{jathumbnail off}
Kategorie: Feuilleton
Herrie se kerrie: Polisiehond
Deesdae, so lyk dit vir Herrie, is die term “polisiehond” ook nie meer heeltemal wat dit was nie.
Langenhoven het in ‘n hekelgediggie al geskryf oor die polisiehond wat die inbreker agtergenagesit het, en in sy gedagtes sien Herrie ‘n Duitse Herdershond, of te wel, ‘n wolfhond, flink op die spoor.
Net nie “Alsatian” soos die Engelse dit verander het nie net omdat hulle met die Duitsers in ‘n oorlog gewikkel was. So moeilik was die Engelse met die Duitsers, dat die Huis van Hanover verengels is na “House of Windsor.” Selfs Queen Victoria se huistaal was glo eintlik Duits.
Maar terug na die honde. Een aand by die polisieëringsforum-vergadering daag die bekende taalkundige, Corlietha Swart, met haar hond Polka op. Sy het van die vergadering vergeet, en eers onthou toe sy daar verbydraf. Daar is toe nie ander genade nie, sy moet maar vra of die hond kan saam vergadering hou, en Herrie sê dis goed so, nou is Polka sommer ‘n polisiehond ook.
Polka het na ‘n rukkie belangstelling verloor, op sy sy gaan lê, en na ‘n ruk stewige snorke weggepak. Presies net soos die sersant in sy kantoor wat herrie laas oor iets moes gaan spreek het.
Die polisie gebruik lank ook nie meer net Duitse Herdershonde nie, en verskillende soorte word vir verskillende funksies ingespan, soos dwelms in tasse op lughawens uitsnuffel.
Tog, so lyk dit vir Herrie, is dit nie net die polisie wat van honde gebruik maak nie. Misdadigers maak ook so soos dié foto van vriend Hennie bewys.
Slagtersnek
Cradock is in 1814 opgevolg deur lord Charles Somerset (1767-1831). Sosiaal het hy op goeie voet met die Afrikaners verkeer, en hulle het dit ook waardeer dat hy volbloedperde, Devonbeeste en Southdownramme ingevoer het. Vroeg in sy bewind moes hy egter die Slagtersnek-opstand onderdruk.
‘n Klag deur ‘n Koikoi-werker Booi teen Frederik Cornelis Bezuidenhout van die plaas Baviaanskloof het dié opstand laat begin. Bezuidenhout is gedagvaar om op 5 Oktober 1815 in die hof op Graaff-Reinet te verskyn. Hy het nie opgedaag nie, omdat hy erg aan jig sou gely het. ‘n Lasbrief vir sy inhegtenisneming is uitgereik.
Omdat vermoed is dat hy sou teenstand bied, is luit. H. Rousseau met veertien pandoers gestuur om hom te vang. Toe hy hulle sien kom, het hy ‘n Erasmus-seun en ‘n Koikoi-man, Hans, gedwing om saam met hom in ‘n spelonk te gaan skuil. Hy het op die soldate gevuur en is self deur een van hulle doodgeskiet.
By sy begrafnis het sy broer Jan Bezuidenhout, en ‘n vriend besluit om Frederik se dood te wreek. Hendrik Prinsloo, seun van Marthinus Prinsloo wat ná ‘n opstand in 1798 onder leiding van Adriaan van Jaarsveld in die kasteel opgesluit is, was bereid om ‘n rebellie teen die amptenare te help organiseer.
Toe hy in Oktober 1815 die hulp van die Xhosa-opperhoof Ngqika (Gaika) probeer kry, het hy die simpatie van die meeste grensboere verloor. Andries Stockenstrom, adjunklanddros van Cradock, het alleen en ongewapend by ‘n groep voornemende rebelle opgedaag en hulle oorreed om van hul plan af te sien.
Die amptenare was goed ingelig en Prinsloo is gou gevang. Ongeveer 600 burgers het toe bymekaargekom en sy vrylating geëis. Landdros J.G. Cuyler van Uitenhage, ‘n gebore Amerikaner van Nederlandse afkoms wat saam met die Britte na die Kaap gekom het, het die opstandige burgers met ‘n kommando van wit en bruin mense genader en hulle op 17 November per brief gevra om vrywillig oor te gee.
Dit was die einde van die opstand. Party het oorgegee, ander het gevlug. Almal is gevang, behalwe Bezuidenhout, wat liewer tot die dood wou veg. Sy vrou Martha Faber en 12-jarige seun Gert het die geweer help laai. Eers toe Bezuidenhout dodelik gewond is, is die verset gestaak.
Die rebelle is van 16 Desember 1815 tot 22 Januarie 1816 op Uitenhage verhoor, en 39 is gevonnis. Ses is ter dood veroordeel. Somerset het die 60-jarige Willem Prinsloo begenadig, maar Hendrik Prinsloo, Cornelis Faber, Cornelius en Abraham Bothma en Theunis de Klerk is op 9 Maart 1816 op Slagtersnek opgehang.
Cuyler was met 300 soldate teenwoordig. Die beul het net een tou saamgebring, en die toue vir die ander vier was vrot. Die gevolg was dat, toe die manne gehang word, dié vier toue gebreek het. Die vier het opgestaan, en hulle, hul vroue, familie en vriende het die landdros en heemrade om genade gesmeek. Dat die tou gebreek het, was vir hulle ‘n vingerwysing van God.
Soos D.J. Opperman die verteller in Joernaal van Jorik laat sê: “En soos jy weet, my seun, die tou was vrot/ waaraan die vier opstandiges moes hang;/ party sê dis toeval, /maar ons sê dis God.”
Cuyler het gesê dat hy hul gesigte nooit sou vergeet nie. Hy het egter geen mag gehad om die vonnis te versag nie en die ongelukkiges is weer opgehang.
Helde was hierdie rebelle nie; hul eie volksgenote sou die meeste gely het onder ‘n roekelose opstand. Maar die onvergeetlike teregstelling het van hulle martelaars help maak. Langenhoven wat hulle verkeerdelik idealiseer (“Op Slagtersnek staan ‘n ereboog”), het ook geskryf: “Déur die spelonk, deur die bloed van ‘n dwaas, loop die pad van Suid-Afrika.”
Spartaanse toekoms wag vir Griekeland
{jathumbnail off}
Die Lama Deli
{jathumbnail off}
Wapen van massavernietiging
{jathumbnail off}
Gesondheidsorg
{jathumbnail off}
‘n Bekende?
{jathumbnail off}
Herrie se kerrie: Plaasskole
Dis ‘n deurmekaarspul met plaasskole in die Vrystaat, en dit lyk nie vir Herrie iemand weet mooi nie. By die plaasskool by oom Wimmie het die amptenary oor die vakansie ‘n brief kom wys die skool gaan sluit, en die werker moes inderhaas plan maak met hul kinders.
Toe daag die “tietsjas” in elk geval op maar nie die kinders nie. Want die skool is mos gesluit. Herrie weet al ‘n paar jaar lank die Vrystaatse provinsiale regering wil die plaasskole sluit en met ‘n koshuisstelsel vervang. Herrie geen nou reeds ‘n brief: Nie binne ‘n honderd jaar nie.
Maar Herrie is nie baie verbaas dat die goewerment plan probeer maak nie, want bykans tagtig persent van die Vrystaat se ongeveer 2 000 skole is plaasskole, en die grootste gros van hulle is weer eenman, of “one tiechah”-skole. Dis ‘n reuse uitrol om op dié manier skole binne trefafstand van die plaaswerkers se kinders te kry, en selfs soos dit is, moet baie van hierdie kinders steeds lang afstande aflê. Plejk-plek is busvervoer tot die geld opraak, en plek-plek is fietse uitgedeel tot hulle gebreek of gesteel is.
Tot op ‘n dag, dan moet hulle groot skool toe om ‘n matriek te gaan probeer verwerf, en hier lol dit weer.
Privaat loseer het nog op ‘n manier gewerk toe boere ‘n groot del van hul werkers se lone in natura betaal het, d.w.s. meel, melk, vleis en weidingsregte vir beeste, en vele meer. Van die rantsoene is na familie in die dorpe en stede waar die kinders geloseer het. Van die beeste op plase was eintlik die familie se beeste. Stedelinge se beeste, het dr. Andries Lategan (intussen saliger) van die Stedelike Stigting al jare gelede bevind, loop op plase in ‘n radius van tot 300 kilometer om die stad of dorp). Maar toe kom minimum kontantlone, en skielik is dit wat die plaaswerkers vir hul familie in die dorp kon bied, veel minder.
Maar selfs voorheen was sommige van die plaaswerkerskinders by hul stedelike verblyf gruwelik uitgebuit, en moes soos slawe werk, en soms selfs prostitusiewerk doen.
En heelwat van hierdie kinders het dit gemaak, en sit nou in die Wetgewer of in hoë poste. Nie almal se herinneringe is nostalgies van aard nie.
Herrie dink darem nie oom Neelsie is reg wat meen die hele ding is deel van ‘n meesterlike matriek-strategie nie. Oom Neelsie reken die regering het nou al alles geprobeer om die matriek-slaagsyfer beter te kry, soos om die slaagvereistes minder te maak, en die standaarde te verlaag. Nou is die regering uit alle opsies behalwe om te keer dat leerlinge tot in Matriek vorder. Is daar niemand in matriek nie, dan druip niemand immers nie.
Dis ‘n taai toffie. Baie van die ouer Afrikaners is ook met gelapte broek, griffies en leie, plaasbrood met vet gesmeer en meester se lat deur plaasskole. Van die slimmes het sommer al kleintyd meer by die oues opgelet en standerds gespring. Oom Blackie Swart het so jonk in Matriek beland, hy moes eers ‘n jaar of wat uitsit voor hy oud genoeg was om universiteit toe te gaan. Wyle Heine Toerien het op 19 al ‘n meestersgraad in Grieks gehad, maar dis ‘n verhaal op sy eie.
Plaasskole, dit weet Herrie, vereis baie groot toewyding van kind en onderwyser. Baie groot. Maar as die vrugte van sukses gepluk word is dit baie soet.
Iran gaan uranium na 20% verryk
{jathumbnail off}
Gedienstige generaals
{jathumbnail off}
‘n Slakkepas
{jathumbnail off}
Poligame politiek
{jathumbnail off}
Die Plaas
Die plaas is stil
Nog grond deurdrenk
met Afrikaner bloed
Die windpomp draai stom
stille getuienis van hul laaste groet
klein lyfie in koerant toe gedraai
Mamma se kind is dood gebrand
Vergrype wat geen haan na kraai
Grynsend die swart die swart
Redeloos smalend het hulle die mag
Kyk na jou dogter jou wit moer!
Kyk hoe maak ek haar my hoer!
O jong vrou wat aan die lewe klou
Gestroop van jou onskuld sterf jy in rou
Twee liggame bymekaar gelaat
Moeder en Vader in die dood verlaat
Die plaas is stil,nog grond verdrink
In die bloed van ‘n Afrikaner kind.
– Annelie Nieuwenhuis