Om die probleem te verstaan, help dit om die moderne wêreld van nader te beskou. In 2007 is ons baie gewoond aan internasionale vlugte, aan plastiek en ander moderne stowwe, aan goedkoop kos wat plase en plantasies (selfs in die ontwikkelende wêreld) op ’n massiewe skaal produseer (deur kunsmis en gemeganiseerde implemente te gebruik). Produkte wat ons koop (klere, rekenaars, motors, ensovoorts) is goedkoop en bevat groot hoeveelhede plastiek en kunsvesels. Dit word ook êrens anders vervaardig vanuit komponente wat weereens vanaf elders kom. Die wêreld het vandag ’n geïntegreerde ekonomie met meer as ses miljard mense waarvan ’n groot persentasie van aansteeklike siektes soos pokke bevry is. Hierdie mense reis internasionaal op groot vliegtuie op reise wat eens maande of jare sou duur, maar wat nou net ’n paar uur neem. In groot dele van die wêreld word huise in die winter verhit en in die somer verkoel, en inwoners reis kilometers ver in persoonlike voertuie tussen huis en werk. By die werk en by die huis is daar allerhande elektriese toestelle; rekenaars, mengers en stowe, warm water en sjampoe en grimering en wat ook al.
Dus ’n komplekse en energieke wêreld wat op die verskaffing van hoëkwaliteitenergie in die vorm van elektrisiteit (eintlik net ’n draer van energie) beskikbaar is, asook oorweldigend: die kwaliteit energie wat in ru-olie beskikbaar is.
Maar daar bestaan ’n skaduwee waaroor niemand in die pers eintlik skryf nie. En die skaduwee kan oor ons val nog voor klimaatsverandering enigsins ’n noemenswaardige impak gehad het. Dit het selfs ’n naam: “Peak Oil”, en die gevolge kan genoeg wees om ons nywerheidswêreld se ekonomie ernstig te ontwrig en selfs te vernietig. En om die gevolge van “Peak Oil” te vermy sal groot wetenskaplike en finansiële uitvindings verg, in ’n klimaat waar baie mense nog ontken dat dit ’n probleem kan word, of steeds totaal in die duister hieroor is.
Om “Peak Oil” te verstaan, help dit om na olie-produksie uit ’n tipiese ru-olieveld te kyk. As ’n olieveld ontdek word, gee dit aanvanklik relatief maklik olie, en die produksie van die veld neem toe soos meer en meer gate geboor word om ru-olie te tap. Op ’n stadium bereik die produksie ’n maksimum (dit gebeur miskien wanneer die helfte van die olie uitgepomp is) en dit begin moeliker word om die ru-olie te pomp. Sommige boorgate droog op, en die produksie by ander neem af. Om meer olie uit die veld te trek verg nou ander truuks. ’n Algemene metode wat help is om seewater in die olieveld te pomp. Dit verplaas die ru-olie (wat in rotse vasgevang en geabsorbeer mag wees) wat dan makliker uitgepomp kan word. Die metodes verleng die lewe van die olieveld, maar word duurder en duurder, terwyl produksie aanhou afneem, totdat die olieveld nie meer winsgewend ontgin kan word nie. Op dié stadium neem die totale produksie vinnig af.
Die produksie van ’n olieveld kan voorgestel word deur ’n grafiek met ’n produksiekurwe. Die produksie vanuit ’n olieveld is normaalweg ’n klok-kurwe: Produksie begin laag en goedkoop, maar neem toe tot op ’n maksimum wat normaalweg gebeur as omtrent die helfte van die olie uitgepomp is. Daarna neem die produksie af en word dit duurder om verder olie uit te veld te ontgin. Uiteindelik is die veld uitgeput wanneer dit ekonomies nie meer sin maak om olie te ontgin nie.
Die algemene vorm van die produksiekurwe maak dit moontlik om te voorspel hoe lank en hoe winsgewend ’n spesifieke olievonds sal wees. Nog belangriker, dit is moontlik om taamlik akkuraat te voorspel hoe lank ’n olieveld gaan produseer en hoeveel olie daar uitgepomp kan word. Die feite is uitgewerk deur M King Hubbert, wat in 1956 voorspel het dat olie-produksie van Amerikaanse olievelde in die 48 state sonder Alaska en Hawaii teen 1969 ’n maksimum gaan bereik. Hy was met net een jaar uit. Produksie het in 1970 ’n maksimum bereik en daarna afgeneem soos dit moeiliker en duurder geword het om verdere olie uit die velde te ontgin.
Hubbert se argumente is ook toepaslik op die wêreld se olieproduksie. Die grafiek (sien hieronder) toon die wêreldproduksie in ru-olie aan (data tot en met 2007) en dan projeksies na die datum. Die onstabiele produksie sedert 1973 is weens die olieboikot van Saoedi-Arabië. Sulke onstabiliteite is normaal naby die maksimum van die Hubbert-kurwe; dit impliseer dat die produksie beïnvloed kan word deur net enkele produserende lande of velde. Sedertdien is die olieprys taamlik kunsmatig beheer deur veral Saoedi-Arabië. Om die olieprys te beheer, het Midde-Oosterse produsente sedert ongeveer 1980 ’n beleid gevolg van “krane oop” of “krane toe”. As die prys te hoog word, is die Midde-Oosterse oliekraan oopgedraai, wat die mark met olie voorsien het, en wat dan die prys weer laat verlaag het. Die gedrag is belangrik geag omdat olie so ’n belangrike eknomiese faktor in die Westerse ekonomieë is. Die gedrag het aangehou tot en selfs na 2000 en het die prys van ru-olie taamlik oor die tydperk serdert 1973 bestendig. Maar daar is nou aanduidinge dat olievelde in Saoedi-Arabië sodanig ontgin is dat hulle dalk hulle individuele Hubbert-maksima bereik het. Dit gaan dus moeliker word om krane indien nodig oop te draai. Die gevolg is ’n vraag na olie wat die prys opstoot, en die bruto prys van ru-olie het sedert ongeveer 2002 skerp in reële terme gestyg.
Daar is nou meer en meer beweringe dat wêreldolieproduksie se Hubbert-maksimum in 2005 bereik is, of dat dit teen 2010 bereik sal word. Die beweringe is konsekwent met voorspellings wat reeds so lank terug as 1972 gemaak is toe die maatskappy ESSO voorspel het dat olie teen 2000 duur sou word. Daar word ook taamlik algemeen aanvaar dat ongeveer die helfte van die wêreld se olievoorraad (tussen 2000 en 2500 triljoen vate) reeds ontgin is. Die probleem is nie dat olievoorraad sodanig uitgeput is nie, maar dat dit duur gaan word om dit te ontgin. Om dit in perspektief te stel: dit vat energie om olie te ontgin, en in ’n nuwe olieveld kry mens miskien 50 eenhede energie uit vir elke eenheid energie wat op die ontginning bestee word. Na die Hubbert-piek kan die verhouding krimp tot 2 eenhede energie uit die ontginde olie, vir elke eenheid energie wat bestee is.
Die wêreld het dus waarskynlik die Hubbert-maksimum reeds bereik, en as daar nog skommelinge rondom die maksimum is, is die verwagte langtermynvooruitsig een van ’n afname in olieproduksie in ’n omgewing waar die vraag vinnig toeneem weens ekonomiese groei in die Verre Ooste en Indië.
Die resultaat? Ten eerste ’n drastiese toename in die prys, en daarna mededinging tussen moondhede vir olie. Die uitwerking op die wêreldekonomie kan drasties wees, maar duurder energie beteken duurder voedsel, duurder verbruikersprodukte, en veral, omdat dit olie is, drastiese verhogings in petrolpryse en in die pryse van vliegtuigkaartjies op internasionale vlugte.
Maar, sou u wil weet, kan dit nie alles verhoed word met ander energiebronne nie? Die antwoord is nie eenvoudig nie, maar in ’n neutedop: Die presiese rede waarom die wêreldekonomie so vinnig oor die laaste eeu gegroei het, is omdat olie so goedkoop ontgin kon word: ’n hoëkwaliteitenergiebron wat maklik verwerkbaar en verbruikbaar was.
Deesdae word waterstof as ’n alternatief voorgehou. Dit maak sin, maar dit ontwyk ook die grondliggende probleem: Waterstof is ’n draer van energie, en die energie moet steeds êrens opgewek word, en die opwekking impliseer verliese in energie. Die opwekking van energie (deur wind, die getye, hidro-elektriese opwekking, die produksie van etanol vanuit landbouafval of graan, ensovoorts) het almal een of ander probleem: wind, die getye en hidro-elektriese opwekking kan nie die gehalte van energie in ru-olie produseer nie. Etanol verg energie om geproduseer te word – ’n vergelyking met ru-olie toon aan dat dit baie duurder is en dat dit nooit in die hoeveelhede geproduseer kan word om olie te vervang nie. Laastens is daar kernenergie, wat as mens veiligheid verontagsaam, aangewend word om elektriese energie op te wek, maar wat ook afval produseer wat vir tienduisende jare gevaarlik gaan wees, asook steenkool, wat ’n vuil en besoedelende laekwaliteitenergiebron is vergeleke met ru-olie, en wat reeds duurder en moeiliker word om te ontgin.
En vir sekere doeleindes is daar nie ’n ander energiebron nie. Lugvaart is byvoorbeeld net moontlik met brandstof vir die stralerenjin, en as dit duurder word, word vliegkaartjies duurder. Oor die algemeen is die probleem van alternatiewe energiebronne reeds ondersoek, die Hirsch-verslag (http://www.netl.doe.gov/publications/others/pdf/Oil_Peaking_NETL.pdf) noem byvoorbeeld dat dit baie dekades se investering en tegnologiese ontwikkeling sal verg om alternatiewe bronne ekonomies vatbaar te maak.
Wat sou die gevolge van die Hubbert-maksimum in olie wees? Dit wissel, afhangende van wie gevra word: van voorspellings van absolute anargie en oorloë aan die pessimistiese kant, tot minder pessimistiese ontledings wat verwys na aanpassings in ’n wêreld waar vervoer baie duur gaan word (95% van die energie in vervoerwese kom vanaf ru-olie), en waar voedsel nie meer so maklik bekombaar sal wees nie (in intensiewe landbou word tot 10 eenhede energie (in die vorm van brandstof) gebruik vir elke eenheid energie in die voedsel wat geproduseer word). Verder is die moderne finansiële stelsel van olie afhanklik. Finansiële instellings en banke het op aannames van volgehoue ekonomiese groei geld uitgeleen. As ekonomiese groei drasties genoeg ingekort word deur energietekorte, kan dit die aannames ondergrawe, met die gevolg van ’n destabilisering van die ekonomie en ’n uiteindelike ressessie of depressie.
Daar word dikwels ook bespiegel dat groot moondhede in ’n wêreld met duur olie die bron vir hulleself sal toe-eien, met ander lande (meestal in die derde wêreld) wat op die kantlyn gerangeer gaan word, met gevolglike voedseltekorte en katastrofiese inkrimping van hulle ekonomieë. Dus, burgerloorloë, hongersnood en ander manifestasies van ellende.
Daar is vandag ’n beter waardering van die volgende vergelyking:
Energie = geld
Dit is nie met een opslag sinvol nie, maar die rykdom wat ons vandag op aarde het (of nie het nie), is een honderd persent die resultaat van ons vermoë om energiebronne te ontgin. Hoe meer energie ontgin word, hoe meer rykdom het ons. En die mees belangrike bronne? Ru-olie en gas, wat waarskynlik in 2005 en in 2017 deur hulle Hubbert-maksima gaan, waarna die afname in produksie ’n merkwaardige invloed op ons samelewings en op ons ekonomieë gaan uitoefen. Hier is dit opgesom in 2005 deur die London Times (http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/article575370.ece)
- Oil is running out; the climate is changing at a potentially catastrophic rate; wars over scarce resources are brewing; finally, most shocking of all, we don’t seem to be having enough ideas about how to fix any of these things.
- Almost daily, new evidence is emerging that progress can no longer be taken for granted, that a new Dark Age is lying in wait for ourselves and our children . . . growth may be coming to an end. Since our entire financial order — interest rates, pension funds, insurance, stock markets — is predicated on growth, the social and economic consequences may be cataclysmic.
Olie is natuurlik nie die enigste energiebron vir ’n moderne beskawing nie, maar dit is by verre die maklikste bron, en ook een met die hoogste kwaliteit. Dit vervoer maklik, was taamlik volop, en is redelik veilig en stoor baie energie in klein hoeveelhede. Dit is ook die grondstof vir menige van die mees belangrike produkte in die moderne wêreld. Ons voedsel is goedkoop en volop, omdat kunsmis en gemeganiseerde landbou, wat beide deur goedkoop olie moontlik gemaak word, dit maklik maak om groot hoeveeldhede daarvan te produseer. Dit is maklik om te vergeet dat die wêreldbevolking van een miljard tot ses miljard toegeneem het sedert olie op die toneel verskyn het. Die meeste deskundiges dink dat dit nie toevallig was nie. Die olie-ekonomie het energie verskaf wat die merkwaardige bevolkingsgroei en gepaardgaande groei in die ekonomieë van die wêreld veroorsaak het. Sou dit steeds moontlik wees as olie nie meer goedkoop is nie om ’n beraamde bevolking (teen 2050) van by die 9 miljard mense van kos te voorsien? U kan self die somme maak.