Tag: republiek

Dan Roodt: 31 Mei 2015: Om op Republiekdag Engels te voel

Opgedra aan mnr. Clive Derby-Lewis, ‘n Engelse Afrikaner wat ná 21 jaar in die gevangenis sedert Vrydag op mediese parool vrygelaat is.

Soos Martin Bosma van die Nederlandse PVV wat vandeesweek ‘n boek oor Afrikaners gepubliseer het, is ek versot op die oranje-blanje-blou vlag, die Prinsevlag. Vier-en-vyftig jaar gelede, op 31 Mei 1961 om presies te wees, is Kerkplein in daardie kleure gedrapeer en het Suid-Afrika onder dr. HF Verwoerd as eerste minister en met adv. C.R. Swart as eerste president ‘n republiek geword. Vyf jaar later, kort voor die tweede en noodlottige sluipmoord op hom, het ‘n kwartmiljoen mense by die Voortrekkermonument opgedaag om die vyfjarige bestaan van die Republiek te vier.

Hoewel die Engelssprekendes van Natal in hul massas tydens die referendum van 1960 téén republiekwording gestem het, was Verwoerd se visie een van ‘n verenigde blanke republiek wat deur onafhanklike swart state (“tuislande”) omring sou wees, met die bruin en Indiërminderhede wie se politieke regte deur minderheidsregte ondervang sou word, ‘n bietjie soos dié van swartes in die VSA. (Hoewel Verwoerd kwalik regstellende aksie en gedwonge integrasie soos in die VSA sou instel.)

Iemand moet nog ‘n boek skryf oor “die buitestaander in die Afrikanerpolitiek”, want ons grootste leiers was juis sulke buitestaanders: JBM Hertzog, ‘n skamerige regsgeleerde wat geen groot orator was nie, maar wie se vurige patriotisme ‘n groot stukrag agter ons volks- en taalnasionalisme gedurende die twintigste eeu was. Dit was ook onder Hertzog dat C.J. Langenhoven se “Die Stem” as volkslied aanvaar is, tesame met die oranje, wit en blou Prinsevlag. Nie net word die Prinsevlag vandag baie sterk met Afrikaners geassosieer nie, maar dit is ook ‘n oeroue Europese vlag wat vir die eerste keer in 1572 in die Nederlandse dorpie Den Briel gehys is, die eerste plek wat van die Spaanse Ryk bevry is.

Sowel Clive Derby-Lewis as Hendrik Verwoerd was buitestaanders, wat moontlik nie altyd deur hul volksgenote as rasegte “Boere” aanvaar is nie. Terwyl Verwoerd op die kruin van Afrikanermag in die sestigerjare gestaan het, is Derby-Lewis se verhaal een van gevangenskap en smaad deur die Suid-Afrikaanse Kommunisteparty toe die Afrikaner-binnestaander, FW de Klerk, teenoor die uitheemse kommuniste Joe Slovo en Nelson Mandela gekapituleer het. Verwoerd is vermoor; Derby-Lewis is verneder. Terroriste soos Aboobaker Ismail, outeur van die Kerkstraatbom en Robert McBride, wat vir die Magoo’s Bar-bom verantwoordelik was, is lag-lag kwytgeskeld terwyl Derby-Lewis aanvanklik die doodstraf – deur ‘n Afrikanerregter! – opgelê is.

Verwoerd was ‘n gebore Hollander, ‘n “Kaaskop” soos ons so dikwels neerhalend na Nederlanders verwys. Nietemin het hy sy persoonlike en politieke lot so intens by ons volk ingegooi dat daar feitlik geen groter Afrikanerfiguur in die twintigste eeu was nie. Wat hy vermag het, om die eerste aanslag van die globale mengkultuur in 1960 af te slaan en vir ons ‘n eie republiek te ontworstel, is deur niemand sedertdien geëwenaar nie. Die “Verwoerdstelsel” van ‘n sterk en ekonomies welvarende Suid-Afrika wat deur bufferstate in die noorde beskut is, was onoorwinlik. Slegs die strategiese foute van sy nakomelinge en interne verraad deur ‘n verskeidenheid Afrikaners, sou dit ongedaan maak.

Jare lank het Verwoerd hom as redakteur van Die Transvaler afgesloof, ‘n koerant wat geen advertensies van die Sapgesinde Johannesburgse sakemanne ontvang het nie. Dat die koerant tot 1948 oorleef het, was op sigself ‘n wonderwerk. Toe die Nasionale Party eers ná 1948 aan bewind was, het die gety gedraai en was daar toenemend adverteerders in die koerant, iets waarvan Verwoerd-hulle in die beginjare maar net kon droom.

Afgesien van sy Nederlandse geboorte, was daar nog iets vreemds aan Verwoerd: Hy het in Engels skoolgegaan, in die ou Rhodesië! Vandag is daar Afrikaners wat Australië of Nieu-Seeland toe emigreer en binne twee, drie jaar is hul kinders totaal en al verengels. Daar was ‘n minderheid Engelssprekende Rhodesiërs met Afrikaanse vanne en Verwoerd kon seker een van hulle geword het. Ondanks sy Engelse opvoeding het hy agterna aan die Universiteit van Stellenbosch gaan studeer waar hy van vroeg aan reeds ‘n leidende rol in Afrikanersake begin speel het. Hermann Giliomee sê van Verwoerd:

“Hy was die eerste student in Suid-Afrika wat sy studies, van sy voorgraadse eksamens tot sy doktorale proefskrif, in Afrikaans geskryf het.” (Die laaste Afrikanerleiers, bl.27)

Soos Leon Lemmer vandag, verwysende na die verwydering van Verwoerd se gedenkplaat op die Stellenbosse kampus, skryf:

In De Villiers het die US ‘n rektor met ‘n dik anti-akademiese vel. Hy is ‘n klein mannetjie (van liggaam en van gees) wat grootmeneer speel oor groot Afrikaners soos Verwoerd en DF Malan, al weet hy in sy binneste dat hy nie werd is om hulle skoenrieme vas te maak nie.

Dit maak nie saak hoe Verwoerd se denke vandag verguis, verdraai en verloën word nie; niemand kan sy prestasies ongedaan maak nie. En die republiek, asook ons destydse weermag, wat onder sy leiding die nodige inspuiting gekry het, is twee daarvan. Maar is dit nie interessant dat Verwoerd ook in die stryd om Afrikaans as akademiese taal, die leiding geneem het, bo sogenaamde “gebore en getoë” Afrikaners nie? Die Afrikaner – en die “Boer”, kyk maar na die Vrystaatse Republiek wat Engels as administrasietaal gebruik het! – het dikwels soos tans sy eie taal misken en verwaarloos ten gunste van die imperiale taal. Hierteenoor het ‘n buitestaander soos Verwoerd nes Hertzog die potensiaal en skoonheid van Afrikaans ingesien en ‘n leidende rol in die uitbou van Standaardafrikaans as kultuurtaal gespeel.

Verwoerd kan nie van ontrouheid of verraad beskuldig word: nóg teen Afrikaans nóg teen die Afrikaner. Sy lojaliteit staan bo alle verdenking. Nogtans het hy uit sy pad gegaan om Engelssprekendes in ons land te laat welkom voel. Vir vele ander Afrikanernasionaliste was “die Engelsman”, selfs die Sapgesinde Afrikaner, die vyand. Dikwels het Verwoerd na “ons blanke, Westerse beskawing” verwys. In sy spontane antwoord op die Britse eerste minister, Harold McMillan se “winde van verandering”-toespraak oop 3 Februarie 1960 het hy die volgende beroemde uitspraak gemaak:

The tendency in Africa for nations to become independent, and at the same time to do justice to all, does not only mean being just to the black man of Africa, but also to be just to the white man of Africa.

We call ourselves European, but actually we represent the white men of Africa. They are the people not only in the Union but through major portions of Africa who brought civilisation here, who made the present developments of black nationalists possible. By bringing them education, by showing them this way of life, by bringing in industrial development, by bringing in the ideals which western civilisation has developed itself.

And the white man came to Africa, perhaps to trade, in some cases, perhaps to bring the gospel; has remained to stay. And particularly we in this southernmost portion of Africa, have such a stake here that this is our only motherland, we have no where else to go. We set up a country bare, and the Bantu came in this country and settled certain portions for themselves, and it is in line with the thinking of Africa, to grant those fullest rights which we also with you admit all people should have and believe providing those rights for those people in the fullest degree in that part of southern Africa which their forefathers found for themselves and settled in. But similarly, we believe in balance, we believe in allowing exactly those same full opportunities to remain within the grasp of the white man who has made all this possible.

Hier het Verwoerd nie net namens die Afrikaner gepraat nie, maar namens alle “blankes-in-Afrika” wat sedert sy sluipmoord, oor die afgelope paar dekades, so ‘n skouspelagtige agteruitgang, selfs verval, beleef het. Oorkant die Limpopo, maar ook in Angola en Mosambiek, is blankes verdryf en het daardie lande volledig “verafrikaniseer” in die negatiewe sin. Trouens, sonder een miljard dollar aan hulpgeld wat Mugabe elke jaar ontvang, plus voedselhulp, sou sy staat nie kon voortbestaan nie en sou sy mense van die honger omkom.

Interessant is ook dat mnr. PW Botha in een van sy streng, besliste uitsprake iets laat val het in die trant van: “Suid-Afrika sal die lig van die Westerse beskawing uitdra terwyl dit in die Weste self uitgedoof raak.” (Dit is seker nie die presiese aanhaling nie, maar as iemand my daarmee kan help, sal ek bly wees.)

Onlangs lees ek dat die valskermbataljon van ons voormalige weermag wat by Rooiplaas opgelei is, om die helfte uit Afrikaans- en Engelssprekendes bestaan het. Vele Engelssprekendes het ook die “sterwe”-deel nagekom in ons volkslied wat lui:

Ons sal lewe, ons sal sterwe, ons vir jou, Suid-Afrika!

Al die groot Afrikanerleiers in die verlede, soos Hertzog, Verwoerd en PW Botha, het ingesien dat daar ‘n verenigde blanke nasie in ons land moet wees. Slegs op dié wyse sou ons as kleiner wordende demografiese minderheid die mas kon opkom. Hertzog het in vele van sy toesprake onderskei tussen “Afrikaners” (wat vir hom ‘n Afrikaans- of Engelssprekende kon wees) en “vreemde fortuinsoekers” wat hoofsaaklik in die meer gegoede voorstede van Johannesburg en Kaapstad saamgetrek was. Afgesien van dié oorhoofse kultureel-politieke sienings, het Afrikaners en Engelse op voetsoolvlak deurmekaar begin woon, asook ondertrou. Clive Derby-Lewis is die resultaat van so ‘n gemengde Afrikaans-Engelse afkoms, hoewel sy naam natuurlik uitsluitlik Engels is. Hy is ook grotendeels Engels grootgemaak, op Engelse skole. Net soos Verwoerd in Rhodesië, sou mens kon sê! Nietemin praat Clive vlot Afrikaans. Toe ek hom enkele jare gelede in Pretoria-Sentraal gaan besoek het, het ons deurentyd Afrikaans gepraat. Omdat hy in die tronk net gedrukte koerante mag lees, moet hy die straf verduur om Beeld elke dag te lees, ‘n koerant wat slegs in naam Afrikaans is en wat in sy beleid eintlik ‘n vorm van Afrikanervolksmoord voorstaan. Wie is die grootste Afrikaner, Clive Derby-Lewis of Adriaan Basson, ek of Max du Preez?

‘n Klompie jare gelede het Max du Preez die gerug versprei dat “Dan Roodt se ma Engels was”. Kan ‘n mens jou voorstel dat die ekstremistiese Max du Preez wat Joe Slovo en Aboobaker Ismail se terreur ten volle ondersteun het en wat sy kinders as linkse Engelse grootgemaak het, lesse oor afkoms aan ander te leer het? In elk geval is dit net ‘n halwe waarheid, want my ma se moedertaal was vir seker Afrikaans, hoewel my oupa Engelssprekend was. Omdat sy in die ooste van Johannesburg grootgeword het op ‘n stadium toe daar glad nie Afrikaanse skole was nie, was sy op Jeppe Girls High. Dis waar dit eindig. Terwyl sy gelewe het, het ek nooit ‘n Engelse woord met haar gepraat nie.

Maar gestel my ma was 100% Engels, watse verskil sou dit gemaak het? Die feit dat ek aan Afrikaans aan ‘n Engelse universiteit gestudeer het – in ‘n departement waar CM van den Heever, PJ Nienaber en NP van Wyk Louw eens professore was – maak dit my minder “Afrikaans” as iemand soos oorlede André P. Brink wat aan die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys gestudeer het? Die verskil tussen my en Brink is dat ek beter Afrikaans kan spel as hy wat hy kon en dat hy op ‘n Franse TV-program gesê het: “My volk verdien om uit te sterf.”

Dis egter deur sulke linkse verdagmakery dat ons gedurigdeur verdeel word, terwyl ons die groter prentjie van ons stelselmatige ondergang miskyk. Ons baklei onder mekaar oor wie ‘n ware Boer, regte Afrikaner of suiwer Engelsman is, terwyl ons Westerse beskawing verval en ons etnies vanuit die land gereinig word.

In dié opsig is ek ‘n Verwoerdiaan: Ek glo dat ons ten eerste goeie Afrikaners moet wees, maar ook dat ons ons Westerse beskawing ten alle koste moet behou, tesame met ander blankes in Afrika, of hulle nou hier of in Suidwes/Namibië woon. Ons verhaal is nog lank nie uitgespeel nie, al gaan dit vandag ook beroerd. Soos Verwoerd gesê het: Ons gun die swartman sy geleenthede, maar eis dieselfde geleenthede vir onsself op!

Dis ‘n lang aanloop, maar dit bring my by die eintlik onderwerp van dié rubriek: ons verhouding tot die Engelssprekendes in ons huidige oorlewingstryd. Terwyl daar ‘n verskeidenheid politieke identiteite onder Afrikaners bestaan, is die Engelssprekendes selfs nog meer divers. Onder Afrikaners wissel dit van die soort verregse teokratiese Afrikaner of “Boer” wat vir jou al sy politieke beginsels met verse uit die Ou Testament sal staaf, tot die geglobaliseerde, verstedelikte jong Afrikaners van vandag wat aanlynrekenaarspeletjies saam met Europeërs of Asiërs in ander lande speel, maar op baie maniere meer rasbewus “Westers” of “Europees” voel as ‘n vorige geslag.

Onder Engelssprekendes swaai die linkses en marxiste nog soveel te meer die septer as onder Afrikaners. By ons is individue soos Max du Preez of Adriaan Basson eintlik fratse, want hulle is polities “volksvreemd”, synde indringers in Afrikaans met hul wêreldvreemde kultuurmarxistiese idees wat hulle in ‘n linkse, Engelse milieu opgedoen het. Die dilemma van die Engelssprekende blanke is juis dat hy grootword, amper sonder ‘n eie kultuur, binne ‘n ekstreemlinkse, verafrikaniseerde, kultuurmarxistiese paradigma waar witskuld en boetedoening die wagwoorde is. In Afrikaans lag ons oor witskuld, maar in Engelse Suid-Afrika is dit heiligskennis, selfs net om dit te bevraagteken. Selfs die kultuur van Groot Brittanje, die bron van Engelsheid, is veramerikaans en word deur Hollywood en die Amerikaanse media bepaal. Dit geld nog soveel te meer vir Engelse Suid-Afrika, waar die swart Amerikaanse kultuur toenemend oorheers.

Benewens ‘n keiharde kern van marxiste in die Engelse media en aan die universiteite wat die Amerikaanse mengkultuur fanaties voorstaan en eintlik mense wil begin doodmaak wat nie daarby inval nie, bestaan daar ‘n groot gros Engelssprekendes, verengelste Afrikaners, gemengde Englikaners, ens., wat dalk ‘n nóg groter graad van politieke verwarring en onsekerheid as die meeste Afrikaners ervaar. Soos die meeste Afrikaners stem hulle vir die liberale DA in die verlore hoop dat dié party hulle van die ANC en SAKP sal verlos.

Die verraaier-elite van Afrikaners het met die absurde projek vorendag gekom dat, soos die afstootlike klein intellektuele en fisieke dwerg Leopold Scholtz dit gestel het, “Afrikaners met bruines moet versmelt”. Dit word tot satwordens toe aan ons voorgehou dat “die meerderheid Afrikaanssprekendes nie-blank is”. Wat daarvan? As Frankryk se voormalige kolonies ingereken word, is die meerderheid Franssprekendes eweneens “swart”. Daar is ook vandag meer swartes met Engels as moedertaal as inwoners van die Britse eilande. Dit verander nie aan hoe mense die kern van Frans-wees of Engels-wees beskou nie. Die Khoi-San-stamme het hul eie tale afgesweer en Afrikaans aangeneem. Dis deel van die welslae wat Afrikaans in die verlede behaal het, wat ek reeds elders ons adellike of koninklike taal genoem het. (Lees Afrikaans Was Eens ‘N Koninklike En Handelstaal In Europa.)

Leon Lemmer het al met jota en tittel hier aangedui oor hoe veral die geleerde bruines oor geen taallojaliteit jeens Afrikaans beskik nie en geen waardering vir Standaardafrikaans, ons geskiedenis, letterkunde en kultuur koester nie. Dit is ook vir my baie mooi tuisgebring toe ek verlede jaar tydens die fameuse hofaansoek in die Randburgse Landdroshof wat ek namens Steve Hofmeyr gebring het, in die “bruin” (of “swart”, want hoe meer geleerd ‘n bruine raak, hoe “swarter” word hy) skrywer en akademikus, wat hy ook al is, Eusebius McKaiser, vasgeloop het. Omdat ons mekaar al voorheen in TV-ateljees raakgeloop het, het ek my hand na hom uitgesteek en hom gegroet, beleefde Afrikaner wat ek is. Die volgende oomblik lees ek op Twitter waar McKaiser vir sy volgelinge noem dat hy “agterna sy hand gaan was het, so vies was hy om Dan Roodt se hand te skud”.

Hoewel McKaiser eerder sal sterf as om dit te erken, is hy ook “Afrikaanssprekend” – een van Rapport of Beeld se “meerderheid Afrikaanssprekendes”. Behalwe: hy het nog nooit ‘n Afrikaanse boek of artikel gepubliseer nie en hy gaan was sy hande as hy in aanraking met ‘n Afrikaner kom.

Min mense besef dit, maar Suid-Afrika se Engelssprekende blankes is die enigste ter wêreld wat onder ons invloed – waaronder die aantreklikheid van ons taal, kultuur en sorgvrye buiteluglewe – tweetalig geraak het. In weerwil van miljarde dollar se subsidies en streng taalwette, praat baie min Engelse Kanadese Frans en Québec bly ‘n geïsoleerde provinsie binne die groter Engelse Kanada en nóg groter VSA. Hier en daar kom ‘n mens egter jong Engelssprekendes teë wat dolgraag meer Afrikaans wil leer en baie nuuskierig is om te weet wat Afrikaners alles aanvang.

Ek het ‘n broertjie dood aan die radikale, linkse Engelssprekendes waaronder terroriste en hul meelopers soos Joe Slovo, Ronnie Kasrils, Nadine Gordimer, Helen Suzman, Helen Zille, Muff Anderson, ens. Op Twitter is daar ene Ben Pooler in Kaapstad wat my koggel en die gerug versprei dat ek “lieg oor my akademiese kwalifikasies omdat ek te dom is om universiteit toe te gegaan het”. Hy en die Boerehater-poppespeler, Conrad Koch, behoort lyk my tot dieselfde Kaapse dampkring. Sodra ek ‘n tydjie kry, gaan ek ‘n dagvaarding teen Pooler vir laster uitreik, omdat ‘n mens net soveel leedvermaak van linkse Engelse oor hoe ons mense vermoor, verguis en vertrap word, kan vat. Ons moet voortdurend die linkses – Engels en Afrikaans – op alle gebiede beveg en nie toelaat dat hulle hul beplande marxistiese volksmoord op ons voltrek nie.

Nietemin voel ek dat Verwoerd se visie, wat eie is aan die grondslag van hierdie arme, gewonde republiek, van ‘n soort Afrikaanse dog terselfdertyd Eurokaanse beskawing aan die suidpunt van Afrika nooit behoorlik nagestreef is nie, veral nie toe ons soveel middele gehad het om dit te verwesenlik nie. Toe is daardie middele op onderlinge rusies tussen Afrikaner- politieke partye verkwis, wat tot die magsoorname deur die radikale terreurfaksie in ons land gelei het.

Wat nodig is, is dat alle inheemse blankes – behalwe nou Hertzog se “vreemde fortuinsoekers”, vandag se kultuurmarxiste – rondom ons gemeenskaplike Afrikaneridentiteit moet verenig. Noem dit ook ‘n “Suid-Afrikaanse” identiteit, ‘n woord wat egter deur Slovo, Mandela en die res gekaap is en vandag ‘n heeltemal verwronge, ahistoriese en polities korrekte betekenis het, hoewel dit in die toekoms seker weer herstel kan word.

Soos die Franse, moet ons toenemend ons boeke en aanlynskrywes in ander tale, veral Engels, begin vertaal sodat ons ons kultuur vir Engelssprekendes meer toeganklik kan maak. Voor ek byvoorbeeld Frans kon praat en lees, het ek die Franse kultuur deur middel van Engelse of Nederlandse vertalings ontdek. Ons kan baie by die Franse leer oor hoe ‘n mens jou kultuur vir ander aantreklik en bemarkbaar kan maak. Steve Hofmeyr en sy medesangers doen reeds baie om Afrikaanse gewilde musiek te bemark, maar ons moet die totaliteit van Afrikanerkultuur veral onder ons Engelse landgenote, asook buite ons landsgrense teenoor Europeërs en Amerikaners, bevorder. Sodoende sal ons die poel van aktiviste wat teen verswelging hier in Suider-Afrika stry, soveel groter maak en sal daar uit die smeltkroes van ons oorlewingstryd ‘n selfs sterker Afrikaner- en blanke kultuur gebore word.

Daar is ‘n paar figure soos Herman Charles Bosman, wat in Engels oor ‘n grotendeels Afrikaanse, plattelandse wêreld geskryf het, maar dit was eintlik ‘n mislukking en deurspek van stereotipes en ‘n onderliggende minagting vir die Afrikaner. Dis omdat die Engelse wêreld, wat deur die elites van Johannesburg en Kaapstad oorheers word, eintlik nooit met die land kontak gemaak het nie. Hulle vlieënde piering het tot vandag toe nog nie behoorlik geland nie. J.M. Coetzee, wat nooit in Afrikaans geskryf het nie en ook maar vele van die “trope” van Engelse linksheid en kulturele marxisme in sy geskrifte klakkeloos herhaal het, vertoon egter in sy beste werk soos byvoorbeeld Disgrace sterk Afrikaanse karaktertrekke. Die Suid-Afrikaanse uitgawe van die meer polities korrekte In the heart of the country het Afrikaanse dialoog bevat. Dis dringend noodsaaklik dat meer vertaalde Afrikaanse werke verskyn om sodoende ‘n gemeenskaplike belewenis van die meer klassieke Suid-Afrikaansheid of Afrikanerskap ook in Engels toeganklik te maak. Ek dink byvoorbeeld Gustav Venter se boeke wat die afgelope paar jaar in Afrikaans by PRAAG verskyn het, behoort ook in Engels vir ‘n wêreldwye gehoor ontsluit te word.

Ek stem saam met Leon Lemmer dat Verwoerd, die vader van ons moderne republiek, ‘n groot Afrikaner was. FW de Klerk en sy medeverraaiers “is nie werd om sy skoenrieme vas te maak nie”. Maar Verwoerd verteenwoordig insgelyks ‘n groot Westerling wat verskeie Europese tale, waaronder Engels, Duits en Nederlands, magtig was. Hy het ‘n volksvisie gekoester, maar ook ‘n beskawingsvisie. Nietzscheaans gesproke, was hy ‘n “goeie Europeër”, ein gute Europäer.

Soos die Franse politici hul toesprake afsluit: Vive la république! Of op Engels: Long live the republic!

31 May 2015
Geskiedenis: Verwoerd en die onreg van die 21ste-eeuse narratief

Wie bepaal die 21ste eeu narratief en wêreldbeskouingsvereistes? Daardie narratief wat beweer dat die Suid-Afrikaanse geskiedenis eers aanvaarbaar geword geraak het die dag toe Nelson Rolihlala Mandela sy voete by Victor Verster uitgesteek het. Die narratief wat beslissend bepaal dat oranje, wit en blou, sowel as CJ Langenhoven outomaties met rassisme geassosieer word. En noú, ongelukkig, die narratief wat bepaal dat Oom Paul sy vervaldatum bereik het omdat hy ’n doring in die vlees is vir die “stryd teen rassisme en onreg”.

Om hierdie dominante narratief te begryp, sal ons by Amerika se selfvernietigende politieke korrektheid moet begin en eindig by die Beeld se publikasies, maar daarmee wil ek niemand lastig val nie. Dit is nie die moeite werd om dié narratief te probeer ontleed nie, want hy steek deesdae kop uit by omtrent elke instansie en omgewing. Al wat ons daarvan hoef te verstaan, is dat hy bestaan, dat hy besig is om ons te demoraliseer, en dat hy ons breinspoel. Daagliks. Daar is soveel te debatteer oor die pre-1994-geskiedenis, soveel om oor te gesels en te oordeel, maar die dominante 21ste-eeuse narratief het hom ongelukkig reeds die reg toegeëien om die septer met minagting te swaai – wat ’n oorwoë en stadige swaai van die septer moes wees, het ontaard in ’n impulsiewe en onmiddellike swaai – alles voor 1994 was rassisties, onmenslik, onanvaarbaar en skandalig. Diegene wat hierdie siening verwerp, is ook inherente rassiste, “ontkenners” en “Apartheidsapologete”. En dit is hoe dit is.

Met die oog op die onlangse verwydering en vernietiging van standbeelde het dit my skielik bygeval dat ek te jonk was om die verwydering van ’n Malan- of Verwoerdstandbeeld te beleef. Vir die lot van hierdie veroordeelde figure is daar geen tyd vir debat of bespreking toegeken nie – die septer het op hul koppe geval, en hy het hard geval. ‘n Onlangse verwydering van ’n Verwoerdstandbeelde was toe Terror Lekota, destydse Vrystaatse premier, een oggend in 2009 by die administrasiegebou in Bloemfontein stilgehou het en besluit het dat die armsalige Verwoerdbeeld hom “beledig”. Waarom sou dit wees? Ken hy die naam Verwoerd? Die antwoord is dat die huidige dominante narratief die naam Verwoerd uitgespel het soos wat hy hom wou hê, en in menige kele afgedruk het. Nog meer onlangs het die DA-munisipaliteit by Midvaal in Mei 2011 summier beveel dat Verwoerd se standbeeld verwyder moes word.

Dit val my elke dag by dat mense darem nog die moed bymekaar skraap om ’n D.F Malan- of P.W Botha-aanhaling in toesprake te uiter, maar dit nooit goed dink om die naam Verwoerd te noem nie. Die rede hiervoor is dat die huidige narratief apartheid oombliklik opgefrommel het, P.W Botha verniel het, selfs nou vir Paul Kruger bykom, maar ’n spesiale plekkie in die kollig gehou het vir dr. H.F Verwoerd. Hy is die sondebok wat verantwoordelik is vir al die probleme van ons land – die swak swart slaagsyfer, die swak rasseverhoudings, die hoë aantal plakkers, werkloosheid, ensovoorts. Want hy het met die idee van apartheid vorendag gekom. En dít is die storie wat ons
móét glo. Dit is wat Beeld vir ons vertel, dit is wat Pierre de Vos en Piet Croucamp vir ons uitbasuin, dit is wat die DA vir ons skryf, en dit is wat die geskiedenisboeke van vandag voorskryf. Ek kan die statistieke en feite aanhaal om herhaaldelik die valsheid van hierdie siening te bewys, maar met statistieke wil ek ook niemand lastig val nie. Ek kan bewys dat daar onder die Verwoerdadministrasie in verhouding tot die destydse bevolking meer huise vir swartemense gebou is as onder 20 jaar van ANC-bewind, dat daar meer swart skole en universiteite gebou is as ooit, dat swart lewensverwagting en -standaarde die hoogtes ingeskiet het (ten spyte daarvan dat die swart bevolking verdubbel het onder dr. Verwoerd se bewind), maar ek kan ongelukkig nie die narratief en vertolking van dr. Verwoerd se optrede en ingesteldheid hierdeur verander nie. Ek kan mense wél aanspoor om ’n gebalanseerde beeld van die geskiedenis voor 1994 te vind en hul uitsprake daarop te grond.

As ’n student moet ek dikwels die lofsange vir oudpresident Nelson Mandela aanhoor. Ek moet dikwels myself stuit om te vra waarom hy so opgehemel word, maar sy etlike terreurdade en toewyding aan die kommunistiese oorname in Afrika mag nooit bevraagteken word nie. Is dit ook die toedoen van die huidige narratief? As ons Mandela se terreurdade, geweldsaanhitsing envernietiging van duisende lewens mag ignoreer, mag ons nie dan ook dr. Verwoerd se soms belemmerde vooruitskattings en projeksies ignoreer nie? Of ons daaraan herinner dat dié man met ’n buitengewone verstand in die meeste gevalle heeltemal korrek was met sy vooruitskattings?

Sy vooruitskatting dat swartmense na die tuislande sou stroom was miskien onakkuraat, maar wat van sy akkurate projeksie dat die swartmense van Suid-Afrika binne 10 jaar die mees welgestelde swartmense ter wêreld sou word? Hetsy akkurate of onakkurate voorspellings, kon ek een korrelasie tref – en hieroor sal die huidige narratief reglynig met my verskil – dr. Verwoerd het edele, goeie bedoelings gehad.

Dr. Verwoerd loop in Sophiatown. Hy wou die
plakkershutte vervang met baksteenhuisies.

Teenstrydig met die mening van die huidige narratief, wou dr. Verwoerd nooit enige mens of groep doelbewus benadeel of onderdruk nie. Inteendeel, hy het hom beywer vir die ontwikkeling van swartmense. Hy het eerstens geweet dat die swart bevolking onlosmaaklik deel was van die land, en dat elke land slegs so doeltreffend funksioneer soos die sterkte van sy swakste skakel. Die swartmense van dr. Verwoerd se tyd was, ontwikkelingsgewys, die swak skakel wat dr. Verwoerd wou versterk tot ’n glorieryke Afrikanasie. In ’n mate is hierdie ideaal verwesenlik – swart lewenstandaarde vermeerder in dr. Verwoerd se termyn teen 5,4% per jaar teenoor die vermeerdering van die blanke lewenstandaard van 3,9% per jaar.

Tweedens het dr. Verwoerd al te goed besef dat daar nooit vrede in Suid-Afrika sou heers indien so ’n groot deel van die bevolking nie tevrede en gelukkig was nie. Hy het meermale beaam dat die tuislande die ware tuiste van die swartman moes word, waar hy sou gelukkig wees en homself ontwikkel soos wat hy nooit sou kon doen onder blanke oorheersing in die Republiek nie. Ongeag of hierdie ideaal na dr. Verwoerd se dood deur sy opvolgers verwesenlik sou word, wás dit die edele bedoeling.

Daar bestaan geen twyfel dat die belange en behoeftes van die Afrikanervolk vir die eerste keer in dekades (sedert Britse kolonialisme) topprioriteit geniet het tydens dr. Verwoerd se premierskap nie. Die algemene volksgevoel en vyandigheid teenoor die Engelse blankes kon dr. Verwoerd aangevuur en geïnspireer het om juis dít aan hulle te doen wat tans met die blanke onder ANC bewind gedoen word – marginalisering. Hy doen egter die onverwagse en teenoorgestelde – in ’n poging om onafhanklikheid van Brittanje los te slaan maak hy werk daarvan om die Afrikaner en Engelse blanke sover moontlik te versoen en om die Engelse se veiligheid in die toekomstige Republiek te verseker. Om daad by die woord te voeg, stel hy in die binnekring van die Nasionale Party, asook in sy kabinet menige Engelse aan om die Engelse verteenwoordiging op regeringsvlak te versterk.

Verwoerd roep laat in 1960 ’n referendum uit oor die vraag of Suid-Afrika ’n republiek moet word. Op 31 Mei 1961, 59 jaar na die einde van die Boere-republieke, ontstaan die Republiek van Suid-Afrika, los van Britse heerskappy. ’n Goue tydvak lê voor.

Dr. Verwoerd spreek ’n skare jong swart kinders toe.

Afgesien van die suksesse van die Republiek, is dr. Verwoerd toegegooi onder die eise van swart ontwikkeling. In ’n radioprogram na sy dood het een van sy kollegas opgemerk: “there was no single Bantu area he did not visit, no single Bantu leader he did not meet”. Iets waarvan die huidige narratief nooit melding gemaak het nie, is dat baie swartmense aan sy lippe gehang het en ver gereis het om na hom te luister. In die tuislande waar die grootste deel van hul bevolkings vir leiers ten gunste van aparte ontwikkeling gestem het, soos Boputhastshwana, Transkei, Ciskei en Venda, het dr. Verwoerd altyd ’n staande applous ontvang na afhandeling van ’n toespraak. K.D Matanzima, hoofman van Transkei vir 12 jaar, het dr. Verwoerd as sy persoonlike rolmodel beskou. Dan kan ons die vraag vra: as 700 000 Xhosa’s by die 1963-verkiesing van Transkei vir ’n swart leier gestem het (hy het die daaropvolgende 2 verkiesings ook ver gewen) wat openlik vir dr. Verwoerd as sy rolmodel beskou het, waarom is die huidige narratief t.o.v. dr. Verwoerd een van minagting en demonisering? Moet ons dan nie elke dag die waarde van demokrasie aanhoor nie?

Hoofman K.D. Matanzima (Transkei) en ander swart leiers by dr. Verwoerd se
staatsbegrafnis.

As die meerderheidkiesers in tuislande demokraties vir die Verwoerdiaanse ideaal gestem het, waarom sou Verwoerd dan afwyk van aparte ontwikkeling? Die ANC en PAC het miskien bomme gestel, maar hoeveel persent van die swart bevolking het hulle nou eintlik verteenwoordig? Hulle het nie eers ’n duit verteenwoordig, teenoor die hoeveelheid wat leiers soos K.D. Matanzima (Nelson Mandela se neef) verteenwoordig het nie. Die huidige narratief slaag daarin om ons telkens te oorreed dat die ANC, met hul kommunistiese onderrok, die meerderheid swartmense verteenwoordig het. In die destydse woorde van Mangosuthu Buthelezi:

“They do not represent the majority of blacks in this country and they are not about bringing peaceful change in this country, but to create a socialist or even a Marxist state”.

Om hierdie Marxistiese ambisie van die ANC te bevestig, kan ek aanhaal uit ’n dokument wat in Nelson Mandela se besit gevind is. Dit lui soos volg in sy eie handskrif:

“The people of South Africa, led by the South African Comunist Party, will destroy capitalist society and build in its place socialism… The transition form capitalism to socialism and the liberation of the working class cannot be effected by slow changes or reforms as reactionaries and liberals often advise, but by revolution. One must therefore be a revolutionary and not a reformist.”

’n Politieke ontleder sou sê dat dit gevaarlik baie soos Julius Malema se woorde in 2015 klink. Malema probeer tans die Marxistiese revolusie dryf waarin Nelson Mandela en sy kamerade destyds gestuit is deur manne soos Verwoerd. Daarom is dr. Verwoerd steeds ’n gehate man in tradisionele ANC-kringe, tot vandag toe. En nodeloos om te sê, het die ANC ongetwyfeld die grootste invloed op die huidige narratief in Suid-Afrika.Hulle beheer tog die media, inhoud van geskiedenisboeke, en reguleer die algemene houding en gevoel van die swart massas. Juis hierom sou geen Verwoerdstandbeeld oorleef het in die nuwe Suid-Afrika nie.

Noudat ons bepaal het dat dr. Verwoerd geen “Afrikaanse Hitler” was, soos die huidige narratief hom dikwels beskryf nie, kan ons nog ’n vraag opper: Was hy ’n held, en vir wie?

As 20-jarige student aan Stellenbosch bewys Verwoerd hom reeds as buitengewoon begaaf en ’n volksliefhebber. As leier van die studenteraad in 1921, stig hy ’n fonds vir armblankes in Suid-Afrika, asoook in dele van Europa. Nie net samel hy geld hiervoor in nie, maar spoor medestudente aan om saam met hom hul sakgeld aan te wend hiervoor, en om meer spaarsamig te leef om sodoende dié fonds ’n hupstoot te gee. Reeds op ’n jong ouderdom straal Verwoerd dus sy ywerigheid uit om volksdiens te lewer. Hierdie selfde ywerigheid kom na vore wanneer hy in 1958 die sewende premier van Suid-Afrika word. Op 6 September 1966 word hierdie ywerigheid gesmoor deur die steek van ’n dolk – ’n gebeurtenis wat te danke aan ons huidige skewe narratief nie betreur word nie, maar eerder gevier word. Twee weke voor sy dood is vergaderings met talle swart leiers gereël. Die toespraak wat hy op die 6de in die volksraad moes lewer, waarvoor hy nooit die kans gegun is nie, sou die begin van ’n nuwe tydvak inlui vir verhoudings tussen wit en swart. Wysigings sou gemaak word t.o.v. apartheidswetgewing en die algemene behoeftes van die breë swart bevolking sou geopper word om vredevolle naasbestaan te kon verseker.

Verwoerd se opvolgers het dus heel waarskynlik voortgegaan met die implementering van ’n beleid waarin hyself nie meer geglo het nie. Hierom word Verwoerd vandag nog blameer vir die latere mislukking van Apartheid, waaroor hy geen beheer gehad het nie.

’n Jong Mimi Coertse steek ’n blom in dr. HF
Verwoerd se baadjie.

Jare na dr. Verwoerd se dood het een van sy grootste bewonderaars, Mimi Coertse, oor dr. Verwoerd, wat op sy beurt een van haar grootste bewonderaars was, gesê:

“Mense kan van Dok sê wat hulle wil, maar ek het hom as ’n baie sjarmante en bedagsame mens beleef. Hy was bepaald géén rassis nie. Toe ek eenkeer op pad was na hulle huis, bel hy my. ‘Mimi’ vra hy, ‘kan jy vir my ’n Brandwag saambring?’. Hy het sy tuinman elke week daaruit in Afrikaans opgelei; dié keer het hy vergeet om die tydskrif te koop”.

Verder skryf Hermann Giliomee in sy boek, Laaste Afrikaanse Leiers, op bladsy 69, dat Verwoerd nooit in die meerderwaardigheid van die blanke ras geglo het nie, maar dat hy slegs die ontwikkelingsgaping tussen die rasse wou vernou.

Ek, en baie ander, sal nooit kan aanvaar dat dr. Verwoerd se standbeeld nie ’n plek in die son gegun word nie. Trouens, as ’n progressiewe jeugdige, glo ek dat Suid-Afrika nóú Verwoerds benodig om leiding te neem. Hoegenaamd nie om apartheid of rasseskeiding te inspireer nie, maar om vertroue te skep in ’n nasie wat dekades laas die moontlikheid van ’n eerlike, opregte en toegewyde leier ervaar het. Sy ideaal hoef ons nie in 2015 te inspireer nie, maar sy skaars en uitmuntende karakter, wél.

– John White

10 April 2015
Republiekdag en Hendrik Frensch Verwoerd

Dr. Verwoerd voor Groote Schuur, Kaapstad

deur Marthinus van Bart

Op 31 Mei 1961 het Suid-Afrika ‘n republiek geword. Daarmee het hy sy algehele onafhanklikheid van die Britse Ryk verklaar, en hom losgemaak van die langarm-regering deur Londen wat selfs ná Uniewording in 1910 steeds gegeld het.

Suid-Afrika se lidmaatskap van die Britse Statebond is gevolglik opgeskort en hy moes opnuut daarom aansoek doen. Toe dit blyk dat die toegewings waarop lidlande aandring alvorens hy weer tot die liggaam toegelaat word, naamlik een man een stem – wat sou lei tot ‘n swart meerderheidsregering, te veel gevra was, het Suid-Afrika, onder aanvoering van dr. Verwoerd, sy aansoek teruggetrek en so sy selfrespek behou.

En in teenstelling met wat die teenstanders daarvan voorspel het, het die land van toe af ‘n ongekende maatskaplike opbloei vir al sy inwoners ervaar – wat as voorbeeld vir die res van die wêreld kon dien.
Voordat dr. Hendrik Frensch Verwoerd (1901-1966) op 2 September 1958 tot hoofleier van die Nasionale Party verkies is, en daarmee die sesde eerste minister van die Unie van Suid-Afrika geword het, was die land ‘n gestremde aanhangsel van die Britse Ryk.

Dr. Verwoerd, briljante akademies-opgeleide sosioloog en sielkundige, het die visie gehad dat ‘n onafhanklike Republiek Suid-Afrika die enigste oplossing op die land se probleme bied. Solank as wat daar volgens voorskrifte vanuit die buiteland, vernaamlik Brittanje, regeer word, sal die land en sy mense nie tot hul reg kom nie. “Ons moet ons hand self aan die ploeg slaan, in plaas van om bakhand te staan,” was Verwoerd se leuse. En hy het die daad by die woord gevoeg.

Die egpaar Verwoerd op Stellenbosch by hul eerste motor

Soos verwag kon word, is sy aankondiging op 20 Januarie 1960 in die Volksraad dat ‘n referendum gehou sou word om vas te stel of die kiesers ‘n republiek wou hê of nie – ‘n meerderheid van een enkele stem sou die deurslag gee – met ‘n sterk negatiewe reaksie vanuit Brittanje en die ander Statebondslande begroet. Die Britse establishment het die Afrikaners en hul voorouers deur die hele geskiedenis heen as rebelle gebrandmerk, en nou was hierdie rebelle van plan om ‘n eertydse Britse kolonie uit hul magsgreep te ruk en in ‘n rebelse, onbeheerbare land te verander.

Niemand minder nie as die indertydse Britse premier, Harold Macmillan, is dadelik afgevaardig om ‘n stokkie voor republiekwording te probeer steek voordat die referendum kon plaasvind. Pas ‘n week ná dr. Verwoerd se aankondiging daag hy dan ook in Suid-Afrika op met die versoek om die parlement toe te spreek. Hy word toegelaat om die parlementslede toe te spreek, maar nie in die raadsaal van die parlement nie. Die eetkamer word vir die geleentheid ingeruim.

Sonder die hoflikheid om Verwoerd vooraf oor die inhoud van sy voorgenome toespraak in te lig, het Macmillan ‘n verbale bom laat ontplof: Brittanje was besig om al sy Afrika-kolonies onafhanklik te maak en terselfdertyd finansieel en andersins by te staan om hul voete te vind. “The wind of change is blowing through this continent,” het hy gesê. Die opkoms van die swart nasionale bewussyn moet aanvaar word, en ‘n vergelyk moet dienooreenkomstig getref word. Suid-Afrika se apartheidsbeleid is nie die antwoord nie. Daarmee het hy te kenne gegee dat die wit inwoners van Suid-Afrika, wat Brittanje aangaan, afskryfbaar was, en dat Brittanje se oplossing ‘n swart meerderheidsregering, verkry deur een man een stem, was. Word daar nie toegegee nie, kan die wêreldvrede weens die spanning tussen die Ooste en die Weste versteur word, het hy gewaarsku.

Verwoerd het hierdie sluipsalvo egter verwag, en toe hy die podium betree het hy sonder ‘n enkele nota in die hand op skitterende wyse Macmillan se spreekwoordelike “veranderende wind” uit die seile gehaal. Hy het daarop gewys dat Brittanje slegs die belange van die swartes van Afrika op die hart dra. Maar Suid-Afrika het ook wit inwoners, na wie se belange en veiligheid omgesien moet word. Suid-Afrika was ‘n ware wit Westerse land in Afrika. “We are white, but we are in Africa”, was sy woorde.

Hy het Macmillan oor sy onhoflikheid oor die kole gehaal: “Ons het genoeg vraagstukke in Suid-Afrika dat u kom om daaraan toe te voeg deur so ‘n belangrike verklaring te doen en van my te verwag om u in ‘n paar kort woorde te bedank.”

“Dit is inderdaad Brittanje se beleidsrigting wat groot gevare in Afrika inhou,” het dr. Verwoerd gesê. “Om aan almal reg te laat geskied, beteken nie net regverdigheid teenoor die swartman van Afrika nie, maar ook regverdigheid teenoor die witman van Afrika. Ons beskou onsself as deel van die Westerse wêreld, ‘n ware blanke staat in Afrika, nieteenstaande die moontlikheid om aan die swartman in ons midde ‘n volle toekoms toe te ken. Ons beskou onsself as onontbeerlik vir die blanke wêreld.”

Hierdie antwoord van dr. Verwoerd op die buiteland se onrealistiese en onsimpatieke aandrang op ‘n swart Suid-Afrika, het die aansien van hierdie staatsman nie net binnelands laat vermenigvuldig nie, maar ook in ander Westerse lande laat toeneem. En in weerwil van volgehoue, verskerpte boikot-aksies en sabotasie deur beroeps-oproermakers en hul betaalde handlangers, het die land op haas elke terrein vooruit gegaan teen ‘n tempo wat selfs die opposisie in die parlement verbyster het: “Suid-Afrika beleef ‘n oordaad van voorspoed,” het die gedugte opposisieleier van die progressiewes, mev. Helen Suzman, gesê.

Die Bruto Binnelandse Produk van die Suid-Afrikaanse ekonomie het jaarliks teen ‘n koers van 6% gegroei, terwyl die inflasiekoers 2% was. Die land was selfversorgend vir sy voedsel, terwyl hy ‘n vername uitvoerder van vrugte en graanprodukte geword het. Met die stigting van Sasol en die verkryging van brandstof uit steenkool, was die land besig om hom van sy afhanklikheid van die petroleum-oliemark te speen. Sy verdedigingsmag het een van die doeltreffendstes ter wëreld geword en die vervaardiging van pantsertuig, wapens, ammunisie en vegvliegtuie het goed op dreef gekom. Ook die Vloot is met verbeterde skepe en wapentuig toegerus. Kernnavorsing het met rasse skrede gevorder sodat Suid-Afrika ‘n wêreldleidende rol daarin begin speel het. Die geldstelsel is gedesimaliseer (Rand en sent), goudproduksie is verhoog – met Federale Mynbou wat ook Afrikaanse kundigheid toegang tot die mynwese gebied het. Nywerhede het sterk aangegroei en werkgeleenthede vir al die inwoners het vir ekonomiese opheffing van die hele gemeenskap gesorg. Net 5% van die swart bevolking was teen 1966 nog werkloos. Ook het die voorspoed en positiewe toekomsgerigtheid van die land meegebring dat beduidende getalle witmense van Europa en Australië hierheen geïmmigreer én burgerskap aanvaar het.

Vandag is meer as 40% van die land se swart inwoners sonder werk en heenkome, en voer hulle ‘n plakkers- en bedelaarsbestaan – met die gepaardgaande misdaad-epidemie van diefstal, roof en moord wat die land sedert 1994 teister. Van dié datum af tot vandag het die land se skuldlas van R294 miljard tot R1,4 triljard gegroei. Suid-Afrika is deur sy skuldlas alleen geheel en al verslaaf deur die internasionale geldmag, sy bankstelsel word vanuit Londen beheer, en sy natuurlike bates (van renosters tot aardgas, platinum en selfs visbronne) word van dag tot dag in ‘n hernude “Scramble for Africa” deur die aasvoëls van die wêreld gestroop.

Dr. Verwoerd en Dag Hammerskjold, sekretaris-generaal van die VVO

Op 6 Januarie 1961 het die sekretaris-generaal van die Verenigde Volke Organisasie, deesdae bekend as die Verenigde Nasies, die Sweed Dag Hjalmar Agne Carl Hammarskjöld (56), Suid-Afrika besoek en indringende samesprekings met dr. Verwoerd gevoer oor die rigting wat Suid-Afrika met republiekwording sou inslaan, oor apartheid en die beweerde skending van menseeregte in Suid-Afrika. Hulle het mekaar gou gevind en Hammarskjöld is op toer deur die land geneem, onder meer na Transkei.

Hy het na afloop van sy toespraak gesê die samesprekings (daar was ses) was op die man af, konstruktief en van groot nut. Hy sou in voeling met dr. Verwoerd bly om later nog samesprekings te voer. Hy was kennelik beïndruk met sy gasheer en wat hy gesien en ervaar het. Op 18 September van daardie jaar is sy vliegtuig deur vegvliegtuie oor Ndola, Zambië, aangeval en afgeskiet. Op die grond is al die oorlewendes in die wrak doodgeskiet. Die VVO het gesê dit was ’n vliegongeluk, maar onafhanklike ondersoekers onder leiding van Göran Björkdal, ’n Sweedse hulplenigingswerker in Afrika, het bevind dat hulle inderdaad vermoor is in opdrag van Britse kapitaliste wat die minerale rykdomme van Katanga beheer het.

Op 5 Oktober 1960 is ‘n volkstemming of referendum oor die wenslikheid van republiekwording gehou. Die uitslag was 52% ten gunste van ‘n republiek. Tien dae later het dr. Verwoerd 70 000 mense by die Voortrekkermonument toegespreek: “Dit is die dag van gebedsvervulling,” het hy gesê.

Op 15 Maart 1961 het hy Suid-Afrika se aansoek om voortgesette lidmaatskap van die Britse Statebond teruggetrek, en op 31 Mei 1961 het Suid-Afrika amptelik ‘n republiek geword, met adv. C.R. Swart as die eerste staatspresident. Sy inhuldiging op dié dag was in die Grootkerk in Bosmanstraat, Pretoria, en die ander verrigtinge het op Kerkplein plaasgevind.

In sy eerste radiorede as premier van die Republiek van Suid-Afrika het dr. Verwoerd daarop klem gelê dat afsonderlike ontwikkeling die enigste manier was waarop minderheidsgroepe in Suid-Afrika beveilig kon word. Die beleid beoog nie die verdrukking van die swartmense nie, maar bied wel kanse vir almal. Die nasionale aspirasies van die swartes kon nie onderdruk word nie. Dit sou gevaarlik wees. Daar was agt swart etniese volksgroepe, en elkeen sou in sy onderskeie grondgebied onafhanklik met selfbestuur wees. ‘n Beleggingskorporasie is gestig vir die ekonomiese ontwikkeling van hierdie gebiede. Al die sakeondernemings daar moes egter swart wees.

Dr. Verwoerd het ‘n aansoek van die bekende Afrikaanse entrepreneur Anton Rupert dat sy Rembrandt-maatskappygroep in vennootskap by die swart tuislande betrokke raak, geweier. “Ek het dit nie soseer teen Rupert se planne nie, maar as ek die Rembrandt-groep daar toelaat, watter morele reg het ek om ander, soos Anglo-American, daar uit te hou? Veral die mynbou-groepe het nie sulke edele motiewe nie, en sal die tuislande se bates stroop. Dit kan baie maklik in neokolonialisme ontaard,” het hy gesê.

Hierdie besluit van hom om die internasionale sakewêreld betreffende Suid-Afrika se huishoudelike sake in toom te hou, het hom regstreeks in die visier van die gevaarlikste mense op aarde, die aartskapitaliste, geplaas. Van toe af was sy dae getel. Hulle het die geld, mag, invloed en metodes gehad om enigeen wat nie na hul pype dans nie en hul opponeer, permanent uit die weg te ruim. En hoewel hierdie samesweerders hul voetspore noukeurig doodgevee het, is daar vir die oplettendes verskeie leidrade op welke sluwe wyse te werk gegaan is om dr. Hendrik Verwoerd, premier van Suid-Afrika, in 1966 te vermoor.

Dr. Verwoerd en hoofman Leabua Jonathan van Lesotho

Dr. Verwoerd het pas van Lesotho af teruggekeer waar hy hoogs suksesvolle samesprekings met hoofman Leabua Jonathan oor toekomstige samewerking met Suid-Afrika gevoer het. Dit was sy eerste premiersberaad met die leier van ‘n onafhanklike Afrika-staat. Hy sou na verwagting die volksraad oor hierdie geskiedkundige gebeurde toespreek, toe hy ten aanskoue van sy kabinet grusaam vermoor is.
Die dubbele drama van die uitwissingsveldtog gerig op die persoon van dr. Verwoerd, herinner sterk aan Shakespeare se Macbeth en Hamlet:
Op 9 April 1960, nog voor republiekwording, het ‘n skatryk melkboer van die Witwatersrand, David Beresford Pratt, Verwoerd by sy openbare optrede by die Paas-tentoonstelling in Milner Park, Johannesburg, tromp-op met ‘n rewolwer twee skote in die kop geskiet. Verwoerd het die aanslag wonderbaarlik oorleef. Pratt, ‘n psigiatriese pasiënt met epilepsie en depressie onder lede, het in aanhouding glo selfmoord gepleeg, of was dit sy hanteerders wat hom uit die weg geruim het om sy mond te snoer? As gesiene lid van die Engelse gemeenskap aan die Witwatersrand en welvarende melkboer wat met sy Willowvale-melkafgeweringsdiens duisende huishoudings aan die Wesrand daagliks van melk voorsien het, het hy geen persoonlike grief teen dr. Verwoerd kon koester wat dwingend was dat hy die premier moes vermoor nie.

Dr. Verwoerd gewond deur David Pratt

Op 6 September 1966 het ‘n skisofreen en gelyste, ongewenste, kommunistiese immigrant, Dimitrio Tsafendas van Mosambiek, wat op uiters vreemde wyse toegang tot die land verkry het en, nog vreemder, aangestel is as bode in die hart van die parlement, dr. Verwoerd vier keer met ‘n dolk in die bors gesteek waar hy in die raadsaal se premiersbank gesit het. Hierdie keer het die eerste minister nie aan die dood ontkom nie en het hy binne vier minute gesterf.
Tsafendas is nooit verhoor nie omdat die hooggeregshof in ‘n spesiale ondersoek bevind het dat hy as skisofreen nie vir sy dade aanspreeklik gehou kon word en ingevolge wetgewing nie verhoor kon word nie. Hy is lewenslank in ‘n tronkselle en die Sterkfontein-gestig opgesluit, waar niemand hom te woord kon staan nie, en hy is op 7 Oktober 1999 daar dood. Hy is op die hospitaalterrein in ‘n ongemerkte graf begrawe.
In teenstelling daarmee het groot getalle veroordeelde terroriste wat veelvuldige moorde op onskuldige Suid-Afrikaanse burgerlikes gepleeg het, in die 1990’s voor die voet amnestie gekry en is uit die tronke vrygelaat. Verskeie van hulle is vir hul bloeddorstigheid en genadeloosheid beloon met hoë poste in die staatsdiens, selfs as offisiere in die polisiediens. Vir Tsafendas, egter, was daar geen amnestie nie. Hy moes sy geheime saam graf toe neem.

Dr. Verwoerd pas vermoor deur Dimitri Tsafendas

Kort na Tsafendas se moordaanval op dr. Verwoerd het hy psigiatriese waarneming vir doeleindes van die hofondersoek ondergaan. Hy het aan een van die sielkundiges, prof. A.J. Van Wyk, gesê dat iemand of iets hom beheer het en hom opdrag gegee het om dr. Verwoerd te vermoor. Hy het onsamehangend van ‘n “demoniese lintwurm” gepraat. Aan ‘n ander psigiater, dr. I. Sakinofski, het hy gesê dit was asof hy gehipnotiseer was, want hy kan nie onthou wat gebeur het nie. Ook het hy van sy denkbeeldige lintwurm en demoon gepraat wat “reg in die middel daarvan” was. Hy kon nie verduidelik wat hy daarmee bedoel nie. Ook hoe hy na Suid-Afrika gekom het en met watter doel, het hy gesê hy kan glad nie onthou nie.
‘n Mede-bode het vertel dat Tsafendas enkele minute voor die moordaanslag op Verwoerd aan hom gesê het iemand gaan hom dalk bel.

Wie sou hom kort voor die moordaanslag bel, en wie was dit wat hom opdrag gegee het om die moord te pleeg? Was daar ‘n telefoonoproep van ‘n hanteerder of opdraggewer? En waarom kon hy al hierdie dinge nie onthou nie? Was hy dalk deur iemand tydens hipnoterapie in ‘n gestig of kliniek gebreinspoel om die misdaad te pleeg, asook om van die terapeut en sy terapie te vergeet? En hoe was dit vir Verwoerd se opvolger, B.J. (John) Vorster, moontlik om ‘n dag ná die moord reeds in die openbaar te verklaar dat die moordaanslag die daad van ‘n enkeling was, terwyl die ondersoek na die gebeurde nog nie eens begin het nie?

Die opspraakwekkende biografie van dr. Alan Bird

Op hierdie kwelvrae word op opspraakwekkende wyse lig gewerp deur dr. A.V. (Allan) Bird, gesiene neoroloog van Simonstad, in sy biografie, Bird on the Wing, wat in 1992, die jaar dat hy op 76 jaar oorlede is, in ‘n beperkte oplaag gepubliseer is. Die boek is nie wyd bekend gestel nie, en die media wat daarvan bewus was, het daaroor geswyg.
Bird skryf dat hy in 1953 ‘n Joodse psigiater (sy naam en van word in die boek vermeld) ontmoet het wat ook lid was van die SA Kommunistiese Party. Hy het ‘n vennoot in Bird se praktyk geword, en het laasgenoemde saamgenooi om van die geheime vergaderings van die kommuniste by te woon. Daar het hy onder andere Joe Slovo en Nelson Mandela ontmoet. Omdat die atmosfeer by hierdie vergaderings ernstig landsondermynend was, het Bird besluit om liefs daarvan weg te bly.

Kort voor die eerste aanslag op dr. Verwoerd se lewe op 9 April 1960 deur David Pratt, het Bird se vennoot aan hom gesê dat Verwoerd geskiet gaan word. Hy (Bird) was aan diens in die Johannesburg-Hospitaal toe die gewonde eerste minister die middag van die moordaanslag met skietwonde aan die kant van sy kop ingebring is vir noodbehandeling. Die volgende dag is hy vir sy eie veiligheid na die Algemene Hospitaal in Pretoria oorgeplaas.

Die sluipmoordenaar Pratt was ‘n psigiatriese pasiënt van sy vennoot, skryf Bird. “Ek het tot die konklusie gekom dat my kollega en Pratt die plan beraam het om Verwoerd te skiet. Aangesien Pratt ‘n epileptiker was wat aan enstige depressie gely het, sou hy ingevolge die Wet op Geestesgesondheid van 1916 as geestesversteurde nie verhoor kon word nie,” skryf Bird. In ag genome Pratt se toestand van terneergedruktheid en sy aanhouding sonder medikasie in ‘n gestig, waar hy ook epileptiese aanvalle gekry het, is selfmoord inderdaad die waarskynlikste verduideliking vir sy dood, skryf hy.

Na die inhegtenisneming 1963 by Rivonia van Nelson Mandela, Joe Slovo en ander kommuniste deur die veiligheidspolisie, wou Bird se vennoot, wat ook mede-stigter was van die militante ANC-vleuel Umkhonto weSizwe, land-uit vlug. Hy het betreklik gou ‘n pos as psigiater in die Brighton-hospitaal vir geestesversteurdes in Londen bekom, asook een as ‘n konsultant-psigiater in die Maudsley-hospitaal in die Britse hoofstad.

Dit was vir Bird duidelik dat sy eertydse vennoot geen blinkogige vryheidstryder met vrome, medemenslike ideale was nie, maar inderdaad lid van ‘n internasionale terroristegroep wat wêreldmag manies nagejaag het. Hy het ‘n afspraak met die veiligheidspolisie gemaak en hulle alles van sy vennoot se doen en late en sy betrokkenheid as psigiatriese terapeut van David Pratt vertel.

Op 6 September 1966 het die skoknuus gekom dat Dimitri Tsafendas in die raadsaal van die parlement die eerste minister met ‘n dolk vermoor het. Bird het van kollegas in die mediese wêreld verneem dat Tsafendas in die hoë sekerheid Brighton-kliniek in Londen psigiatries behandel is voordat hy met ‘n aansienlik bedrag geld na Suid-Afrika gekom het. Dit is dieselfde kliniek waar sy eertydse kommunistiese vennoot in 1963 ‘n heenkome as konsultant-psigiater gevind het. Bird het dadelik vermoed dat sy voormalige vennoot vir Tsafendas, net soos Pratt, as pasiënt gehad het en dat hy hom met psigiatriese terapie gekondisioneer het om Verwoerd te vermoor.

Een van Bird se mede-dokters was van mening dat Tsafendas se dolksteke in die borskas van dr. Verwoerd, waarvan twee regstreeks die hart en aorta getref het, ongetwyfeld vooraf geoefen moes gewees het – waarskynlik op ‘n lyk. Tsafendas het klaarblyklik opleiding van ‘n ekspert-anatomis ontvang om sy kaphoue met die dolk so akkuraat te kon rig, het die medikus gesê.

Bird het weer eens besoek aan die veiligheidspolisie gebring en alles wat hy van sy oud-kollega en sy vermeende psigiatriese betrokkenheid by Stafendas weet, vertel. Hy is deur ‘n offisier meegedeel dat hulle daarvan bewus was dat Tsafendas reeds in Suid-Afrika ‘n psigistriese pasiënt van Bird se voormalige kollega was voordat hy (die psigiater) na Londen gevlug het.

As die veiligheidspolisie op hoë vlak bewus was van die kommunis Tsafendas se curriculum vitae en van sy bewegings, asook van sy terapeut s’n, hoe was dit dan moontlik dat hy as bode van die parlement in diens geneem kon word waar hy regstreekse toegang tot die persoon van die eerste minister kon kry in ‘n gedeelte van die raadsaal waar nie eens gewone parlementlede of die lyfwagte van die premier mag kom nie? wil Bird weet.

Bird skryf hy is van mening dat die moord op dr. Verwoerd met militêre presisie deur drie groepe eksperte beplan is: Mediese spesialiste op die gebied van die toraks-snykunde, psigiaters en spesialiste in die regte met regstreekse toegang tot Suid-Afrika se veiligheidsdienste.

“Die pad van die Afrikanervolk loop nie deur die konstitusionele kontrepsies van ‘n veelrassige parlement en kabinet nie, maar deur die bloedplas in die parlement waar dr. Verwoerd gesterf het omdat hy nee gesê het vir verandering van sy volk se beginsels en waardes, nee vir onderhorigheid aan Brittanje en Amerika, nee vir valse vrede met Afrika-state, nee vir rassevermenging, en nee vir broederskap met die geldmag. Dit is waar die Afrikaners die spoor van vryheid weer moet opvat waar dit doodgeloop het op 6 September 1966.” – Jaap Marais, 4 Mei 1984.

Bronne:

Verwoerd: So onthou ons hom, saamgestel deur Wilhelm J. Verwoerd, Protea Boekhuis, 2001.
Die moord op dr. Verwoerd deur J.J.J. Scholtz, Nasionale Boekhandel, Kaapstad, 1967.
Bird on the Wing deur A.V. Bird, South African natural History Publications, Simonstad, 1992.
Afspraak met die toekoms deur Jaap Marais, LW Uitgewers, Pretoria, 2001.
Verwoerd aan die woord: Toesprake 1948-1962, Afrikaanse Pers-Boekhandel, Pretoria, 1963.

Marthinus van Bart is kultuurspesialis wat 38 jaar lank aan Die Burger (Naspers) verbonde was. Hy skryf nou onder meer vir die FAK se webtuiste op die werf KultuurKroniek. Die volgende boeke het reeds uit sy pen verskyn: Vir Vryheid en vir Reg: ‘n Anglo-Boereoorlog-Gedenkboek, Songs of the Veld and Other Poems, ‘n Engelse digbundel oor die Anglo-Boereoorlog, Kaap van Slawe: Die Britse slawebedryf van Elizabeth I tot Alfred Milner, en (as redakteur) Die Nasionale Vrouemonument Honderdjarige Herdenking: Verlede – Hede- Toekoms. Kontak per e-pos: kultuurkroniek@gmail.com

1 June 2014
Die foute van die verlede

deur Daniël Lotter, Wes-Kaapse leier, Front Nasionaal

Teen die najaar van 1841 is daar geen twyfel meer by die burgers van die Boererepubliek Natalia nie: Engeland is vasbeslote om die republiek te beset en daar sal nou besluit moet word hoe die Volksraad gaan maak. Dis ‘n bitter ding om te sien hoe verdeeld die trekkersvolk is. Hulle wat die Kolonie saam verlaat het, die Drakensberge oor is, deur die smart van Bloukrans se moordnag, die hel van Italeni en Modderlaer en Gatslaer, die ellende van die moord op Retief en die uiteindelike oorwinning van Bloedrivier, hulle het nou in hulle welvaart en voorspoed weer begin slap word. Elke man het twee of drie plase, die graanoes is goed, die grond vrugbaar en die handel met die buiteland deur Port Natal floreer. Ja, die Zoeloes val plase aan, maar die Zoeloekwessie word vinnig aangespreek: Zoeloes word in reservate geplaas of teruggestuur na Zoeloeland waar die koning met ‘n ysterhand regeer. En nou val Engeland se oog op die steenkoolneerslag by Newcastle. Die vryheid is in gedrang. Oorlewing as volk, is in gedrang.

Noudat die werklike bedreiging daar is, nou moet die volk saamstaan, en nou is hulle verdeeld.

‘n Hele klomp argumenteer: Ag nouja, Engelse bewind is dalk nie so sleg nie. Hulle belowe om ons regte te beskerm en as hulle nou se hulle gaan ons tweede en derde plase vat om Zoeloes te hervestig, dan sal hulle darem seker kompenseer. Kom ons los maar ter wille van vrede. Ons werk maar saam en bid vir die beste.
Daar is ‘n klomp wat summier se: Hierdie ding gaan nie werk nie, kom ons pak op en trek terug oor die berg na die Hoogland benoorde die Vaalrivier.

‘n Handjievol besluit om teenstand te bied en stuur Andries Pretorius na Congella waar die Britse leër kamp opgeslaan het met die opdrag: Verdedig, maar moenie eerste skiet nie. Hulle is te veel. Ons staan nie ‘n kans nie.Kyk of julle hulle nie kan oortuig om van plan te verander nie. Nouja, die klaaglike mislukking van Congella en die verlies van Natalia se vryheid is anderdag se storie.

Die laaste groepie se aandeel in die verhaal is wat my altyd interesseer. Want hierdie groepie glo verbete aan buitelandse ingryping. Juis in hierdie dae arriveer ‘n skip in Port Natal. Die kaptein van die skip is ene Reuss en ook aan boord daarvan is die heer Smellekamp van Amsterdam. Hierdie twee menere is baie simpatiek teenoor die boere se saak en kort voor lank loop die gerug soos ‘n veldbrand deur die land dat Smellekamp inderdaad ‘n afgesant is van die Koning in Den Haag en Reuss is ‘n Hollandse admiraal wat die mag van Brittanje moet bepaal! Nederland sal ingryp! Ons hoef nie bekommerd te wees nie, die buiteland sal ons help.

In die lig van hierdie desperate geloof besluit die Volksraad om nie te heftig teenstand te bied nie.

Eers toe dit te laat is besef die boere van Natalia dat hulle desperate hoop op buitelandse hulp ‘n stofwolk was. Reuss en Smellekamp het saamgepraat om produkte goedkoop in die hande te kry. Inderdaad is Reuss ‘n derderangse skeepskaptein in die Handelsvloot en Smellekamp ‘n Amsterdamse winkelklerk. Nederland sou tog nie die handel en die vrede met die magtige Engeland in gedrang bring ter wille van ‘n paar Boere in Natalia, wat in die oë van die wêreld renegate is wat die Zoeloe op elke hoek en draai te na kom nie. Wat kon Koning Willem daaruit baat?

En die Engelse goewerneur sit in Port Natal. Die vrye Republiek Natalia bestaan nie meer nie….

Hierdie merkwaardige ooreenkoms met die toestand van ons volk vandag, kan nie sommer net misgekyk word nie.

Daar is vandag ook die mense wat se: Kom ons gaan liewer saam met die stroom. Dalk gaan dit nie so erg nie. En as ons nou bietjie moet toegee, nouja, hulle sal darem seker nie alles afneem nie. Kom ons stem maar DA, dan vat ons maar die kans. Die geskiedenis van Natalia het bewys dat dit nie ‘n opsie was nie. Toe die Zoeloes eers toegelaat is om plase oor te neem en in massas tussen die Boere te vestig, was die moord en bloedvergieting iets vreesliks. Die wetgewing wat dit toegelaat het, was niks anders as die grondhervorminsgwet wat hedendaags deur die ANC en die DA voorgestaan word nie. Andries Pretorius se eie gesin is van hulle plaas verdryf deur die Zoeloe en sy vrou, Christina het kaalvoet oor die berg voor ‘n span osse gevlug met haar kind se lyk in die wakis!

Dié wat gese het pak op en trek, vir hulle was daar ook nie vrede nie. Nie ‘n halfeeu later nie, was hulle die slagoffers van die Anglo Boereoorlog. Ons kan nie almal buiteland toe padgee nie. Wat van ons ouers en familie en vriende wat nie kan saamgaan nie? Wat van ons erfreg? Wat van alles wat ons hier gebou het? Buiteland toe verhuis, is nie vir ons almal ‘n opsie nie. Inderdaad staan ons tog in niemand se pad wat dit wil doen nie, maar ons moet ook dink aan die wat nie kan nie.

Dan is daar diegene wat se: Maak beswaar, bied teenstand, maar moenie te veel geraas maak nie. Dit is die wat vandag se: Kom ons gaan saam met die beleid van die VF+. Maak beswaar teen alles, maar doen dit suutjies. Haas jou langsaam…Daardie benadering het by Congella gely tot ‘n nederlaag waar die besetter bo-oor die Boere gehardloop het en die meeste van hulle te voet en ongewapend tuis aangekom het. Gaan lees maar weer die geskiedenis van Dick King.

En nou: Die vaste geloof in die buiteland…ons het vandag vriende oorsee. Maar dis gewone mense of klein groeperinge. Die boodskap word doodgedruk. Ek het self in November van 2012 ‘n lang verslag gestuur aan die Ierse Minister van Buitelandse Sake oor die stand van plaasmoorde. Die Ierse Oireachtas (Parlement) in Dublin het ‘n verduideliking van die Suid-Afrikaanse ambassadeur gevra. Sy antwoord was te verwagte:

Hierdie Boere/Afrikaners sal enigiets aanvoer om apartheid te regverdig en hulle aandeel daaraan te ontken. Dis ‘n splintergroepie wat nie bereid is om verantwoordelikheid te neem vir hulle historiese aandeel en verpligting tot heropbou en ontwikkeling van die land nie. Die verre meerderheid van hulle ondersteun deur hulle stem die eenheidstaat en glo in die demokrasie van die nuwe Suid-Afrika.

Einde van die gesprek, want dis presies wat die wereld wil hoor. En ons kan nie die teendeel bewys nie, want ons verskaf aan die ANC die koeëls waarmee hulle ons skiet!

En solank as wat ons vir die DA stem en nie elke moontlike konstitusionele weg volg om ons selfbeskikking te bekom nie, is dit wat die buiteland gaan bly glo. Deur aanhoudend DA te stem, erken ons dat ons tevrede is daarmee om deel te wees van die eenheidstaat, dan kan ons nie voor die wereld gaan staan en sê: Ons het alles probeer, nou moet julle help! nie. Ons kan nie met die mond skreeu om selfbeskikking as ons met die vingers stem vir die eenheidstaat nie.

Ons volk staan nou in 2014 presies waar ons Natalse volksgenote in 1841/1842 gestaan het. Gaan ons uit hulle foute leer? Kom ons wees eerlik: Die enigste plan wat nie in daardie jaar op die tafel gelê is nie, is hierdie een: Goed, neem Natalia en gee vir die Zoeloes grond, maar gee vir ons proporsioneel wat ons toekom en laat ons in vrede. Die ander, wat nou weer ter tefale is, het toe nie gewerk nie. Waarom sou dit nou?

Vanjaar is hy op die tafel. Front Nasionaal het hom daar gesit.

Dit sou dom wees om dit nie te probeer uitvoer nie.

Sluit aan by Front Nasionaal, die politieke party wat vir Afrikanervryheid veg. Dis gratis!

7 April 2014