Byna die helfte van die matrieks het dit nie gemaak nie, terwyl ‘n aantal so goed presteer het dat daar min twyfel kan wees dat die standaard nie so onmoontlik hoog was nie.
Elke jaar word die ontleedmes ingespan, en elke jaar word sekere probleme aan die lig gebring:
– onderwysers wat laat, of glad nie opdaag nie
– Vergaderings wat, dikwels deur Sadou gereël, in klastyd plaasvind en nie daarna nie.
– Kinders wat drie tot vier uur per dag onderrig ontvang, in plaas van sewe ure.
Hierdie probleme behoort betreklik maklik opgelos te kan word. Kort-kort word gelees van ‘n LUR of premier wat ‘n onaangekondigde besoek aan skole bring, en die hekke stiptelik op die skool se aanvangstyd sluit om sodoende die leerders wat laatkom uit te vang. Benewens leerder word egter ook onderwysers en selfs skoolhoofde ook gereeld uitgevang.
Dit beteken die uitvangery vind nie gereeld genoeg plaas nie, en dat daar nie streng genoeg teen oortreders opgetree word nie. Punt.
Ander probleme is moeiliker om op te los, soos die feit dat heelwat leerders nie saans by elektriese lig kan studeer nie. Tog word gereeld aankondigings gedoen hoe gevorder word met die installering van elektrisiteit en selfs die voorsiening van ‘n sekere hoeveelheid gratis krag. Iewers iets verkeerd as dit nie in verbeterde matriekuitslae neerslag vind nie.
Die boodskap wat leerders kry, is dalk ook nie bevorderlik nie. Toe die opvoedkundige, Sol Plaatjie die sekretaris-generaal van die ANC was, was geleerdheid vir leierskap hoog aangeslaan. Toe die regering jare later ‘n standbeeld van Plaatjie wou onthul, het die familie vasgeskop omdat die standbeeld hom met ‘n swartmag-saluut uitbeeld. Die familie het hom glad nie daarmee geassosieer nie.
Nou beskik die ANC-jeughliga oor ‘n president wat presies die teenoorgestelde is. Sy akademiese prestasie is allermins iets om op trots te wees. Julius Malema se irrasionele optrede moet vergewe word aangesien hy bloot ‘n nuwe generasie vergestalt, word aangevoer.
Die land se president self het bykans geen formele skoolopleiding nie.
Winnie Madikezela-Mandele, kriminele rekord vir bedrog ten spyt, keer terug na die parlement en steeds lyk dit op beeldmateriaal asof sy kort-kort kompulsief die swartmagsaluut maak.
Die uitdagings wat die wêreld, en dus ook Suid-Afrika aan mense bied is egter ligjare verwyder van politieke retoriek, skeefgetrekte persepsies en presidente met tekkies by ‘n vyfde huwelik.
Daar is plek vir kultuur, maar geen kultuur ter wat ‘n positiewe bydrae kon maak is deur afbrekende elemente beheers nie. Kultuurontwikkeling behels juis die behoud van die goeie en aangevul deur dit wat dit verryk.
‘n Onoordeelkundige byvoeging lei tot ‘n karikatuur-variasie van die kultuur wat veronderstel is om in stand gehou te word, soos tekkies by ‘n tradisionele troue.
Kulture in transito stel hulself ook dikwels bloot aan anti-kultuurelemente, soos dwelmgebruik in westerse samelewings.
Die wêreld waarbinne ons leef stel egter sekere basiese vereistes – naamlik dat elkeen sy brood in die sweet van sy aanskyn sal verdien. Dit behels harde werk – hetsy as leerkrag of as leerder, die handhawing van werksetiek en leeretiek, eerbaarheid en pligsgetrouheid.
Vroeg elke nuwe jaar word wyle pres. Jan Brand van die Vrystaat gereeld aangehaal: “Alles sal regkom as elkeen sy plig doen.”
Aan die einde van die jaar wanneer teleurstellings getel word of die matriekuitslae ontleed word, word die wiel herontwerp. Iewers het iemand nie sy of haar plig gedoen nie. Die minister van Basiese Onderwys moet kennis neem: Daar is nie ‘n kortpad na beter matriekuitslae nie. Vra maar die mense in Mpumalanga wat so vraestelle lek.