se outobiografie ontbloot NP-rugstekery

    Niël Barnard se outobiografie ontbloot NP-rugstekery

    Die spioenbaas, Niël Barnard, se outobiografie Geheime Rewolusie – memoires van ‘n spioenbaas, wat pas by Tafelberg verskyn het, is ‘n teleurstellende boek en sal slegs aanklank vind by diegene wat nie toegang tot die internet of ander eietydse nuusbronne het nie. Dit is veral gerig op ‘n bejaarde gehoor wat slegs Naspersnuus moet verteer. Die boek laat meer vrae as wat dit antwoorde verskaf en verteenwoordig die jongste vergoeiliking van die eerlose oorgawe waarmee Afrikaners vandag worstel.

    Behalwe ‘n kort sin oor Edward Snowden se “verraad” teenoor die VSA, lyk dit nie of die afgelope 20 jaar by NI se vorige hoof geregistreer het om gebeure van vroeër in te kleur of perspektief te gee nie.

    Outeur: Niël Barnard, soos vertel aan Tobie Wiese
    Titel: Geheime revolusie – memoires van ‘n spioenbaas
    Uitgewer: Tafelberg, 2015
    ISBN 978-0-624-06614-9
    Prys: R257

    Barnard het sy eie betrokkenheid by die magsoorgawe van 1994 aan die joernalis Tobie Wiese oorvertel. Alhoewel daar met Wiese se besonder keurige Afrikaans nie fout te vinde is nie, word dit algaande in sy outobiografiese vertelling duidelik dat Barnard, uit hoofde van sy voorkeurposisie, namens Nelson Mandela met Afrikaners onderhandel het en nie andersom nie!

    In sy voorwoord prys Hermann Giliomee die ordelikheid waarmee die revolusie gevoer is, as ‘n pluimpie vir PW Botha se greep op die veiligheidsmagte en vergelyk dit met die onverkwiklike toedrag van sake in byvoorbeeld hedendaagse Sirië, waar chaos heers. Sonder ‘n “stabiele politieke platform” sou die “skikking haas onmoontlik gewees het”, meen Giliomee.

    In dié opsig is Johan van der Merwe se insigte oor dieselfde tydperk in sy outobiografie Trou tot die dood toe, van veel groter waarde, aangesien dit juis is wat Van der Merwe heelwat vroeër reeds in fyn besonderhede toegelig het. Van der Merwe ly ook gelukkig nie aan dieselfde verwaandheid as Barnard nie.

    Steurend veral is die spioenbaas se selfingenome klem op sy meerdere insigte en oordeel, terwyl daar nie eintlik genoeg voorbeelde daarvan in die boek en in die werklikheid gelewer word nie.

    Op bladsy 245 sê Barnard selfs dat “Madiba” sy uitnemende eienskappe waarna hyself gestreef het, raakgesien het: Dié van ‘n patriot wat agter die skerms die grondslag vir die nuwe Suid-Afrika gelê het. Beskeie is Barnard beslis nie.

    By die voormalige NI-baas self is daar feitlik geen toeligting van hoe veiligheidshefbome by die magsoorgawe uitgeskakel is nie. Terwyl hy vertel dat sy grootste uitdaging was om die veiligheidsmagte te ondermyn sodat die “geheime revolusie” kon plaasvind, soos dit by die eerste vergadering in Simonstad met verteenwoordigers van militêre inligting en die polisie geblyk het, bly hy liewer by ad-hominem-opmerkings soos “Vuil Uil” wat geen verdere lig op die proses werp nie.

    En van “proses” gepraat. Dit is bekend dat die ANC by die onderhandelinge die gesprekke doelbewus van inhoud na proses gestuur het sodat die NP-onderhandelaars mislei kon word. Barnard gee geen blyke dat hy kennis dra hiervan nie.

    Mandela moes as ‘n geloofwaardige leier by swartes voorgehou word en daarom kon die ou gevangene glo nie sonder meer geweld afsweer nie, aldus Barnard. Ons weet intussen dat geweld en misdaad onrusbarend toegeneem het ná Mandela se vrylating, asook die vrylating van sogenaamde “politieke” gevangenes.

    Die mees verstommende van die outobiografie en ‘n verklaarde intieme vriendskap met PW Botha, is dat Barnard steeds nie weet dat PW Botha vergiftig is nie. Volgens hom het die president ‘n beroerte-aanval gehad wat allesbehalwe “lig” was. Barnard het glo homself “doelbewus weggehou” van die stryd om ‘n nuwe leier aan te wys.

    Enkele paragrawe later erken Barnard egter skalks dat FW de Klerk, die opvolger, daarna nie ingelig is oor NI se besluit om met Thabo Mbeki in Londen te gaan beraadslaag nie. Dié besluit is eensydig deur die Staatsveiligheidsraad geneem, sonder FW se medewete. Barnard se adjunk en oud-Sap, Mike Louw, was glo daarvoor verantwoordelik.

    Barnard spog ook dat hy die “gesiene filosoof”, Boerehater Willie Esterhuyse vir “Operasie Flair” ontplooi het om Mbeki te nader oor “ernstige” Afrikaner-oorgawe. Dit is sekerlik nie ‘n besondere kuns om so-iets te vermag nie.

    Dit is die beste aanduiding nog dat Barnard eerder namens sekere duistere belange onderhandel het om Afrikanermag die nekslag toe te dien. Of hy dit self besef, is nie duidelik nie, want hy lê deurentyd gemoedelike klem op sy Afrikanerskap.

    Dit laat die vermoede verder toeneem dat NI die revolusie as ‘n openbare advertensieveldtog bedryf het en dat die “geheime revolusie” ‘n oorgawe aan ‘n paar oligarge was wat die land intussen na hartelus geplunder het, maw ‘n soort bestel waarin selfs swart kiesers min invloed uitoefen ten spyte van “demokrasie” en waarin Afrikaners absoluut geen seggenskap meer het of op soewereiniteit kan aanspraak maak nie.

    Terwyl die spioenbaas voorgee dat hy as “patriot” in landsbelang opgetree het, raak dit uit die boek duidelik dat landsbelang nie noodwendig met Afrikanerbelang ooreenstem nie en kennelik vandag nie eers naastenby oorvleuel nie. Dit weerhou Barnard nie van ‘n onkritiese beskouing van sy aandeel daarin nie, ten spyte van sy gewaande Afrikanerskap.

    En dit is juis hierdie soort gemeenplase oor “vrede” en “Madiba” wat kwelvrae oor die dawerende stiltes in die boek laat.

    Steurend ook is die verwysings na “regses”, dws gewone kritiese Afrikaners, en ‘n snobistiese afkeer van Paul Kruger omdat sy maniere nie aan Britse standaarde voldoen het nie. Tussen die reëls is Barnard immer besig om sy eie ontoereikendheid te besweer. ‘n Skroomvallige spioen?

    ‘n Resensie kan die outeur se analitiese integriteit op ’n lagwekkende wyse aan die kaak stel, soos dit blyk uit Piet Kopdoek se probeerslag “Geheime revolusie: ‘Spioenbaas’ se kampvuurstories“, waarin hy sy “indrukke” – eintlik vooroordele in krampagtige Afrikaans – oor die boek weergee. Maar dit kan ook verder as ‘n blik op oorgawe dien.

    Die Kopdoek, resensent Piet Croucamp, is danksy die spioenbaas se oorgawe in die kalklig, maar soos die Engelse spreekwoord lui: “Never a good deed shall go unpunished.” Ten spyte daarvan dat die Doek vandag salig in die walms van die ANC baai, wat as’t ware ‘n produk van Niël Barnard se ywer is, snobeer die Doek die spioenbaas!

    Die “staatsamptenaar” se “vervlakking” wat nie “komplekse nuanses” toelaat nie, soos die Doek hom toesnou, het ten minste oorgenoeg ruimte gelaat vir Kopdoek-preke waarin die resensent so oorhoops raak oor sy meerderwaardigheid, dat hy nie veel oor die boek self sê nie, maar by Barnard se menslike gebreke bly.

    Dit is klaarblyklik ‘n kwaal van oorgawe: Barnard se dankbaarheid teenoor PW Botha wat hom as 30-jarige in ‘n sleutelpos aangestel het, is beloon met ‘n dolk in PW se rug. Kopdoek se houding teenoor Barnard spreek van dieselfde stank vir dank.

  • Michael Booth oor die Skandinawiërs: The almost nearly perfect people

    By nie-verloopte Afrikaners is die Skandinawiese lande berug vir die finansiële en morele steun wat hulle aan Suid-Afrikaanse terreurbendes gegee het. “The political leaders of the North have often served as the moral compass of the world” (Booth, bron hier onder, Kindle 2574). Toe ek Swede in 1970 besoek het, was daar net twee swart passasiers op die vlug. Op die lughawe in Stockholm is hulle dadelik eenkant geneem vir ondervraging deur die doeanebeamptes. Toe dink ek: Ja, julle bliksems, julle preek een ding maar doen ‘n ander.

    Later sou ek agterkom dat dit juis in hierdie tyd was dat Swede begin het om immigrante uit die Derde Wêreld toe te laat. “Immigration didn’t really begin in this part of the world until the late 1960s” (Booth 5733). Sedertdien het die ander Skandinawiese lande weens dure ondervinding (bv misdaad en krotbuurte) probeer om sulke immigrante in groter mate buite te hou. Swede gaan egter halsstarrig voort met sy oorverligte immigrasiebeleid, al het dit reeds sy tradisionele inheemse kultuur ernstig aangetas. “Culture is not a big thing in Sweden” (Booth 5676).

    Deesdae reken die Swede, ten minste wat amptelike beleid betref, steeds dat hulle die morele hoë grond beklee en word die ander Nordiese lande verwyt dat hulle polities nie verlig genoeg is nie. Soos in die nuwe Suid-Afrika, waar onwettige inkommers oogluikend toegelaat word, gee Swede voorkeur aan ‘n beleid wat duidelik nie in die landsbelang is nie. Dit is omdat tradisionele nasionalisme deur ideologiese oorwegings ondergrawe word. Die ideaal is voorbeeldige wêreldburgerskap waarin ook die Sweedse taal, wat betref woordeskat en sintaksis/sinsbou, toenemend verengels en selfs veramerikaans word. Plaaslik sit ons deesdae met Kengels, Kafrikaans en Kaaps. In Swede word ‘n soortgelyke verskynsel Swenglish genoem. Dit dui op ‘n groeiende gebrek aan volksgevoel en belemmerde selfrespek.

    “The Swedes made a conscious, unified push towards the light, embracing technological and industrial progress, modernism, secularism and socially progressive politics, in the process becoming one of the most successful industrial nations of the post-war years, a manufacturing colossus, a paragon of what a modern, multicultural nation should be” (Booth 3105).

    Na aanvanklike sukses het buitensporige sosialisme Swede se voorspoed egter al hoe meer afgeplat, sowel ekonomies as kultureel.

    Uit die oogpunt van die blankedom is dit ‘n buitengewoon tragiese verskynsel. In die etnologie word die Noord-Europeërs, veral die Skandinawiërs, as die prototipe blankes beskou. Na die Tweede Wêreldoorlog, as ‘n weerslag van nazisme, was daar ‘n oordrewe neiging om die inherente waarde van blankheid te ontken, nasionalisme te verkleineer en selfs om blanke volksmoord (bv in die sin van die verswelging van blankes deur swartes) gelate te duld. Sedertdien, onder meer weens die ervaring met immigrante uit die Derde Wêreld in die Europese Unie, het daar ‘n kentering ingetree; nie soseer in Swede nie, maar eerder in die ander Nordiese lande.

    almost_nearly_perfectIn die res van my skrywe verlaat ek my op Michael Booth se boek, The almost nearly perfect people: The truth about the Nordic miracle (London: Jonathan Cape, 2014, 418p; Amazon Kindle $13.67). Die boektitel sluit netjies aan by wat ek hierbo geskryf het. Booth is ‘n Brit wat met ‘n Deen getrou het en nou in Denemarke woon. “On first acquaintance the Danes seemed to me to be pretty much like Germans, but with better furniture” (3542). Dit is vir hom moontlik om met die nodige afstand na die Skandinawiërs te kyk en terselfdertyd op eerstehandse ervaring te steun. Hy poog om die “Nordic exceptionalism” te verstaan (35); hulle “claim to life-quality supremacy” (110); hulle gewaande “wellness, satisfaction and happiness” (114). Booth speur hierdie dinge na vanaf Nordiërs se vorige monokulturaliteit tot hulle huidige mate van multikulturaliteit. In dié proses word die Nordiërs se onvolmaaktheid duidelik.

    Daar is ‘n populêre beeld in “die media” geskep. Hoë belasting maak dit vir hierdie welvaart- en welsynstate moontlik om ambisieuse beleide vir bv omgewingsbewaring deur te voer:

    “The Scandinavians were not only the happiest and most contented people in the world, but also the most peaceful, tolerant, egalitarian, progressive, prosperous, modern, liberal, liberated, best-educated, most technologically advanced” (118). “If you wanted to know where to look for the definitive model of how to live a fulfilled, happy, well balanced, healthy and enlightened life, you should turn your gaze north of Germany, and just to the left of Russia” (122).

    Aan die negatiewe kant is daar “racism and Islamophobia, the slow decline of social equality, the alcoholism, and the vast over-stretched public sectors” (253). “Over half of the Danish adult population – as much as two-thirds according to some estimates – either works in the public sector or is financially supported by it in the form of benefit payments” (1008). “The key to Sweden’s success is that it slashed taxes, greatly reduced its public sector, and underwent a massive privatisation programme in the 1990s” (1210). Die Nordiese owerhede is voorbeeldig korrupvry: “Transparency International’s annual Corruption Perception Index currently ranks Denmark and Finland as the least corrupt countries in the world, with Sweden and Norway following closely behind” (638).

    Tot dusver is die terme “Nordies” en Skandinawies” gebruik. Daar is ook die naam “Viking” vir hulle voorvaders. Die gebied in en om Jutland, die Deense skiereiland, is die bakermat van die Teutone. Booth bespreek agtereenvolgens Denemarke, Ysland, Noorweë, Finland en Swede. “Technically speaking, neither the Finns nor the Icelanders were actually Scandinavians: that term refers to the people of the original Viking lands, Denmark, Sweden and Norway” (262). Die Yslanders en Finne “feel marginalised; we are out of the Scandinavian domain … Danes, Swedes and Norwegians can generally understand each other’s language, but Icelandic and Finnish stand apart” (2191). “Strictly speaking, if we are going to lump all five countries together we really ought to use the term ‘Nordic’”(262). “Nordiër: (Blonde) bewoner van Noord-Europa, veral Skandinawië en Finland” (HAT). “Much of the success of the Nordic countries has been ascribed to three key factors: their homogeneity, their egalitarianism, and their social cohesion” (2005). Dit is juis hierdie drie kenmerke wat sterk deur immigrante uit die Derde Wêreld ondergrawe word.

    Ek gaan nie die inhoud van Booth se boek opsom nie, maar slegs enkele aspekte noem waarin Praag se lesers moontlik belangstel; in dieselfde volgorde as die hoofstukke. Booth het al hierdie lande besoek en onderhoude gevoer. Om die lengte van my teks te beperk, onderskei ek nie altyd tussen Booth se mening en dié van sy gespreksgenote nie.

    Denemarke

    As koloniale moondheid was Swede, Noorweë, Ysland, Estland, drie Wes-Indiese eilande en ‘n aantal handelsposte in Indië eens deel van die Deense ryk. Deesdae het net Groenland en die Faroër-eilande as selfregerende Deense gebiede oorgebly. Dene het op ‘n ander en sekerlik eerbaarder manier as Afrikaners politieke mag ingeboet, maar die resultaat is soortgelyk. “The territorial losses, sundry beatings and myriad humiliations forced the Danes to turn their gaze inward, instilling in them not only a fear of change and of external forces that abides to this day, but also a remarkable self-sufficiency and an appreciation of what little they had left” (384). By die Dene is daar ‘n “disproportionate satisfaction in small pleasures” (1765). “They were learning how to do what they still do best: to be grateful for, and make the most of, the resources available to them; to cherish the simple pleasures of community; to celebrate their Danishness; and, above all, avoid annoying the Germans” (405). (Suid van Jutland het die Dene eers Hanover en daarna Schleswig-Holstein aan die Duitsers afgestaan.)

    In Afrikanergeledere is dit nie die Duitsers nie maar veral swart mag wat die steen des aanstoots is. Daar is ‘n veelseggende Deense gesegde: “What was lost without will be found within” (392). Booth noem dit sy “post-colonial ‘drawbridge theory’” (1515), naamlik “Danish xenophobia and racism … the Danes like to put up fences between themselves and the rest of the world and draw back and be comfortable and cosy” (1511) . Daar is ‘n Danish People’s Party wat glo xenofobies-nasionalisties gesind is (1580). Booth verwys na “the rise of the right wing” (1757). Die Dene is “in denial about the increasingly rampant gang criminality which has resulted in numerous shootings in Copenhagen suburbs; in denial about the realities of integration and of being part of a globalised world” (1798). Wat in die Dene oorgebly het, kan “humble pride” genoem word (420).

    In 2001 die Danish People’s Party “became the third-party power broker in the Danish coalition government, and went on to use their position to get numerous draconian immigration proposals passed into law” (4936). Denemarke het immigrasie ingekort, “with different welfare provision for new arrivals, more stringent rules for applications … Denmark … in doing so has provoked outrage from human rights organisations, the EU and others, and suffered irrevocable damage to its international image” (4879). “When you read what is written about Denmark in the Swedish media … it is almost all about one topic – immigration: that we are racist or xenophobic, or how we have been criticised by the EU or UN” (4961). Daar het ‘n kentering in Denemarke gekom: “Even centrist parties routinely generalise negatively about immigrants and Muslims” (4992). Wat erken moet word, is: “The Danish People’s Party, and to a lesser extent the Sweden Democrats, do speak for a significant proportion of their respective populations” (4996). ‘n Waarnemer het gesê: “Immigration is perhaps the most important topic in Europe today” (4967).

    Die Deense hoofstad, Kopenhagen, is dermate deur nie-Deense elemente ingeneem dat daar heelwat aan bv veiligheid ingeboet is. “There are … regular shootings and occasional riots in Denmark’s most ethnically diverse quater, Norrebro in Copenhagen; the Danes dismiss these as mere inter-gang warfare” (4757). “Out in the countryside, front doors, cars and bicycles are often left unsecured. If you drive around the country lanes you will find fruit and vegetables on sale in stalls to be paid for via honestry boxes … people do leave their kids sleeping in prams outside cafés and shops, even in the cities, and let their children commute to school alone” (667). Dit klink soos die salige, beskaafde Suid-Afrika van my jeug.

    “As with the British comprehensive system, there is a growing concern that the schools tend to sacrifice the potential achievements of the higher-performing students for the better good of the middle and lower achievers: the level of instruction is brought down to include the least able, testing is frowned upon … there does seem to be a little too much emphasis on social skills at the expense of actual learning” (1122). Sommige hiervan is ook kenmerkend van die huidige Suid-Afrikaanse onderwys.

    Ysland

    In die hoofstad van Ysland, Reykjavik, is daar ‘n skerp toename in misdaad. “People are installing alarms” (1929). Ysland “has long been a model of gender equality” (1997). “The Icelanders buy more books per capita than anyone else in the world” (2001). By hulle is daar ‘n “inbred sense of superiority” (2062), maar “the Danes look down on them” (2148). “The Danes allowed the Icelanders to maintain their culture and language, in stark contrast to the Swedes’ treatment of the Finns during the same [colonial] period” (2178).

    “Thursday, Friday, and Saturday … half the country appears to take it as a professional obligation to drink themselves into oblivion” (2071). Die Yslanders “have this myth about the Finnish male being depressed and drunk, and maybe we have some of that. Alcoholism is a growing issue” (2191). “Icelanders … don’t have a pub culture yet like the Danes do. They can’t have one drink on the way home from work: if you try that they look at you like you’re an idiot. They are bingers, like the Finns” (2195). “All the Scandinavians were broadly similar in their approach to intoxication: only Icelanders actively approved of drunkenness” (3606).

    Noorweë

    “The Norwegians seem to have the strongest bond of all [Nordics] with their natural surroundings; their scenery is the source of their fiercest patriotic fervour” (2780). Die Dene, wat ‘n “pathetic little flat country” (3154) met minder natuurskoon bewoon, word deur die Noorweërs van “mountain envy” beskuldig (2817). Denemarke en Swede is vorige heersers van Noorweë. Die Noorweërs is sterk nasionalisties, gevolglik is daar ‘n neiging tot regsgesindheid (2430). “Nordic national romanticism still prompts uncomfortable memories of the Swedes’ dalliances with the Nazis during the Second World War. The Norwegians, on the other hand, fought more determinedly against the Germans than any of their Scandinavian siblings” (2477).

    ‘n Optog van kinders in Oslo, die Noorweegse hoofstad, toon dat “a good number of them ethnically non-Norwegian” is (2498); “Somali, Turkish, Iraqi and Pakistani kids” (2506). “Oslo schools with large numbers of children of non-Western backgrounds who had wanted to march on 17 May [Grondwetdag] had been the target of bomb threats and demonstrations by the same species of right-wing thug. In response, there had been a conscious effort by local authorities and civic groups to make 17 May an actively multicultural, inclusive event” (2511). Booth maak deurgaans seker dat sy lesers deeglik van sy polities korrekte verligtheid bewus is. “I am a great enthusiast for political correctness” (4727). “I find the Nordic Right’s bigotry and falsehoods as distasteful as anyone” (4940). Anders Behring Breivik se aanvalle op “non-Western immigrants” (2570) in 2011, waarin 77 mense gedood is, gee aan Booth ruim geleentheid vir politieke korrektheid. Breivik “held them responsible for most of the violent crime in Norway” (2570).

    ‘n Norweegse kommentator het oor die Breivik-gebeure gesê:

    “It’s much less far from the mainstream than many are willing to accept – whilste most Norwegians are not racist, some hold deeply troubling views … Prior to 22/7, as the attacks are more commonly referred to in Norway, the country had the strongest mainstream right-wing party in all of the region, and one of the strongest in Europe: the Fremskrittsparti, or Progress Party. Though its popularity dipped following Breivik’s attacks, in the last parliamentary election to take place in Norway, in September 2013, the Progress Party, led by the pugnacious blond Siv Jensen, won 16.3 per cent of the vote … this electoral triumph was enough to make it a partner in the new centre-right coalition government for the first time in its history” (2612). “Norway has accepted far fewer immigrants than either Denmark or Sweden, for instance, and has recently taken to repatriating denied asylum seekers at a rate of 1 500 or so a year. Coverage of the Breivik attacks had also mentioned numerous right-wing Norwegian organisations, activists and bloggers, highlighting what appeared to be a disturbing sub-culture of Islamophobia in the country” (2624). Omtrent 3% van die Noorweegse bevolking is Moslems (2658).

    “I was still routinely shocked by a fairly widespread brand of casual racism from the kinds of sources that should know better, not just in Norway, but in Denmark, and I’d seen it in Iceland too: broadsheet newspaper cartoons depicting Africans in tribal costume with exaggerated lips and bones through their noses, for instance; Asians with buck teeth and narrow eyes; comedy shows that mock immigrants’ language skills; and the use of the word neger, meaning ‘black person’ and, for me (and, I know, for some black visitors to the Nordic region, too), incomfortably close to ‘negro’, or even ‘nigger’” (2706).

    Dan kom Booth by die Sami, voorheen die “Lappe” van Lapland, maar deesdae is dit glo ‘n rassistiese term – soos die Sigeuners (“Gypsies” – van Indiese oorsprong) wat nou Roma genoem word. Toe nog 200 Roma in Oslo aankom tydens die Breivik-verhoor is hulle as “rats” en “inhuman” bestempel (3181). Die Sami is nomades in die noorde van Noorweë, Swede, Finland en noord-wes Rusland, wat al agter hulle rendiere aan trek. Booth noem die Sami die Nordiese “oppressed indigenous minority” (2763).

    Finland

    “75 per cent of Finland is forest wilderness, with another 10 per cent frigid lakes” (3530). “200 000 lakes, and winters that last for eight months” (4034). Finland is geografies in die onbenydingswaardige posisie dat hy voorheen deur sy bure, Swede (tot 1809) en Rusland (tot 1917), oorheers is. In die Winter-oorlog met Rusland in 1947 is 26 000 Finne en 127 000 Russe dood (3928). In die ooste moes Finland 10% van sy grondgebied aan Rusland afstaan; “losing valuable agricultural land and prosperous towns” (3635). Veral die hawestad Vyborg was ‘n gevoelige verlies (3966). Die beroemde komponis, Jean Sibelius (1865-1957), ‘n Sweedse Finn, het oor hierdie landstreek sy Karelia-suite (opus 11) gekomponeer.

    “Sibelius was renowned for his three- or four-day drinking binges” (3593). Die Finne word gestereotipeer as teruggetrokke dronkaards. “The Finns are bingers, or ‘episodic’ drinkers: they get more heavily drunk more often than almost anyone else in Europe” (3647). “Alcohol is now the leading cause of death for Finnish men … and the second leading cause for women” (3681). Die geweld-, misdaad- en selfmoordkoers is besonder hoog. “The Finns are also the most courteous of all the Nordic people” (3249). “Finns are warm-hearted people, but they have a desire for solitude” (3794). Hulle “endurance, stamina and manliness” word bewonder (3694). Kenmerkend is ook die “prominent role women have played in Finnish society since the Second World War” (3702).

    Daar word dikwels beweer dat Finland die beste onderwysstelsel en geletterdheidskoers het. Redes hiervoor is Finland se “extreme homogeneity and comparative lack of immigration” (4067) en “teaching has been seen as a prestigious career since the earliest days” (4092). In die onderwys het dit gegaan om “mind-building, identity-building” (4096). “Ever since 1970, all Finnish teachers have been required to study to master’s level with state support. All Finnish teachers have a research-based approach to their training. They are not just taught how to teach, they are taught to think critically about what they do” (4105). “The trick is to select the best possible students and fund them instead of using a hell of a lot of effort to train those who aren’t so good and don’t have the potential” (4114). Vergelyk dit met Suid-Afrika waar baie onderwysers nie matriek geslaag het nie en omgangsinspekteurs nie meer toegelaat word nie, ens.

    “Most Finns speak Swedish, but few Swedes speak Finnish” (3310). Die kontak tussen die Finne en Swede het by die Aland-eilande in die suid-weste van Finland begin, “which was about the only habitable part of the country for many millennia” (3815). Deesdae is daar steeds ongeveer 300 000 Swede in veral die weste van Finland. Die paragraaf wat hier volg, is myns insiens van besondere belang vir Afrikaners.

    “Swedish Finns have their own national assembly, the Folketinget; their own political party, the Swedish People’s Party, which usually has a minister in the government; … they even have their own flag, a yellow cross on a red background. Swedish remains an official language in Finland and is compulsory in schools. If a region has more than 8 per cent Swedish speakers, it must operate on a bilingual basis. Though only 6 per cent of Finland’s population are Swedish Finns, there are still some places on the coast in southern and western Finland where they make up the majority, notably the self-governing, Swedish-speaking – but technically Finnish – Aland Islands … By law, in these Swedish-speaking parts of the country even the street signs have to be in Swedish first and Finnish second” (3832).

    “Finland has very little ethnic diversity (only 2.5 per cent of the population are immigrants, compared with over a third in neighbouring Sweden” (3492). “The special treatment of the Swedish Finns particularly rankles with the fast-rising, right-wing True Finn Party, which rocketed from 4 per cent to over 19 per cent in the polls in recent years and which, as I write, is the third largest political party in the country. As well as the usual anti-immigrant rhetoric (a key element of their success, despite the fact that Finland has even fewer immigrants than the other Nordic countries), the party also wants to eradicate the Swedish influence in Finland” (3853). Die grief is: “Sweden did little to support its former territory during its conflicts with Russia, and even prevented the League of Nations and the Allies coming to Finland’s aid” (3937). Die bedreiging wat Rusland inhou – “our independence depended on Moscow” (4017) – onderskraag die anti-kommuniste en regses. “In the seventies the lefties were thought of as actually extremely unpatriotic – they would have sold the country to Moscow if they had the chance” (3920).

    “It will be interesting to see what effect the rise of the nationalistic True Finn Party will have on Finland’s relationships with its neighbours in the coming years. The party wants to sever ties with Europe; it also has a clear fellowship with the right-wing parties in Norway, Sweden and Denmark and no great affection for Russia, so perhaps Finland will embrace its Nordic-ness to a greater extent in the future” (4273).

    Swede

    Swede is “the country which has done more than any other to define how the rest of the world sees Scandinavia: as modern, liberal, collectivist … the largest, most populated (9.3 million), by just about every measure the most successful, and undoubtedly the most influential country of them all” (4316). “The accomplishments of twentieth-century Sweden are legion and, mostly, noble: from its rationalist, respectful, secularism, to its industrial might and economic success and, of course, its compassionate, all-embracing, shining beacon of a welfare state” (4333).

    “Sweden was a paragon of progressive social policies” (4393). “The boldest of Sweden’s recent social experiments has been in the field of multiculturalism. Over the last forty years Schandinavia’s largest country has welcomed more immigrants than any other European land. Today, almost 15 per cent of the Swedish population was born outside of Sweden (compared with just over 6 per cent in Denmark, the next-largest immigrant population in the North), and if you include the next generation, almost a third of the population was born outside of the country” (4345).

    “Swedish companies tend to have a flat structure with little overt hierarchy. Everyone can have their say; management and workers consider each other equals; democracy and equality rule” (4471). “Youth unemployment is far higher than in any other Nordic country (approaching 30 per cent)” (4370). Vreemdelingehaat het ook sy kop uitgesteek. Nie-wit immigrante “face prejudice among potential employers and society in general” (4870). “In Sweden over the past two decades, average household incomes for non-European immigrants have actually declined compared with those of native-born Swedes” (5729). “The system creates convenient ghettoes for their ongoing ‘clientification’ (as the process of making new arrivals wholly dependent on welfare provision is known). This is in stark contrast to the US, for instance, where immigrants generally have to work hard to survive and, in doing so, create lives and businesses with little state support” (4874). “They are here, so we are going to have to get on with it … what we need is a system for working immigrants” (4917).

    “Sweden did clamp down on immigration in the wake of its economic problems in the early 1990s, but it has still been running at record levels (roughly 100 000 new arrivals every year), above even 1970s figures. The country has also taken in around 30 000 asylum seekers each year, compared with 3 000-5 000 in Denmark” (4883). Uitgebreide familie, dus “close-to-kin immigration … is one of the biggest groups coming in today” (5006). In ‘n opname in 2004 het 41% van die respondente die volgende mening gehuldig: “Yes, I don’t like to be together with people who are different from me” (4891). “In terms of immigration … there is this idea that we are a modern society, a modern people, we don’t have prejudices, we are forward-looking” (4900). Wat hou die toekoms in? “The world will be more and more international with mixed populations” (4896).

    Die berugste krotwoonbuurt is die immigrantewoongebied Rosengard in Malmö in die suidweste van Swede. “Rosengard is known thoughout Scandinavia for its social problems, racial tension, squalor and violence … the lawlessness, the Islamic extremism, the shootings, the arson” (4740). Die immigrante is “more aggressive. They are more prone to violence than the Swedes” (5014). “In the eyes of Danish right-wingers, Rosengard and its near 90 per cent immigrant population have come to symbolise all that is wrong with Sweden’s open-door immigration policy. If you believe the rumours, it is a crime-ridden hellhole, a sink-estate-of-no-hope where the country herds its Somali, Iraqi and Afghani immigrants” (4749). “Norway’s Progress Party and their Swedish equivalent, Sverigedemokraterna (the Sweden Democrats – slogan: ‘Security and Tradition’) cite Rosengard as evidence that the people of a hundred or more different faiths, races and nationalities who live there cannot cohabit harmoniously with ethnic Swedes” (4753). In “Rosengard’s most notorious group of apartment blocks, Herregarden … unemployment runs at 90 per cent” (4803). Langsaan is “Almgarden, a predominently white, working-class housing complex which has one of the largest proportions of voters for the anti-immigration Sweden Democrats. The party polled 36 per cent of the votes cast in Almgarden in the last election, compared with just under 6 per cent nationally” (4808). “The party was more successful than ever at the last election, scoring 5.7 per cent of the votes, enough to win them twenty seats in parliament” (5001). Teen die middel van 2013 die party se gewildheid was “approaching the 10 per cent mark” (5046).

    “Malmö sniper Peter Mangs [was] on trial as I write for shooting dead three people injuring twelve others in a series of attacks on immigrants” (4837). Booth het in die dag besoek aan Rosengard en Almgarden gebring en gedink toestande is nie sleg nie, maar dan erken hy tog: “The awkward truth for Sweden’s multiculuralists is that immigrants and asylum seekers do appear to be responsible for a disproportionate amount of crime in the country, particularly violent crime, and particularly rape” (4861). “It is one of the known unspeakables of Swedish life that the crime rate among immigrants and their descendants is at least double that in the native population … Immigrants are more than four times as likely as Swedes to commit a murder, and more than five times as likely to commit a rape” (4865). “In recent years Sweden has seen the highest number of reported rapes per capita in Europe” (5655).

    Die Sweedse Demokrate word polities korrek behandel: “The major newspapers had refused to run their campaign adverts, and some of the TV political discussion shows had not invited the party’s representatives to participate” (4928). Booth beskuldig die Swede van “infringing on freedom of speech” (4944). Dit is ‘n geval van “journalists ‘promoting’ the news. Weren’t we supposed to report stuff, reflect society, tell people what was happening?” (4949). “By supressing discussion about immigration and not allowing the Sweden Democrats their say, the Swedes were making the subject taboo and inadvertently fuelling extremism” (4957). ‘n Sweed sê: “Sweden got this reputation as the conscience of the world, and I think that ideology has a real effect on the ideology of Swedes towards people who are different from them. It created a climate of tolerance and curiosity, and certainly a sense of being in a position of privilege, which brings a kind of responsibility to help. Integration has worked better in Sweden because we have had this powerful idea of internationalism” (4971). ‘n Waarnemer sê: “There is a creeping totalitarianism which is defined as conforming, to do like others. Nobody really questions the kind of society we have, that’s what I dislike so much about Sweden. Indoctrination is what you would call it” (5151).

    Gelykheid en wesenlike eendersheid, die ontkenning van werklike verskille, kenmerk nie net die deursnee Sweed se benadering tot etnisiteit nie, maar ook tot geslagtelikheid. “Almost half of Sweden’s MPs and currently more than half of government ministers are women” (5370). Soos in die nuwe Suid-Afrika is die gebruik van “u” in Sweeds met “jy” vervang. In woordgebruik eer jy nie meer jou meerderes nie, want meerderwaardigheid word ontken. ‘n Sweed sê: “I think we are very good at hiding inequalities. For example, abolishing the formal and informal ways of addressing people – that’s a way to hide inequalities” (5570). “Gender-specific pronouns”, soos “hy” en “sy”, word “ons” (5101). Dit is ook waarom die onderskeid tussen bv “skrywer” en “skryfster” en tussen “onderwyser” en “onderwyseres” nie meer getref word nie.

    Tot watter belaglike uiterstes geslagsgelykheid gevoer kan word, blyk uit die volgende. Daar was ‘n “Ministry of Gender Equality” wat wou hê “that every advert for cleaning products featured a man with a mop and a bucket rather than a woman” (5357). “Members of Sörmland County Council had passed a motion, so to speak, to insist that men working for the local council should urinate sitting down, with the ultimate aim of making their public toilets genderless” (5106). Watter maatreëls getref word om te verseker dat sowel mans as vroue geboorte gee, word nie genoem nie. ‘n Mej Swede in ‘n koerantonderhoud “described Sweden’s ‘velvet dads’ – those stay-at-home fathers identifiable by the baby sick down their fronts and whip marks on their backs – as ‘nappy-changing sissies’. She believes Swedish men could benefit from rediscovering some of their Viking forefathers’ machismo” (5374). Booth: “In my experience old-fashioned chivalry is about as welcome among Scandinavian women as chastity belts … ‘Don’t you oppress me with your gallantry!’” (5386).

    Gedurende die Tweede Wêreldoorlog (1939-1945) was Swede amptelik neutraal, maar het Duitsland in baie opsigte gesteun: “Neutral, firmly on the Nazi side” (5205). Yster is deurgaans aan Duitsland gelewer: “An extension of Germany’s war industry” (5209). “German troops and supplies were allowed to transit the Swedish railway system. After Stalingrad [1943], Sweden was decisively neutral on the winning side” (5205). Twee van die gunstige gevolge van hierdie “neutraliteit” was dat die land ongeskonde uit die oorlog gekom het en sy nywerhede tydens die oorlog en veral daarna ‘n hupstoot gekry het. “Sweden’s neutrality left it unscathed, placing it in a prime position to exploit Europe’s rapid, Marshall Plan-fuelled growth” (5213).

    In buurlande word die Swede gevolglik as skynheilig en onbetroubaar beskou: “Their betrayal of their Nordic neighbours during the Second World War” (5217); hulle “brazen hypocrisy … a huge commitment to peace and neutrality while at the same time fostering a huge arms industry” (5221). “The Swedes’ ostentatious political correctness, in particular with regard to their openness to immigration and multiculturalism, was a manifestation of this repressed guilt” (5226). Die mate waarin Swede Nazi-gesind was, blyk uit die volgende: “Sixty thousand Swedish women – mostly working-class – … were forcibly sterilised or coerced into being sterilised between 1935 and 1976 [!] during the country’s unfortunate eugenics misadventure” (5239).

    In sy epiloog kom Booth tot die volgende gevolgtrekking:

    “To achieve authentic, sustained happiness, above all else you need to be in charge of your life, to be in control of who you want to be, and be able to make the appropriate changes if you are not” (5712).

  • Paul Kruger – ‘n biografie, deur D.W. Krüger

    Paul Kruger – ‘n biografie, deur D.W. Krüger

    Paul Kruger is waarskynlik die grootste en invloedrykste Afrikaner wat ooit geleef het. In hierdie klassieke biografie wat die resultaat is van ongeveer twintig jaar se navorsing, hier en oorsee, skilder D.W. Krüger ‘n prentjie van Paul Kruger as onverskrokke jong Voortrekker, jagter, boer, vader, kommandant-generaal, stryder vir sy volk en uiteindelike president.

    In die 1880s behaal Kruger een diplomatieke deurbraak ná die ander en verseker so dat die Transvaal meer onafhanklik as ooit raak. Hy en sy volk word geag deur die grootmoondhede van Europa en bou ook ‘n enorme gevolg in die Engelse gebiede van Suid-Afrika op, in die Kaapkolonie en selfs in Natal.

    Die opbloei van die Zuid-Afrikaansche Republiek onder Kruger was merkwaardig en hy is allerweë vir sy wysheid, verdraagsaamheid en insig geloof. Maar as die onweerswolke van ‘n tweede oorlog teen Brittanje saampak, word Kruger voor die onverbiddelike keuse gestel of hy wil veg of roemloos oorgee.

    Benewens die magdom interessante feite wat in die boek ter sprake kom, bevat dit insgelyks vele lesse vir die hedendaagse politiek en die situasie waarin die Afrikaner hom tans bevind.

    Gaan na die produkbladsy.

  • Roodt-boek oor Engelse identiteit nou op papier!

    Raidersblad2Dan Roodt se opspraakwekkende essay oor Suid-Afrika se Engelse identiteit, Raiders of the lost Empire, is nou as gedrukte boek beskikbaar nadat dit verlede jaar as eboek verskyn het.

    Almal wat tot dusver die boek gelees het, was gaande daaroor, soos byvoorbeeld die Amerikaanse resensent Roger Devlin wat die volgende te sê gehad het:

    Dr. Roodt believes that repudiating the British crown was also a great stimulus to the radical black movement, and was a far more powerful motivation even than Marxism, which, outside the four English universities and a few fringe publications, had little influence. He believes it was the proclamation of the republic in 1961 that led Joe Slovo, as well as Nelson Mandela, to embrace the urban terrorism that was known as “armed struggle.”

    …The Afrikaner people are clearly under attack from all sides: from blacks who resent them, from English-speakers who envy and despise them, and from the larger white world that will never forgive them for taking the measures they found necessary to build a European society in Africa. Their stark numerical disadvantage–they are perhaps 5 percent of South Africa’s population–means the stakes are higher and the crisis sharper for them than for other European peoples. But they are a heroic people, and if they rally to spokesmen like Dan Roodt, they will surely have a future.

    As u nog nie dié opstel met sy baanbrekerswerk op die gebied van die “nuwe Suid-Afrikaanse identiteit” gelees het nie, bestel dit sommer nou in dié gehalte-uitgawe deur PRAAG deur na die produkbladsy te gaan.

  • Kry 33% afslag op ‘Aweregs’ deur Dan Roodt

    aweregsOns bied ‘n spesiale afslag van 33% aan ons getroue PRAAG-lesers op AWEREGS deur Dan Roodt. As u nog nie dié versameling politieke essays van 544 bladsye besit nie, is dit nou die geleentheid om die boek aan te koop. In etlike boekwinkels kos die boek meer as R300. Lees meer daaroor en bestel op die produkbladsy.

  • Dawie Louw se roman, eMajuba

    Helen Schöer het D(awie) Louw se roman, eMajuba (Tygervallei: Naledi, 2014, 397p, R179) geresenseer (Die Burger, By, 31 Januarie, p 8). Heel aan die begin verwys Schöer na die volgende opmerking van Louw: “Die pas waarteen die Afrikaner verengels, is egter geen verbeeldingsvlug nie. Dis die harde werklikheid en dis hoekom eMajuba geskryf is” (p 394). Die resensent skryf voorts: “Plek-plek slaan daar ‘n prekerigheid in die boek deur oor die dreigende heengaan van (goeie, ordentlike, suiwer) Afrikaans.”

    “Louw het twee ander dinge ook op sy agenda … Hy voel duidelik beswaard dat die Boere alleen die blaam vir apartheid dra, en dat die Britte skotvry daarvan afkom. [“Net die Boer moet die skuld vir apartheid kry, niemand anders nie,” p 365.] Ook is hy nie gelukkig met die plek van die Anglo-Boereoorloë, of Vryheidsoorloë, in die geskiedenis nie, want daaroor preek die karakters ook plek-plek vir mekaar … As jy saamstem met Louw oor die taal en die geskiedenis, soos baie mense sekerlik doen, gaan jy sommer lekker lees. Maar wees gerus, selfs al is jy nie gepla met die Afrikaner en sy geskiedenis nie, is daar oorgenoeg in die boek om jou te boei.”

    Die trant van Schöer se opmerkings maak dit myns insiens duidelik dat sy nie (of sekerlik nie in dieselfde mate as Louw) oor Afrikaans en Afrikanergeskiedenis “gepla” is nie. Let in hierdie verband ook op die woorde “prekerigheid”, “heengaan” en “beswaard”. Dat die karakters vir mekaar “preek”, is ‘n growwe veralgemening; ‘n vertolking gevoed deur die resensent se gebrekkige simpatie met Afrikaners en Afrikaans. Daar is myns insiens net ‘n enkele geval waar Louw se “agenda” (soos Schöer dit noem) moontlik te opsigtelik deurslaan (kyk heel aan die einde hieronder); ‘n geval van: “Askies, ek klink nou fokken prekerig” (p 63). Vir die res is dit nooit steurend nie.

    Schöer skryf: “Ek het nie ‘n probleem daarmee dat skrywers ‘n agenda het nie – my probleem is eerder dat dit hier lomp hanteer is in die dialoog.” Ek dink die werklike probleem is dat “betrokke literatuur” in die nuwe Suid-Afrika geloof word as dit die huidige bedeling (bv swart meerderheidsregering en gedwonge rasse-integrasie) steun en dat pogings ter onderskraging van Afrikaners en Afrikaans feitlik outomaties met skeptisisme bejeen en glad te geredelik as ongewens beskou word.

    Die boektitel verwys na die Slag van Majuba aan die einde van die Boere se Eerste Vryheidsoorlog (1880-1881) toe hulle met ‘n klinkende oorwinning politieke vryheid verkry het. “Met Majuba is ‘n hele oorlog gewen … Eie vlag, eie volkslied, eie taal, eie trots” (p 195). Die verwys ook na die kop Klein-Majuba in die omgewing van die plase waar die twee boeregesinne woon. Die e-voorvoegsel verwys na die hedendaagse elektroniese kommunikasie van inligting, wat later in die verhaal ‘n groot rol speel. Na die konvensionele en guerrilla-oorlogvoering van die Anglo-Boere-oorlog en die ANC en PAC se terreurveldtogte het kuberoorlogvoering sy verskyning gemaak. In die boektitel word dus aangedui dat die roman met sowel die verlede as die hede te make het.

    Die boek handel oor twee ineengestrengelde boere-familiesages, dié van die Boshoffs en die De Beucks, oor vier of vyf geslagte heen, van 1901 tot 2014. Die Suid-Afrikaanse geskiedenis word in die teks weerspieël. Aan die begin skryf die outeur: “Die gegewens in hierdie verhaal is fiktief. Gebeure, mense en plekke wat vooreenstem met die werklikheid, is slegs as vertrekpunte gebruik” (p 5). Later brei hy hierop uit: “eMajuba is ‘n verbeeldingsvlug. Die ‘feite’ in die boek is geplaas om ‘n fiktiewe storielyn te ondersteun, al klink dit plek-plek histories korrek. Die karakters is ook almal fiktief, al word daar deurentyd so direk op die (bekende) man afgepraat” (p 394). In die teks word daar meermale na die Rubicon verwys; ook na bv Uhuru, Mulder-gate en die wapenskandaal. Ons weet dat PW Botha dit wyslik geag het om nie die Rubicon oor te steek nie. FW de Klerk het dit egter te midde van dawerende applous gedoen, met fatale gevolge vir die land, die blankes en veral die Afrikaners.

    Daar is verwysings na historiese figure soos Paul Kruger, Christiaan de Wet, Koos de la Rey, Siener van Rensburg, koningin Victoria, koning Edward VII, Cecil John Rhodes, Horatio Kitchener, Emily Hobhouse, Louis Botha, Jan Smuts, DF Malan, John Vorster, Jaap Marais, PW Botha, Lang Hendrik van den Bergh, Eschel Rhoodie, Niel Barnard, Bram Fischer, Beyers Naudé, Ian Smith, Oliver Tambo, Nelson Mandela, Ruth First, Chris Hani, Kader Asmal en Thabo Mbeki. Daar is ook ‘n ligbruin airedale terriër genaamd Nelson. ‘n Karakter “wonder of dit is om iemand te vereer” (p 254). Oor FW de Klerk word daar geswyg.

    Die verlede en hede word vindingryk in die hoofstukke afgewissel. In die hoofstukke wat oor onlangse gebeure handel, word daar soms verhelderende kommentaar op vroeëre hoofstukke gelewer. Daar is ‘n oorvloed aksie en dit lyk asof die boek geskryf is met moontlike verfilming in gedagte. Die teks vloei moeiteloos in goeie Afrikaans. Die gebeure is meesal geloofwaardig, hoewel hulle noodwendigheid soms bevraagteken kan word. Ek dink dit is gedoen om die spanningslyn in stand te hou. ‘n Ander oorweging was seker om onverwagte kinkels aan die verhaal te gee. Ek gaan egter nie die storie hier oorvertel nie en volstaan met die opmerking dat dit ‘n roman ver bo die gemiddelde in gehalte is.

    Ek verkies om my aandag by ideologiese aspekte te bepaal en gebruik/misbruik Louw se teks as vertrekpunt. “Joernalistiek gaan oor … die skep van persepsie, en veral die manipulasie daarvan” (p 12). “Persepsies … is van die sterkste kragte wat bestaan” (p 70-71). Persepsie is: “Die krag wat die denke van die massas vorm en manipuleer … Dat persepsie ook die verlede kan misvorm, het hy ook geweet” (p 174). Tans is daar bv “‘n persepsie dat dit kief is om Engels te wees” (p 183). “Toe ek Afrikaans praat, bekyk hy my of die kat my daar ingedra het” (p 208). Ons moet myns insiens poog om hierdie situasie om te keer: Dat dit kief is om Afrikaner en Afrikaans te wees. Dit is propaganda in die massamedia (pers, radio, rolprente, televisie, internet) wat die persepsie geskep het dat apartheid net sleg was en dat gedwonge rasse-integrasie wonderlik is; dat die blankes boos en die swartes moreel meerderwaardig is; dat wittes verguis en swartes geprys moet word; dat Nelson Mandela “one of the great peace makers of all time” (p 374) was, dus nie ‘n geweldenaar nie maar ‘n vredemaker en versoener was; dat die nuwe Suid-Afrika nie-rassisties en strate beter as die ou Suid-Afrika is; en selfs dat ‘n blink toekoms op ons almal wag, al is daar nie eens genoeg elektrisiteit nie.

    Ons verlede moet nie versmaai word nie. “‘n Mens het ‘n verlede nodig” (p 146). “Die verlede bied meer sekerheid as die hede” (p 62). Daar word verwys na “die onblusbare gees van ‘n Boerevolk wat hom nie laat onderkry nie” (p 84). In die skole in die konsentrasiekampe is net Engels geduld. Een van die karakters is ‘n onderwyseres en “word betrap dat sy Afrikaans met die kinders praat en word terug tent toe gestuur” (p 89). “Afrika is voos van die littekens van imperialisme” (p 235). “Kolonialisme en imperialisme het Afrika vermink, maar hoekom word net een deel van die bevolking vir die gruwels van apartheid blameer?” (p 64). “Boer is ‘n bedreigde spesie” (p 87). Daar word verwys na ‘n karakter se “beheptheid met die Boere” (p 106). “Ons moet nie opgee nie … Ons sal weer ‘n Majuba hê … Ons gaan Kitchener opdonder, net soos Colley destyds” (p 91). “Die Kakies kan óns in hierdie varkhokke aanhou, maar nie ons gedagtes nie” (p 108). Oor die konsentrasiekampe: “Hoe de donder het die Britte daarmee weggekom?” (p 117). “Die Britte [het] tot vandag toe nie om verskoning gevra … vir die gruwels wat hulle hier kom pleeg het nie” (p 329). “Engeland … sal hom nooit twee keer laat nooi om te moor en te vermink nie” (p 149). “Die Boer haal niks op niemand uit nie. Ons keer net dat ons mense weer beleef wat die Engelse aan ons gedoen het” (p 238).

    Dit hinder dat die swartes deurgaans gunstig, dus polities korrek, voorgestel word. Dít word gedoen al is dit waar: “Xhosa en Boer veg sedert 1779 teen mekaar” (p 345). “Die Boer behandel die swartman nou soos wat hyself deur die Brit behandel is” (p 233). “Om iets soos Sharpeville te verdedig is moeilik” (p 251). Myns insiens is dit in hierdie geval moeiliker om die swartes se gedrag te verdedig as dié van die wittes. “Dis polities korrek om die Boer vir alles te blameer” (p 293). Van die wit karakters het heelwat geraamtes in die kas. Tydens die Anglo-Boere-oorlog skaar die Boshoffs hulle by die Boere, terwyl die De Beucks hulle lot by die Britte inwerp. “Om met die Kakies te heul was hoogs voordelig” (p 223). Daar was selfs ‘n De Beuck wat met ‘n dame uit Engeland getrou het. ‘n Ander De Beuck word “later lid van die Broederbond. Ook van die Ossewabrandwag, en later selfs ‘n Stormjaer” (p 199). Nog ‘n De Beuck beklee nog later een van die hoofposte in die Nasionale Party-regering se inligtingsdiens, terwyl ‘n Boshoff en sy vrou by die ANC se gewapende vleuel, MK, aansluit. In die meer onlangse geskiedenis word in albei families kinders by Tswanas verwek. “Ek is nie so trots om Boer te wees soos wat sy was nie” (p 226). Die uitbeelding van sulke drastiese gedragsveranderings is nie onrealisties nie. Daar word verwys na die twee Boere-generaals, “Louis Botha en Jan Smuts se verraad” (p 150; ook p 166). Oor die mynwerkersstaking in 1922: “Jannie [Smuts] was nog altyd gretig om die Ingelse mynbase se vuilwerk te doen” (p 165-166). “Smuts, die man met hande rooi van sy eie mense se bloed” (p 185).

    “PW [Botha] sal uit ‘n posisie van mag wil onderhandel” (p 338). “Soos PW, wil Mandela ook uit ‘n posisie van mag onderhandel. En mag spel jy met ‘n A en ‘n K en ‘n 4 en ‘n 7” (p 344). “Politiek gaan … oor mag … die politikus wat bereid is om mag af te staan, moet nog gebore word” (p 243). Dit is in 1975 gesê, dus voordat FW de Klerk in 1989 die staatshoof geword het. Hy het homself en sy regering van mag gestroop deur die veiligheidsmagte (weermag en polisie) glad nie as troefkaarte te benut nie. Sy onderhandelings is in swakheid volbring. De Klerk se verraad was/is selfs meer skadelik en durend as dié van Smuts. “Jou siel kan jy vir welvaart verruil, maar betaaldag kom” (p 156). Die outeur verwys na “die sondaars Nimrod, Efialtes en Tifoon [oftewel (myns insiens) Louis Botha, Jan Smuts, FW de Klerk] in die negende sirkel van die bevrore hel in die Inferno van Dante. Daardie laaste sirkel wat beskore is vir hulle wat die ergste sonde denkbaar pleeg: verraad” (p 200). Dink ook aan die talle Broederbonders wat hulle knus by die ANC geskaar het. “ANC lede met wit velle is nie meer ‘n vreemde gesig nie” (p 218). “Solank daar joiners is, sal daar altyd oorlog wees” (p 155).

    Na Nelson Mandela se afsterwe berig ‘n nuusdiens: “Die volk se pa is dood” (p 47-48). Daar word twee keer selfs na “Madiba” verwys (p 50). In die ou Suid-Afrika was die Afrikaners die volk, bv “Sy … bid … vir haar volk” en soggens sing hulle “Kent gij dat volk” (p 95). Op Kerkplein, Pretoria: “Oom Paul [Kruger] met ‘n wakende oog oor dat volk” (p 357). Die nuwe Suid-Afrika het ongevraagd talle swart volksvaders en -moeders opgelewer waarmee Afrikaners kwalik wil assosieer. Daar is geen sprake van ‘n Suid-Afrikaanse nasie waarvan Afrikaners deel is nie. Daar is bloot ‘n Suid-Afrikaanse bevolking. Waarna Afrikaners smag, is “om te behoort” (p 221) aan ‘n eie land en ‘n eie nasie. “Ek wil … tussen my mense” wees (p 223). Vir ware nasieskap is ‘n etnies-kulturele tuisland vir Afrikaners gevolglik noodsaaklik.

    Oor die Soweto-opstand in 1976 word geskryf: “Afrikaans het die skuld gekry” (p 288), dus Afrikaans is tot sondebok gemaak. Die onderwyseres van een van die karakters was daarop gesteld dat sy Afrikaans “mooi moes praat … Sonder jou moedertaal is jy niks … Onthou dit” (p 77). Dit herinner aan Jan Rabie (1920-2001) se woorde: Sonder Afrikaans is ek niks. “Die Afrikaner, veral, verengels teen die spoed van lig” (p 183). “Afrikaans boer vinnig agteruit. Met die sogenaamde nuwe Afrikaans wat die ou Afrikaans verdring. Asof laasgenoemde ‘n verleentheid vir die Afrikaner geword het” (p 184). “Almal wat Afrikaans is … is selfs lief om hul Engels uit te stal. Op straat praat hulle al Engels met mekaar. Weliswaar swakkerige Engels, maar so suiwer as wat hul swaar r’e dit toelaat. Natuurlik sonder ‘n enkele Afrikaanse woord tussenin. Engels, die taal van konings. Van die elite” (p 383). Waarom is dit vir alle Suid-Afrikaners belangrik om Engels so suiwer moontlik te besig, maar Afrikaans mag maar in mengeltaal of koeterwaals ontaard? (HAT: “Koeterwaals: onverstaanbare brabbeltaal; gebroke taal, kromtaal.) Dit kom neer op ‘n gebrek aan respek vir Afrikaans en eintlik vir Afrikaners. Baie Afrikaners praat self bedenklike Afrikaans omdat hulle hulle selfrespek verloor het.

    Ten slotte kom ek by die enkele keer waar die dialoog neig om te “prekerig” en dus roman-disfunksioneel te word (p 364-365).

    Met verwysing na die gedig van Totius (1877-1953), “Vergewe en vergeet”, word genoem dat die wondmerk van die doringboompie wat al groter word,

    “Engels [kan] wees wat ons taal so binnedring. Nee, nie binnedring nie. Binnegenooi word … Toe onse Lord Kitchener sy geveg teen die Boervrou wen, het Boer respek vir Kakie gekry.”

    “Die Afrikaner is sy identiteit kwyt. Na ’94 is hy ‘n weggooikind. Een wat nou na aanvaarding soek.”

    “Maar daar’s ‘n nuwe Afrikaner op pad. Wat soos ‘n Phoenix uit die as verrys. Wat lojaal teenoor Afrikaans gaan bly.”

    “Watter Afrikaans? Die taal het deesdae vele stemme.”

    “Ek praat van die Afrikaans wat uit die hart kom. Wat deel van jou is. Waarop jy trots is. Wat vertroetel en opgepas moet word.”

    “Hoe lyk hierdie nuwe Afrikaner van jou?”

    “Die Phoenix gaan verby velkleur kyk. Hy gaan verdraagsam wees teenoor ander wat ook lief vir die taal is. Hy gaan verdraagsaam teenoor hul godsdiens wees. Teenoor hul politiek. Onbenullige verskille tussen mense gaan nie saak maak nie. Die Taal gaan die gemene deler wees … Boer triomfeer omdat hy uiteindelik van sy vooroordele ontslae is.”

    “Jy hou nie van die Engelse nie … Is ek reg?”

    “Verkeerd. Om vandag se Engelsman vir destyds se vergrype te blameer is absurd. En onregverdig.”

    Dan is dit ook onregverdig om al die hedendaagse blankes in Suid-Afrika vir slawerny, kolonialisme, imperialisme en rasse-segregasie/apartheid te blameer. Daarmee word nie geïmpliseer dat hierdie verskynsels noodwendig net sleg was/is nie.

  • Günter Grass-boek daag eensydige siening van Duitse geskiedenis uit

    Günter Grass, Duitsland se bekendste en mees geliefde skrywer, wenner van die Nobelprys vir letterkunde in 1999
    Günter Grass, Duitsland se bekendste en mees geliefde skrywer, wenner van die Nobelprys vir letterkunde in 1999

    Een van die moeilikste dinge vir enige romanskrywer om reg te kry, is juis om te praat oor dinge waaroor ‘n mens nie mág praat nie. Dinge wat nie polities korrek is nie en wat dalk tot uitroepe of beskuldigings van “regsheid”, “Nazisme” en, les bes, “rassisme” mag lei.

    Só ‘n voorbeeld vir elke Afrikaner is Kreeftegang deur die Duitse Nobelpryswenner Günter Grass. Toe dit vroeg in die nuwe millennium in Duitsland verskyn, het dit oornag ‘n blitsverkoper geword en is die taboe-onderwerp van die Duitse lyding aan die einde van die tweede wêreldoorlog vir die eerste keer in die openbaar bespreek.

    Met die grasie en waagmoed van ‘n groot skrywer het Grass ‘n taboe verbreek en heelwat daartoe bygedra om sy 80 miljoen landgenote van hul skuldige omgang met die verlede te bevry.

    Soos elke PRAAG-vertaling van Europese boeke, is dit ‘n verruiming van ons kultuur wat self uit Noord-Europa stam en daarom ‘n kleinood om te besit.

    Lees meer oor die boek op ons produkblad hier.