President Jacob Zuma het gister onderneem om die Donen-kommissie van ondersoek se vyf-jaar-oue verslag vry te stel.
Dit handel oor die Olie-vir-Voedsel-program in Irak, ‘n skuif wat sy teenstanders kan fnuik en sy kanse vir ‘n tweede termyn as ANC-president kan vergemaklik.
Dié stap het nou ‘n stokkie gesteek voor die planne van ondersteuners van die adjunkpresident, mnr Motlanthe se aanspraak op die ANC-presidentskap. Motlanthe word ook in die verslag genoem.
Onder diegene wat in die verslag genoem word is die ontslape sakeman Sandile Majali, minister Tokyo Sexwale, Motlanthe, en Sandile Nogxina, ‘n voormalige mynbou-direkteur-generaal.
Oud-president Thabo Mbeki het ‘n kommissie van ondersoek aangestel in 2006 oor die “beweerde onwettige aktiwiteite van sekere Suid-Afrikaanse maatskappye of individue wat verband hou met die Verenigde Nasies (VN) se Olie-vir-Voedsel-program in Irak”.
Mbeki is deur die VN-kommissie gevra om die ondersoek te onderneem om Suid-Afrika se naam in ere te herstel voordat ‘n Veiligheidsraadstoel aan die land aangebied is.
Adv Donen het gister gesê hy sal bly wees indien die aanbevelings ter harte geneem en geimplementeer word. “Die herhaling van ‘n soortgelyke skandaal in die toekoms sal só voorkom word.”
Mnr Zuma se onderneming om die verslag vry te stel teen nie later nie as 7 Desember nie, het gekom nadat die Cape Argus begin met ‘n dringende aansoek in die Kaapse Hooggeregshof vir die vrystelling van die verslag.
Bronne in die Presidensie het gesê mnr Zuma is deur sy regspan aangeraai om nie die aansoek teen te staan nie en die verslag openbaar te maak.
Mnr Zuma se voorgangers, Mbeki en Motlanthe het ook geweier om die verslag vry te stel toe opposisiepartye dit geëis het.
Motlanthe het betrokke geraak het in die skandaal as gevolg van sy onderhandelinge met die ANC-weldoener Majali, wat verlede jaar oorlede is.
Volgens ‘n verslag van die Sunday Times in 2009, het die dokument aan die lig gebring dat Motlanthe “toegang tot die harde inligting oor Mnr Majali se oliehandel gehad het”.
Majali was ook in Suid-Afrika se Oilgate-skandaal in 2004 betrokke, toe hy beskuldig is van die kanalisering van geld van PetroSA na die ANC deur Imvume.
In wat blyk ‘n poging te wees om die politieke gevolge van sy besluit te bestuur, het Mac Maharaj, Zuma se woordvoerder, gesê die president is bewus van die moontlike misbruik van die inhoud van die verslag “.
Motlanthe het intussen aan vertrouelinge gesê sy toekoms sal bepaal word in Mangaung. Hy is bereid om enige posisie te aanvaar wat ANC-lede vir hom kies.
Die ANC-Jeugliga is aan die voorpunt van die veldtog om Motlanthe te kies. Sy veldtog het die ondersteuning ontvang in sommige provinsies soos Limpopo, Gauteng, die Noord-Kaap en die Noordwes.
Zuma het egter die ondersteuning van die grootste stemblokke in KwaZulu-Natal en Oos-Kaap.
Die Vryheidsfront het intussen die besluit van president Jacob Zuma om die Donen-verslag bekend te maak, verwelkom.
“Die VF Plus het deurlopend, sedert November 2006, toe adv. Michael Donen sy verslag oor sy ondersoek na die Irakse olie-vir-voedsel-skandaal aan die voormalige president, Thabo Mbeki, oorhandig het, die ANC-regering gevra om die verslag bekend te maak.
Dit is hoogtyd dat Suid-Afrika uitvind watter voordeel die ANC uit die skandaal bekom het,” het adv. Anton Alberts, die VF Plus se parlementêre woordvoerder oor Minerale gesê.
“In Oktober 2008 het die VF Plus in ‘n brief aan mnr. Kgalema Motlanthe, wat president Mbeki opgevolg het, versoek dat hy die Donen-verslag bekendmaak. Die party het in die brief aan die president daarop gewys dat president Mbeki vir 21 maande geweier het om die verslag en die bevindinge daarin bekend te maak. Mnr. Motlanthe kon uit hoofde van die feit dat hy president was die Donen-verslag bekendmaak. Dit sou hom die geleentheid gegee het om die lug te suiwer oor sy persoonlike aandeel in die olie-vir-voedsel-kontrakte wat die ANC met Irak gesluit het. Motlanthe het egter net soos sy voorganger, Mbeki, geweier om die verslag aan die publiek bekend te maak,” het adv. Alberts bygevoeg.
“Die feit dat president Zuma juis op hierdie tydstip bereid is om die Donen-verslag bekend te maak, nagenoeg 30 maande nadat hy die amp as president opgeneem het, laat die vraag ontstaan of hy die verslag nou bekend gaan maak omdat hy politieke wins daaruit kry. Dit is algemeen bekend dat politieke opponente in die ANC van president Zuma wat moontlike leierskap-aspirasies het, deur die verslag negatief geïmpliseer kan word gegewe hulle betrokkenheid by die onderhandeling en opstel van die olie-vir-voedsel-kontrakte. Die vraag kan daarom met reg gevra word of die Donen-verslag soos die kommissie van ondersoek na die wapentransaksie, deel van die interne stryd van die ANC geword het in aanloop van die Mangaung-kongres in 2012,” het Alberts gesê.