Die nuusmedia se tipering van geweld wat deur ontevrede plaaswerkers as steunwerwing aangewend word vir ‘n styging in die minimumloon tot R150 ‘n dag, is nie meer voldoende om die onrus in die Kaap te verduidelik nie. Donderdag, is groot druk in die gebied van die Overberg, van spesifiek Swellendam, ondervind waar die kwessies heeltemal verskil van De Doorns.
In Swellendam is bande aan die brand gesteek, rotse gegooi en winkels geplunder. Swellendam se munisipale sake kry nie aandag in die media buite die streek nie, maar dit blyk dat daar ‘n aaneenlopende sage onderliggend aan hierdie geweld is, met beskuldigings van korrupsie, wanadministrasie, en die onontkombare party-politiekery.
Tydens ‘n ondersoek deur die regering se Spesiale Ondersoekeenheid Eenheid is verskeie onreëlmatighede in die bedrywighede van die stadsraad geïdentifiseer waar “moontlike konflikte van belang en onregmatige sakebelange van nie minder nie as 61 lede van die personeel en die raad” te berde gebring is.
Tot en met Oktober, het die stadsraad bestaan uit vier DA-raadslede en vier ANC-raadslede, met die balans in die guns van die DA weens ‘n koalisie met ‘n eensame ACDP-raadslid. Die ANC beweer dat hulle die raad beheer omdat die ACDP-raadslid oorgeloop het na die ANC.
‘n Hofstryd het gevolg, want die DA beweer dat die ANC-beheer onwettig is en ‘n hele klomp geld is al uitgegee om die saak te besleg. Dinsdag, het die appèlhof beslis dat die DA wettige beheer oor die stadsraad behou weens ‘n tegniese punt. Verslae dui daarop dat die Swellendam-onrus begin het kort daarna as ‘n gevolg van ontevredenheid met die hofbesluit.
Verslaggewers wat Donderdagnag by die ingang van Railton, ‘n informele nedersetting in Swellendam was, is aangeval tydens die spanning wat tussen die polisie en betogers opgevlam het.
Betogers wag vir sonsondergang ten einde hul aktiwiteite te eskaleer, want in die duisternis is dit moeilik vir die polisie om individue te identifiseer. Die gemeenskap is woedend en voel dat die DA die munisipaliteit onregmatig gekaap het.
Swellendam was nie die enigste dorp wat Donderdag met oproer te kampe gehad het wat niks met plaaswerkers se protes te make gehad het nie. In die kusdorp van Gansbaai, het 300 mense, werkers by die Atlantiese perlemoenplaas, opgeruk in protes teen lae lone. Hierdie werkers eis na bewering dat hul salarisse verdubbel word.
Elders in die provinsie, ten spyte van die regering se ooreenkoms, het baie plaaswerkers voortgegaan om weg te bly van die werk. Die Food and Allied Workers Union (Fawu) het gesê dat plaaswerkers is bang om terug te keer uit vrees dat hulle geviktimiseer sal word. In De Doorns staak die meerderheid werkers steeds.
Terwyl rubberkoeëls mense kan doodmaak – soos Ficksburg se inwoner Andries Tatane – lyk dit toenemend waarskynlik dat die polisie wel lewendige ammunisie op die Wolseley-skare gebruik het. Die Cape Times berig dat ‘n inwoner van die dorp gesê het dat die polisie se rubberkoeëls opgeraak het en die oproermakers het begin klippe gooi wat die gebruik van lewendige ammunisie genoodsaak het.
‘n Bron by ‘n Ceres-hospitaal het bevestig dat ‘n totaal van vyf mense behandel is Woensdag wat deur lewendige ammunisie getref is, insluitende een wat geskiet is in die bekken. Die dokter het egter gesê hy dra geen kennis oor die omstandighede van Daniels se dood nie.
Die Ceres-dokter het gesê die atmosfeer in die dorp bly gespanne, met padversperrings, maar slegs een persoon is met protes-verwante beserings in die hospitaal opgeneem. Die meerderheid van die inwoners met wonde van oproerammunisie het gesê hulle het nie mediese hulp gesoek nie, aangesien hulle arrestasie vrees.
Zille sê dat haar grootste bekommernis is dat boere direk sal ingryp. Agri SA het intussen voorgestel dat boere direk met hul werkers oor lone onderhandel. Sy het aan die media gesê: “Dit is waarom ons permanent ‘n teenwoordigheid moet volhou, want dit sal help om wet en orde te herstel en om te verhoed dat mense die wet in eie hande neem.”
Of die teenwoordigheid van die SANW tot totale kalmte sal lei in ontstoke gemeenskappe is ‘n ope vraag. Dit mag die olie op die reeds brandende vuur word.