Category: Vandag in die geskiedenis

Hier vind u die kalender van belangrike datums in die Afrikanergeskiedenis.

Magersfontein o Magersfontein!

Paul Methuen en Piet Cronj?

Lord Methuen het op 11 November 1899 met 10 000 man na die beleërde Kimberley beweeg. Ná ’n skermutseling met Boeremagte naby Modderrivier, het Methuen besluit om sy soldate te laat rus en op versterkings te wag. Dit het aan die Boere tyd gegee om verskillende opsies te oorweeg. Uiteindelik het generaal Koos de la Rey opdrag aan sy 8 500 manskappe gegee om loopgrawe aan die voet van die koppies by Magersfontein te grawe. Teen hierdie tyd het Methuen 15 000 soldate onder sy bevel gehad. Die res van die Highland Division se troepe het intussen by hom aangesluit onder die leiding van majoor-generaal Andrew Wauchope. 100 Infanteriesoldate en die Gordon Highlanders het ook opgedaag. Nou was Methuen gereed vir die Boere.

Die Higland Light Infantry

Op 10 Desember het hy sy artillerie opdrag gegee om die koppies rondom Magersfontein te bombardeer. Hulle het egter niks bereik nie, want die Boere was natuurlik veilig onder die koppies ingegrawe. Net ná middernag op 11 Desember het die Highland-brigade met hulle opmars van 96 rye met 100 man elk begin. Hulle was heeltemal onvoorbereid om die Boere in loopgrawe aan te tref. Teen 04:00 die oggend, net toe Wauchope reg was om sy manne te beveel om tot die aanval oor te gaan, het die Boere begin skiet. Die Boere het skynbaar leë blikkies aan drade voor hulle manne in die eerste linies gehang om hulle te waarsku as die Engelse naderkom.

Die loopgraaf van waar die Highlanders afgemaai is

Die Highland-soldate het nie ’n kans gestaan nie. Die Boere het onverbiddelik op hulle losgebrand. Wauchope en heelwat van sy offisiere is doodgeskiet. Helfte van die Britse manskappe het omgedraai en gevlug. Op pad terug het hulle die bevelvoerder van die Highland Light Infantry doodgetrap. Ten spyte van hierdie ramp het die Britte tog na aan ’n oorwinning gekom. Aan die regterkant van Wauchope se troepe het die Seaforths en Black Watch daarin geslaag om deur die Boerelinies te breek en die agterste helling en nek tussen die kop en die rif te begin bestyg. Die enigste Boere onder teen hierdie koppie was Piet Cronjé en ses van sy manne, wat daar geslaap het. Toe die Highlanders egter die koppie wou begin uitklim, het Cronjé en sy manskappe hulle met geweervuur bestook. Die Engelse soldate was nie seker hoeveel Boere daar was nie, en het gestop en begin terugskiet. Boereversterkings het die gaping in hulle geledere vinnig toegemaak. Die Britse artillerie, wat onbewus was van die teenwoordigheid van die Highlanders in hierdie area, het die koppie begin bestook. Die enigste goeie kans op ’n Britse oorwinning was daarmee heen. Die Gordons is ingestuur, maar hulle kon geen hond haaraf maak nie.

Volgens oorlewering het sommige van die Boere erg geskrik vir “die mans in rokkies” en sommige het aanvanklik gedink dat die kilt-geklede soldate vroue was. Die Britte weer het verskriklik verbrand in die versengende Afrika-son.

Methuen het die situasie nie reg opgesom nie. Hy het steeds die Guard’s Brigade tot sy beskikking gehad, maar hulle om een of ander rede nie ingespan nie. Die Highlanders is beveel om te bly waar hulle was tot dit donker word, in die hoop dat die Boere oornag die area sou verlaat. Teen 13:30 het die Boere egter gaan stelling inneem van waar hulle die Highlanders beter kon bestook. Aanvanklik het die Britte gedink die Boere blaas die aftog en nie verstaan waarheen hulle besig was om te beweeg nie. Vele Highlanders is in hierdie fase doodgeskiet. Nog meer chaos het gevolg toe die Boere hulle artillerie ingespan het. Hiermee was die geveg eintlik verby.

Skandinawiese gedenkteken

Teen 18:00 op die eerste dag het die Boere hulle loopgrawe verlaat om die Britse geneeshere en ambulanspersoneel by te staan om die gewonde Britse soldate van die slagveld te verwyder. Hulle het hulle watervoorraad met die gewonde vyand gedeel. Op dag twee het die Boere ’n wapenstilstand voorgestel. Weer het hulle die veiligheid van die loopgrawe verlaat en gaan help om die Britse dooies en gewondes te verwyder.

Methuen het egter eers teen die volgende oggend besluit om die aftog te blaas. Aan albei kante was daar min ammunisie oor. Methuen het amper 1000 manskappe verloor. Die Highland-brigade het die swaarste verliese gely. Aan Boerekant was daar 71 verliese.

Die Slag van Magersfontein het die Britte se hoop beëindig om die beleërde Kimberley te bevry. Methuen het na die Modderrivier teruggeval, waar hy gebly het tot Lord Roberts in Februarie 1900 opgedaag het. Die Boere het in hulle loopgrawe gebly, in voorbereiding op die volgende Britse aanval. Dit het egter nooit plaasgevind nie, want Lord Roberts het besluit om eerder na die Vrystaat te vertrek.

топкарго

11 December 2007
Anglo-Boereoorlog breek uit op 11 Oktober

In Mei 1899 het die Vrystaatse president M.T. Steyn vir William Schreiner, eerste minister van die Kaapkolonie, Sir Alfred Milner, hoë kommissaris vir Suid-Afrika, en president Paul Kruger van die Transvaalse republiek na Bloemfontein genooi in ’n poging om oorlog af te weer. Daar kon egter geen eenstemmigheid bereik word oor die toestaan van stemreg aan die uitlanders (Engelse mynwerkers) in die ZAR nie. Ná die ontdekking van goud in 1886 het Britte op soek na rykdom na die ZAR gestroom. Tien jaar later het hulle getalle volgens sekere historici op dubbel dié van die Transvalers te staan gekom.

Pres Paul Kruger

Die ontdekking van goud het van die ZAR ’n ryk republiek gemaak en Paul Kruger kon stewige bande met Frankryk en Duitsland smee. Die Britte het bekommerd geraak dat hulle gesag in Suid-Afrika dalk deur ’n ander land bedreig kon word en dat hulle Kaapse vlootbasis in gedrang sou kom. Hulle moes eenvoudig beheer oor die Kaapse seeroete behou om die Britse ekonomiese belange in Indië te verseker. In hierdie opsig was hulle nie soseer vir die Boere bang nie, maar wel vir buitelandse moondhede wat die Britse gesag in hierdie wêreldstreek kon uitdaag. Deur die twee Boererepublieke te onderwerp, kon hulle verder aan die res van die wêreld toon dat Brittanje die leidende moondheid was.

Brittanje het gevolglik die uitlanders as ’n wapen gebruik in hulle stryd om beheer oor die goudmyne en die ZAR oor te neem.

Paul Kruger het uiteindelik besluit om ’n ultimatum aan die Britte te stuur. Hy het daarop aangedring dat al die twispunte tussen die Boere en die Britte deur middel van arbitrasie besleg moes word. Verder het hy daarop aangedring dat die Britse troepe op die OVS-grens onttrek moes word en dat Brittanje moes onderneem om nie meer soldate na Suid-Afrika te stuur nie. Hy het Brittanje twee dae gegee om te reageer, anders sou hy hulle weiering as ’n amptelike oorlogsverklaring beskou. Die Britte het geweier om aan sy eise gehoor te gee en op 11 Oktober 1899 om 17:00 het die oorlog begin.

Die Boeremagte het nooit meer as 40 000 troepe in die veld gehad nie, teenoor die Britte se 450 000. Sowat 7 792 Britse soldate is dood tydens gevegte en ’n verdere 13 250 is weens siektes oorlede. Aan Boerekant het 6 000 burgers die lewe gelaat en bykans 27 000 vroue en kinders is in die konsentrasiekampe dood.

опции и

11 October 2007
GRA-dag markeer nasionale ontwaking

Min tale ter wêreld kan hul ontstaan na een enkele datum herlei. In dié opsig is ons gelukkig om so ’n dag te hê wat die opkoms van Afrikaans, die “wondertaal”, in herinnering roep.

Nadat twee Hollanders van geboorte, Arnoldus Pannevis en C.P. Hoogenhout, die weg voorberei het met hul uitsprake ten gunste van die Kaapse spreektaal, het die volgende persone op 14 Augustus 1875 in die Paarl byeengekom om die G.R.A. te stig: S.J. du Toit, Gideon Malherbe, D.F. du Toit (Dokter), D.F. du Toit (oom Lokomotief), C.P. Hoogenhout, P.J. Malherbe, A. Ahrbeck en S.G. du Toit.

Pannevis, wat sterk ten gunste van ’n Bybelvertaling in Afrikaans was, veral “voor het geestelijk heil van de gekleurde bevolking van dit land”, het nie die vergadering bygewoon nie en sommige vermoed dat hy teleurgesteld was omdat sy tydgenote by die G.R.A. nie onmiddellik die idee van ’n Bybelvertaling gesteun het nie. Maar hy het tog later by die vereniging aangesluit en het daarin gedien totdat hy dit in 1877 om gesondheidsredes moes verlaat.

C.P. Hoogenhout was insgelyks ten gunste van ’n Bybelvertaling in Afrikaans, maar nie bloot weens die “geestelike heil van die gekleurde bevolking” nie. Op 12 April 1873 skryf hy in De Zuid-Afrikaan dat die Bybel in Afrikaans vertaal moes word, “nie alleen ver die bruin mense nie, maar ook ver banja blankes, want daar is ook regte banja blankes wat die Hollandse taal nie half verstaan nie”.

In aanloop tot die stigting van die G.R.A. het C.P. Hoogenhout en S.J. du Toit tydens 1874 ’n briewewisseling in De Zuid-Afrikaan onder die skuilname “Klaas Waarzegger jr.” en “Ware Afrikaander” gevoer. Hoogenhout was Klaas Waarzegger en Du Toit het die alias Ware Afrikaander aangeneem. Hierdie briewewisseling het die eerste saadjie vir samewerking geplant en het regstreeks aanleiding gegee tot die uiteindelike stigting van die G.R.A.

S.J. du Toit het reeds as Ware Afrikaander een van die eerste taalreëls in Afrikaans geformuleer: “Ons skryf soos ons praat.” Hierdie pretensielose benadering sou later lei tot Afrikaans se wonderlike fonetiese spelling en nugtere, konsekwente taalreëls wat van die wêreld se groot kultuurtale soos Engels, Frans of Duits in die skadu sou stel. Vandag is Afrikaans een van die mees gestandardiseerde tale ter wêreld. Anders as Noors, Engels, Frans of baie ander tale, beskik dit maar oor één standaardvorm en ’n enkele spelwyse wat vir elke skoolkind toeganklik is. In die jargon van rekenaarhandleidings en programmatuur, was Afrikaans van meet af aan “gebruiksvriendelik”.

Maar die oprigting van die G.R.A. op 14 Augustus 1875 het oor veel meer as taalkunde gegaan. Dit verteenwoordig ook die ontwaking van die Afrikaner as nasionale groep en as volk. Die G.R.A. het ten doel gehad, nie net die bevordering van Afrikaans nie, maar ook die nasionale belange van die Afrikaner. In artikel II van die “Algemene Bepalings” van die genootskap word dit as doelwit gestel “om te staan ver ons Taal, ons Nasie en ons Land”.

Reeds ’n maand voor 14 Augustus 1875 het die groep ’n “Afrikaanse Volkslied” op 7 Julie in De Zuid-Afrikaan gepubliseer waaruit hul patriotiese ingesteldheid blyk. Ook hul “Manifes” het die groep hul beroemde uitspraak gelewer dat daar drie soorte Afrikaners was: “Daar is Afrikaanders met Engelse harte. En daar is Afrikaanders met Hollanse harte. En dan is daar Afrikaanders met Afrikaanse harte. Die laaste noem ons Regte Afrikaanders, en die veral roep ons op om aan ons kant te kom staan.”

Die genootskap publiseer die eerste Afrikaanse koerant

Vanaf 15 Januarie 1876, het die genootskap sy eie koerant uitgegee met die naam “Die Afrikaanse Patriot”. Aanvanklik is dit ’n maandblad, maar as die gewildheid van die koerantjie toeneem, word dit ’n weekblad. Vanaf slegs vierhondernd intekenare in 1876 styg dit tot oor die drieduisend in die tagtigerjare en word so die grootste Afrikaanse koerant in die land. Waarom was Die Patriot so gewild? Vanweë die taalmedium, sekerlik, maar ook omdat die koerant duidelik standpunt ingeneem het téén die anneksasie van die Transvaal deur Engeland in 1877 en ook die kandidatuur van Paul Kruger vir die Transvaalse presidentskap gesteun het.

Vanuit die Patriot-stal word ook verskeie boekpublikasies uitgegee soos Eerste beginsels van die Afrikaanse taal, asook ’n Afrikaanse Almanak wat vanaf 1877 verskyn.

’n Mens kan jou vandag nouliks voorstel watter durf daardie klein groepie Afrikanerintellektuele destyds aan die dag moes gelê het. Aanvanklik is hulle deur die Kaapse establishment, sowel Hollands as Engels, doodgeswyg. Maar soos wat die beweging momentum verkry het, is hulle toenemend verguis. In ’n toespraak het die Kaapse hoofregter, lord J.H. de Villiers, dit duidelik gemaak dat Engels die toekomstige taal van Suid-Afrika sou wees. Aan die kant van Nederlandsgesindes, is Afrikaans as ’n minderwaardige taaltjie sonder ’n letterkunde beskou wat die saak van ’n Dietse kultuur in Suid-Afrika net sou bederf.

S.J. du Toit het reeds in 1885 met ’n Afrikaanse vertaling van Die Bybel begin, maar die Vrystaatse en Kaapse sinodes het hulself teen ’n Afrikaanse Bybel verklaar en daarom vind sy gepubliseerde vertalings van enkele Bybelboeke soos Genesis, Mattéus, Openbaring en die Psalme nooit werklik inslag by die breë publiek nie. Eers in 1933 sou die volwaardige Afrikaanse vertaling van Die Bybel die lig sien en deur die kerke aanvaar word.

Feit is egter dat die stigting van die Genootskap van Regte Afrikaners op 14 Augustus 1875 die vonk was wat die hele Afrikaanse beweging aan die gang gesit het. Nie net het Afrikaans tot volwaardige kultuurtaal met ’n uitgebreide letterkunde, tegniese en wetenskaplike woordeskat ontwikkel nie, maar die Afrikaner kon ook na die Tweede Vryheidsoorlog uit die as opstaan en vir hom ’n plek oopbeur in ’n vyandige, Engelstalige Suid-Afrika waarin hy maar 8% van die ekonomie – hoofsaaklik landbou – beheer het.

Al staan die Afrikaner vandag weer onder vreemde oorheersing met ’n nuwe golf van taalverdrukking en verengelsing wat sy kultuur, identiteit en voortbestaan bedreig, veg hy tans vanaf ’n hegte basis in die gedaante van sy geskiedenis en opgestapelde kulturele prestasies uit die verlede.

Ook die slagspreuk van die G.R.A. van destyds is nog ewe geldig. Mens kan dit moontlik net effe wysig om te lui: “Daar is Afrikaners met Engelse harte. En daar is Afrikaners met Australiese harte. En dan is daar Afrikaners met Afrikaanse harte. Die laaste noem ons Regte Afrikaners, en dié veral roep ons op om aan ons kant te kom staan.”

Bron: J.C. Kannemeyer. Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur, deel 1. Kaapstad: Human & Rousseau, 1978.

free gambling

14 August 2007
Die slag van Donkerhoek

Die Britse soldate het op 11 Junie 1900 in ’n oostelike rigting beweeg en generaal Botha begin aanval. Daar was sowat 16 000 soldate aan Engelse kant met 6 groot kanonne en 666 sogenaamde veldkanonne. Die Boere was maar ongeveer 6 000 man en hulle het 22 kanonne en een Long Tom gehad. Die Boere het teruggeval na die hoogste kop op die plaas Kleinfontein, oftewel Diamond Hill, waar die Slag van Donkerhoek (soms ook Diamond Hill genoem) op 12 Junie plaasgevind het. Die oop grasvlakte het min skuiling gebied en was nie ideaal vir die Engelse berede troepe nie.

Die Engelse het in ’n driehoekformasie aangeval: een gedeelte het die Boere van links aangeval, die ander deel aan die regterkant en die infanterie het in die middel deurbeweeg. Die Boere het nie daarin geslaag om die Engelse terug te dryf nie, maar het heldhaftig teruggeveg. Van tyd tot tyd was daar ware heldedade, soos toe ’n klompie Boere op Hamilton se brigade afgestorm het terwyl die Engelse besig was om kanonne op te stel. Volgens Arthur Conan-Doyle het sulke aksies gesorg vir “picturesque warfare” en ’n welkome afwisseling gebied van die “invisible man with his smokeless gun upon the eternal kopje.“ (The Great Boer War).

Dit het geweldig baie vir die moraal van die troepe beteken. Alhoewel hulle die aftog moes blaas, was dit “’n vlug in vol moed“, aldus Jan Smuts. Dit is hierdie durf wat die Boere moed gegee het om vir nog bykans twee jaar die oorlog voort te sit, hierdie slag in die vorm van guerilla-oorlogvoering.

11 June 2007
Republiekwording op 31 Mei 1961 in foto’s 2

topcargo

4 June 2007
Republiekwording op 31 Mei 1961 in foto’s

Nog foto’s

perfekta

4 June 2007
Jan van Riebeeck en die Vryburgers

Jan van Riebeeck het in 1639 by die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie (VOC) aangesluit en in ’n verskeidenheid poste gedien, onder andere as assistent-sjirurg in Batavië. Agterna het hy Japan aangedoen. Sy belangrikste pos was dié van hoof van die VOC se handelspos in Tonkin, Viëtnam. Maar hy is van dié pos teruggeroep omdat daar ontdek is dat hy ook vir sy eie rekening handel gedryf het.

In 1651 is hy versoek om bevel oor te neem van die aanvanklike Nederlandse vestiging in die toekomstige Suid-Afrika. Sy drie skepe, die Drommedaris, Reijger en Goede Hoop het op Saterdag 6 April 1652 aan die Kaap geland en ’n fort is daar gebou om as halfwegstasie op die VOC-handelsroete tussen Nederland en Oos-Indië te dien.

Maria de la Quellerie

Van Riebeeck het as kommandeur gedien van 1652 tot 1662. Omdat daar steeds baie spanning tussen Nederland en Engeland was, het die VOC gevrees dat Engelse skepe die Kaap kon aanval. Daarom moes Van Riebeeck inderhaas ’n fort bou. Hy het ook die natuurlike hawe van Tafelbaai verbeter, vrugte en groente aangeplant en vee van die inheemse Koi verkry. In die botaniese tuin te Kirstenbosch is daar steeds ’n wilde-amandelheining wat deur hom aangeplant is om die Hollandse nedersetting van die Koi af te skei. Die aanvanklike fort is van modder, klei en hout gebou, met vier hoeke of bolwerke. Dié fort moenie verwar word met die huidige Kaapse Kasteel met sy vyf bolwerke nie, wat tussen 1666 en 1679 gebou is, nadat Van Riebeeck reeds die Kaap verlaat het en van baksteen, klip en sement gemaak is.

Van Riebeeck het die eerste komeet van Suid-Afrika af ontdek, C/1652 Y1, wat hy op 17 Desember 1652 raakgesien het.

Omdat Van Riebeeck geld vir die kompanjie wou bespaar, het hy bepleit dat daar Vryburgers ingestel moes word wat nie lone sou ontvang nie, maar wat al die nodige landbouprodukte aan die skepe teen vasgestelde pryse moes verskaf.

In Februarie 1657 het die eerste Vryburgers hul plase ontvang en sodoende het ’n nuwe plaaslike volk, die Afrikanervolk, ontstaan. Reeds in daardie dae het hulle teen die koloniale owerheid begin agiteer, want in Desember 1658 het hulle hul eerste petisie aan die owerheid in Kaapstad oorhanding waarin hulle beswaar maak teen die gebrek aan ’n goeie mark en dat hulle nie op ’n vaste en bestendige prys vir hul produkte kon reken nie.

Die kommandeur het hulle egter weereens “gepayt met schoone woorden” en hulle huistoe gestuur met die opdrag “laat maar de ploegh wacker zyn gang gaan ende dorschvloer niet vercouwen”.

Nóg Van Riebeeck, nóg die Here Sewentien het besef dat hulle met die instellling van die Vryburgers ’n permanente kolonie gevestig het wat nooit weer sak en pak terug Nederland toe sou kon gaan nie. Ook in 1672 het die Vryburgers ’n petisie opgetrek en aan Van Riebeeck voorgelê, hoewel hy nie meer Goewerneur was nie.

Omdat die Vryburgers steeds nie ’n goeie prys vir hul graan kon kry nie, het hulle met vee begin boer wat veel makliker was. Om beter weiding vir hul kuddes te kry, het hulle ooswaarts begin uitbrei. Die veeboer het dus trekboer geword. Sodoende het die gestadigde verkenning en trek die binneland in begin.

Van Riebeeck was, soos die volk wat hy agtergelaat het, ywerig en ondernemend. Met sy vertrek in 1662 spog die jong Kaapse nedersetting reeds met ’n hospitaal, verskeie werkswinkels, ’n meule, ’n graanskuur, huise, stalle vir perde, beeste en skape, en groente- en vrugtetuine. Daar is ook ’n hawehoof, wat dit vir skeepspassasiers moontlik maak om regstreeks aan land te stap.

Ná die dood van sy vrou, tree Van Riebeeck op 10 Maart 1667 met Maria Scipio in die huwelik. Hulle sou nog een seun hê.

Van Riebeeck het op 18 Januarie 1677 in Batavië (die huidige Djakarta) op die eiland Java gesterf.

Met erkenning aan: Wikipedia en B.G. Lindeque, Suid-Afrikaanse en algemene geskiedenis, deel I.

образец справки от topcargo

6 April 2007
Gideon Scheepers: oorlogsmisdadiger of held?

Scheepers het homself in sabotasie-aksies teen die Britte onderskei. In 1900 het hy by Christiaan de Wet se kommando aangesluit. Hy het as kommandant van 150 man die Kaapkolonie binnegeval met die doel om spoorlyne en Britse kommunikasiekanale te saboteer, asook om plaaslike Afrikaners te oorreed om die Transvaalse en Vrystaatse republieke te ondersteun. Hy was maar 22 jaar oud.

Sy sabotasieveldtog in die Kaap was baie suksesvol. In Oktober 1901 het hy egter siek geword en was hy genoodsaak om naby Prins Albert in ’n plaashuis agter te bly terwyl sy manskappe aanbeweeg het. Hy is hier deur die Engelse gevang en ná behandeling in hospitale in Beaufort-Wes en Noupoort, is hy in Graaff-Reinet deur die Engelse in die tronk gegooi. Hy is aangekla van oorlogsmisdade, skuldig bevind en ter dood veroordeel. Een van die aanklagte teen hom was brandstigting, aangesien hy die huise van twee Britse simpatiseerders afgebrand het. Ironies genoeg het die Britte self sulke dade gepleeg deur 33 000 plase in die ZAR en Vrystaatse Republiek af te brand.

Om 15:30 op 18 Januarie 1902 is hy deur ‘n vuurpeleton tereggestel. Alhoewel sy ouers na Graaff-Reinet gereis het om sy oorskot te gaan haal, is sy graf nooit gevind nie, aangesien die Britse soldate sy lyk opgegrawe en na ’n onbekende graf oorgeplaas het. Dit het sy ouers geweldig ontstel, veral aangesien gerugte ná sy dood versprei is dat hy eintlik nog gelewe het.

Daar word vermoed dat sy graf iewers onder die huidige Nqweba-dam, op die Sondagsrivier net noord van Graaff-Reinet, lê.

Kort ná sy dood het Olive Schreiner ’n gedig oor Scheepers geskryf. In 1938 het Gustav Preller sy dagboek gepubliseer en in 1951 het DJ Opperman die wonderlike gedig, Gebed om die Gebeente, oor hierdie volksheld geskryf:

Heer, waar U noordewind die droë dissel rol
en oor die skurwe brakland jaag van Afrika,
maar eindelik teen ‘n doringdraad met pluksels wol
vaswaai terwyl die kraaie en die aasvoëls kla,
laat my ook ná die swerf oor vlaktes heen nou rus
en glo my kind is dood, al hoor ek die berigte
om my krys: "Ek het hom as matroos hier aan die kus . . ."
"Ek: as stoker op ‘n trein…" "Ek: in vaal-geel ligte
van ‘n steenkooldorp se kroeg nog nou die dag gesien . . ."
Glo omgekoop! Of hy sou skielik blink gesteentes
smokkel…blink gesteentes! Selfs dan . . . Nee, miskien
lê hy tog êrens dood; maar, Heer, dan die gebeente,
wys my, gee my die drag gebeente van my skoot
dat ek nie opgejaag deur hierdie land bly swerf
en soek, maar eindelik rus en weet hy het deur lood
onder twee mudsak ongebluste kalk gesterf.

Snags het ek soms gelê en vrees daar sou iets boos
oor hierdie kind nog kom, want in Middelburg se kerk
staan duidelik in die doopregister sy geboorte
nie na die stand van sy gesternte aangemerk.
En, soos wanneer jy tussen vinger en die duim
die wit son rol en skitter in ‘n diamant,
sou hy deur Vrystaat en Transvaal se leiblou ruim
uit spieëls ons stryd laat blits en straal van rant tot rant.
Maar hy móés sterf : die Dood het self hom eers gejag
deur kou riviere van die Kaap, dwarsoor Anysberg
tot in die buitekamer op ‘n plaas, waar hy een nag
in koue sweet moes lê en aan borswater sterf . . .
toe ‘n tweede jagter hom van tent na trein, van trein
na tent met doringdraad en bajonet bewaak
en met gemete sorg van arts en medisyne
vir ‘n tweede dood, o Heer, stadig gesond kon maak.

En ná die skynverhoor het hulle hom vertel…
voor Graaff-Reinet se sel. 0 Graaff-Reinet se sel!
Hy was gewone kryger, Heer, en geen rebel.
0 Graaff-Reinet se sel . . . Eségiël! Eségiël!
Vergeef my die gelykenis, Heer : ek weet ‘n hond
as hy versadig is, verag die been en murg
maar bêre dit agter ‘n bossie in die grond
– behoedsaam, en snuffel met die tweede honger terug:
Teen middernag het op bevel ‘n vyf soldate
die kalkwit bondel beendre in die kalkwit doek
met grawe en lanterns in verskeie gate
onder die roosmaryn langs die rivier gaan soek
en herbegrawe . . toe U die storm word, Heer; ek weet
U en die vyand het dié nag in die vallei
deur geel geflikker in slagreëns mekaar gemeet
oor wie uiteindelik my kind se lyk sou kry.

Hy moes drie dode sterf, maar hy wat drie maal sterf
die sterf nie meer; hy word nou elke dag gesien
as ‘n matroos, of stoker op ‘n steenkoolwerf,
in myn of tronk, in sirkustent of ‘n kantien –
hy leef in hierdie land nou ewig en altyd!
Maar soveel beendre lê onder die roosmaryn . . .
Seën, Here, al die bleek gebeente van die stryd –
ek ken as moeder na ‘n halwe eeu van pyn :
een land vol skedels en gebeente, een groot graf
waaroor U noordewind die droë dissel waai
en spruit en krans vul met die afloskrete van
die aasvoëls, van die wildehonde en die kraai
– dat ons as een groot nasie in die gramadoelas
met elke stukkie sinkplaat en met elke wiel,
en wit en bruin en swart foelie agter skoon glas
ewig U sonlig vang en na mekaar toe spieël.

гайковерт

4 April 2007
Die slag van Majuba

Genl. Nicolaas Smit

Daar was geen artillerie nie en Colley het dit verder nie nodig geag om sy manskappe te beveel om hulleself op die koppie in te grawe nie. Hulle was moeg ná die lang nag van steiltes uitklim. Die Boere, onder aanvoering van generaal Nicolaas Smit, het 450 vrywilligers uit verskillende kommando’s bymekaar gemaak om die koppie te bestorm. “Julle wat geen lafaards is nie, volg my!” was Smit se wekroep.

Die Boere het net voor dagbreek op 27 Februarie aangeval en die Britse soldate dadelik onder druk geplaas. Hulle uitstekende skuts het die Engelse teen die hellings teruggehou en die res van die Boerevegters in staat gestel om teen middagete die koppie in te neem.

Kaart van Majubaslag

Veldkornet Fanus Roos en sy manne moes reguit na Gordon’s Knoll beweeg. Kommandant Joachim Ferreira en sy manne het parallel met Roos aan sy westekant beweeg. Veldkornette Malan en Trichardt met hulle manskappe het parallel met Roos aan sy oostekant beweeg. Die koppie is dus van drie kante af, noord, oos en wes, beset. Van agter die skuiling van die groot terras het die ouer Boerevegters (wat die beste skuts was) voortdurend met hulle koeëls die Britte op die kruin onder druk geplaas.

Die reserwe Britse soldate is agter ‘n lang randjie, wat van wes na oos loop, geplaas. Hulle was egter magteloos teen die vuur van die Boere wat van drie kante af gekom het – Roos en sy manne vanuit die noorde, Ferreira en sy manne vanuit die weste en Malan en sy manskappe vanuit die ooste. Die Britte het suidwaarts oor die kruin gevlug. Hulle verliese was groot: van die 400 het net 120 niks oorgekom nie. Van die 280 ongevalle is 92 dood, 135 gewond en 53 gevange geneem. Die 120 Skotte van die 92ste regiment het die ergste deurgeloop – slegs 24 kon daarin slaag om te ontsnap.

Colley is doodgeskiet net nadat hy die bevel gegee het om terug te val. Terwyl die oorblywende Engelse met die agterste hellings van die koppie na onder gevlug het, het die Boere aanhou skiet.

Die taktiek wat deur generaal Smit aangewend is om die vyand te oorwin, is as baie gevorderd vir daardie tydvak beskou. Uitstaande skietwerk en die doeltreffende aanwending van kamoeflering was belangrike elemente in die veldslag.

Generaal Smit (1837 – 1896), was ‘n uitstekende militêre leier. Hy het die agting van sy manskappe geniet. Ná die oorlog het hy volksraadslid vir Ermelo geword. Pruise het aan hom die Ridder van die Rooi Adelaar toegeken en in Nederland het hy Kommandeur van die Orde van die Nederlandse Leeu geword.

Die slag van Majuba het gelei tot die ondertekening van die vredesverdrag tussen Brittanje en die ZAR, wat ‘n einde aan die Eerste Vryheidsoorlog gebring het. “Remember Majuba”, het die Britte egter vir mekaar gesê, en dit was hulle inspirasie toe die Tweede Vryheidsoorlog aangebreek het. Die neerlaag van Majuba moes gewreek word.

gold hair comb топкарго кидалы

27 February 2007