Category: Geskiedenis

Ek is Hammurabi, die prins, geroepene van Bel, sonder weerga verryk ek en verhoog die vrugbaarheid van Nippoer⁷ en Dur-ilu, verhewe beskermheer van E-kur⁸; wat Eridoe⁹ weer opgerig het en die aanbidding te E-apsoe¹⁰ gereinig het; wat die vier windrigtings van die wêreld oorwin het, die naam van Babilon verhoog het, die hart van Mardoek verheug het, sy heer wat daagliks sy wyding na Saggil bring; die koninklike spruit wat Sin¹¹ gemaak het; wat Ur verryk het; die nederige, die eerbiedige, wat rykdom na Gish-shir-gal bring; die wit koning, kry berig van Sjamasj, die magtige, wat weer die fondasies van Sippara¹² gelê het; wat die grafstene van Malkat groen geklee het; wat E-babbar¹³ groot gemaak het, wat soos die hemel lyk, die kryger wat Larsa¹⁴ beskerm en E-babbar hernu het, met Sjamasj as sy helper; die heer wat nuwe lewe aan Uruk¹⁵ gegee het, en wat baie water na sy inwoners gebring het, die borsbeeld van E-anna¹⁶ opgerig het, en die skoonheid van Anoe en Nana en vervolmaak het; skild van die land, wat die verstrooide inwoners van Isin herenig; wat E-gal-mach ryklik begaaf; die beskermkoning van die stad, broer van die god Zamama; wat die plase van Kish¹⁷ stewig grondves, E-me-te-ursag met glorie bekroon, die groot heilige skatte van Nana verdubbel, die tempel van Harsag-kalama beheer; die graf van die vyand, wie se hulp die oorwinning teweeg gebring het; wat die krag van Cutha¹⁸ vermeerder het; in E-shidlam, die swart stier roemryk gemaak het, wat die vyand gestoot het; geliefde van die god Nebo¹⁹, wat die inwoners van Borsippa verheug, die Verhewe; wat onfeilbaar vir E-zida is; die goddelike koning van die stad; die Wit, Wyse; wat die lande van Dilbat verbreed, wat die oeste vir Urash opgaar; die Magtige, die heer aan wie septer en kroon toekom, waarmee hy homself beklee; die Uitverkorene van Ma-ma; wat die tempel grense van Kesh²⁰ vasgestel het, wat die heilige feeste van Nin-tu verryk het; die sorgende, besorgde, wat kos en drank vir Lagasj²¹ en Girsoe²² voorsien het, wat groot offergawes vir die tempel van Ningirsoe²³ voorsien het; wat die vyand gevang het, die Uitverkorene van die godspraak wat die profesie van Hallab vervul het, wat die hart van Anunit verheug het; die suiwer prins, wie se gebed deur Adad²⁴ verhoor is; wat die hart van Adad bevredig het, die kryger, te Karkar, wat die bote vir aanbidding te E-ud-gal-gal herstel het; die koning wat lewe geskenk het aan die stad van Adab²⁵; die raadgewer van E-mach; die luisterryke koning van die stad, die bekoorlike kryger, wat lewe geskenk het aan die inwoners van Mashkanshabri, en oorvloed na die tempel van Shidlam gebring het; die Wit, Magtige, wat die geheime grot van die struikrowers binnegedring het, die inwoners van Malka van ongeluk gered het, en hul huis vinnig in rykdom herstel het; wat suiwer offergawes vir Ea en Dam-gal-nun-na gevestig het, wat sy koninkryk ewig groot gemaak het; die luisterryke koning van die stad, wat die distrikte op die Ud-kib-nun-na Kanaal onder die heerskappy van Dagon²⁶, sy Skepper geplaas het; wat die inwoners van Mera en Tutul gespaar het; die verhewe prins, wie die gesig van Ninni laat skyn; wat heilige maaltye aan die godheid van Nin-a-zu skenk, wat vir sy inwoners in hulle nood sorg, 'n deel vir hulle in Babilon in vrede voorsien; die herder van die onderdruktes en van die slawe; wie se dade guns vind voor Anunit, wie vir Anunit in die tempel van Dumash in die voordorpie van Agade gesorg het; wie die reg erken, wie deur wet regeer; wie aan die stad van Ashur sy beskerm god teruggegee het; wie die naam van Isjtar²⁷, van Nineve in E-mish-mish laat bly het; die Verhewe, wat homself voor die groot gode verneder; opvolger van Sumula-il; die magtige seun van Sin-muballit; die koninklike spruit van Ewigheid; die magtige monarg, die son van Babilon, wie se strale lig uitstraal oor die land van Sumer en Akkad; die koning, wat deur die vier windrigtings van die wêreld gehoorsaam word; Geliefde van Ninni, is ek.

Toe Mardoek my gestuur het om oor die mense te regeer, om die beskerming van reg aan die land te gee, ek het reg gedoen en regverdigheid in . . . , en die welstand van die onderdruktes teweeg gebring.

_______________________

¹ Anoe, die Sumeriese hemel-god An
² Bel, 'n Akkadiese woord wat “heer” of “meester” beteken”
³ Mardoek, die stadsgod van Babilon. Mardoek se naam beteken “seun van die son.”, Bel-Mardoek (Heer Mardoek: die Bybelse Meródag/Marduk wat in Jeremia 50:2 veroordeel word),
⁴ Ea, die Akkadiese god wie se ryk in die varswatersee Apsoe geleë is. Sy Sumeriese eweknie is Enki, wat SUHURMASU (‘Bok-vis’) die Steenbok Capricornus verpersoonlik. Aanvanklik die godheid van die mees suidelike stad Eridu.
⁵ Igigi, die Anoennaki van die Hemel
⁶ Sjamasj, die Akkadiese songod – die Semietiese woord Sjamasj beteken son. Sy Sumeriese eweknie is Utu die god van die son – die seun van die maangod Sin
⁷ Nippoer, die moderne Niffer of Nuffar – tuiste van Enlil “heer van wind”
⁸ E-kur, 'n zikkoerat – 'n piramidevormige traptempel – te Nippoer – dit bereken berghuis.
⁹ Eridoe, ou Sumeriese stad suid van Ur – waarvan Enki of Ea beskermheer was.
¹⁰ E-apsoe, die tempel waar Enki (Ea) vereer is
¹¹ Sin, die maangod, sy Sumeriese eweknie is Nanna en sy hoofsentrums is Ur en Harran
¹² Sippara, ou stad van Babilon die moderne Abu- Habbah, een van die twee hoofsentrums met 'n tempel (genoem Withuis) waar  Sjamasj vereer is.
¹³ E-babbar, 'n zikkoerat wat skitterende huis beteken
¹⁴ Larsa, die moderne Tall al-Uhaimer, die ander hoofsentrum met 'n tempel (genoem Withuis) waar  Sjamasj vereer is
¹⁵ Uruk, Grieks Orchoë , moderne Tall al-Warka-’, waar Isjtar, Sumeries: Inanna, die godin wat die Morester en Aandster  Venus verpersoonlik, vereer is.
¹⁶ E-anna, die zikkoerat of tempel van An
¹⁷ Kish, die moderne Tall al-Uhaimer
¹⁸ Cutha, die moderne Tall Ibra-hi-m, waar die god Nergal vereer is. Nergal versinnebeeld Mars hy is die heerser van die doderyk. Sy gade is Ereshkigal, dame van die onderwêreld
¹⁹ Nebo, die Akkadiese god van wysheid en skryfkuns. Sy kenmerk is die skryfstif, en Merkurius is sy planeet. Nebo is die god van Borsippa, die moderne Birs , of Birs Nimrud wat in Jesaja 46:1 veroordeel word
²⁰ Kesh, die moderne Tall al-Uhaimer
²¹ Lagasj, die huidige Telloh in Irak
²² Girsoe, Tal?ah of Telloh
²³ Ningirsoe, seun van die oppergod Enlil, hy is die heer van landerye
²⁴ Adad, die seun van die oppergod Anoe – Sommige meen hy is 'n goeie god wat met sy reën vrugbaarheid bring, maar vir ander is hy die een wie se storms die landerye verwoes. Sy bynaam is Ramman of Rimmon (donderaar). Sy simbooldier is die bul (Taurus)
²⁵ Adab, die moderne Bisma-yah
²⁶ Dagon, 'n Ou Semitiese god van reën en vrugbaarheid. Die vader van die god Baal. Die uitvinder van die ploeg en sy naam beteken graan.
²⁷ Isjtar, Sumeries: Inanna, die godin wat die Morester en Aandster Venus verpersoonlik

---

Die wetboek

1.    As enigeen 'n ander verlei, en 'n ban op hom plaas, maar hy kan dit nie bewys nie, dan moet die verleier gedood word.

2.    As enigeen 'n aanklag teen 'n man aanhangig maak, en die beskuldigde gaan na die rivier en spring in die rivier, as hy in die rivier sink, sal sy aanklaer besit neem van sy besittings en sy huis. Maar as die rivier bewys dat die beskuldigde nie skuldig is, en hy ontkom ongedeerd, dan sal hy wat die aanklag gelê het gedood word, terwyl hy wat in die rivier gespring het besit neem van die huis wat aan sy aanklaer behoort het.

3.    As enigeen 'n aanklag van enige misdaad voor die oudstes lê, en nie sy aantygings bewys nie, sal hy, as dit 'n halsmisdaadaantyging is, gedood word.

4.    As hy die oudstes oortuig om 'n boete van graan of geld op te lê, sal hy die boete ontvang wat die daad voorskryf.

5.    As 'n regter 'n saak aanhoor, 'n besluit bereik, en sy vonnis in skrif uitreik; as 'n fout later in sy besluit sou voorkom, en dit is weens sy eie fout, dan sal hy twaalf keer die boete, deur hom bepaal in die saak, betaal, en hy sal in die openbaar van die regbank verwyder word, en hy sal nooit weer daar sit om regspraak te lewer.

6.    As enigeen die eiendom van 'n tempel of van die hof steel, sal hy gedood word, asook die een wat die gesteelde goedere van hom ontvang het sal gedood word.

7.    As enigeen van die seun of die slaaf of 'n ander man, sonder getuies of 'n kontrak, silwer of goud, 'n manlike of vroulike slaaf, 'n os of 'n skaap, 'n esel of enigiets koop, of as hy dit in besit neem, sal hy as 'n dief beskou word en gedood word.

8.    As enigeen bees of skaap, of 'n esel, of 'n vark of 'n bok steel, as dit aan 'n god aan die hof behoort, sal die dief dertigvoudig betaal; as dit aan 'n vry man van die koning behoort sal hy tienvoudig betaal; as die dief niks het om te betaal sal hy gedood word.

9.    As enigeen 'n artikel verloor, en vind dit in die besit van 'n ander: as die persoon in wie se besit die ding gevind is sê; "'n Handelaar het dit aan my verkoop, ek het voor getuies daarvoor betaal," en as die eienaar van die goedere sê, "Ek sal getuies bring wat my eiendom ken," dan sal die aankoper die handelaar wat dit aan hom verkoop het bring, en die getuies voor wie hy dit gekoop het, en die eienaar sal getuies bring wat dit as sy eiendom kan identifiseer. Die regter sal hul getuienis ondersoek – beide die getuies voor wie die prys betaal is, en die getuies wat die verlore artikel onder eed geïdentifiseer het. As die handelaar dan as 'n dief uitgewys sal hy gedood word. Die eienaar van die verlore artikel ontvang sy eiendom, en hy wie dit gekoop het ontvang die geld wat hy daarvoor betaal het uit die boedel van die handelaar.

---

10.    As die aankoper nie die handelaar en die getuies voor wie hy die artikel gekoop het bring nie, maar sy eienaar bring getuies wat dit identifiseer, dan is die koper die dief en moet gedood word, en die eienaar ontvang die verlore artikel.
11.    As die eienaar nie getuies bring om die verlore artikel te identifiseer nie, is hy 'n boosdoener, hy het belaster, en sal gedood word.
12.    As die getuies nie beskikbaar is nie, dan sal die regter 'n vervaltyd stel, wat na ses maande verstryk. As sy getuies nie binne ses maande na vore kom nie, is hy 'n boosdoener, en sal die boete van die hangende saak deurstaan.
13.    ?
14.    As enigeen die minderjarige seun van 'n ander steel, sal hy gedood word.
15.    As enigeen 'n manlike of vroulike slaaf van die hof, of 'n manlike of vroulike slaaf van 'n vryman, na buite die stadpoorte neem, sal hy gedood word.
16.    As enigeen in sy huis 'n droster- manlike of vroulike slaaf van die hof, of van 'n vryman ontvang, en bring hom/haar nie na die openbare aankondiging van die hoofhuis nie, sal die heer van die huis gedood word.
17.    As enigeen droster- manlike of vroulike slawe in die oop veld vind en bring hulle na hul meesters, sal die meester van die slawe hom twee silwer sikkels²⁸ betaal.
18.    As die slaaf nie die naam van die meester wil verstrek nie, moet die vinder hom na die paleis neem; 'n verdere ondersoek moet volg, en die slaaf moet terugkeer na sy meester.
19.    As hy die slawe in sy huis hou, en hulle word daar gevang, sal hy gedood word.
20.    As die slaaf wat hy gevang het van hom af weghardloop, dan sal hy voor die eienaars van die slaaf sweer, en hy is vry van alle blaam.
21.    As enigeen 'n gat in 'n huis breek²⁹, sal hy voor dié gat gedood word en begrawe word..
22.    As enigeen 'n roof uitvoer en gevang word, dan sal hy gedood word.
23.    As die rower nie gevang word nie, dan sal hy wat geroof was die bedrag van sy verlies onder eed eis; dan sal die gemeenskap, en . . . en wie se grond en gebied en in wie se gebied dit was hom vir die goedere gesteel vergoed.
24.    As persone gesteel word, dan sal die gemeenskap en . . . een silwer mina³⁰ aan hul verwante betaal.
25.    As vuur in 'n huis uitbreek, en iemand wat kom om dit te blus, en lê sy oog op die eiendom van die eienaar van die huis, en neem die eiendom van die meester van die huis, moet hy in dieselfde vuur gegooi word.
26.    As 'n opperhoof of 'n man³¹, wat beveel is om die koning se weg na oorlog te volg, maar gaan nie en huur 'n huursoldaat, as hy die vergoeding weerhou, dan sal hierdie offisier of man gedood word, en hy wat hom verteenwoordig het sal besit neem van sy huis.

________________________

²⁸ silwer sikkel = ongeveer 11,4 gram
²⁹ breek – inbreek om te steel
³⁰ silwer mina ='n mina weeg tussen 640 en 978 gram
³¹ man – gewone soldaat

---

27.    As 'n opperhoof of man in die ongeluk van die koning³² gevang word, en as sy lande en tuin vir 'n ander gegee word en hy neem besit, as hy sou terugkom en sy tuiste bereik, sal sy land en tuin aan hom teruggegee word, hy sal weer besit neem.

28.    As 'n opperhoof of 'n man in die ongeluk van die koning gevang word, as sy seun bevoeg is om die besittings te aanvaar, dan sal die land en tuin aan hom gegee word, hy sal die vee van sy vader oorneem.

29.    As sy seun nog te jonk is, en kan nie besit neem nie, sal 'n derde van die land en tuin aan sy moeder gegee word, en sy sal hom opvoed.

30.    As 'n opperhoof of 'n man sy huis, tuin, en land verlaat en verhuur dit, en iemand anders neem besit van sy huis, tuin, en land en gebruik dit vir drie jaar: as die eerste eienaar terugkeer en eis sy huis, tuin, en land, sal dit nie aan hom teruggegee word nie, maar hy wat besit daarvan geneem het en dit benut het sal voortgaan om dit te gebruik.

31.    As hy dit vir een jaar verhuur en dan terugkeer, sal die huis, tuin, en land aan hom teruggegee word, en hy sal dit weer oorneem.

32.    As 'n opperhoof of 'n man gevang word op die "Weë van die Koning"³³, en 'n handelaar koop hom vry, en bring hom terug na sy plek; as hy die middele in sy huis het om sy vryheid te koop, sal hy homself vrykoop: as hy niks in sy huis het waarmee hy homself vry kan koop, sal hy deur die tempel van sy gemeenskap vrygekoop word; as daar niks in die tempel is nie om hom vry te koop, sal die hof sy vryheid koop. Sy land, tuin, en huis sal nie vir die aankoop van sy vryheid gegee word nie.

33.    As 'n . . . of 'n . . . homself aansluit as onttrekking van die "Weë van die Koning," en stuur 'n huursoldaat as plaasvervanger, maar onttrek hom, dan die . . . of . . . sal gedood word.

34.    As 'n . . . of 'n . . . die eiendom van 'n kaptein beskadig, die kaptein beseer, of die kaptein ontneem van 'n gif aan hom geskenk deur die koning, dan sal die . . . of . . . gedood word.

35.    As enigeen die bees of skaap wat die koning aan opperhoofde gegee het van hom koop, verloor hy sy geld.

36.    Die land, tuin, en huis van 'n opperhoof, of 'n man, of 'n onderdaan wat verlaat-verhuur, kan nie verkoop word nie.

37.    As enigeen die land, tuin, en huis van 'n opperhoof, man, of 'n onderdaan wat verlaat-verhuur koop, sal sy verkoopkontrak tablet gebreek word³⁴ en hy verloor sy geld. Die land, tuin, en huis gaan terug na hulle eienaars.

_________________________

³² ongeluk van die koning – oorlog
³³ "Weë van die Koning" – tydens oorlog
³⁴ sal sy verkoopkontrak tablet gebreek word – ongeldig verklaar word

---

38.    'n Opperhoof, man, of 'n onderdaan wat verlaat-verhuur kan nie sy bruikhuur van land, huis, en tuin aan sy vrou of dogter oordra nie, nóg kan hy dit oordra vir skuld.

39.    Hy mag, egter, 'n land, tuin, of huis wat hy gekoop het, en as eiendom besit, oordra, aan sy vrou of dogter of dit vir skuld gee.

40.    Hy mag land, tuin, en huis aan 'n handelaar³⁵ of aan enige ander staatsamptenaar verkoop, die koper hou die eiendom land, huis, en tuin vir die vruggebruik.

41.    As enigeen die land, tuin, en huis van 'n opperhoof, man, of 'n onderdaan wat verlaat-verhuur omhein, die paalheinings daarvoor verskaf; as die opperhoof, man, of 'n onderdaan wat verlaat-verhuur het terugkeer na land, tuin, en huis, sal die paalheinings wat gebruik is sy eiendom word.

42.    As enigeen 'n land oorneem om dit te bewerk, en behaal geen oes daarop nie, as daar bewys word dat hy geen werk op die land verrig het nie, moet hy netsoveel graan, as sy buurman, aan die eienaar van die land lewer.

43.    As hy nie die land bewerk nie, maar laat dit braak lê, sal hy netsoos sy buurman graan aan die eienaar van die land voorsien, en die land wat hy laat braak lê het moet hy ploeg en saai en teruggee aan die eienaar.

44.    As enigeen 'n onbewerkte grond oorneem om dit bewerkbaar te maak, maar is lui, en maak dit nie bewerkbaar nie, sal hy die braak veld in die vierde jaar ploeg, dit eg en dit bewerk, en dit teruggee aan sy eienaar, en vir elke tien gan³⁶ tien gur³⁷ graan sal betaalbaar wees.

45.    As 'n man sy land vir bewerking teen 'n vasgestelde huur verhuur, en ontvang die huur van sy grond, maar swak weer kom en vernietig die oes, kom die skade die bewerker van die grond toe.

46.    As hy nie 'n vasgestelde huur vir sy grond ontvang nie, maar verhuur dit vir 'n halwe of derde deel van die oes, sal die graan op die land eweredig tussen die bewerker en die eienaar verdeel word.

47.    As die bewerker, omdat hy nie in die eerste jaar suksesvol was nie, die grond deur andere laat bewerk, mag die eienaar mag nie beswaar opper nie; die veld word bewerk en hy ontvang die oes ooreenkomstig die ooreenkoms.

48.    As enigeen 'n lening verskuldig is, en 'n storm verwoes die graan, of die oes faal, of die graan groei nie weens 'n tekort aan water; vir dié jaar het hy nie nodig om sy skuldeiser enige graan te gee nie, hy was sy skuld-tablet in water en betaal nie huur vir die jaar nie.

49.    As enigeen geld van 'n handelaar neem, en gee die handelaar 'n bewerkbare land vir koring of sesam en beveel hom om koring of sesam op die land te plant, en om die gesaaides oes; as die verbouer koring of sesam op die land plant, by die oes sal die koring of sesam wat op die land is aan die eienaar van die land behoort en hy sal koring as huur betaal, vir die geld wat hy van die handelaar ontvang het, en die bestaansmiddele van die verbouer sal hy aan die handelaar gee.
_______________________
³⁵ handelaar – koninklike agente
³⁶ gan – 'n maateenheid van oppervlak
³⁷ gur = ongeveer 303 liter

---

50.    As hy 'n bewerkte koringland of 'n bewerkte sesamland gee, sal die koring of sesam op die land aan die eienaar van die land, en hy sal die geld aan die handelaar teruggee as huur.
51.    As hy nie geld het nie om mee te betaal, dan sal hy met koring of sesam betaal in pleks van geld as huur vir wat hy van die handelaar ontvang het, ooreenkomstig die koninklike tarief.
52.    As die verbouer nie koring of sesam op die land plant nie, verswak die skuldenaar se kontrak nie.
53.    As enigeen te lui is om sy dam behoorlik te onderhou; as die dam dan breek en al die lande oorstroom, dan sal hy in wie se dam die breek voorgekom het vir geld verkoop word, en die geld sal die koring vervang wat hy veroorsaak het om geruïneer te word.
54.    As hy nie die koring kan vervang nie, dan sal hy en sy besittings onder die boere wie se koring oorstroom is, verdeel word.
55.    As enigeen sy leivore oopmaak om sy gesaaides nat te lei, maar is nalatig, en die water oorstroom die land van sy buurman, dan sal hy sy buurman koring betaal vir sy verlies.
56.    As 'n man die water inlaat, en die water oorstroom die plante van sy buurman, sal hy tien gur koring betaal vir elke tien gan land.
57.    As 'n herder, sonder die verlof van die eienaar van die land, en sonder die medewete van die eienaar van die skaap, die skaap in 'n land lei om te wei, dan sal die eienaar van die land sy gesaaides oes, en die herder, wie sy kudde daar laat wei het sonder verlof van die eienaar van die land, sal aan die eienaar twintig gur koring vir elke tien gan betaal.
58.    As na die kuddes die weiding verlaat het en in die gewone skaapkraal by die stadspoort gejaag is, enige herder hulle na 'n land lei en hulle wei daar, sal die herder besit neem van die land waarop hy toegelaat het gewei word, en by die oes moet hy sestig gur koring vir elke tien gan betaal.
59.    As enige man, sonder die medewete van die eienaar van 'n tuin, 'n boom in 'n tuin kap sal hy 'n halwe mina in geld betaal.
60.    As enigeen 'n land aan 'n tuinier oorhandig, om dit vir hom as 'n tuin te beplant, as hy dit bewerk, en vir vier jaar daarna omsien, in die vyfde jaar sal die eienaar en die tuinier dit verdeel, die eienaar neem sy deel in besit.
61.    As die tuinier nie die aanplanting van die land voltooi nie, maar los 'n gedeelte onbenut, sal dit aan hom as syne toegesê word.
62.    As hy nie die land wat aan hom oorgegee is as 'n tuin beplant nie, as dit bewerkbare land³⁸ sal die tuinier die eienaar die opbrengs van die land vir die jare wat hy dit laat braak lê het betaal, ooreenkomstig die opbrengs van aangrensende lande, die land in bewerkbare toestand bring en dit teruggee aan sy eienaar.
___________________
³⁸ land – vir koring of sesam

---

63.    As hy onbewerkte grond in bewerkbare lande omskep en dit teruggee aan sy eienaar, sal die laasgenoemde hom vir een jaar tien gur vir tien gan betaal.
64.    As enigeen sy tuin aan 'n tuinier oorhandig om te bewerk, sal die tuinier aan sy eienaar twee-derdes van die opbrengs van die tuin betaal, vir solank as hy dit in besit het, en die ander derde sal hy hou.
65.    As die tuinier nie werk in die tuin verrig nie en die opbrengs daal, sal die tuinier eweredig aan ander aangrensende tuine betaal.
66.    [Hier is 'n gedeelte van die teks weg, bestaan klaarblyklik uit vier-en-dertig paragrawe.]
100.    . . . rente vir die geld, soveel as hy ontvang het, hy sal 'n nota daarvoor gee, en op die dag, wanneer hulle afreken, aan die handelaar betaal.
101.    As daar geen verkoopooreenkoms in die plek waarheen hy gaan is nie, sal hy die totale bedrag geld wat hy ontvang by die makelaar laat om aan die handelaar te gee.
102.    As 'n handelaar geld aan 'n agent³⁹ toevertrou vir een of ander belegging, en die makelaar ly 'n verlies op die plek waarheen hy gaan, sal hy die kapitaal aan die handelaar vergoed.
103.    As, terwyl op die reis, 'n vyand hom enigiets wat hy het ontneem, sal die makelaar voor God sweer en vry wees van enige verpligting.
104.    As 'n handelaar 'n agent koring, wol, olie, of enige ander goedere gee om te vervoer, sal die agent 'n voldaan vir die bedrag gee, en die handelaar daarvoor vergoed. Dan sal hy van die handelaar 'n voldaan vir die geld wat hy aan die handelaar gegee het kry.
105.    As die agent agterlosig is, en nie 'n voldaan neem vir die geld wat hy die handelaar gegee het, kan hy nie die onvoldane geld as sy eie beskou nie.
106.    As die agent geld van die handelaar geneem het, maar 'n vete met die handelaar het⁴⁰, dan sal die handelaar voor God en getuies sweer dat hy die geld aan die agent gegee het, en sal die agent hom drie keer die som betaal.
107.    As die handelaar die agent verkul, in soverre dat as die laasgenoemde na hom terugkeer het alles wat hom gegee is, teruggegee het, maar die handelaar ontken die ontvangs van wat aan hom teruggegee is, dan sal die agent die handelaar voor God en die regters aankla, en as hy steeds ontvangs ontken wat die agent hom gegee het sal hy ses keer die som aan die agent betaal.
108.    As 'n kantienjuf nie koring ooreenkomstig die bruto gewig as betaling vir drank aanvaar nie, maar geld neem, en die prys van die drank is minder as die van die koring, sal sy veroordeel word en in die water gegooi word.
109.    As samesweerders in die huis van 'n kantienhouer ontmoet, en die same-sweerders word nie gevang nie en aan die hof oorgelewer, sal die kantienhouer gedood word.
110.    ?
111.    ?
_____________________
³⁹ agent – makelaar
⁴⁰ maar 'n vete met die handelaar het – ontken die ontvangs

---

112.    As enigeen op 'n reis is en silwer, goud, edel stene, of enige beweegbare eiendom aan 'n ander toevertrou, en verlang om dit van hom terugkry; as die laasgenoemde nie al die eiendom na die aangewese plek bring nie, maar dit vir sy eie gebruik inpalm, dan sal die man, wat nie die eiendom bring om dit te oorhandig, gevonnis word, en sal hy vyfvoudig betaal vir alles wat aan hom toevertrou is.
113.    As enigeen 'n besending van koring of geld het, en hy het dit geneem van die graanskuur of kis sonder die medewete van die eienaar, dan sal hy wat koring sonder die medewete van die eienaar uit die graanskuur of geld uit die kis geneem het regmatig gevonnis word, en die koring wat hy geneem het terugbetaal. Sal hy die kommissie wat ook al aan hom betaal of verskuldig is, verloor.
114.    As 'n man nie aanspraak het op 'n ander vir koring en geld nie, en poog om dit met geweld te eis, sal hy een-derde silwer mina⁴¹ in elke saak betaal.
115.    As enigeen 'n eis vir koring of geld van 'n ander het en sluit hom op; as die gevangene in tronk 'n natuurlike dood sterf, sal die saak nie verder gaan nie.
116.    As die gevangene in die tronk van slae of mishandeling sterf, sal die meester van die gevangene die handelaar voor die regter aankla. As hy 'n vrygebore man was, sal die seun van die handelaar gedood word; as dit 'n slaaf is, sal hy een-derde goue mina betaal, en alles wat die meester van die gevangene gegee het sal hy verbeur.
117.    As enigeen faal om aan 'n eis vir skuld te voldoen, en verkoop homself, sy vrou, sy seun, en dogter vir geld of gee hulle weg vir dwangarbeid: sal hulle vir drie jaar in die huis van die man wat hulle gekoop werk, of die eienaar, en in die vierde jaar sal hulle vrygelaat word.
118.    As hy 'n manlike of vroulike slaaf vir dwangarbeid weggee, en die handelaar onderverhuur hulle, of verkoop hulle vir geld, kan geen beswaar geopper word nie.
119.    As enigeen faal om aan 'n eis vir skuld te voldoen, en hy verkoop die vroulike bediende wat vir hom kinders gebaar het, vir geld, sal die geld wat die handelaar betaal het aan hom deur die eienaar van die slaaf terugbetaal word en sy sal vrygestel word.
120.    As enigeen koring stoor vir veilige bewaring in 'n ander persoon se huis, en enige skade gebeur met die gestoorde koring, of as die eienaar van die huis die graanskuur opmaak en neem van die koring, of in besonder as hy ontken dat die koring in sy huis gestoor was: dan sal die eienaar van die koring sy koring voor God⁴² opeis, en die eienaar van die huis sal die koring eienaar vir al die koring wat hy geneem het betaal.
121.    As enigeen koring in 'n ander man se huis stoor sal hy hom stoorkoste betaal teen die tarief van een gur vir elke vyf ka koring per jaar.
________________________
⁴¹ 'n mina weeg tussen 640 en 978 gram
⁴² voor God – onder eed

---

122.    As enigeen 'n ander silwer, goud, of enigiets anders gee om te bewaar, sal hy elke ding aan getuies toon, 'n kontrak optrek, en dan dit vir veilige bewaring oorhandig.
123.    As hy dit vir veilige bewaring oorhandig sonder getuies of kontrak, en as hy aan wie dit gegee is, dit ontken, dan het hy geen wettige eis nie.
124.    As enigeen silwer, goud, of enigiets anders aan 'n ander, voor 'n getuie gee, vir veilige bewaring, maar hy ontken dit, sal hy voor 'n regter gebring word, en alles wat hy ontken het, sal hy ten volle betaal.
125.    As enigeen sy eiendom by 'n ander plaas vir veilige bewaring, en daar, gaan deur diewe of rowers, sy eiendom en die eiendom van die ander man verlore, sal die eienaar van die huis, deur wie se nalatigheid die verlies plaasgevind het, die eienaar vergoed vir alles wat aan hom in bevel gegee was. Maar die eienaar van die huis sal poog om dit op te spoor en sy eiendom terug te win, en dit weg te neem van die dief.
126.     As enigeen wat nie sy goedere verloor nie te kenne gee dat dit verlore is, en stel vals eise in: as hy sy goedere en bedrag van skade voor God eis⁴², selfs al het hy dit nie verloor nie, sal hy ten volle vergoed word vir al sy verliese geëis⁴³.
127.    As enigeen 'die vingerwys'⁴⁴ na 'n suster van 'n god of die vrou van enige een, en kan dit nie bewys nie, dié man sal voor die regters verskyn en sy winkbrou sal gemerk⁴⁵ word.
128.    As 'n man 'n vrou tot vrou neem, maar het nie gemeenskap met haar nie, is dié vrou nie vrou vir hom nie.
129.    As 'n man se vrou betrap⁴⁶ word met 'n ander man, sal beide vasgebind word en in die water gegooi word, maar die man mag sy vrou en die koning sy slawe kwytskel.
130.    As 'n man die vrou⁴⁷ of 'n ander man onteer, wat nooit deur 'n man beken is nie, en woon nog in haar vader se huis, en slaap by haar en word betrap, sal dié man gedood word, maar die vrou is onskuldig.
131.    As 'n man 'n klag inbring teen een se vrou, maar sy is nie met 'n ander man betrap nie, moet sy 'n eed neem en mag dan terugkeer na haar huis.
132.    As die "vingerwys" na 'n man se vrou met 'n ander man, maar sy is nie gevang waar sy by die ander man slaap, sal sy in die rivier spring vir haar man.
133.    As 'n man gevangene geneem is in oorlog, en daar is voedsel in sy huis, maar sy vrou verlaat huis en binneplaas, en gaan na 'n ander huis: omdat dié vrou nie haar binneplaas onderhou nie, en gaan na 'n ander huis, sal sy regterlik skuldig verklaar word en in die water gegooi word.
134.    As enigeen in oorlog gevang word en daar is nie voedsel in sy huis nie, as sy vrou dan na 'n ander huis gaan sal die vrou nie skuld dra nie.
_______________________________
⁴³ die eed is al wat nodig is
⁴⁴ die vingerwys – belaster
⁴⁵ deur die sny van vel, of dalk hare
⁴⁶ betrap, in flagrante delicto
⁴⁷ verloofde of kind-vrou

---

 (word vervolg – die tweede helfte word nog opgelaai)