Sy het gesê die Cosatu het werkers geraadpleeg en daar is ooreengekom dat hulle Donderdag sal terugkeer om te werk en hulle moet hulself weerhou van geweld en vandalisme.
Die opskorting is op voorwaarde dat daar volgende Woensdag na die sektorale vasstelling vir landbou gekyk word deur die diensvoorwaardekommissie.
Dit beteken die R70 ‘n dag minimumloon vir plaaswerkers sal gekanselleer word en heronderhandel word.
Motshekga het verslaggewers in Kaapstad, namens van Mildred Oliphant, die minister, toegespreek. Oliphant is tans uit die land.
Druiweplukker in die Hexriviervallei staak nou al vir meer as ‘n week oor hul lone, en eis R150 ‘n dag.
Meeste verdien tussen R69 en R75 per dag, met R80 synde die hoogste en enigste aanbod van boere tot dusver.
Sestien stede in die provinsie is geraak deur die protesaksie en paaie is met brandende bande versper.
Die minister van Landbou Tina Joemat-Pettersson het die optrede beskryf as ‘n diensleweringstaking, en het gesê dat werkers in De Doorns, byvoorbeeld, staak vir behuising en basiese dienste.
Sy het diegene veroordeel wat gesê het die saak is suiwer politieke.
“Dit is nie ‘n politieke saak nie, maar ‘n inisiatief van die werkers self. Dit is inderdaad ‘n diensleweringstaking.”
Agri SA het Woensdag gesê dit is beslis ‘n politieke aangeleentheid.
“Dit is die ergste geweld wat ons ooit ervaar het … Vir seker is dit is kragte van buite. Dit is politiek,” het Agri SA Wes-Kaap se president Cornie Swart gesê.
“Mense word aangery deur busse en taxi’s. Dit is nie ‘n staking nie. Dit is ‘n totale politieke, opgeblaasde ding.”
Die departement van arbeid het hul meegevoel aan die familie van ‘n plaaswerker in Wolseley betuig wat Woensdagoggend geskiet is, en ‘n beroep vir ‘n einde aan die geweld deur werkers en viktimisasie deur boere gedoen.
Joemat-Pettersson het gesê haar sekuriteit en polisie eweknieë, Siyabonga Cwele en Nathi Mthethwa, sal “verder betrokke raak in die saak”.
“Om inligting te gee oor die gestorwenes sal baie lomp en onverantwoordelik wees,” het sy gesê.
Die Suid-Afrikaanse Nasionale Redakteursforum (Sanef) het gesê twee fotograwe is beseer, gedurende die protes.
“Vanoggend [Woensdag] is Mandla Mnyakama, ‘n fotograaf van die Daily Sun, na bewering deur die polisie gedurende die onrus naby Robertson in die Wes-Kaap geskiet in die rug met ‘n rubberkoeël,” het Sanef-voorsitter, Mondli Makhanya gesê.
Hy het gesê Mnyakama is nie beseer nie, maar sy primêre besorgdheid is die “behandeling” wat hy van die polisie ontvang het.
Die Burger-fotograaf Lulama Zenzile is beseer in dieselfde protes, net 20 meter (ongeveer 18 meter) van die polisie.
“Hy is na ‘n kliniek geneem, en na X-strale bevestig het dat sy neus nie gebreek is nie, is hy ontslaan,” het Makhanya gesê.
Sanef wag nog steeds vir ‘n reaksie van die polisie.
Joemat-Pettersson het gesê die sektorale vasstelling kan slegs een keer per jaar hersien word.
‘n Hersiening sal alle plaaswerkers oor die land raak, ongeag van die produk.
Minister van handel en nywerheid, Rob Davies, terug van ‘n besoek aan Brasilië op wyn-verwante sake, het gesê die regering het nodig om te kyk na die etiese handel van wyn.
“Ek is nie verbaas daar is ‘n ontploffing van hierdie soort nie,” het hy gesê.
“Ek dink daar is ‘n skakel tussen die toestande van plaaswerkers, die mate waarin hulle voordeel trek uit die bedryf en die vermoë om hierdie produk internasionaal te bemark.”
Hy sal weer voorstelle maak oor “etiese handelsplakkers” op wynbottels van plase met billike arbeidspraktyke.
Luidens die berig is skote ook in die gebied gehoor.
Dié gebeure volg op gewelddadige betogings in ondermeer Ceres, waar ‘n satelliet-polisiestasie afgebrand is.
Drie polisievoertuie en ‘n ander voertuig is glo ook deur die stakers omgekeer en aan die brand gesteek.