Moderne Westerse, en nou ook meermale Oosterse, beskawing, is gebaseer op elektriese tegnologie. Energie in die vorm elektrisiteit is ondermeer onontbeerlik in vervoer, kommunikasie, en die tegnologiese en ontginningsektore van die ekonomie. Sonder elektrisiteit is hierdie en ander komponente van ‘n Westerse tegnologiese beskawing onmoontlik.
Die idee word lank reeds ondersoek. Die geskiedkundige Henry Adams het reeds in 1907 gespekuleer dat beskawing gebaseer op elektrisiteit waarskynlik op die langer duur daartoe verdoem is om te herprimitiviseer. Verdere ondersoek is gedurende die eerste helfte van die twintigste eeu gedoen, en die geofisikus L. King Hubbert het in die periode 1950 tot 1970 hieroor geskryf. Hubbert het beweer dat elektriese beskawings een van drie moontlike paaie van ontwikkeling sal volg. Toekoms I: Die mees optimistiese pad na verdere onbeperkte ontwikkeling en vooruitgang gebaseer op ‘n oneindige beskikbare energiebron. Toekoms II: ‘n Geordende afname tot ‘n middelmatige beskawing in ekwilibrium met die natuur (die sogenaamde volhoubare beskawing), wat tegnologies minder gevorderd is as wat ons vandag in die Weste sien. Toekoms III: ‘n Katastrofiese verval tot ‘n primitiewe staat (herprimitivisering).
R.C. Duncan, ‘n Amerikaanse elektriese ingenieur en die direkteur van die Institute on Energy and Man in Seattle skryf in 2005 dat Hubbard se mees optimistiese toekoms I nou reeds buite die kwessie is. Waarom is Duncan, en was Hubbard, so seker van hulle voorspellings?
Die voorsiening van elektriese krag vind plaas in geweldige komplekse masjienerie en verspreidingsnetwerke. In totaal is die elektrisiteitsvoorsiening in ‘n land soos Suid Afrika ‘n komplekse netwerk van elektriese opwekkingsentrales, hoë spanningslyne, en verbruikers. In somtotaal is sulke netwerke miskien van die mees komplekse masjiene ooit vervaardig.
Sisteem teoretici wat elektriese netwerke ontleed besef reeds jare lank dat kragonderbrekings ‘n normale toestand in elektriese distribusienetwerke is, wat van nature geweldig sensitief en onstabiel is. Kragonderbrekings word dikwels geblameer op enkele gebeurtenisse, byvoorbeeld ‘n boomtak wat ‘n kraglyn breek, of ‘n transformator wat ontplof, en dies meer. Maar hierdie effekte is klein rolspelers in ‘n baie groter drama, naamlik dat kragonderbrekings skynbaar nooit heeltemal verhoed kan word nie, maar ‘n inherente eienskap in van die netwerk is. Netwerke is van nature onstabiel en sensitief. As ‘n netwerk nog onder verdere druk geplaas word, destabiliseer dit meer en word eindelik onbetroubaar. Dit verhoog die aantal en duur van onderbrekings.
Duncan merk verder op dat selfs in die gevalle waar ‘n netwerk goed onderhou word, kragonderbrekings ‘n normale verskynsel is, en dat dit ‘n sekere distribusiekurwe volg waaruit die waarskynlikheid van onderbrekings bereken kan word. Plaas die netwerk onder druk en die waarskynlik van onderbrekings verhoog terwyl die netwerk op sig self baie meer onbetroubaar en onstabiel word tot op die punt waar dit onherstelbaar vernietig word.
Terwyl elektriese netwerke van nature onstabiel is, is die graad van onstabiliteit die gevolg van die beskikbare energiebronne in die netwerk. Ladings op die netwerk deur gebruikers moet presies met die opwekking van energie gebalanseer word. Te veel verbruikers en te min opgewekte energie en die netwerk kom onder stres. Die ongelukkige gevolg is dat die natuurlik onstabiliteit van die netwerk na vore tree om kragonderbrekings te veroorsaak.
Soos energiebronne uitgeput word, word dit moeiliker om energie te voorsien om netwerke stabiel te opereer. Die groei in verbruik, en die onvermoë om bykomstige en nuwe energiebronne te aktiveer, veroorsaak onstabiliteit en onderbrekings wat met tyd meer en meer algemeen word om mettertyd permanent te word. Uiteindelik gaan die krag af vir die laaste keer, en die gebeurtenis is die teken dat elektriese (en dus tegnologiese) beskawing sy einde bereik het.
Elektrisiteit voorsien 43% van die wêreld se energie, en word opgewek deur 7% van die beskikbare olie, 20% van natuurlike gas, 88% van die steenkool en 100% van beskikbare hydro-elektriese en kernkrag te gebruik. Terwyl die verbruik van elektriese energie steeds eksponensieel toeneem, is die groei in die beskikbare olie, steenkool, kernkrag en gas reeds sedert die 1970s nie meer eksponensieel nie. Die gevolg is dat netwerke steeds meer en meer onder druk kom en onstabiel word.
Die energie in ‘n beskawing kan gemeet word as energieverbruik per kapita, wat dikwels uitgedruk word as “e”. Gedurende die tydperk van 1900 tot ongeveer 1980 het “e” eksponensieel toegeneem. Vanaf 1980 tot 2008 is dit op ‘n plato, wat beteken dat beskikbare elektriese energie min of meer proporsioneel met die populasie groei. Daar word nou voorspel dat “e” gaan afneem vanaf ongeveer 2012 om tot by sy 1930 waarde te val teen 2030. Die vooruitskattings word die “Olduvaikloof-teorie" genoem, en voorspel die einde van elektriese en dus tegnologiese beskawing soos ek en u dit verstaan teen 2030.
Richard Leaky se werk in die Olduvaikloof (in Noord-Tanzanië) het ons vertel dat mense in ‘n steentydperk omgewing ontwikkel het, vandaar oor die aarde versprei het, om eindelik ‘n elektriese beskawing te ontwikkel. Die vooruitspelling is dat ons met Hubbard se Toekoms III weer tot ‘n steentydperk omgewing gaan primitiviseer oor die volgende dekades soos energievoorsiening afneem en elektriese netwerke hulle stabiliteit verloor.
Die Olduvaikloof-teorie word reeds lank as verregaande en onmoontlik verklaar, maar word onderlê deur die volgende fisiese feit: Dat sisteme wat nie in ekwilibrium is nie, noodwendig ontwikkel tot ‘n fisiese ekwilibrium met tyd. Elektriese beskawing is ‘n proses wat uit ekwilibrium (met die omgewing) gebaseer is op ‘n energiebron wat nie hernubaar is nie, en dit sal terugval na ‘n ekwilibrium sodra die energiebron verwyder word. Dit is so onvermydelik as wat ‘n warm koppie koffie afkoel nadat dit geskink is.
In sy rubriek in Rapport op 27 Januarie 2008 skryf Tim du Plessis dat “so begin ‘n mislukte staat” en gaan voort om die liberale ontnugtering met Suid Afrika se ontwikkeling sedert 1994 te verduidelik. Du Plessis is natuurlik korrek met sy uiteensetting, al kom dit bietjie laat in die dag. Die onderliggende opmerking aan sy betoog is dat sonder elektriese energie geen beskawing in die moderne sin moontlik is nie. Geen elektrisiteit beteken geen vervaardiging, geen myne, geen medisyne, geen kos, geen ontwikkeling, geen vooruitgang, geen ekonomie nie. Dit beteken herprimitivisering tot by die Olduvaikloof, onvermydelik en onherroeplik.
Die herprimitivisering tot in die Olduvaikloof het ons reeds in ander Afrikastate gesien, en du Plessis erken dat die verval van elektrisisteitsvoorsiening ‘n teken is van die verval. Maar sy argument is verkeerd. Die einde van elektrisiteit beteken die einde van beskawing, nie anders om nie. Kragonderbrekings is nie ‘n simptoom nie, dit is ‘n oorsaak. Dit veroorsaak ekonomiese en maatskaplike verval, om uiteindelik met kannibalisme in primitiewe omstandighede in die Olduvaikloof te eindig, soos ons nou reeds in die Kongo en Liberië weereens onlangs gesien het.
Met die oorname in 1994 het die ANC regering uitstekende kapasiteit geërf in die vorm van bates soos kragsentrales, ‘n goed-onderhoude en stabiele netwerk om elektrisiteit te versprei, en kundige (maar baie wit) personeel wat hard gewerk het om die netwerk stabiel en in stand te hou. Hierby het hulle die toegeneendheid van Afrikaners oor die algemeen gehad. Sedertdien is die kundigheid verwilder, die geld gesteel, die toerusting verwaarloos, en die probleme ontken.
Sedert 1994 was daar ‘n groep Afrikaners wat wou terugveg teen die ANC se onverantwoordelike anti-Afrikaner agenda. Du Plessis (en ander “liberale” Afrikaners) het hulle spreekbuise gebruik om diegene as onverantwoordelik of as rassisme te verdoem.
In dié verband wonder mens vandag wie verkeerd was in 1994 en sedertdien, en waarom Afrikaanse meningsvormers die (nuwe) status quo tot so ‘n mate ondersteun dat hulle nie die ware toedrag van sake ontken. Tot watter mate kon ‘n ander politieke aanslag die Olduvaikloof vermy het? ‘n Ander ontleding en benadering is nou nodig, een wat verskil van wat ons tot dusver gesien het.