Gauteng se gesondheidsdepartement skuld verskaffers sowat R3,6 miljard, terwyl pasiënte by staatshospitale en klinieke toenemend sukkel om noodsaaklike medisyne te bekom. Sommige pasiënte word glo huis toe gestuur sonder hul voorgeskrewe behandeling.
Die voortslepende finansiële krisis in Gauteng se openbare gesondheidstelsel het opnuut onder die soeklig gekom nadat besonderhede bekend geword het van medisyne- en voorraadtekorte wat hospitale en klinieke in die provinsie raak.
Volgens ‘n berig wat Donderdag, 19 November, in The Citizen verskyn het, het verskeie pasiënte nie hul voorgeskrewe medisyne ontvang nie. Ander moes noodgedwonge private apteke nader, hoewel baie gebruikers van die openbare gesondheidstelsel dit nie kan bekostig nie.
Die departement se agterstallige betalings aan verskaffers beloop ongeveer R3,6 miljard. Die bedrag was reeds in September bekend, maar die jongste beriggewing plaas die klem op die gevolge daarvan vir pasiënte.
Noodsaaklike voorrade word teruggehou
Madeleine Hicklin, die DA se woordvoerder oor gesondheid in Gauteng, sê verskeie verskaffers het medisyne en dienste teruggehou omdat hulle nie betaal is nie.
Sy verwys onder meer na ‘n verskaffer wat die lewering van natriumbikarbonaat aan die Chris Hani Baragwanath-akademiese hospitaal gestaak het totdat ‘n gedeelte van die uitstaande rekening betaal is.
Die middel word onder meer gebruik tydens deurlopende dialise van pasiënte in intensiewesorgeenhede.
Volgens Hicklin was vloeibare stikstof, wat vir sekere behandelings van velkanker gebruik word, ook maande lank nie beskikbaar nie.
Hierdie voorbeelde illustreer hoe finansiële probleme direk in probleme met pasiëntsorg kan ontaard.
Beloftes om verskaffers te betaal
Gauteng se premier, Panyaza Lesufi, en die provinsiale finansiële owerhede het vroeër vanjaar onderneem om die agterstallige rekeninge van diensverskaffers te vereffen.
Die skuldkrisis het egter voortgeduur.
Volgens vroeëre beriggewing het die gesondheidsdepartement gedurende die eerste kwartaal van die boekjaar 2026/27 slegs 43 persent van sy fakture binne 30 dae betaal.
Die voortdurende wanbetaling plaas nie net hospitale onder druk nie, maar kan ook die voortbestaan van kleiner ondernemings bedreig wat van staatskontrakte afhanklik is.
Departement wys op ander oorsake
Die departement het reeds op 7 Oktober erken dat sekere medisyne nie geredelik beskikbaar was nie.
Hy skryf die tekorte onder meer toe aan veranderinge in medisynekontrakte, vertragings by verskaffers en breër probleme in die voorsieningsketting.
Volgens die departement beteken ‘n tekort aan ‘n bepaalde handelsmerk nie noodwendig dat daar geen alternatiewe behandeling beskikbaar is nie. Pasiënte kan soms dieselfde medisyne van ‘n ander goedgekeurde vervaardiger ontvang.
Die provinsiale LUR vir gesondheid, Faith Mazibuko, het ook aangedui dat alternatiewe medisyne verskaf word waar moontlik.
Pasiënte se ervarings, soos in die jongste beriggewing beskryf, dui egter daarop dat dié maatreëls nie oral voldoende is nie.
Eise om ondersoek
Die DA het reeds op 28 Oktober ‘n aansoek ingevolge die Wet op die Bevordering van Toegang tot Inligting ingedien om besonderhede oor medisynevoorraad tussen April en Oktober 2026 te bekom.
Die opposisie eis groter deursigtigheid oor die omvang van die tekorte en die departement se betalings aan verskaffers.
Die krisis laat ook ‘n wyer vraag ontstaan: hoe kan ‘n provinsiale gesondheidstelsel betroubare behandeling aan miljoene inwoners bied wanneer verskaffers nie betyds betaal word nie?
Vir pasiënte wat van staatsklinieke en -hospitale afhanklik is, is die gevolge van hierdie finansiële probleme reeds veel meer as bloot syfers op ‘n balansstaat.
Bronne: The Citizen (19 November 2026), Newsday (November 2026) en Daily Investor (4 September 2026).
