Rusland, Turkye en Suid-Afrika het uiterste verontwaardiging uitgespreek Maandag oor onthullings dat Brittanje en die Verenigde State van Amerika op buitelandse afgevaardigdes by G20-vergaderings in Londen in 2009 gespioeneer het.
Die Turkse regering het Brittanje se charge d’affaires ingeroep om ‘n koerantberig wat beweer dat Londen gespioeneer het, te verduidelik, het die Minister van Finansies Mehmet Simsek verklaar.
Moskou het intussen sy kommer uitgespreek oor die Amerikaanse spioene wat die destydse president Dmitri Medwedef se kommunikasie onderskep het terwyl hy in Brittanje was, en ‘n paar Russiese wetgewers het gewaarsku dat dit Amerikaans-Russiese bande kan benadeel.
Britse Eerste Minister David Cameron het gesê hy gaan nie kommentaar lewer op intelligensie aangeleenthede nie, maar die onthulllings is duidelik ‘n enorme verleentheid omdat hy tans as die gasheer vir G8-leiers by ‘n spitsberaad in Noord-Ierland optree.
Die onthullings is gegrond op die dokumente wat uitgelek is deur die voormalige Amerikaanse spioen Edward Snowden, wat reeds die woede van Washington ontketen het verlede week omdat hy die sluier gelig het op ‘n massiewe Amerikaanse internetspioenasiestelsel.
Volgens The Guardian koerant, het Brittanje se GCHQ elektroniese meeluistering gebruik met “grondverskuiwende intelligensie-vermoëns” om kommunikasie te monitor by twee G20-vergaderings in April en September 2009.
Afgevaardigdes is na bewering om die bos gelei in die gebruik van spesiaal voorbereide Internetkafees wat Britse spioene in staat gestel het te om e-pos en telefoonoproepe deur BlackBerry toestelle te onderskep en te monitor .
GCHQ het ook geweet wanneer afgevaardigdes in kontak met mekaar is en die agentskap het sekere amptenare, insluitend die minister van finansies van die NAVO-bondgenoot Turkye, geteiken.
Ankara het met woede gereageer, en die Britse ambassadeur asook die adjunk-hoof van die sending ingeroep om ‘n verduideliking te eis, het ‘n diplomaat van buitelandse aangeleenthede gesê.
Vroeër het die ministerie gesê dat indien die verslag waar is, “so ‘n optrede deur ‘n bondgenootland onaanvaarbaar is.”
“Dit sal ‘n skande in terme van die verhouding tussen die twee lande wees indien enige waarheid in die bewerings steek,” het hy gesê.
Die Britse minister van die Foreign Office het bevestig dat die adjunk-hoof van hulle missie Turkye se direkteur-generaal ontmoet het vir intelligensie en sekuriteit by die ministerie van buitelandse sake in Ankara, maar het geen besonderhede gegee nie.
Amptenare na Noord-Ierland wat saam met die Russiese president Vladimir Poetin reis, het intussen hulle kommer uitgespreek oor bewerings dat Amerikaanse agente op sy voorganger gespioeneer het, terwyl hy in Londen was.
“As ‘n land wat stappe doen om sy eie inligting te beskerm, is ons bekommerd,” sê Rusland se G8-onderhandelaar Alexei Kvasov.
Die reaksie in Moskou was minder diplomaties.
“Dit is ‘n skande!” het Alexei Pushkov, die hoof van die laerhuis van die parlement se buitelandse sake komitee op Twitter uitgevaar.
Senator Igor Morozov, ‘n lid van die internasionale sakekomitee van die boonste huis van die parlement, het gesê dit sal bande met Washington bemoeilik.
“In hierdie situasie hoe kan ons die huidige aankondiging van die Amerikaanse president Barack Obama vertrou, wat ‘n gesprek oor ‘n nuwe ‘herstel’ [van verhoudinge] vra?” het hy aan die RIA Novosti-nuusagentskap gesê.
Cameron het vroeër aan Sky News gesê: “Ons het nog nooit kommentaar gelewer oor veiligheid- of intelligensiekwessies nie, en ek sal nie nou begin nie.”
Die Guardian het gesê dat Suid-Afrikaanse rekenaars is ook uitgesonder vir spesiale aandag, waarna die regering gewaarsku het teen die misbruik van privaatheid en “basiese menseregte”.
“Ons het vaste, sterk en hartlike verhoudings met die Verenigde Koninkryk en wil ‘n beroep op hul regering doen om hierdie saak deeglik te ondersoek met die oog op ‘n sterk en sigbare optrede teen enige oortreders,” het die departement van internasionale betrekkinge en samewerking gesê.
Die uitgelek dokumente dui daarop dat die spioenasie op G20-afgevaardigdes van ‘n senior vlak binne die regering van Brittanje se destydse eerste minister, Gordon Brown gekom het.
‘n Inligtingsessiedokument voorberei vir GCHQ se direkteur Iain Lobban, van 9 Januarie 2009, lui dat die agentskap se opdrag was “om te verseker dat intelligensie van Haar Majesteit se regering die gewenste uitkomste vir die presidentskap van die G20 het en kliënte op die regte tyd bereik asook in ‘n vorm wat dit moontlik maak vir hulle om ten volle daarvan gebruik te maak “.
Snowden, wat tans in wegkruip in Hong Kong, het belowe om enige poging deur die Verenigde State van Amerika hom uit te lewer, te beveg.
In ‘n lewendige vraag-en-antwoord-sessie op The Guardian se webtuiste Maandag, het hy gesê daar is meer onthullings om te kom oor die Amerikaanse National Security Agency se toegang tot die internetdata.