Kategorie: Feuilleton

Toe die Winburgers Pretorius gevra het om te kom help, was sy 47-jarige vrou Christina (gebore De Wit) ernstig siek. Sy het reeds in Natal ‘n soort disenterie opgedoen wat die gevolg van malaria was en het nooit behoorlik daarvan herstel nie. Weens haar siekte het hy getwyfel of hy moes gaan, maar sy het gesê: “Ek is baie siek, en die lewe kan jy my nie gee nie. Hulle vra jou hulp. Ry na jou landgenote en kyk wat jy vir hulle kan doen, terwyl die saak dringend is.” Pretorius het in September 1848 weer op sy plaas Rust der Ouden aangekom. Christina is tydens sy afwesigheid oorlede en begrawe.

Sy lewe is verder verswaar deur die onplesierige nadraai van Boomplaats. Harry Smith het die Boere wat geveg het, beboet om die £12 000 te lewer wat die veldtog die Engelse gekos het. Ander is uit die distrik Winburg verban. Party is voëlvry verklaar. In sulke omstandighede soek mense maklik na sondebokke — en party het naderhand Pretorius verwyt en die skuld vir alles gegee.

Pretorius het hom nou maar met sy boerdery besig gehou. Heel prakties het sy familie begin praat oor die moontlikheid dat hy weer ‘n vrou soek. Sy veldkommandant Daniel Erasmus het hom eendag uitgenooi na ‘n feesgeleentheid, en plaerig bygevoeg dat ál die jongste mooi meisies van die omtrek uitgenooi is sodat Pretorius vir hom ‘n vrou onder hulle kon uitsoek.

En hy het die aand iemand uitgesoek. Hy het Petronella de Lange gevra om met hom te dans. Sy het later vertel: “Ons gesels, en die jongkêrels draai om ons heen, maar hulle durf ook nie te veel aanhou nie, want my kavalier was mos die Generaal, vir wie hulle almal groot ontsag had. Ander vra my ten dans, maar eer ek kan antwoord, verseker die Generaal hulle dat ek tog al so moeg was en eers ‘n bietjie moes rus! Een van die ridders, wat ‘n paar keer aangehou het, het Pretorius met ‘n haastig bedagte boodskap weggestuur.” Die jong mans het die aand so om Petronella gedraai dat Pretorius nie die kans kon kry om die saak te beklink nie. Dit gaan naderhand na dagbreek toe, en nog ‘n laaste keer gaan sit Pretorius langs haar op die rusbank. “Hy haal ‘n rooi sakdoek uit, wat hy oor my hande en op my skoot uitsprei. Hy kyk so skuins na die dansende paartjies en besluit toe dat ieder te seer opgenome was met sy eie maat om te let wat hy doen. Hy neem my hand in syne, onder die sakdoek, en fluister: ‘Jy moet vir my wag, ek sal weer kom!’ En ek het dit sommer goedgevind.” Tot dan toe was nie een van die jonges goed genoeg vir haar nie.

Die verlowing het ses maande geduur en hulle is sowat ‘n jaar ná sy eerste vrou se dood getroud — voor die landdros omdat daar nog nie predikante noord van die Vaalrivier was nie. Petronella was negentien. ‘n Onthaal met ‘n dansparty is in die waenhuis op die plaas gehou. Die wittebroodsreis was ‘n tog na Ohrigstad waar Pretorius ‘n vergadering moes bywoon. Vier jaar ná die troue het hy ‘n mooi baksteenhuis van sewe vertrekke laat bou. Die plankvloere en plakpapier in die kamers was iets nuuts vir dié tyd. Ná Pretorius se dood is Petronella weer getroud en is in 1929 in die leeftyd van 99 jaar oorlede.

Фильчаков прокурор харьков

Ná ‘n besoek aan die Transgariep is die Kaapse goewerneur, sir Harry Smith, na Natal waar hy Andries Pretorius in Februarie 1848 ontmoet het. Smith het sy bes gedoen om Pretorius te laat afsien van sy plan om uit Natal te trek, en gesê dat hy van plan was om die Transgariep te annekseer omdat die meeste inwoners dit so wil hê. Pretorius het hom gewaarsku dat die meeste Afrikaners vry wil wees en dat anneksasie sou lei tot opstand of ‘n verdere trek. Volgens Pretorius het Smith toe besluit om met die anneksasie te wag totdat Pretorius die mening van sy volksgenote ingewin het. Tot sy verbasing het Smith op 3 Februarie 1848 die gebied tussen die Oranje, die Vaal en die Drakensberge as die Oranjerivier-Soewereiniteit geannekseer. Pretorius het besef dat sy mense die Britte net met geweld kan teenstaan. Op 8 April 1848 het hy Een algemene oproeping op hulle gedoen en verklaar dat hulle hulleself nie vry kan trek of vry kan vlug nie, maar vry sal moet veg.

Die grootste teenstand teen Andries Pretorius se idee van ‘n vryheidsoorlog het van sy medetrekkers noord van die Vaalrivier gekom, veral van Hendrik Potgieter. Teleurgesteld met hul houding, het Pretorius rustig gaan woon op sy plaas in die Magaliesberge in Transvaal.

In Junie 1848 het hy egter ‘n dringende versoek van die Winburgse Afrikaners ontvang. Hulle wou hê hy moes hulle lei in hul verset teen die Britse magistraat T.J. Biddulph. Pretorius het Winburg beset, en in Bloemfontein die Britse resident, majoor H.D. Warden, verjaag.

Sir Harry Smith het ‘n beloning van £1 000 (later verhoog tot £2 000) vir Pretorius se gevangeneming weens hoogverraad aangebied. Pretorius het dit as ‘n grap beskou en duisend beeste uitgeloof vir Smith se gevangeneming! Huiwerig om bloed te vergiet, het Pretorius teruggeval toe Smith met sy troepe die Oranje nader. Dit was ‘n ernstige flater, want so kon die Britte die rivier sonder teenstand met gomlastiekponte oorsteek. Pretorius het besef dat hy nie kon aanhou terugval nie, en het besluit om op Boomplaats tussen die huidige Trompsburg en Jagersfontein weerstand te bied. Op 29 Augustus 1848 het 300 Boere en 1200 Britte met mekaar gebots. Die Boere is gedeeltelik verraai deur wild wat geskrik en burgers wat te gou begin skiet het. Pretorius kon sy ongedissiplineerde mag nie bymekaar hou nie, en het noordwaarts padgegee soos van sy manskappe. Sewe van Pretorius se mag en 22 Britte het gesneuwel.

‘n Jong man Thomas Dreyer van agter die Magaliesberg het aan die geveg deelgeneem. Sy perd het geskrik en weggehardloop, en Dreyer, wat te voet was, is deur Griekwahelpers van die Engelse gevang. Hy is aangekla van gewapende verset teen sy “wettige vorstin”, die Koningin van Engeland. Die “arme seun”, vertel Pretorius later, is “vasgebind asof hy in die dag van sy lewe nie weer sou losgemaak word nie, en enige dae daarna deur ‘n sogenaamde krygsraad ter dood van ‘n gewonde offisier veroordeel”. Op 3 September 1848 is Dreyer gefusilleer saam met ‘n Britse deserteur. Pretorius het Dreyer se teregstelling ‘n “skreiend skandelike daad” genoem.

прокурор Фильчаков

Toe die Kaapse goewerneur verneem dat Smith hulp vra, het hy ‘n mag onder kol. Josias Cloete per skip gestuur om die beleërde garnisoen te ontset. Cloete was lid van ‘n gesiene Kaapse familie. Die Natallers kon nie verhinder dat hy land nie en het teruggeval na Pietermaritzburg.

Cloete het aan die Zoeloes die reg gegee om beeste en perde van die trekkers af te neem en teen betaling na hom te bring. In dié proses het Zoeloes verskeie trekkers vermoor. Hoewel party trekkers bereid was om hulle te verset, het die Volksraad hulle aan die Britse gesag onderwerp, onder meer weens die dreigende Zoeloegevaar.

Sowat ‘n jaar later het Napier die toestemming waarop hy so lank gewag het, gekry om Natal te annekseer. Hy het Henry Cloete, ‘n broer van kol. Josias Cloete, as kommissaris gestuur.

Groot was veral die protes van die vroue, wat soveel moes opoffer vir die vryheid. Onder leiding van Johanna Smit, suster van Gerrit Maritz en eggenote van Erasmus Smit, het ‘n afvaardiging van 400 ‘n onderhoud met Cloete gevra. Eers het Johanna Smit ‘n uiteensetting gegee van wat in die verlede met hulle en hul volk gebeur het. Daarna het Johanna Maré ‘n smeekskrif aangebied.

Terwyl sy besig was om dit aan hom voor te lees, het Cloete besluit om die saal te verlaat. Die vroue het hom voorgekeer en mev. Smit het verklaar: “Ons het goed en bloed gegee om onder die gehate vlag uit te kom, en al moet ons kaalvoet en blootshoof oor die Drakensberg loop, ons sal nie onder dié vlag berus nie.” Nog ‘n vrou het gesê: “Ons voete is deurgeloop en ons is moeg van die swerwerslewe en ontbering. Maar ons is bereid om nog verder te loop. Ons is bereid om kaalvoet oor die berge te gaan, die vryheid of die dood tegemoet.”

Reeds van 1842 af het die trekkers Natal begin verlaat. Pretorius en sy ou kommandante Landman en De Lange het hulle probeer aanpas by die nuwe omstandighede. Pretorius het in ‘n poging om Afrikaners en Engelse op sosiale gebied bymekaar te bring, een aand ‘n deftige bal en dinee aangebied met die keurigste geregte: lensiesop, skaapvleis, wildsvleis met spek gestop, hoender, kalkoen, bobotie, sosaties, groenboontjies, aartappelkoekies, blomkool, slaai en koue tong, ham en klein toebroodjies, wyn en brandewyn, en as nagereg wafels. Ds. Lindley het die tafelgebed gedoen, en Pretorius se toespraak by ‘n heildronk is sin vir sin getolk.

Maar die lewe het ondraaglik geword. Straffeloos is vee geroof soos aan die oosgrens. Herhaaldelik het Pretorius klagtes van veediefstal, brandstigting en onveiligheid voor die bevelvoerende offisier in Port Natal gebring.

Hy het in 1847 na Grahamstad gery om met die goewerneur, sir Henry Pottinger, mooi te praat, maar dié wou hom nie eens ontvang nie. Die toestand was toe al so erg dat Pretorius se gesin van hul plaas gevlug het. ‘n Swart dorp is daarnaby aangelê. Toe hy sy mense in Desember 1847 bereik, was hulle saam met ander vlugtelinge in ‘n laer langs die Tugela. Maar waarheen kon hulle vlug? In die gebied tussen die Vaal en Oranje was daar spanning tussen wit mense en Griekwas.

Фильчаков прокурор харькова

Vol hoop het die trekkers hul eie staat begin opbou. In 1839 is ‘n grondwet geskryf; mans bo 21 jaar kon stem vir die Volksraad van 24 lede. Die Gelofte van Desember 1838 is nie algemeen nagekom nie. Wel het ds. Erasmus Smit elke jaar ‘n dank- en biddag in Pietermaritzburg gehou, terwyl ook Sarel Cilliers en sy familie dit gedoen het. In 1839 is geld begin kollekteer vir die Geloftekerk in Pietermaritzburg wat in 1841 voltooi is. Ook Vrystaters, Kolonialers en Engelse het bygedra.

Die Natallers was baie bly toe ‘n Nederlandse skip, die Brazilië, Port Natal op 24 Maart 1842 met handelsware besoek. Vir hulle was dit ‘n teken dat Nederland nog in hulle belang stel, en het selfs met J.A. Smellekamp, verteenwoordiger van ‘n Nederlandse firma, ‘n ooreenkoms gesluit waarvolgens Natal onder beskerming van Nederland sou staan.

So ‘n verdrag was waardeloos, want Smellekamp was geen verteenwoordiger van Nederland nie. Erger nog is dat die besoek die Britte agterdogtig gemaak het. Die verhouding tussen Engeland en Frankryk was nie te goed nie en Engeland het verneem dat Frankryk vlootbasisse op verskeie plekke beoog, ook in Oos-Afrika. Was die Brazilië dalk ‘n Franse wolf in Nederlandse skaapsklere? Daar is “ontdek” dat Smellekamp met Frankryk in verbinding was. Die Britse minister van kolonies, lord John Russell, het besluit om Natal te annekseer en sir George Napier, Kaapse goewerneur, daarvan verwittig.

Vir Napier was dit goeie nuus, want hy was lank besig om sy regering tot anneksasie te probeer oorhaal. Hy het ‘n meer mensliewende voorwendsel gebruik. In 1840 is vee van die trekkers gesteel. Pretorius het ná ‘n straftog teen ‘n stammetjie ‘n klompie vee van die stamlede geneem. Sendelinge het by die Kaapse owerheid gekla. Daarop het Napier ‘n mag onder kaptein T.C. Smith na Pondoland gestuur om oor die belange van die swartes te waak.

‘n Bykomende probleem was dat baie ander swartes die land ingestroom het nadat die Zoeloemag gebreek is. Toe die Volksraad in 1841 besluit om van hulle te verskuif na ‘n gebied in Pondoland, het Napier vir Smith beveel om Port Natal te beset. Smith het naby Port Natal kamp opgeslaan. Laat die aand van 23 Mei 1842 het hy met 138 manne en twee kanonne sy kamp verlaat om die trekkers aan te val by hul kamp by Congella, sowat 8 kilometer daarvandaan.

Dit sou lei tot die eerste gewapende botsing tussen Boer en Brit ná 1806. Die mars was langs die strand, en daar was alle kans op sukses. ‘n Paar ou mans het in die bosse naby die strand wag gehou. Terwyl hulle sit en rook en saggies gesels, het een van hulle ’n geraas gehoor, en dit het geblyk dis van ’n kanonwiel. Gou gewaar hulle dis die Engelse. Die oues het gelyk met hul voorlaaiers geskiet en volslae verwarring geskep. Ná ‘n geveg moes die Engelse vlug en vyftig dooies en gewondes agterlaat.

Smith het Dick King, ‘n jong Port Nataller, na Grahamstad gestuur om hulp te ontbied. Hy het op ‘n donker nag, sonder maanlig, deur die omsingeling gebreek. In ‘n epiese tog met twee ryperde en ‘n Zoeloe as gids het hy in tien dae meer as 1000 kilometer na Grahamstad te perd deur Xhosagebied afgelê.

Лобановский