Vyf eeue oue kremetartbome wat uit die Waterberg verwyder en vir uitvoer na Georgië bestem was, kry nou ‘n tweede kans op oorlewing. Die voorval het tot strafregtelike stappe gelei en ernstige vrae oor die beskerming van Suid-Afrika se natuurerfenis laat ontstaan.
Vyf beskermde kremetartbome (Adansonia digitata) wat na bewering sonder die nodige permitte in Limpopo uitgegrawe en na Durban vervoer is, word nou na die Timbavati-natuurreservaat verskuif om daar hervestig te word.
Die bome, wat na raming tussen 200 en 300 jaar oud is, was oorspronklik bestem vir Georgië, ‘n land aan die Swart See. Hulle is egter deur die Departement van Bosbou, Visserye en die Omgewing onderskep nadat die nodige lisensies vir hul verwydering, vervoer en uitvoer nie voorgelê kon word nie.
Volgens die departement is die bome in die Lephalale-omgewing van die Waterberg uitgegrawe. Hulle het daarna maande lank op hul sye by ‘n vragonderneming in Durban gelê, met hul wortels en takke afgesny.
Strafsaak teen uitvoerder
Die saak het nou ook ‘n strafregtelike dimensie.
Die Pretoria-gebaseerde landskapsonderneming Divine Landscapes en sy eienaar, Corné Maré, word met die voorval verbind. Maré het reeds in September in die Durbanse landdroshof verskyn. Die saak is tot Januarie 2027 uitgestel vir verdere ondersoek.
Die onderneming se aansoek om die nodige lisensie is aan die einde van Julie geweier. ‘n Daaropvolgende appèl is op 27 Oktober van die hand gewys.
Maré ontken dat die bome onregmatig bekom is. Volgens sy regsverteenwoordigers is hulle met die toestemming van die onderskeie grondeienaars uit privaat tuine verwyder. Die onderneming voer aan dat die doel was om die bome vir ‘n landskapsprojek te hervestig en nie om hulle te vernietig nie.
Die toestemming van ‘n grondeienaar vervang egter nie noodwendig die statutêre permitte wat vir die hantering van beskermde bome vereis word nie.
Suid-Afrikaanse kremetartbome geniet wetlike beskerming
Kragtens artikel 15 van die Nasionale Boswet 84 van 1998 mag beskermde bome nie sonder die vereiste lisensie uitgegrawe, beskadig, verwyder, vervoer, verkoop of uitgevoer word nie.
‘n Oortreding kan by skuldigbevinding tot ‘n boete, gevangenisstraf van hoogstens drie jaar, of albei lei.
Die voorval laat ook vrae ontstaan oor hoe vyf reusebome oor honderde kilometers van Limpopo na Durban vervoer kon word sonder dat die owerhede vroeër ingegryp het.
Die DA in Limpopo het reeds aangekondig dat hy antwoorde van die provinsiale omgewingsowerhede gaan eis.
Georgiese miljardêr se boomversameling
Die beoogde bestemming van die bome gee die saak ‘n buitengewone internasionale dimensie.
Die voormalige Georgiese eerste minister en miljardêr Bidzina Ivanisjwili het ‘n bekende versameling reusebome by die Shekvetili-dendrologiese park aan die Swart See gevestig.
Volgens internasionale beriggewing is agt kremetartbome vroeër uit Kenia na dié park vervoer. Al agt het later gevrek.
Hoewel daar bespiegeling bestaan oor ‘n moontlike verband tussen die Suid-Afrikaanse bome en Ivanisjwili se park, is die identiteit van die beoogde koper nie amptelik bevestig nie.
Wedloop om die bome te red
Die onmiddellike uitdaging is nou om die vyf bome aan die lewe te hou.
Kremetartbome is besonder gehard en kan groot hoeveelhede water in hul dik stamme berg. Tog is die verwydering van hul wortelstelsels en langdurige blootstelling aan hitte uiters traumaties.
Die bekende kremetartnavorser dr. Sarah Venter en ander natuurbewaarders is by die reddingspoging betrokke.
Die Timbavati-natuurreservaat het aangebied om die bome te hervestig, terwyl private ondersteuners met die aansienlike vervoerkoste help.
Dat die bome ondanks hul beproewing reeds nuwe blare en blomknoppe gevorm het, bied hoop dat hulle kan oorleef.
Die saak vestig opnuut die aandag op die kommersiële handel in Suid-Afrika se inheemse bome en die vraag of bestaande wetgewing doeltreffend genoeg toegepas word om hierdie unieke natuurerfenis te beskerm.
