Pas het die DA twee tussenverkiesings verloor, of die DA-leier, Helen Zille, wys daarop dat die opposisiestem verdeel was. Dié twee wyke in die Klein Karoo het voorheen aan die OD behoort, maar na die OD en die DA effektief saamgesmelt het, het die twee raadslede by die ANC aangesluit. In die gevolglike tussenverkiesings het die ANC die botoon gevoer. Ikosa en Cope het ook ‘n klompie stemme getrek.
Dit is verstaanbaar dat so ‘n uitslag ‘n groot teleurstelling vir die DA is, wat besig is om as provinsiale regering die ANC-beheerde provinsies uit te presteer, en waar die DA munisipaliteite beheer, feitlik voor die voet ook so maak.
Of dit egter demokraties korrek is om kiesers te verkwalik dat hulle hul demokratiese reg om vir hul eie oortuigings en beginsels stem, is ‘n ander vraag, en die antwoord sluit aan by die ander omstrede uitlating die afgelope week.
Prof. Jakes Gerwel, selferkende ANC-ondersteuner, is in sy rubriek in Rapport ongewoon krities op die ANC, hoewel hy meen dat vorige kritiek uit sy mond al behoorlik geboekstaaf is. Hy het dit egter daarteen dat die ANC dikwels as die landsvyand voorgehou word, wat hy meen onvanpas is selfs al is die ANC, soos hy dit stel, ‘n vrotsige regering.
Sy beswaar is dat ‘n party wat verkiesing na verkiesing in die orde van sestig persent van die kiesers se steun trek, nie as landsvyand voorgehou kan word nie. In ‘n grondwetlike demokrasie is dit egter kwalik die punt, en handel dit eerder oor of ‘n regering die vyand van die grondwet is of nie. Dit open ‘n heel ander speelveld, en kan harde vrae gevra word oor sake soos die beskerming en uitbou van amptelike tale, die passie waarmee korrupsie uitgeroei word, die verbintenis tot skoon en doeltreffende regering soos gemeet aan die hand van ouditeur-generaal-verslae, verbintenis tot persvryheid, verbintenis tot die volkereg soos vereis deur die grondwet, en vele meer.
‘n Regerende party regeer in ‘n demokrasie immers in algemene belang, nie net in belang van sy eie ondersteuners nie. Hier staan die amptelike beleid van kaderontplooiing vierkantig in die pad van demokratiese beginsel en olie die ratte van wanadministrasie.
Teen dié agtergrond behoort dit nie as ‘n groot verrassing te kom dat ‘n persepsie posvat dat die ANC ‘n landsvyand is nie, en so vinnig as moontlik in ‘n verkiesing verslaan moet word. Of die oplossing is om die opposisiestem te konsolideer is ‘n ander vraag. Die DA is immers ‘n uitgesproke liberaal-demokratiese party, vir wie sulke praatjies vreemd behoort te wees. Om die Amerikaanse de facto tweepartystelsel as voorbeeld voor te hou is ook nie korrek nie, weens onder meer die keusevryhede en bykanse afwesigheid van koukus-gebonde standpuntinname, asook weens die rol van belangeinstansies, soos die sogenaamde lobby’s. Op die oomblik maak die belangegroep, die Tea Party, opslae soos dit die Republikeinse Party begin rig. Die Demokrate se teenvoeter, die Coffee Party is veel minder suksesvol.
Zille se houding beteken in effek dat Christenvolkseie, Christen-demkorate, Groenes en vele meer ontkieser word omdat van hulle verwag word om vir ‘n beleid te stem waarmee hulle nie saamstem nie. Beide Ikosa en Cope se beleide staan imemrs nader aan die ANC as aan die DA s’n. Boonop bestaan die gevaar, en het dit al tot die nadeel van die DA so ontplooi, dat so ‘n politieke polarisering met ‘n polarisering van rasse verwar word, en word swart stemme weer binne die ANC gekonsolideer.
Dit herinner aan die ondemokratiese oproepe van: “Moenie jul stemme op klein partytjies vermors nie.” Toe die destydse NP-leier Marthinus van Schalkwyk dit die eerste keer gebruik het, was die DP-leier Tony Leon woedend. Nie lank daarna nie het dit deel van die DA se politieke arsenaal geword. Volgens dr. Roelf Meyer, is juis op die proporsionele kiesstelsel besluit om selfs die kleinste belangegroep verteenwoordiging in die parlement, provinsiale wetgewers en munisipaliteite te verseker, en dus op hierdie liberaal-demokratiese opsie besluit.
As die DA meer stemme buite sy ideologiese basis wil trek, is daar veel wat dit kan doen wat nie ‘n bedreiging vir demokrasie inhou nie. Dit kan byvoorbeeld op nasionale vlak, waar dit baie Afrikaanse stemme trek, die moeite doen om ook Afrikaans in mediaverklarings te gebruik. Veel kleiner partye, met veel minder hulpbronne, doen dit immers.
Leave a Reply
You must be logged in to post a comment.