Deur Manfred Delport.
Een definisie van die konsep “vryheid van assosiasie” is die reg om by groepe van die mens se eie keuse aan te sluit, of om sulke groepe te verlaat. Dit staan mens vry om byvoorbeeld te kies om aan ‘n klub, ‘n politieke party of aan ‘n kerk te behoort. Mag nie net mense nie, maar ook private organisasies soos ‘n klub, kerk of politieke party ook op hulle beurt kies om hul vryheid van assosiasie uit te oefen; om byvoorbeeld nié met my te assosieer nie? Geld vryheid van assosiasie dus ook vir regspersone of vir organisasies?
Ek sou dink die antwoord is ‘n besliste ja. As ek weier om die Joodse geloof aan te neem, en aandring daarop dat Jesus inderdaad die Messias is, mag die rabbi my sy sinagoge verbied. As ek my wangedra by die gholfklub, en aanhoudend my telkaart moedswillig verkeerd invul, mag die klub my uitskop.
Wanneer ek dus kies om my te assosieer met ‘n organisasie, ontstaan daar ‘n kontrak tussen my en die organisasie. As ek in die sinagoge wil aanbid, stem ek ooreen dat ons die Ou Testament se God gaan aanbid, en nie vir Jesus nie. As ek my wil assosieer met ‘n gholfklub, kom ek ooreen dat ek nie onnodige gate op die setperk sal maak of my sal wangedra in die kroeg nie. Op grond van ons kontrak, laat hulle my toe om met hulle te assosieer. As ek nie hou van die gholfklub se reëls nie, as ek ‘n vark van myself wil maak in ‘n kroeg, kan ek ‘n ander klub gaan soek waar my gedrag verdra sal word.
Dus: Vryheid van assosiasie is ook iets wat vir privaatorganisasies geld. Hulle kan kies met wie hulle wil assosieer. Vryheid van assosiasie gaan ook egter gepaard met ‘n ooreenkoms en ‘n kontrak. As ek my kontrak verbreek; as my teenwoordigheid die ordelikheid in ‘n organisasie – die ghofklub hierbo – versteur, mag hulle my uitskop. Vryheid van assosiasie strek baie ver; selfs tot by anti-blanke-rassisme. Daar is selfs talle organisasies in Suid-Afrika wat dit duidelik maak dat hulle nie met blanke werknemers wil assosieer nie. Talle advertensies vir vakatures bevat die woorde: “EE Only”, maw “geen blankes is welkom nie.” Privaatinstansies kan dus hul reg tot vrye assosiasie uitoefen.
Of kan hulle?
Die Duitse Skool in Kaapstad is ‘n privaatorganisasie. Die belastingbetaler befonds nie die skool nie. Die skool, soos bykans alle Suid-Afrikaanse skole, het reëls rondom skooldrag, gedrag ensovoorts. As mens na die naam van die instansie kyk, Deutsche Schule Kapstadt, is dit ‘n redelike afleiding om te maak dat die skool ‘n bepaalde kulturele inslag sal hê. Nee, ek stel dit te sagkens: Jy moet verstandelik gestrem, of uiters moedswillig, wees om nie te besef dat ‘n Duitse skool Duits sal praat, en Duitse kulturele waardes sal aanhang nie.
Nietemin het twee Kaapse Moslemouers al die voor-die-hand-liggende tekens moedswillig geïgnoreer, en hul Moslemdogter by die Duitse Skool laat inskryf. Sy is van Egiptiese herkoms. Waarom ‘n Moslem haar wil opdwing aan Duitsers, weet nugter. Die skool het toe, heel voorspelbaar, beswaar gemaak teen die meisies se Moslemkleredrag. Die domastrantheid van die ouers verstom. Dit is nou asof ek my Christendogter by ‘n Moslemskool wil inskryf, en dan ontsteld raak as hulle haar verbied om ‘n kruis om haar nek te dra.
Dieselfde verskynsel woed al vir jare by ‘n ander privaatinstansie, die Afrikaanse Susterskerke. In hierdie geval is dit nie Moslems nie (dit kom seker nog) maar homoseksuele wat ‘n verbete veldtog voer om hulself aan die kerk op te dwing. Nie net moet die kerk skriftuurlike aanmanings ignoreer nie, maar is daar boonop ‘n veldtog om homoseksuele ook as leraars toe te laat.
In beide voorbeelde hierbo het die betrokke instansies geswig voor hierdie absurde eise van die opdringeriges. Die Duitse Skool het sy kleredragreëls gaan verander, en die Moslemstert in die proses toegelaat om die Duitse hond te swaai. Ek wag in spanning vir ‘n Boesman-ouer om aan te dring dat sy kindertjies die skool mag bywoon, terwyl hulle slegs in gatrieme geklee is. Wie sê immers Boesmans se kultuur is nie ewe geldig as die Moslemkultuur nie? So ook is die Susterskerke gewikkel in gesprekke en onderhandelings, en kort voor lank sal homoseksuele, sado-masochiste, nekrofiele en wie ook al anders, in die bediening kan staan.
Die teenoorgestelde gebeur egter bykans nooit nie. Heteroseksuele, Christelike westerlinge het meestal glad nie hierdie vreemde neiging om hulle op te dwing waar hulle nie welkom is nie. Ek kan nie aan een voorval dink waar ‘n westerling aangedring het op die reg om byvoorbeeld ‘n Christenkerk in Mekka op te rig nie. Dit lyk dus toenemend vir my asof sogenaamde vryheid van assosiasie, naas die belaglike konsep van sogenaamde nie-rassigheid in Madibatopië, onderhewig is aan ernstige beperkings as die organisasies of individue wat dit wil uitoefen, van ‘n westerse herkoms is. Nie net mag westerlinge nie hul vryheid van assosiasie uitoefen nie, maar word hulle onder dwang verplig om dit prys te gee.
Moslems mag vrouens uit die hoof-Moskee verbied, en niemand sê boe of ba daaroor nie, teenoor die enorme druk wat op die NGK uitgeoefen word om lesbiërs en manlike gays as predikante toe te laat. Geen westerling sal droom daarvan om Christelike simbole in ‘n Moslemskool te wil gaan vertoon nie, teenoor ‘n westerse, Duitse skool wat gedwing word om Moslemkopdoeke toe te laat in sy skool.
Sogenaamde vryheid van assosiasie vir westerse, heteroseksueel-georiënteerde individue bestaan dus kwalik meer. Al vryheid wat wel bestaan, is dié van nie-westerse, nie-Christelike, nie-heteroseksuele individue en organisasies, om hulle aan westerlinge op te dwing.