Enkele jare gelede het ek en ’n klompie Praaglede ’n Roelf Meyer-partytjie bederf deur ’n aantal skerp vrae te vra tydens ’n toespraak van die Groot Uitverkoper aan die Potchefstroomse Universiteit. Wat my dié aand opgeval het – en ek meen ek het dit ook gesê – is dat Roelf Meyer verslaaf is aan Amerikaanse clichés. Trouens, sy Afrikaans is deurspek met sulke woorde. Dis asof die man iewers in ’n laboratorium geprogrammeer is met die korporatiewe jargon van Dilbert.In suiwer juridiese terme het Meyer hoogverraad gepleeg deur op ’n kritieke stadium van die destydse onderhandelings oor te loop na die ANC toe. Vandag is hy wel ANC-lid. Vir seker is hy ook maar dom, soos die meeste lede van De Klerk se kabinet.
Maar die man se afhanklikheid van gemeenplase verraai sy intelllek – of gebrek daaraan. Terwyl hy destyds op Potchefstroom soos die “Bose Menslikehulpbronnedirekteur” in Dilbert geklink het, kom sy jongste resitasie aan die Vrystaatse Universiteit neer op die robotagtige herhaling van ANC-slagspreuke soos: “Transformasie moet versnel word.” Of: “Suid-Afrika het ’n Grondwet wat seker een van die modernste en mees liberale ter wêreld is. En: “Transformasie is ’n proses. ’n Voortdurende proses.”
Toevallig lees ek die jongste gepiep van Robot Roelf wat uit die ANC-liegfabriek ontsnap het ná ek ’n insiggewende artikel deur die taalkundige Jaco Alant op Litnet raakgeloop het. Alant spreek hom juis uit teen die manier waarop politieke korrekheid besig is om Afrikaans te vernietig. Ons praat en dink deesdae in vertaalde PK-Engels met terme soos “bemagtiging”, “voorheen benadeeldes”, “leerders”, “assesseerders”, “regstellende aksie”, “transformasie” en ander gedrogte wat ons denke inperk tot dié van die varke op George Orwell se plaas.
Alant gaan haal sy argument by die Franse filosowe van die sestiger- en sewentigerjare soos Foucault en Deleuze wat aangetoon het dat deur mense se taal te beheer, beheer jy insgelyks hul denke. Hulle het daarna verwys as die “diskoers”. In aansluiting hierby, meen Alant dat “magsverhoudinge… setel nie soseer in die ‘werklikheid’ nie (soos in die konkrete uitoefening van mag in die ekonomie en die politiek), maar in die manier waarop ons oor die werklikheid praat. Of eintlik: oor die werklikheid redeneer, wat behels hoe ons ons kennis van daardie werklikheid – juis dan veral dinge soos die politiek en die ekonomie, maar ook ander gebiede soos gesondheid, seksualiteit, die onderwys, ens – organiseer en gestalte gee deur middel van taal. Kortom, ons diskoers oor dinge.”
Destyds toe die Berlynse muur nog staande was, het Duitse taalkundiges insgelyks gewys op die groot verskille wat in die taal voorgekom het wat weerskante van die muur gepraat en geskryf is. Veral in Oos-Duitsland is die ganse realiteit vanuit ’n Marxistiese hoek beskou en ingeklee. Soos Jaco Alant dan ook geslaagd argumenteer, is PK-Engels besig om Afrikaans geheel en al te koloniseer en kan ons nie meer anders oor die politiek praat of dink as met die stelletjie gemeenplase waarmee die SABC en ANC Today ons gedurig breinspoel nie.
Iewers het Dirk Opperman mos ’n gedig oor “Man met flits geskryf” waarin hy praat van “In die klein wit kol / van my wete stol / bruin en skerp ’n klip / soos ’n bok wat skrik, / staan, vinnig weghol / uit die klein wit kol.”
Ek is bevrees dat mense soos Roelf Meyer en almal wat in PK-Engels verval het, soos daardie man is wat in die duister ronddwaal met slegs die klein wit kolletjie van hul beperkte en ingeperkte bewussyn wat nog vir die werklikheid rondom hulle vatbaar is. Die moord, onreg en verwoesting wat die huidige orde gebring het, word nie net deur Robot Roelf en se mede-“napraters, rugkrappers en gatkruipers” (soos Jaco Alant na hulle verwys) verswyg nie, dit gaan geheel en al by hulle verby.
Aan die ander kant moet ons erken dat die hele regse beweging in Afrikaans tot dusver gefaal het, juis omdat die verteenwoordigers daarvan nie skeppend genoeg met hul eie taal kon omgaan nie. In die proses het Afrikaans die knie gebuig voor PK-Engels en het ons, sowel taalkundig as polities, in ’n totalitêre doodloopstraat beland.
Iemand wat by al sy hebbelikhede en gebrek aan politieke konsekwentheid dikwels, nogal skeppende politieke terme in Afrikaans kon bedink, is die digter Breyten Breytenbach. Soos hy, behoort ons woorde soos “kripvreter”, “kruiper”, “Boereverneuker” as deel van ons politieke woordeskat te beskou. Iets wat Jaco Alant ook voorstel, is dat ons alle vertaalde PK-terme moet laat vaar en die ou Afrikaanse woorde moet terugbring, al val hulle bietjie kras op die oor.
Nie net moet ons onsself van figure soos Robot Roelf en sy trawante uit die ou Broederbond bevry, verkieslik deur hulle teen ’n muur te sit en dood te skiet nie, maar ons moet ook Afrikaans begin suiwer van die vertaalde Engelse uitskot wat die afgelope tien jaar ons vermoë om oor die politiek te praat en te dink belemmer het.
Woorde soos “bemagtiging”, “uitkoms”, “nierassig”, “versoening”, “nasiebou” en dergelike meer moet eintlik as die nuwe vloekwoorde gesien word. As iemand hulle in jou geselskap gebruik, vra die persoon beleefd om dadelik sy verskoning aan te teken. Indien hy weier, móér hom sommer net daar!