Ek weet hierdie onderwerp is seker om omstrede te wees. Laat ek dit dus van die begin af duidelik maak dat hierdie nie ‘n aanval op enige iemand se geloofsoortuigings is nie. Dit is eerder ‘n poging om sin te probeer maak van ‘n historiese verskynsel wat steeds telkens kop uitsteek, naamlik die uiterste vyandigheid van Engelse (en spesifiek Anglikaanse) Christene teenoor Boere en Afrikaners.
My aandag is ook opnuut gevestig op die verdagte motiewe van Engelse Christene deur ‘n berig op die Praagwerf wat melding maak van ‘n hedendaagse Engelse Christen, Colin Dredge, wat hom beywer vir die behoud van plakkershutte tussen die woonhuise van ‘n woongebied in Pretoria-Oos. Hy tree dus lynreg teen die belange van die grootliks-Afrikaanse inwoners van die gebied op, en gebruik sy Engelse Christenskap as ‘n dekmantel daarvoor, soos soveel keer in die geskiedenis gebeur het.
Onder die vorige bedeling is blankes dikwels attent gemaak op die bedreiging wat kommunisme sou inhou, die Rooi Gevaar. Omdat die Nasionale Party, waarskynlik ter wille van versoening tussen blankes, nie spanning tussen Afrikaner en Engelsman wou aanwakker nie, was die kwaadaardige invloed van die Engelse kerke, en veral die Anglikaanse kerk, egter dikwels verswyg. Die ironie is egter dat die Engelse kerk reeds vóór Das Kapital ‘n soort rewolusionêre, sosialistiese boodskap gepredik het aan die inheemse bevolkings van Afrika, en hulle aangemoedig het om te rebelleer teen die “onderdrukker”. Die onderdrukker was sonder uitsondering nie die Engelse self nie, maar die Hollanders, Boere, Afrikaners of enige iemand wat Britse imperialisme teengestaan het. Rewolusie en rebellie is uiteraard geen vreemde konsep vir die Anglikaanse kerk nie, gegewe dat Hendrik die Agtste die kerk juis gestig het in rebellie teen die Pous nádat laasgenoemde nie ‘n egskeiding aan die koning wou toestaan nie.
Marx het met voortgesette ironie Das Kapital in Londen geskryf, dieselfde stad waaruit sendelinge na Afrika afgevaardig is om ‘n baie soortgelyke boodskap as Marx s’n aan die swart bevolking oor te dra. Vir Marx was daar ‘n klassestryd teen die kapitalistiese klas, waaruit die gepeupel as oorwinnaar sou herrys. Vir die Anglikane was daar ‘n soortgelyke stryd, met swartes as die gepeupel en Afrikaners of Boere as die surrogate vir kapitaliste wat omvergewerp moes word. Die Engelse sendeling het egter ‘n verskuilde motief gehad. Sy ware doel was die bevordering van Engeland se imperialistiese ambisies en later, toe die empaaier vernietig is, ‘n veldtog teen die Engelse se historiese vyande. Die swart gepeupel was slegs huursoldate in hierdie veldtog. Was ons almal wat onder die vorige bedeling grootgeword het, verkeerdelik met Marx en Lenin bang gemaak, terwyl die ware vyand in werklikheid die pers of wit kleed van ‘n Anglikaanse priester gedra het?
Die Engelse sendeling se wapen in die negentiende en twintigste eeue was die mobilisering en radikalisering van die swart massa teen die “verdrukker”. Vergelyk dit met die taktieke suksesvol in Viëtnam en Owamboland deur Marxistiese insurgente toegepas. Die Ooskaap was veral ‘n vrugbare teelaarde vir swart radikalisme, tot ‘n groot mate geïnspireer en aangeblaas deur Engelse sendelinge. Sendingstasies soos Lovedale was instrumenteel daarin om swartes se koppe te draai in die rigting van anti-Afrikaner radikalisme. Wie het hieragter gesit, wie het Lovedale gestig en wie was Lovedale se personeel? Die Engelse sendeling, natuurlik. Die Ooskaap was relatief naby aan die Kaapkolonie, bevolk deur maklik-beïnvloedbare primitiewes, en dus ‘n vrugbare teelaarde vir die kankeragtige invloed van Engelse sendelinge. Tot baie onlangs was die radikale invloed van Engelse sendingwerk in die Ooskaap nog duidelik. Vóór 1990 was die Universiteit van Fort Hare byvoorbeeld ‘n nes van ANC-agitasie.
Laat ons eerlik wees: die Xhosas is nie ‘n stam wat bekend is vir sy denkvermoë of leierseienskappe nie. Vandag is die Ooskaap een van die armste en mees chaotiese provinsies in die land, as gevolg van Xhosas se volslae onvermoë om hul eie streek te bestuur. In die negentiende eeu het Xhosas ‘n soort volksselfmoord gepleeg nádat ‘n profetes aanbeveel het dat hulle al hul beeste moes slag. Die meeste van die ANC regime se leierskorps is Xhosas. Sou die Xhosas vandag op eie stoom in hul dominante posisie gewees het, sonder die kwaadwillige invloed van die Engelse sendeling? Ek twyfel baie sterk.
Nog ‘n Britse kolonie, die provinsie van Natal, was ook erg geradikaliseer deur die invloed van Engelse Christene. Biskop Colenso het dit reeds in die 1850’s gestel dat Christenskap slegs geldig sou wees as dit die Zoeloes se kultuur kon beskerm teen die “bose” invloede van Westerlinge. (Vervang gerus “Boere” vir “Westerlinge” in bostaande sin.) Hy was ‘n pionier in die bevrydingsteologie. Colenso het uiteindelik ‘n soort sinkretisme voorgestaan, waarvolgens die Christenskap teen wil en dank gekombineer moes word met stamgelowe en voorvaderaanbidding. So radikaal het Colenso se sinkretisme uiteindelik geword dat hy sy Zoeloe volgelinge nie wou toelaat om Christus as deel van die Drie-eenheid te aanbid nie.
Ook in die twintigste eeu, veral nadat die Afrikaner mag oorgeneem het in Suid-Afrika, was die Engelse Christene weer voor in die koor van onrusstokers en agitators teen Afrikaners. In die 1950’s het die pedofiel-priester, Trevor Huddleston, sy uitheemse mengsel van goedkoop Engelse sosialisme vir die massas gemeng met irrasionele Afrikanerhaat in die strate van Johannesburg kom verkondig, alles natuurlik toegewikkel in twyfelagtige teologie. Hy het deelgeneem aan rasse-onluste in onder andere Sophiatown en was betrokke by die Sharpeville-skietery.
Huddleston se ideologiese erfgenaam was aartsbiskop Desmond Tutu van die Anglikaanse kerk, ‘n voorbok in die veldtog om Suid-Afrika onregeerbaar te maak. Tutu het eerstens lyding onder sy mede-swartes veroorsaak deur te agiteer vir sanksies, maar later hoogheilig in oordeel teen Afrikaners gesit by die Waarheids- en Versoeningskommissie. Dít terwyl die lieflinge van die Engelse Christenskap, die ANC se lafhartige terreursaaiers en hul marionetmeesters, grootliks skotvry daarvan afgekom het. Een van die ander voorbokke in dieselfde heksejag op Afrikaners was die Metodis Dr Charles Villa-Vicencio, ook ‘n Engelssprekende teoloog. Hy het onlangs baie te sê gehad oor hoe ligtelik Vlok van sy misdaad sou afgekom het.
Die Engelse Christenskap kan beskou word as een van die mees suksesvolle sosialistiese en rewolusionêre bewegings in die onlangse geskiedenis. Dit het nie net vóór Marx reeds ‘n soort sosialisme en bevrydingsteologie begin predik nie, maar ook die val van die kommunisme oorleef. Vandag sterf die Anglikaanse kerk egter in Engeland. Al hoe minder mense gaan kerk toe in Engeland. Kerkgeboue in Engeland word in woonhuise of kantoorblokke omskep. Die Anglikaanse kerk se groot groei en mees dinamiese gemeentes is egter vandag in Afrika, en in daardie opsig het die agitators van die agttiende en negentiende eeue goeie toekomsvisie getoon. Miljoene Nigeriërs is vandag Anglikane. Die volgende aartsbiskop van Canterbury kan heel moontlik ‘n swart Afrikaan wees, ene John Tucker Mugabi(!) Sentamu, die huidige aartsbiskop van York.
Waar die Marxisme misluk het – daar is buiten Suid-Afrika nie veel openlik-kommunistiese lande oor op die kontinent nie – het die Anglikaanse kerk groot sukses in Afrika behaal, ook ten koste van sy ou vyand, die Afrikaner.