In my vorige twee rubrieke oor die demografiese krisis, asook die positiewe en negatiewe aspekte van ons situasie, is gewys op elemente van die hede. Ten slotte ’n paar opmerkings oor die verlede en toekoms.As ’n mens die geskiedenis van Europa, Afrika, Asië en Amerika lees, besef jy dat verkeerde dinge wat Afrikaners gedoen het, niks erger is as wat ander volke of nasies begaan het nie. Inteendeel. Baie van ons apartheidspraktyke was niks vreemds aan vredestydse praktyke in Amerika, Europese, Asiatiese en Afrikalande nie.
Uitdrukkings soos “legacy of the past” of “die nalatenskap van apartheid” verwys egter altyd na iets slegs. Dit maak ander mense, en ook onsself blind vir die belangrike bydraes wat die Afrikaners tot Suid-Afrika gelewer het, dikwels in samewerking met ander, maar dikwels ook op ons inisiatief.
Die eerste is die materiële of die stoflike bydrae – alles wat die ANC-bewind geërf het, naamlik ’n hoogs ontwikkelde infrastruktuur, ’n doeltreffend funksionerende staatsapparaat, munisipale dienste wat in stand gehou is ondanks alles wat in die laaste jare van die ou bedeling gedoen is om die land “onregeerbaar te maak”. Daar was ’n gesofistikeerde gesondheidsdiens.
Spesifieke bydraes is onder baie ander die Gariep- en Vanderkloofdam, asook Sasol, wat vir die ANC so ’n belangrike simbool van apartheid was, dat hy dit wou verwoes (in 1980 is aanslae daarop gemaak) maar vandag iets is waarmee die bewind kan spog.
Onder die nie-stoflike bydraes is die vestiging van die “Westerse” of “Christelike beskawing” (iets reëels, maar moeilik omskryfbaar), die Romeins-Hollandse reg en demokratiese instellings. Die Boererepublieke was demokrasieë – al was hulle, soos die res van die wêreld in daardie tyd, nog nie ten volle demokraties in dié opsig dat almal stemreg gehad het nie.
Die grondwetmakers van die Unie van Suid-Afrika het op aandrang van twee Afrikaner-afgevaardigdes, pres. M.T. Steyn en genl. J.B.M. Hertzog, besluit dat Engels en “Hollands” (dus Afrikaans en Nederlands) die amptelike tale sou wees. Brittanje het Engels as die enigste amptelike taal beskou, en die Engelssprekende afgevaardigdes het na die nasionale konvensie gegaan met die mening dat alleen Engels die offisiële taal sou bly.
Dié besluit is een van die belangrikste in Suid-Afrika se geskiedenis, want daarmee is amptelike veeltaligheid ingestel. Mettertyd is die taalbeleid na ander gemeenskappe uitgebrei. Alle taalgroepe het moedertaalonderwys gekry; die Verwoerd-bewind het volwaardige radiodienste vir die Afrikatale ingestel; later het televisie in dié tale gevolg. In die tuislande is die Afrikatale gebruik, soos isiXhosa in die wetboeke van die Transkei.
Een van die nalatenskappe van die ou bewind was taaldiversiteit in die onderwys, die radio en televisie en die landsbestuur
Dis al bietjie ’n cliché om te sê: “Wie die hede beheers, beheers die verlede; wie die verlede beheers, beheers die toekoms.” Ons moet daarteen veg dat ons verlede beheers word deur wat die vyande van die Afrikaner ons wysmaak – want dit sal seer seker ’n negatiewe invloed hê op die toekoms.
Moet die Afrikaners voortbestaan as ’n volk (of “kultuurgemeenskap”) met ’n eie taal en geestelike en kulturele erfgoed? (Die alternatief is om langsamerhand van ons taal en ander aspekte van ons identiteit afstand te doen en as Engelssprekendes in ’n Suid-Afrikaanse nasie op te gaan.) As ons bevestigend antwoord, kan ons inspirasie kry uit die feit dat daar oor die hele wêreld volkere en taalgroepe is wat vir hul identiteit die stryd aanknoop.
Soos Leopold Scholtz onlangs geskryf het, kleef daar opeens nie meer ‘n reukie aan nasionalisme, etniese identiteit en godsdiens nie. Dis nie noodwendig regs of gevaarlik as Afrikaanse mense vir hul taal opkom of as Afrikaners hul etniese identiteit hoog ag nie.
’n Paar suksesvolle hofgedinge is teen onderwysdepartemente gevoer wat Afrikaansmediumskole se taalbeleid verander het.
In ’n H.F. Verwoerd-gedenklesing in 2006 was sy boodskap dat enige uitkoms begin by die aktiewe besluit van ‘n pres. M.T. Steyn, die besluit wat ook verwoord word in die gedigte van Van Wyk Louw: die besluit dat ons nie gebuig kan word, soos hul geweld beoog nie.
Waar eers so ‘n wil is, verskyn wel ‘n weg. Sy voorstelle behels die vorming van voorlopers, die leiers en potensiële leiers op alle terreine. ‘n Eie inligtingsnetwerk moet opgebou word, dalk in kombinasie met Afrikanerbeheerde bedrywe binne en buite SA. Projekte en geleenthede moet plaasvind rondom denkers, skrywers en ander kunstenaars. Hy sê: “Hulle skep alternatiewe waarderuimtes waarbinne mense lewe. Bevryde gebiede begin in die gees.”
Hy meen Afrikaners en hul kamergeleerdes het nog nie naastenby genoeg oor selfverdediging gedink nie. Dalk kry die moordbendes dit vorentoe reg om Afrikaners uiteindelik te transformeer: tot selfverdedigers. Spesiale magsoldate meen dat die meerderheid deur die regte opleiding omvorm word tot redelike verdedigers. Maar daar sal waarskynlik ‘n eerste linie mobiele veiligheidspesialiste wees, dalk rondom ontbinde kommando’s en privaatveiligheidsfirma’s.
Matthee sê Afrikaners moet hul vryheid van denke en politieke pluralisme koester terwyl hulle hul paraatheid bou. En hy voeg by wat Langenhoven, Sagmoedige Neelsie, gesê het: “Bakleiery is vanself so ‘n slegte ding dat jy dit nie boonop sleg moet doen ook nie.”
Ten slotte moet ons ’n ander gesindheid oor ons verlede aankweek, iets anders as die gees van sak en as oor wat verkeerd gedoen is in die verlede.
Ons moet wegkom van die ongesonde en demoraliserende opvatting van kollektiewe skuld. Ons kan nie medeverantwoordelikheid aanvaar vir wat elke Afrikaner verkeerd doen of wat groepe verkeerd gedoen het nou of in die verlede nie.
Daarteenoor wil ek iets stel uit ’n afsluitingsreferaat wat die digter, essayskrywer en dominee Izak de Villiers in 2004 in Potchefstroom voor die Akademie gelewer het. Die referaat verskyn volledig op Praag se webwerf.
De Villiers sê ons moet die waarheid in die geskiedenis soek, “die grootse én die skande”, maar die skande moet ons nie ten koste van die grootse beklemtoon nie. Ons moet ’n nuwe selfbewussyn en trots ontwikkel, “in die besef dat die wêreld groter is as stelsels, kultusse en abstraksies, en gedagtig aan die woorde van T.S. Eliot uit ‘Burnt Norton’: ‘Time present and time past / Are both perhaps present in time future,/ And time future contained in time past,’ dat die verlede, veral die goeie van die verlede, eintlik nooit afgehandel word nie.
“[…] Jy konfronteer jou eie duiwels uit die verlede en jy probeer hulle so goed as moontlik hokslaan, maar dan soek jy jou engele soos die ou bewarende Engel wat voor die Israeliete uitgetrek het. Dié soektog begin in ons totale verlede, nie slegs die onlangse verlede van ‘n lapsus nie en nie slegs die afdwalings nie. Jy vertrap nie jou eie helde en mites nie, jy bou hulle.”
Leave a Reply
You must be logged in to post a comment.