praag.co.za

Blog

  • Leon Lemmer: Bruce Whitfield se vermenging van optimisme en pessimisme

    Leon Lemmer: Bruce Whitfield se vermenging van optimisme en pessimisme

    Iedere motiveringspreker weet dat daar net een manier is om met praatjies jou brood te verdien. Jy móét optimisties wees. In die plaaslike hoofstroom-inligtingsmedia, bv koerante, val dit op hoe daar meesal gepoog word om nuus oor die nuwe Suid-Afrika so positief moontlik in te klee. ‘n Uitsondering is sake-nuus, waar getalle/statistiek duidelik spreek en dit gevolglik moeilik(er) is om agteruitgang te verdoesel. Rommelstatus is rommelstatus al sou die berigte in die res van die koerant Cyril Ramaphosa tot ‘n held probeer verhef. “There has been no marked improvement in key economic outcomes since Cyril Ramaphosa ascended to power” (Whitfield, bron hier onder, Kindle 1635).

    Bruce Whitfield, ‘n plaaslike joernalis wat artikels oor die sakewêreld skryf en ook oor die radio (bv 702) verslag doen, het ‘n boek gepubliseer: The upside of down: How chaos and uncertainty breed opportunity in South Africa (Johannesburg: Pan Macmillan, 2020, 244p, R266 (loot); Amazon Kindle $9,65). Die teks is ‘n klassieke voorbeeld van ‘n outeur wat optimisties probeer wees ten spyte van die chaos en ellende waarin Suid-Afrika sedert 1994 verval het. “Everyone likes positive stories” (2455). “Where there is crisis, there is opportunity” (1896). “In The art of war [“a book that is 2 500 years old”], Sun Tzu wrote: ‘In the midst of chaos, there is also opportunity’” (2762). Let op wat gee die outeur rede tot optimisme: “South Africans have a far better idea today of the consequences of failed government and grotesque political mismanagement of a country” (2682). Dít is om na strooihalms te gryp. Die outeur stel homself op as ‘n (onafhanklike) buitestander wat (onbevoordeeld) oor Afrikaners en apartheid kan oordeel. Weens sy polities byderwetse uitgangspunt misluk hy hierin skouspelagtig. Die boek is eintlik vir diegene “who refuse to get mired in the negativity of the Sunday afternoon braai discussion” (1479) – ‘n opmerking wat as ‘n stekie na Afrikaners vertolk kan word.

    Wat tydens die lees van die boek opgeval het, is dat sodra Whitfield hom buite sy spesialiteitsgebied bevind, hy geneig is om met ongekwalifiseerde of ongenuanseerde veralgemenings, wat bevraagteken kan word, vorendag te kom. Dit geld by uitstek ideologiese sake, bv politiek en propaganda. Dan neig die teks om oppervlakkige joernalistiek te word. Byvoorbeeld: “The judiciary … has been crucial in steadfastly [!] upholding the rule of law and ensuring that the hard-won [!] constitution has remained the lodestar [!] of our society” (39). Dit lyk nie asof Whitfield die boek van Koos Malan, There is no supreme constitution: A critique of statist-individualist constitutionalism (2019), gelees het nie. Op die agterkant van hierdie boek staan: “The trite threefold separation of powers is more metaphorical than real and therefore unable to secure effective checks and balances.” Oor die Suid-Afrikaanse Grondwet skryf Martin Brassey, ‘n regsgeleerde, daar: “If individuals rely on it for protection, they live in a fool’s paradise.” Dink bv aan die skandalige hofuitspraak oor Afrikaans as onderrigtaal aan die Universiteit Vrystaat. Hermann Giliomee het tereg uitgewys dat die howe nie onafhanklik van die ANC-regime funksioneer nie. Maar Whitfield verkies om eerder die gewilde ANC-fabel te glo dat Suid-Afrika ‘n “world-leading constitution” het (2543).

    Politieke byderwetse propaganda word sonder meer deur Whitfield onderskryf: “The political settlement of 1994 not only brought democratic rights and freedoms in South Africa, but it also provided the conditions in which the economy could flourish and businesses could contribute to the economic growth of the country and the building of a better life for all” (53). Op die agterkant van Malan se boek staan egter: “The bill of individual rights cannot guarantee justice, because rights are subject to the ideologically-driven exercise of judicial interpretation, often with damaging consequences for those relying on the bill of rights.” Die ANC as terreurorganisasie het sanksie teen Suid-Afrika bepleit. Die opheffing van sanksies het teoreties beter handelstoestande geskep. Weens onbekwaamheid en korrupsie bly die ANC-regime egter in groot mate in gebreke om ander inwoners as hulleself daarby te laat baat.

    Whitfield is uiteraard bewus van die toestand waarin Suid-Afrika verval het. “Unemployment has risen to unsustainably high levels” (62). Naas ekonomiese maatreëls is daar ander maniere om werkloosheid aan bande te lê, bv geboortebeperking en doeltreffende grensbeheer teen inkommers. Die ANC-regime versuim om genoeg hieromtrent te doen. “Service delivery at local government level is failing” (62). Dit kan ook in ietwat mindere mate van die sentrale regering en die provinsiale owerhede gesê word. Wat nodig is, is om bekwame amptenare op ‘n nie-rassistiese en nie-seksistiese grondslag aan te stel. Polities byderwets stel Whitfield dit nie voor nie. Die kernrede waarom die nuwe Suid-Afrika deur agteruitgang en verval gekenmerk word, is dat die grondslag waarop die land funksioneer foutief is. Algemene stemreg in ‘n eenheidstaat het rampspoedige gevolge. Die beste, bv bekwaamste, inwoners behoort in beheer van sake te wees, maar sodanige voorstel moet nie van Whitfield verwag word nie.

    Die kern van Whitfield se boodskap, dus hoe hy aan die negatiewe ‘n positiewe klank probeer gee, is: “South Africa is a deeply challenging place in which to live and work … But it’s in the very crisis in which South Africa finds itself today that there lies an enormous opportunity for renewal, growth and optimism” (67). Dit is die ANC-regime wat alewig gewag maak van die uitdagings waarmee hy gekonfronteer word. Dinge is in so ‘n mate op ‘n laagtepunt dat dit bykans by dié laagste punt is, wat beteken dat beweging vandaar net in een rigting kan wees, naamlik opwaarts. Maar dit sal alleenlik gebeur as daar fundamentele veranderinge aangebring word; daar nie bloot kosmeties gesus word nie. Daar moet die erkenning kom dat alle mense en groepe nie eenders en dus ewe goed en ewe bekwaam is nie. Die beste mense moet regeer, sover moontlik in die beste belang van al die inwoners. Dit is tans glad nie die geval nie. Diegene wat hulle vóór 1994 as bekwaam bewys het, word om rassistiese en seksistiese redes gemarginaliseer.

    Trevor Manuel word beskryf as “the man who had restored the economic fortunes of South Africa from the ashes of apartheid, to return and restore global confidence in a rapidly failing state” (113). Manuel is geen opgeleide ekonoom of finansiële deskundige nie. Hy was gewoon ‘n geval van eenoog wat hom in die land van die blindes bevind het. Whitfield opper geen beswaar teen die yslike ANC-kabinet met ‘n sestigtal ministers en adjunk-ministers en hulle buitensporige vergoeding en byvoordele nie. Manuel is vir begroting na begroting geloof omdat hy inkomste en uitgawes gebalanseer het deur bv brandstof telkens verder te belas. Dit is ‘n maklike berekening om te doen. Manuel se opvolgers gaan voort met hierdie elementêre strategie sonder om ag te slaan op die inflasionêre druk wat duur brandstof veroorsaak. Manuel was bloot ‘n mindere mislukking as die ander ministers.

    In sy boek soek Whitfield in die huidige geestesklimaat deurgaans aanvaarding van homself en sy idees deur die politiek van vóór 1994, spesifiek apartheid, af te kraak. Hy verwys na “the bloody fog of the apartheid era” (2673) maar wys nie uit dat die bloedvergieting hoofsaaklik ‘n maaksel van die ANC/UDF/SAKP was nie. “Rather than fulfilling the nationalist ambition of empowering Afrikaners, apartheid held back not only the development of a nation, but also that of the very people in whose name it was devised and executed. It is nothing if not ironic that the fall of apartheid brought greater economic liberation to more Afrikaners than the National Party ever did. While the fall of apartheid and the Afrikaner nationalist state gave black South Africans their political freedom, it also forced Afrikaners to rethink their future without the sheltering protection of the state” (665).

    Whitfield gee valslik voor dat ons sedert 1994 ‘n wen-wen situasie ervaar. In werklikheid is die mate van staatsafhanlikheid wat sommige Afrikaners tydens apartheid ervaar het, bv as bekleërs van staatsdiensposte, vervang met ‘n bedeling waarin baie meer swartes teen buitensporige vergoeding daardie poste beklee – al munt baie van hulle uit in onbekwaamheid. Daarby kom die afhanklikheid van staatstoelaes by hoofsaaklik swartes. Daar is geen ironie in die feit dat Afrikaners nou vir hulle voortbestaan op hulleself aangewese is nie. Dit is gewoon immoreel en ‘n skande dat Afrikaners, wat meer as enige ander etniese groep tot die ontwikkeling en voorspoed van die land bygedra het, nou soos tweedeklasburgers behandel word. Die teendeel behoort te geld: Daar kan ‘n sterk saak uitgemaak word dat Afrikaners op grond van hulle bewese prestasies beter as enige ander etniese groep behandel behoort te word. Die Afrikanerdom is onontbeerlik vir die heil van Suid-Afrika. Ja, die NP-regering het inderdaad die ontwikkeling van ‘n enkele Suid-Afrikaanse potpourri-nasie ontmoedig deur eerder baie te doen om etniese nasieskap te bevorder, wat kultureel meer homogene en dus hegter nasies tot gevolg kon hê.

    Ken Owen, die destydse redakteur van die Sunday Times, word soos volg aangehaal: “Whites in the civil service, too will soon be migrating to the private sector. They surely realise that, despite the guarantees and the promises of the transition, they are quietly being sidelined, as their predecessors quietly sidelined the English civil servants after 1948” (674). Hier word daar na FW de Klerk se valse belofte van vóór die 1992-referendum verwys, naamlik dat politieke magsdeling met swartes nie daartoe sou lei dat blankes hulle werk verloor nie. In werklikheid het blankes sedert 1994 op groot skaal hulle werk verloor; nie net in die staatsdiens nie, maar ook in die privaat sektor. Druk word deur die ANC-regime op ondernemings uitgeoefen en wetgewing is aanvaar om alle groot instansies tot transformasie te verplig, wat daarop neerkom dat teen blankes ten gunste van swartes gediskrimineer móét word, anders kan drakoniese boetes opgelê word.

    Daar was nooit sprake dat rassediskriminasie, na bewering die grootste euwel van apartheid, met ingang 1994 afgeskaf sou word nie. Daar bestaan geen verpligting in die 1996-Grondwet of elders dat rassediskriminasie teen blankes ooit opgehef gaan word nie. Owen se bewering dat die NP-regering sedert 1948 net so skandalig soos die ANC-regime opgetree het deur Engelssprekendes uit die staatsdiens te werk, is vals. Sy opmerking is ‘n uitdrukking van anti-Afrikaner sentiment: “To the ANC the government has become precisely [!] what it was to the Nationsalists: a fountain of money, a trough” (679). Tydens die NP-bewind is staatsamptenare heelwat minder as dié in die privaat sektor vergoed. Die ANC het hierdie situasie omgekeer terwyl daar baie minder druk op amptenare in die staatsdiens as in die privaat sektor is om te presteer omdat geen jag op wins gemaak hoef te word nie. Belasting kan onbeperk verhoog word om (te veel) staatsamptenare te mildelik te vergoed. Korrupsie in die staats- en semi-staatsdiens was tydens die NP-bewind die uitsondering terwyl dit sedert 1994 dikwels eerder die reël geword het. Dit kan daarop dui dat blankes moreel meerderwaardig is terwyl ANC-propaganda presies die teenoorgestelde beweer.

    Hermann Giliomee het deeglike navorsing gedoen en tot die gevolgtrekking gekom dat Afrikaners, anders as wat Owen beweer, eers na verloop van baie jare die meerderheid staatsamptenare geword het. Die ANC-regime het op sy immorele manier gesorg dat swartes feitlik oornag beheer oor die staatsdiens oorneem deur die blankes gewetenloos uit te werk; vandaar die ineenstorting van doeltreffende dienslewering. Iets waaroor ook geswyg word, is die groot ontwrigting, smart en onreg wat die nuwe rassediskriminasie in die staatsdiens én in die privaat sektor by blankes veroorsaak het en steeds veroorsaak. Dit is geen wen-wen situasie nie, maar ‘n onverdiende en onregverdigbare wen situasie vir swartes en insgelyks so ‘n verloor situasie vir die blankes én die land.

    Whitfield is ‘n heeltemal ander mening toegedaan: “Freed from the shackles of a system that served only [!] the interests of a minority of the population, Afrikaners were well positioned to exploit the economic benefits of the political liberation of the majority of the country’s citizens” (706). In werklikheid het al die inwoners van die land onmeetlik gebaat by die voorbeeld wat die blankes gestel het in die uitlewing van Europese beskawing, bv hoe ‘n ordentlike woonplek of funksionele sake-onderneming daar uitsien, wat ‘n suksesvolle land aan infrastruktuur (paaie, brue, hawens, ens) nodig het, asook die daarstelling van openbare instellings soos skole, hospitale, howe en tronke. Anders as wat Whitfield te kenne gee, kan daar nie sonder meer van ekonomiese voordele vir blankes in die nuwe Suid-Afrika sprake wees nie as die infrastruktuur verval, die staatdiens ondoeltreffend en korrup is, ‘n mens nêrens veilig voel nie en daar boonop om elke hoek en draai blatant teen blankes op grond van hulle ras (in hulle geval myns insiens onmiskenbaar ‘n bate) gediskrimineer word.

    Oor die nuwe Suid-Afrika skryf Whitfield: “For all its deep flaws, it’s actually in a better way than most of us think and certainly [!] better than it was at any [!] point in the apartheid era” (256). Ek sou eerder aanvoer dat die terroristiese ANC, met die geweld en boikotte wat hy bewerkstellig het, rus, vrede, welvaart, ens, in die ou Suid-Afrika aan bande gelê het. Met bv sy kenmerkende onbekwaamheid en korrupsie gaan die ANC as regime in die nuwe Suid-Afrika voort om die land oor die afgrond te sleep, met baie van sy volgelinge wat die voorbeeld voortsit wat die ANC destyds met bv geweldpleging en nie-betaling gestel het.

    Maar Whitfield borduur voort: “You cannot [?] argue that South Africa is worse off today than it was in 1994. Nelson Mandela inherited a bankrupt state, economically, politically and morally [!], and set about creating an environment in which confidence drove growth” (515). Whitfield se siening van die 1994-oorgang (eintlik -ondergang) is: “The country could have gone either way. It could have regressed even further from the broken state in which the National Party left it, or it could have flourished, as it did under Mandela” (2596). Die hoofrede waarom dit gelyk het asof Suid-Afrika in die Mandela-era beter daaraan toe was as sedertdien, is omdat die meeste van wat tydens die blanke politieke bewind tot stand gebring is, toe nog staande was. Ook dat 1994 saamgeval het met die einde van die ANC se terrorisme plaaslik en die boikotte wat hy ten koste van Suid-Afrika in die buiteland aangestig het. Die punt is dat die aanvanklike euforie oor die swart regering spoedig verdamp het, selfs reeds tydens die Mandela-era. Whitfield voeg darem by: “Cyril Ramaphosa arguably has a tougher job than Nelson Mandela did in 1994, when there was a sense of optimisme and hope, which eludes the country today” (521).

    “A total of 44.3% of households in South Africa receive at least one social grant, up from 30.8% in 2003. The highest proportion of households dependent on grants is in the Eastern Cape, where 59% of households receive some form of state suppport, closely followed by the Northern Cape at 57.4% and the Free State at 50.7%” (357). Red nou ‘n land met sulke mense! Nelson Mandela, daarenteen, het beweer dat die land se inwoners sy grootste bate is. Hy het met hierdie kompliment gekom omdat hy wou hê dat hulle vir die ANC stem. Diegene wat staatstoelaes ontvang, is geneig om te stem vir ‘n party soos die ANC wat op hierdie manier (roekeloos) rykdom sonder enige teenprestasie (behalwe steun vir die ANC) herversprei. “A cynic might argue that the ANC’s greatest asset is its ability to keep its citizens dependent on it. That dependence keeps voters coming back and renewing their commitment to the party every five years at the ballot box” (1612). Mense wat op grond van eng korttermyn-eiebelang stem pleks van wat op die lange duur in landsbelang is, moet liefs nie stemreg hê nie. Sodra iemand ‘n staatstoelae ontvang, behoort sy stemreg opgeskort te word.

    “Stats SA figures also reflect South Africa’s legacy of racial polarisation. More than one in three black South Africans depend on a grant, compared to 29.9% of so-called coloured people, and 12.5% of Indians. This is in stark contrast to the 7.5% of white South Africans reliant on the state” (362). Whitfield impliseer dat hierdie verskille in staatsafhanklikheid uitsluitlik aan apartheid toegeskryf kan/moet word. Ingevolge ANC-propaganda word hierdie verskille uitsluitlik aan die historiese bevoordeling van blankes toegeskryf. ‘n Alternatiewe siening is dat hierdie persentasies ten minste deels op verskille in prestasie dui. In breër perspektief kan gevra word waarom Afrika die agterlikste bevolking het. “In 2030 nearly nine out of ten extremely poor people in the world will be in sub-Saharan Africa” (1156). Dit kan kwalik uitsluitlik aan apartheid, rassediskriminasie, kolonialisme, imperialisme, ens, toegeskryf word. Daar kan ander sondebokke as die blankes wees, bv oorerwing/DNS of eie toedoen.

    Volgens Whitfield gebruik 90.3% Suid-Afrikaanse huishoudings elektrisiteit (411). “Eskom has a huge problem on its hands because it is unable to collect from certain municipalities. President Cyril Ramaphosa in October 2019 pleaded with residents of Soweto in particular to end the culture of non-payment which helped bankrupt the apartheid state, but which is now at risk of doing the same thing to the country post-liberation” (417). Daar word dikwels van die beweerde nalatenskap van apartheid gewag gemaak. Nie-betaling vir elektrisiteit, water, riolering, vullisverwydering, munisipale belasting, televisielisensies, ens, is egter van die bedenklike nalatenskappe van die ANC se terrorisme, toe hy ten alle koste die politieke mag in die land wou inpalm. Nou sit dit ANC-regime met die gebakte pere. Van onder meer die blanke belastingbetalers word deesdae verwag om namens nie-betalers op te dok. Dit is klaarblyklik immoreel. Maar die ANC gaan voort met sy valse aanspraak dat hy moreel die hoë grond beklee. Wat nodig is, is dat diens aan nie-betalers summier gestaak word én dat hulle van diefstal aangekla en daarvoor gestraf word.

    “Agriculture, like mining, has been plagued by policy uncertainty in recent years” (469). “There are believed to be about 35 000 white commercial farmers in South Africa and about 5 000 black farmers – the latter number is steadily growing” (474). Wat nie genoem word nie, is dat die blanke boere al hoe minder word, dat hulle baie meer produktief as die swartes boer en dat die kos wat hulle produseer onontbeerlik vir die vinnig groeiende bevolking (weens hoë “natuurlike” aanwas en inkommers) is. Die ANC-regime se beoogde onteiening sonder vergoeding van blankes se eiendom word nie deur Whitfield veroordeel nie. Hy neig eerder om ook hieroor positief te wees: “Government’s new approach to land reform, which looks to distribute state-owned land as a first step towards restitution, is a good start. It understands that Zimbabwe-style confiscation is a recipe for disaster and it is looking at compromises that will deliver fair outcomes for those who want a stake in the country’s future but cannot afford to buy one” (2423). Whitfield spreek hom dus nie uit teen onteiening sonder vergoeding van blankes se eiendom, dus statutêr-toegelate diefstal deur die ANC-regime, nie. Ook laat hy hom nie uit oor die afskaffing van die kommandostelsel en die sistematiese ontwapening van die inwoners nie terwyl misdaad, bv plaasmoorde, ongebreideld voortgaan.

    Let op hierdie gemene formulering: “Back in the 1960s, during the heyday of apartheid, the exploitation of cheap labour and plentiful natural resources provided the base for an extraordinary decade when growth averaged 6.9% a year” (679). Hierin kan daar die implisiete bewering wees dat die natuurlike hulpbronne, bv minerale, soos na bewering grond, deur die blankes van die swartes gesteel is. Daar is ook die geykte bewering dat die gebruik van swart arbeid deur blankes met (gewetenlose) uitbuiting gepaard gegaan het. Wat klaarblyklik aan Whitfield se siel krap, is dat daar substansiële groei tydens die NP-regering was terwyl die ANC-regime, ten spyte van al die (dwase) simpatie wat hy internasionaal geniet, feitlik geen groei in die ekonomie kan bewerkstellig nie. Was die destydse fenomenale groei (primêr) weens uitbuiting of te danke aan bv die vindingrykheid, doeltreffendheid, toewyding, ens, van die blankes? Suid-Afrika was ‘n gerekende eerstewêreldland wat in 1994 feitlik oornag onmiskenbaar in ‘n derdewêreldland ontaard het. In ‘n kapitalistiese land word vergoeding deur vraag en aanbod bepaal. Die marxistiese ANC-regime stel minimum lone vas en doen alles in sy vermoë om die ontslag van onproduktiewe (swart) werkers aan bande te lê. Die land en sy inwoners sal beter daaraan toe wees as werkgewers werkers vryelik kan aanstel en ontslaan en hulle vergoeding sonder regeringsinmenging deur vraag en aanbod bepaal word. Dan sal daar ongetwyfeld minder werkloses én hoër produktiwiteit wees.

    Whitfield erken dat semi-staatsondernemings, anders as tans, goed tydens die NP-bewind bestuur is, maar hy is klaarblyklik nie tot hierdie kompliment in staat sonder om met ‘n anti-Afrikaner stekie vorendag te kom nie. “Eskom, Armscor [Denel] and Sasol, among others [SAA, SABC], were all part of the creation of highly effective, well-run state-owned enterprises as the Afrikaner government built a 20th-century version of the laager … Afrikaner businesses were also established with the intention to support the economic aspirations of the volk” (683). Die privaat ondernemings van Afrikaners, Nasionale Pers, Sanlam, Volkskas, ens, het in die vorige eeu as teenhangers vir die oorheersing deur Engelssprekende blankes in die sakewêreld gedien. Hiermee kan kwalik met reg fout gevind word. Wat die doeltreffendheid van die Afrikaners in die staatsdiens, semi-staatsdiens en privaat sektor tuisbring, is dat hulle, sonder om swartes uit te buit, tot die skepping van suksesvolle ondernemings in staat is.

    Eens trotse Afrikaner-ondernemings, soos die genoemde drie, het in die nuwe Suid-Afrika in nie-Afrikaner- en selfs anti-Afrikaner-instansies en ook in grootliks nie-Afrikaans-ondernemings ontaard wat so pro-ANC moontlik probeer wees. Sanlam het op groot skaal en binne ‘n kort tydsbestek van baie van sy blanke werknemers ontslae geraak en hulle met nieblankes vervang. Dit het groot en onregverdigbare smart in baie huisgesinne veroorsaak. Hierdie gebeure behoort veral swaar op die gewete van Johan van Zyl, destydse hoofbestuurder van Sanlam, te rus. Whitfield se siening is egter: “Sanlam was back in the game, moving from an apartheid dinosaur to a 21st-century South African Company. Sanlam, once the bastion of Afrikaner capitalism, had come of age and reinvented itself as a more nimble player in developing markets with a strong presence across the African continent … Had is not changed its outlook, it would probably no longer exist” (842). Met ander woorde, die nuwe Suid-Afrika het, volgens Whitfield, ‘n land geword waarin Afrikaner-ondernemings eintlik nie kan voortbestaan nie.

    “The apartheid state would never have condoned the existence of a Capitec in its current form. It needed to wait for democracy to exist. Much the same is true of Curro, the private-schools business, which serves a broad demographic of South Aftricans wary of the failings of public education” (824). Dit is glad nie duidelik waarom beweer word dat ‘n handelsbank wat lae fooie hef tydens apartheid ontoelaatbaar sou gewees het nie. Toe het daar ook privaat skole bestaan. Omdat skoolonderrig, veral vir swartes, sedert 1994 slegter as Bantoe-onderwys geword het, het daar ‘n groter behoefte aan privaat skole ontstaan. In 2016 “78% of Grade 4 students in South Africa could not read for meaning … One of the biggest problems … is that children … are pushed into an English language curriculum” (1173). “More than three-quarters of schools are largely dysfunctional” (1186). “Pass rates are inflated” (1182). “The first building block of a true black economic empowerment is a world-class education” (1200).

    Curro trek baie swart leerlinge omdat baie swart ouers in die staatsdiens en elders buitensporige vergoeding ontvang en hulle dus privaat skole vir hulle kinders kan bekostig. Curro “now operates more than 110 schools on 80 campuses and has its own teacher-training college. It educates more than 40 000 youngsters a year, and the number is growing” (1335). Maar daar was geen belemmering vir die bestaan van privaat skole tydens apartheid nie, behalwe dat hulle toelatingsbeleid etnisiteit moes respekteer. By skole, soos by so baie ander plaaslike onverkwiklikhede, kom die werklike groot probleme veral by swartes voor. Dink aan die talle skole wat veral tydens skoolvakansie en ook nou tydens die Covid-19-inperking gevandaliseer is. Toon dit dat die land se bevolking, soos Nelson Mandela dit gestel het, sy grootste bate is? ‘n Ander eienaardigheid waaraan die praktyk gekenmerk word, is dat dit lyk asof sommige kinders by die skole opdaag nie soseer om te leer nie maar eerder om kos gratis te ontvang.

    Die ekonomiese werklikheid bring mee dat daar realistiese stellings in die boek voorkom. “South Africa is now a fragile state, expected to continue to weaken” (951). “Unless South Africa gets another substantial boost, it’s hard to see how it could achieve a performance even close to historical levels” (975). In ten minste hierdie opsig kan ‘n mens jou afvra: Wat is die beste, ‘n blanke of ‘n swart politieke bewind?

    Vir die karakterisering van die land verkies Whitfield die woord “unfair” bo “unequal”. “South Africa is a fundamentally unfair country … in the dictionary sense: ‘not based on or behaving according to the principles of equality and justice.’ Synonyms include words like ‘unjust’ or ‘inequitable’ … those words are better ways of describing the huge disparities that exist in South Africa” (993). Hierdie ongelykhede word deesdae meesal sonder meer aan apartheid, dus die blankes, toegeskryf. By implikasie word tekortkominge by nieblankes hiermee ontken of ten minste verswyg. Maar Whitfield erken darem: “Inequality has always existed. It’s a fact of life everywhere. All societies have an elite” (998). Ongelykheid kan dus nie (uitsluitlik) aan apartheid en die boosheid van Afrikaners toegeskryf word nie. Dan volg hierdie suikerklontjie: “You may not be able to fix inequality, but you can surely take steps to ensure a fairer society” (1003) – met of sonder (daadwerklike) teenprestasie deur die “benadeeldes”?

    Whitfield beweer: “The legacy of apartheid and its destructive impact on family life continue to have massive consequences today” (1125). Nolwazi Mkhwanazi word soos volg aangehaal: “The apartheid regime’s deliberate and systematic incursion into family life has meant that the contexts in which children are cared for are often circumscribed by variables beyond the control of the family” (1129). Albei hierdie mense soek dus die sondebok buite die disfunksionele toestand waarin baie swart gesinne verkeer. Ek verpes sodanige paternalisme waarvolgens swartes vrygestel word van (enige) eie verantwoordelikheid vir hulle gedrag. Wanneer Paasnaweek en die Kerstyd jaarliks aanbreek, asook by die aanvang van die Covid-19-inperking, het groot getalle swart werkers, meesal mans, uit veral die stedelike gebiede na hulle gesinne in wat voorheen die tuislande was asook die buurstate vertrek. Dit toon dat trekarbeid steeds in groot mate met ons is. Die verskil is dat die NP-regering uiters kwalik vir trekarbeid geneem is terwyl geen kritiek daaroor teen die ANC-regime uitgespreek word nie.

    Die algemene voorkoms van swart enkelouergesinne en swart kleinkinders wat deur hulle grootouers grootgemaak word, behoort nie by uitstek aan apartheid toegeskryf te word nie – trekarbeid het immers ‘n baie langer geskiedenis as apartheid. Dit behoort eerder gewyt te word aan die ongedissiplineerde seksuele lewe van baie swartes; ‘n situasie wat bestendig word weens die betaling van kindertoelaes deur die staat (hoe meer buite-egtelike kinders, hoe groter die toelae). ‘n Ongetroude (swart) vrou kan sonder om ander werk te doen, aan die lewe bly deur bloot kinders voort te bring en gevolglik op al hoe hoër toelaes aanspraak te maak. Nie-konvensionele gesinne is dikwels die teelaarde vir onsosiale gedrag, bv misdaad, by sulke kinders.

    Bruce Whitfield beoog om nog ‘n boek te skryf (2819). Ek sal dit nie koop nie en ook nie lees nie.

  • Sydney Gregan: Dis tyd om af te skei

    Sydney Gregan: Dis tyd om af te skei

    Die Afrikanervolk beleef tans ‘n hernieude aanslag op sy voortbestaan as selfstandige volk, dit wil sê as ‘n volk wat geregtig is om sy eie identiteit volkome uit te leef. Daardie identiteit sluit in sy eie waardes, kultuur, verering van sy heldedom, eer en respek vir sy eie geskiedenis, sy strewe om die hoogste ideale in die werksplek te bereik, vryheid van spraak en uitdrukking, vryheid van assosiasie, vryheid om dít wat hy glo te verkondig, en dies meer.

    “‘n Staat waarin die Afrikaner homself soewerein kan regeer en sy eie ideale kan uitleef, is die enigste opsie in Afrika vir die oorlewing van die Afrikaner”

    Enkele voorbeelde van bogenoemde sluit in dat die Afrikaner tradisioneel geglo het dat volke in vermoëns verskil wat betref intelligensie, waardes, toekomsverwagting, en so meer. Dit maak die een nie “beter” as die ander nie, maar anders. Sou jy dit in vandag se Suid-afrika verkondig, is jy ‘n rassis met al die nadele wat dit meebring. Sou jy dr Verwoerd of Dr Malan vereer of huldig, gryp jy terug na apartheid en is jy eweneens gedoem tot verguising en verbanning uit die “hoofstroom”. Kry jy sewe en meer onderskeidings in matriek word jy steeds weggewys by universiteite weens regstellende aksie; wys jy op die leuens van rasse-gelykheid of durf jy om na die voordele van afsonderlike ontwikkeling te verwys, word jy gesnoer en uitgesluit. Wil jy as Blanke met Blankes assosieer word jy dit verbied. As jy weens jou geloofsoortuiging jou uitspreek teen die beoefening van sodomie, is jy ‘n hater en sal die Gelykheidshof jou beboet of selfs tronk toe stuur. Vertoon jy die pragtige ou Suid-Afrikaanse vlag in die openbaar, loop jy die gevaar van botsing met die gereg. Die voorbeelde is legio.

    Wat dus gebeur, is dat die Afrikaner se identiteit hom stelselmatig ontneem word. Hy mag nie meer sy eie identiteit uitleef nie en word gedwing om ‘n nuwe identiteit te omhels. Boonop moet die Blanke telkens toesien hoe sy eie verkleineer word en die swartes verheerlik word. Die waansin van “Black Lives Matter”, met die noodwendige implikasie dat blankes se lewens minder werd is, is die jongste sprekende voorbeeld hiervan.

    Nou is dit so dat talle organisasies hulle sedert 1994 beywer het daarvoor om die Afrikaner op die een of ander wyse te hulp te snel. Hier word gedink aan politieke partye soos die HNP en die Vryheidsfront, asook ander organisasies soos Orania, Solidariteit, Afriforum, en talle ander. Sommige het hulle fokus op die herstel van die “ou” Suid-Afrika gevestig en ander op ‘n nuwe staat vir die Afrikaner. Ander weer het gefokus op “interne selfbeskikking” vir die Afrikaner binne die huidige bestel waar klem gelê is op regte wat deur die Grondwet erken word, asook internasionaal erkende regte soos vervat in verskeie besluite en handveste van onder meer die Verenigde Nasies. Laasgenoemde organisasies was in ‘n sekere mate suksesvol om individuele gevalle van vergryping teen individue reg te stel in die howe. Eersgenoemde organisasies was uiteraard onsuksesvol omdat dít wat hulle beoog het ‘n drastiese ingryp in die politieke orde teweeg sou bring.

    Wat ons moet besef, is dat die huidige ANC-regime voortstu na ‘n samelewing wat gekenmerk sal word deur ‘n sosialisme wat deur die staat afgedwing sal word. Dit sal volkome outokraties wees met ‘n ingryp selfs in private ondernemings (soos BEE getuig), kerke (soos die verbod op die verkondiging van Bybelse waarhede getuig), private huishoudings (soos die verbod op die vertoon van die ou vlag getuig), skole (soos die afdwing van ‘n volksvreemde kurrikulum en die sing van die volksvreemde nasionale lied getuig). Die huidige grondwet bied, soos ek al talle kere aangedui het, geen redding vir die Afrikaner wat hierdie sake aanbetref nie, maar dien juis as rubberstempel om hierdie ideologie af te dwing. Boonop is dit ‘n staat wat gekenmerk sal word deur die blatante bevoordeling van die swartes ten koste van die Blankes onder die dekmantel van die die “regstel van die ongeregtigheid van die verlede – apartheid”. Daar is geen einddatum vir hierdie proses nie. En sou jy aandui dat dit (“regstellende aksie”) gedoen word juis omdat die swartes (as groep) nie in staat is om, wat baie sake betref, dieselfde vlakke in dieselfde omstandighede te bereik nie (ondanks die feit dat dit die waarheid is), is jy gedoem as rassis tot die asblik en loop jy, soos reeds daarop gewys, die risiko om met die gereg te bots. Die waarheid word dus gesnoer.

    Laat daar dus geen twyfel wees dat die Afrikaner geen kans het om sy eie identiteit in hierdie staat uit te lewe en sy Bybelse opdrag om sy talente ten volle te ontwikkel, ten volle uit te leef nie. Wat bly dus oor? Daar is net een van twee moontlikhede: Die herstel van die ou Suid-Afrika bedoelende dat aan elke volk gegee moet word wat hy tradisoneel besit het kragtens historiese vestiging op grondgebied. Hier word gepraat van die beleid wat onder dr Verwoerd nagestreef is, naamlik die partisionering van Suid-Afrika. Dit is uiteraard verrykend en sou die onwaarskynlike gebeur dat die Afrikaner die mag vandag kan bekom en hy dit sou wou implementeer, sal dit ‘n bloedbad veroorsaak en sal die geïndoktrineerde wêreld met sy diaboliese magte wat hom dryf, onmiddellike ingryping verwag. Alhoewel ek in hierdie opsie glo juis vanweë die geregtigheid daarin vervat, en talle ander redes, is dit eenvoudig so dat dit nie tans haalbaar is nie. Partisionering deur die Afrikaner of deur enige ander internasionale organisasie is eenvoudig nie tans deel van die internasionale agenda nie.

    Wat oorbly, is afskeiding deur die Afrikaner in sy eie grondgebied. In die internasionale reg word dit sesessie genoem. Die Vryheidsfront het hom aanvanklik (al is dit dan net in sy uitlatings) daarvoor beywer alhoewel die klem later in die party na ander sake (interne selfbeskikking) verskuif het. Tans is daar verskeie bewegings wat hulle hiervoor beywer en is dit so dat professor Carel Boshoff en die latere Oraniabeweging reeds vir baie jare die gedagte koester. Hierdie uitgangspunt gaan van die gedagte uit dat dit onder meer onmoontlik is om, gegewe die verloop van tyd, veranderde denkpatrone, geografiese redes, bevolkinsgaanwas, en so meer, partisie toe te pas en dat die Afrikaner dus moet “afstand” doen van die “res” van Suid-Afrika en deur middel van meerderheidsbesetting van mense in ‘n gebied wat eenders dink, ‘n nuwe staat moet skep wat dan met verloop van tyd kan afskei van die bestaande staat (Suid-Afrika).

    Ek is oortuig dat dit tans die enigste haalbare opsie is. My voorbehoud is dat daar nie afstand gedoen moet word van die herstel van die “ou” Suid-Afrika nie (daar is baie redes daarvoor waaronder dié in die internasionale reg), maar dat, ten einde die Afrikaner se identiteit en oorlewingsvermoë as aparte en selfstandige volk te behou, dit dringend noodsaaklik is dat hy kragte sal saamsnoer binne ‘n eie grondgebied.

    ‘n Staat waarin die Afrikaner homself soewerein kan regeer en sy eie ideale kan uitleef, is die enigste opsie in Afrika vir die oorlewing van die Afrikaner. Afrika is ongenaakbaar teenoor minderhede wat nie wil assosieer of konformeer met die meerderheid nie. Daarvan het ons oorvloedige bewyse selfs in ons eie land. Is daardie minderheid boonop Blank is die houding teenoor hom vyandig tot by die punt van vernietiging. Blankes word dikwels vermoor net omdat hulle Blank is en vir geen ander rede nie.

    Die beweging wat tans in veral die Wes-Kaap momentum kry, wil die gebied laat afskei met die inwoners wat tans daar woon, dit wil sê ongeag die samestelling daarvan. Dit bied natuurlik kortpad tot die vestiging van ‘n staat. Volgens die huidige uitgangspunt in die internasionale reg sal ‘n staat erken word as hy ‘n grondgebied het, ‘n regering, ‘n bevolking en die vermoë om internasionale betrekkinge aan te knoop (deur ander state erken word), aldus die Montevideo-konvensie van 1933. Vir ‘n nuwe “afgeskeide staat” sal daar ook ‘n referendum moet plaasvind waarin die meerderheid moet aantoon dat hulle ten gunste van sodanige stap is. In Suid-Soedan bly daar minstens 10 verskillende etniese groepe maar hulle het ‘n referendum gehou waarin meer as 98% ten gunste van afskeiding gestem het en sodoende het Suid-Soedan die 193e lidstaat van die VN geword.

    Ek is daarvan oortuig dat dit hier by ons geensins so maklik gaan wees nie. Daar is te veel rolspelers wat ‘n stokkie gaan steek voor die afskeiding van ‘n stuk grondgebied vir enige volk (of dan saamgestelde groep), en om baie redes. Die Wes-Kaap word soos enige ander deel van die land as ‘n integrale deel van Suid-Afrika beskou en sal die beginsel van “territoriale integriteit” van die land soos hy tans daarna uitsien (dus, met sy huidige grense) eenvoudig opgehaal word as synde die rede waarom so ‘n gebied nie mag afskei nie. Die ANC se land wat oorbly sal uiteraard ook baie sleg afsteek by die nuwe staat (die Wes-Kaap) en benewens die afguns sal hierdie staat sy hande vol hê om immigrante uit sy land te hou. Grense sal dag en nag bewaak moet word. Daar sal werk wees in daardie land, terwyl die ANC-land maar net verder oor die afgrond gaan tuimel. Daar sal vrede wees terwyl onrus, stakings, oproer en geweld in die moederstaat net sal toeneem. En watter nuwe “burgers” gaan hierdie staat toelaat en watter gaan weggewys word of gaan daar aanvanklik ‘n totale afsperring wees?

    Alhoewel die saak dus dringend is gegewe die huidige versnelde vreswakte toestand in Suid-Afrika, is ‘n blote afskeiding van ‘n gebied problematies. As dit net ‘n geval is dat daardie inwoners “moeg” is vir die huidige toestand in die land, gaan dit op die lange duur en in die praktyk nie voldoende wees om die integriteit en toekomsverwagting en solidariteit van daardie staat te waarborg nie. ‘n Staat moet ‘n strewe hê wat veel meer insluit as ‘n ekonomiese strewe of die wegvlug van ‘n staat wat besig is om te faal.

    Orania, of dan enige Afrikanerstaat, wat met veel meer samebindende faktore natuurlik ontwikkel tot ‘n soewereine staat het ‘n veel groter kans op oorlewing juis vanweë al die faktore wat dit as eenheid saamsnoer waarvan die grootste is die feit dat dit deur net een etniese groep bewoon en regeer sal word. Maar ook Orania gaan te staan kom voor die realiteit dat die bestaande staat vyandig sal staan teenoor ‘n Blanke staat en boonop ‘n staat wat ook die bestaande staat sal oortref wat betref ontwikkeling, rus en vrede, wet en orde, en so meer. En dan natuurlik die argument om alle argumente te beeïndig – die territoriale integriteit van die bestaande staat wat nie geskend mag word nie.

    Artikel 235 van die huidige Grondwet word deur die voostanders van afskeiding gesien as “toestemming” om so ‘n staat te skep. Dit is net gedeeltelik waar aangesien die artikel dubbelsinnig geformuleer is en boonop stel dat die huidige staat daartoe sal moet toestem (wetgewing te dien effekte sal moet aanvaar). Geen ANC-beheerde staat sal toestem tot so ‘n afskeiding nie, selfs onder internasionale druk. Suid-Soedan kon afskei omdat die grootste moondheid ter wêreld, die VSA, sy saak gesteun het en omdat die VSA daardeur die staat kon beheer om die staat se olie te kan beheer. Dit het nie gegaan om die edele motief van selfbeskikking nie, maar om die “edele olie” van die staat. Die ander faktore, waaronder godsdiensverskille tussen noord en suid is maar net gebruik om die eintlike motief te bedek. Uiteraard het Orania geen (ekonomiese) voordeel vir die internasionale magte nie, maar sal blote morele steun waarskynlik nie eers gevind word nie.

    Dit is juis vanweë my eintlike uitgangspunt, naamlik dat die Afrikaner hom vanuit sy nuwe vesting sal beywer vir die uiteindelike herstel van sy tradisionele staat, dat die ANC-regime die staat van die Afrikaner as bedreiging sal beskou. Dit sal as ‘n plek van konsolidasie beskou word van waar die aanslag op die moederstaat gevoer sal word. Die Afrikaner sal hom uiteraad nie aggressief bewyer vir die verowering van enige grondgebied nie, daarom sal verkryging van grondgebied net gebeur omdat die bestaande Suid-Afrika heel moontlik dermate in anargie sal verval dat dele daarvan in elk geval ‘n “terra nullius” sal wees (soos tydens die Difaqane) wat weer opnuut beset kan word.

    Dus, ek is ten gunste van “tussentydse afskeiding”, juis om dít wat oorgebly het van ons identiteit ten alle koste te behou, om te hergroepeer en ons kragte as volk te herwin, ons geloof en ideale uit te leef, mekaar te stimuleer en te bemoedig tot groter hoogtes sonder afguns of afdreiging en om reg te laat geskied aan die Bybelse opdrag om getrou te bly aan die roeping waarin jy sedert geboorte gestel is – binne jou eie volk.

    Die huidige Suid-Afrika teer nog op die kapitaal wat die Afrikaner oor baie jare daargestel het met sy opbou van hierdie land. Daardie kapitaal word stelselmatig uitgewis. Noem dit wat jy wil en as jy geïntimideer en gebreinspoel is, voel dan skuldig en begin selfs te kniel, te huil en voete te was. Ek sien egter ‘n realiteit raak van ‘n volk wat gemelk, verneder, verkrag, geteister, belaster, verguis, beswadder, verniel, vermoor en vernietig word. Daardie agenda het nie ‘n sperdatum nie; dit eindig by die totale vernietiging van die Afrikaner. Die swart hand voer uit wat Milner en Kitchener en Oppenheimer ten doel gestel het toe hulle verklaar het dat die laaste spore van hierdie volk uitgewis moet word.

    Net in sy eie land sal die Afrikaner oorleef en gedy. Daardie land is hierdie land. In die tussentyd sal ek my saam met almal wat ‘n stukkie daarvan soewerein wil verklaar, daarvoor beywer.

    Dr SH Gregan, B.Com. LL.D. Die skrywer het sy doktorsgraad oor selfbeskikking en sesessie gedoen met die klem op Afrikanerselfbeskikking en het reeds meer as ‘n duisend artikels oor die onderwerp geskryf en onder meer in Rusland lesings gegee oor selfbeskikking.

  • Leon Lemmer: J A Froude: ‘Die laaste onontdekte groot Victoriaan’ (Deel 1)

    Leon Lemmer: J A Froude: ‘Die laaste onontdekte groot Victoriaan’ (Deel 1)

    James Anthony Froude (1818-1894 – uitgespreek Frood) was ‘n Britse historikus. Hy is veral bekend vanweë sy boeke oor die Britse en Ierse geskiedenis en vir sy biografiese publikasies oor Thomas Carlyle (1795-1881). Carlyle was in vele opsigte Froude se mentor. ‘n Aanduiding van Carlyle se politiek is te vinde in sy essay, “Occasional discourse on the negro question.” Die volledige teks is gratis op die internet beskikbaar – ook Amazon Kindle, 19p, $11,38! “I feel there is an immense fund of Human Stupidity circulating among us.” Carlyle was beswaard oor die mode-ideologieë van destyds, wat hom laat voel het asof hy ‘n minderheid van een is. Kevin D Williamson het onlangs ‘n hele boek oor hierdie onderwerp gepubliseer: The smallest minority: Independent thinking in the age of mob politics (2019, 256p; Amazon Kindle $14,94).

    James Anthony Froude (23 April 1818 tot 20 Oktober 1894)

    Carlyle het bv waargeneem hoe gelukkig die swart Wes-Indiërs was terwyl hulle eilande weens bv luiheid of werkskuheid besig was om ekonomies ten gronde te gaan. Hierdie standpunt het inslag by Froude gevind, soos ek in ‘n volgende rubriek sal aantoon. Sedert 1994 is soortgelyke optimisme, ten spyte van rommelstatus, plaaslik waarneembaar. Carlyle het hom sterk uitgelaat: “No Black man who will not work according to what ability the gods have given him for working, has the smallest right to eat pumpkin … but has an indisputable and perpetual right to be compelled … to do competent work for his living. This is the everlasting duty of all men, black and white.” Luiheid of werkskuheid behoort nie met filantropie, bv staatstoelaes, vergoed te word nie.

    Carlyle het in ‘n tyd gelewe toe iets soos hedendaagse politieke korrektheid nie bestaan het nie. “I remember a sober Scotsman, by no means addicted to frivolous merriment, telling me that he had come out of Carlyle’s house in physical pain from continious laughter at an imaginary dialogue between a missionary and a negro which Carlyle had conducted entirely himself” (aangehaal deur Paul, bron hier onder, Kindle 4094).

    Drie biografieë is oor Froude gepubliseer. Die eerste een, deur Herbert W Paul, het in 1905 verskyn. Waldo Hilary Dunn (1882-1969) is die outeur van die tweede biografie: James Anthony Froude: A biography (Oxford: Clarendon Press, 1963). Die jongste Froude-biografie is deur Julia Markus geskryf en is in 2005 gepubliseer. Ek het ongelukkig nie toegang tot Dunn se boek nie, maar Markus verwys dikwels daarna. Ek bespreek vervolgens die boek van Paul in deel 1 van hierdie rubriek en Markus se biografie in deel 2.

    Herbert W Paul

    Herbert W Paul (1853-1935), ‘n Britse joernalis en politikus, het 11 jaar ná Froude se dood die eerste biografie oor hom gepubliseer: The life of Froude (New York: Scribner/Good Press, 1906/2019, 300p; Amazon Kindle $1,92). Paul was uitstekend ingelig en verskaf ‘n duidelike beeld van die destydse omstandighede. Biografieë van skrywers het dikwels as newetitel: His/Her life and works. In hierdie geval word die klem eerder op Froude se publikasies as sy lewe gelê, met as veronderstelling dat dit die beste manier is om ‘n outeur te leer ken. “Froude is in his books, especially in his books of travel, for in them, more than anywhere else, he thinks aloud” (Kindle 3477). Maar Paul se relaas omvat nie al Froude se skryfwerk nie. “A large number of Mr Froude’s letters were destroyed after his death, and it was not intended by the family that any biography of him should be written” (16). Gelukkig het Froude se dogter, Margaret, sover moontlik hulp aan Paul verleen.

    Treffende sêgoed kom in die boek voor:

    • “The most useless of all coats, a coat of arms” (Edward Gibbon – 31). As die ANC-regime sy sin kry, sal die enigste wapens wat blankes mag besit, familiewapens wees.
    • “The way to heaven was to turn to the right and go straight on” (Froude se pa – 50). Dit is steeds waar, maar daar is deesdae glad te min siele wat polities regs is.
    • Tydens die groot hongersnood in Ierland in die middel van die 19de eeu het Froude waargeneem “well-fed priests, and a starving peasantry in rags” (296). In die nuwe Suid-Afrika is dit dikwels ‘n geval van uitgevrete, oorgewig politici en kreperende menigtes.
    • Die volgende aanhaling van Froude kan ook met ons huidige situasie geassosieer word: “I have no doubt that we could not get on without the devil. If it had not been so, he would not have been … We cannot leave what works somehow for what only promises to work” (581). Dink aan al die “uitdagings” (eintlik eie onvermoëns) waarmee die ANC-regime te make het.
    • “Publishers, like mothers-in-law, have got a bad name from bad jokes” (663).
    • “There are many writers of history, but very few historians” (763).
    • “It is much easier to preach than to argue” (800).
    • Koning Hendrik die VIIIste “was a good Catholic who preferred to be his own Pope” (Thomas Macaulay – 1009).
    • “The worth of a man must be measured by his life, not by his failure under a single and peculiar trial” (1036).
    • “The arts which have made the greatest progress are the arts of destruction” (1262); iets wat sekerlik waar van die gewelddadige, terroristiese ANC en die nuwe Suid-Afrika is. Dit geld ook vir die Amerikaanse swartes, soos hulle tans weer daagliks demonstreer.
    • “[Edward] Freeman could no more handle a metaphor than he could fish with a dry fly. He therefore, without the smallest consciousness of being absurd, condemned Froude for doing what he was unable to do himself” (1508).
    • “Print imposes some obligations” (1935). Dit is sekerlik waar. Sedert gedrukte leesstof in groot mate deur elektroniese publikasie aangevul word, het die gemak waarmee inligtingverspreiding geskied, meegebring dat skrywers minder verantwoordelikheid aan die dag lê. In werklikheid behoort baie meer omsigtig gehandel te word omdat die inligting feitlik dadelik wêreldwyd beskikbaar is.
    • “Great nations are those which produce great men” (Benjamin Disraeli – 1969). “The history of mankind is the history of great men” (Carlyle en Froude – 3814). Maar ‘n mens moet nie grootsheid gaan soek waar daar nie is nie. Byvoorbeeld, daar is fout as daardie gewaande status weens terrorisme verwerf is.
    • “I believe in holy earth as little as he [the Bishop of Peterborough] believes in holy water” (John Bright – 2039). Maar daar is aarde, bv blanke plase, wat asof dit heilige grond is (ten alle koste) beskerm moet word.
    • “I believe Bishops have produced more mischief in this world than any class of officials that have ever been invented” (Froude – 2075).
    • “That there are limits to the power of majorities no sane Constitionalist denies” (2114). Teoreties behoort dit só te wees, maar in die nuwe Suid-Afrika is toegelaat dat die swart meerderheid (dalk vir altyd) feitlik absolute politieke mag bekom het.
    • “The Church is not the same. It improves with the general march of progress that it condemns” (2283). Dink aan sommige in die NG Kerk wat deesdae bv rasgemengde- en selfdegeslaghuwelike goedpraat.
    • “It is always pleasant to discover that a preacher of righteousness has not been a good example himself” (gesê van Carlyle – 2927).
    • “A good woman with perhaps an excessive passion for insecticide” (3093), gesê van Carlyle se vrou, Jean Welsh, deur Charles Bowen omdat daar in haar postuum gepubliseerde briewe “too many household details” voorkom (3093).
    • “As they say of the mansions of Ireland, ‘they are always within a hundred yards of the best situation,’ so one feels that Froude is never quite in the bull’s-eye in the view he gives” (Frederick Dufferin – 3253).
    • “One sentence which all democrats would do well to learn: ‘Popular forms are possible only when individual men can govern their own lives on moral principles, and when duty is of more importance than pleasure, and justice than material expediency’” (3298).
    • “Each extension of the suffrage brings [a Chamber/Parliament] to a lower intellectual level” (Froude – 3332); iets wat ons sedert 1994 feitlik daagliks eerstehands ervaar.
    • “To what purpose the ineffectual strivings of short-lived humanity? Man’s life was but the shadow of a dream, and his work was but the heaping of sand which the next tide would level flat again” (Froude – 3531).
    • “[Benjamin] Disraeli only deceived others, whereas [William] Gladstone deceived also himself” (3565).
    • Oor Charles Darwin se evolusieleer: “Is man an ape or an angel? I, my lord, am on the side of the angels” (Disraeli – 3610). Hoewel ‘n dom mens reeds eeue lank in verskeie tale spreekwoordelik ‘n aap of ‘n bobbejaan genoem word, het die ANC-regime se denk- en uitdukkingspolisie besluit dat ‘n blanke dit nooit van ‘n swarte mag sê nie – andersom is dit vir hulle uiteraard heeltemal toelaatbaar. Woorde soos aap en bobbejaan gee ANC-kamerade as’t ware aapstuipe. Aapstuipe: “baie kwaad wees” (HAT).

    “Froude was a born story-teller, with an irresistible propensity for making books” (366). “He wrote for the multitude who read books for relaxation, who want to have their facts clearly stated, and their thinking done for them” (600) – “easy, graceful narrative” (1191). “Froude said to [Alfred] Tennyson that the most essential quality in an historian was imagination … [ie] the truth as perceived by him” (1061). “He denied that history was a science” (3805). Froude: “I profess only to have dealt with my materials honestly to the best of my ability” (1627). “He made no claim to be impartial” (606), “[but] we must not transfer the passions of one age to the controversies of another” (857). Froude word as ‘n literêre historikus beskou (1262); iemand wie se werk graag en maklik gelees word, maar wie se publikasies vakkundig nie altyd na waarde geskat word nie.

    “He adopted the creed of individualism, private enterprise, no interference by Government, and free trade” (530). “Froude had no faith in socialism” (399). “He recoiled from materialism” (543). “In democracy he had no faith” (832; ook 990, 2185). Soos Carlyle het hy gedink: “A low franchise would mean a low standard of politics [and government]” (844) – soos ons deesdae daagliks ervaar. “He had always a great contempt for universal suffrage” (844). “Froude and Carlyle had the same scorn of the multitude” (901). “[Their] ideal form of government was an enlightened despotism” (2021). “Froude … regarded Carlyle as his teacher, feeling that he owed him his emancipation from clerical bonds” (574). “Froude … learnt … that natural phenomena were due to natural causes” (380). “His belief that history had been cericalised, and required to be laicised, was regarded as peculiarly offensive” (1183). “Religion, he said, was meant to be obeyed, not to be examined. The sun was invaluable, unless you looked at it. If you looked at it, you saw neither it nor anything else” (907).

    “The Reformation was the hinge on which all modern history turned” (693, 3841). Froude was kompromisloos Protestants en sterk teen Rooms-Katolisisme gekant. “He held that Protestant countries were the most prosperous because they were morally the best” (901). “Froude was an Englishman first and a Protestant afterwards … Much of his popularity was due to his patriotism and his Protestantism” (1071). “No one hated injustice more than Froude. But cruelty as such did not inspire him with any horror. No punishment, however atrocious, seemed to him too great for persons clearly guilty of enormous crimes” (1561). Die volgende beeld van Froude is in skrille kontras daarmee: “One newspaper quaintly described him as ‘looking like a Scotch farmer, with an open frank face and calm mild eyes’” (1969).

    As ‘n ras- of etniese groep in ‘n onderdanige posisie is, kan sulke mense meer uitstaanbaar wees as wanneer hulle beheer oor ‘n land oorneem – soos ons sedert 1994 agtergekom het. As patriotiese Brit het Froude met betrekking tot die Iere soortgelyke insig geopenbaar, hoewel die kulturele kloof in daardie geval baie kleiner as in Suid-Afrika was en is. “So long as they [the Irish] are not supreme, Catholics are the best of subjects, of citizens, of neighbours, of friends” (1054). Sy twee hoofsware was: “The Irish are an inferior race and Catholicism an inferior religion” (2283). Ook: “The Irish are a subject race … [and] the Catholic faith is a degrading superstition” (2327). “Froude assumed that Irish Catholics had taken a double dose of original sin” (2336). Froude “had no sympathy with their political aspirations” (1289). Hy het dikwels vir lang tydperke in Ierland gewoon. “His liking for the Irish, though perfectly genuine, was accompanied with an underlying contempt which is more offensive to the objects of it than the hatred of an open foe. He regarded them as a race unfit for self-government, who had proved their unworthiness of freedom by not winning it with the sword” (1925).

    ‘n Mens kan jouself afvra: Is die apatie/willoosheid/koersloosheid van sommige hedendaagse Afrikaners en hulle gebrek aan selftrots nie te wyte aan die roemlose De Klerk-magsoorgawe nie? Daardie mandaatlose hensop druis immers lynreg in teen die hele Afrikanergeskiedenis van vóór 1990/94. “Independence she [Ireland] could not have, and that not because the interests of Great Britain forbade it … but because she was unfit for it herself … she … has never herself made an effective fight for her own rights … The Irishman requires to be ruled” (1989). “The misfortunes of Ireland are rather due to the congenital qualities of the race than to wrongs inflicted by their conquerors” (2012). “If Ireland desires to be a nation, she must learn not merely to shout for liberty, but to fight for it” (2030).

    “I say frankly, that I believe the control of human things in this world is given to the strong, and those who cannot hold their own ground with all advantage on their side must bear the consequences of their weakness” (2057). Dit was ‘n klein groepie Afrikaanssprekende blankes wat in 1990/94 te vrot was om hulle man te staan, gevolglik is hulle deur die ANC ore aangesit. Froude “had stated in uncompromising language his opinion of the Irish race. ‘Passionate in everything – passionate in their patriotism, passionate in their religion, passionately courageous, passionately loyal and affectionate – they are without the manliness which would give strength and solidity to the sentimental part of their dispositions” (2213).

    ‘n Kernkenmerk van sy politiek was dat “Froude had always been interested in the Colonies, and was an advocate of Federation long before it had become a popular scheme” (2430). “Disraeli … spoke of the Colonies as millstones round our necks … Lord [Henry Herbert] Carnavon [1831-1890, colonial secretary 1866/7 and 1874/8] … passed in 1867 the Bill which federated Canada … He was now anxious to carry out a similar scheme in South Africa, and Froude offered to find out for him how the land lay. His visit was not to be in any sense official” (2439). Die Britse regering sou sy reis- en verblyfkoste betaal. Froude was altyd baie suinig. Toe hy later die Wes-Indiese eilande besoek het, het hy probeer om sover moontlik gratis by Britse amptenare tuis te gaan. In sy reisverslag het hy opvallend hoë lof vir sy weldoeners.

    Hy het Suid-Afrika in 1874 besoek. “Froude was a firm believer in the Dutch method of dealing with Kaffirs … With the Boers Froude had a good deal of sympathy. Their religion … appealed to his deepest sentiments, and he admired the austere simplicity of their lives” (2491). “If we can make up our minds to allow the colonists to manage the natives their own way, we can safely confederate the whole country” (2500). By sy terugkeer Froud “proposed the assemblage of a Federal Conference at Cape Town” (2525). “In June, 1875, Froude went back to South Africa, this time as an acknowledged emissary of the Government” (2534). John Charles Molteno (1814-1886) was toe die eerste minister van die Kaapkolonie (1872-1878). Die Kaapse regering het Froude se besoek as inmenging in die kolonie se huishoudelike sake beskou, des te meer omdat ‘n federasie die skeiding van die Wes- en Oos-Kaap sou insluit. Die Molteno-regering se standpunt was: “All they claimed was complete freedom to manage their own affairs, to federate or not to federate, as they pleased and when they pleased” (2585). Die voorgestelde konferensie oor federalisme in Kaapstad het nie plaasgevind nie en die een in Londen in 1876 het misluk omdat Molteno geweier het om dit by te woon.

    “Froude was too sanguine when he wrote: ‘A Conferate South African Dominion, embracing all the States, both English and Dutch, under a common flag, may be expected as likely to follow, and perhaps at no distant period” (2638). Hy was sy tyd vooruit. Die Unie van Suid-Afrika, nie ‘n federasie nie, het eers in 1910, 35 jaar later, tot stand gekom. Froude het die Britse regering gewaarsku dat Cetewayo met sy 40 000 gewapende manskappe in Natal ‘n ernstige bedreiging vir vrede inhou. “South Africa cannot be self-governed … except with the good-will of the Dutch population” (3166). “Unless South Africa was to be despotically governed, it must be administered with the consent of the Dutch. He dwelt strongly upon the danger of allowing and encouraging natives to procure arms in Griqualand West as an enticement to work for the diamond owners” (2638).

    “Circumstances brought him [Froude] into much greater favour with the Dutch than with his own countrymen, for it was thought, not without reason, that he had brought Carnavon round to see the truth about the Diamond Fields and the Free State” (2568). Tereg was dit vir Froude so duidelik soos daglig dat die Britse regering die Vrystaat uit die diamantevonds in Griekwaland-Wes verneuk het. “In 1878 … Griqualand West became an integral part of Cape Colony” (2620). “Froude’s South African policy was to work with the Dutch and keep the natives in their place” (2664). “Froude would not have been a true disciple of Carlyle if he had felt or expressed much sympathy with the native race. He wanted them to be comfortable. For freedom he did not consider them fit. It was the Boers who really attracted him, and the man he admired the most in South Africa was President [Johannes] Brand [1823-1888, president of the Orange Free State, 1864-1888]. The sketch of the two Dutch Republics in his Report [to the British government] is drawn with a very friendly hand. He thought, not without reason, that they had been badly treated” (2603). Froude was medeverantwoordelik daarvoor dat die Britse regering ₤90 000 skadevergoeding vir die diamantveld aan die Oranje-Vrystaat betaal het (2655).

    In 1877 het Froude hom sterk teen die anneksasie van die Transvaal uitgespreek (2647). Hy het gedink Suid-Afrika was ‘n plek “where everthing was being done [by the British government] which he thought least wise ” (3253). Hy het tevergeefs gehoop “that there is to be an end of ‘glory and gunpowder’” (3315). Froude is vóór die uitbreking van die Anglo-Boereoorlog (ABO, 1899-1902) oorlede. Die ABO het getoon dat hy Joseph Chamberlain (1836-1914, Britse minister vir kolonies, 1895-1903) verkeerd getakseer het: “I like Chamberlain. He knows his mind. There is no dust in his eyes, and he throws no dust in the eyes of others” (3323). Chamberlain was in werklikheid in vele opsigte verantwoordelik vir die uitbreking van die ABO.

    Carlyle was bekend vir sy “eloquent and humourous diatribes [which] were wonderful, laughter-moving, awe-compelling” (2802) – “jewels five words long” (2936): Byvoorbeeld: “[Stuart] Mill was a poor feckless driveller. [Charles] Darwin was a pretentious sciolist. [John Henry] Newman had the intellect of a rabbit. Herbert Spencer was ‘the most unending ass in Christendom’ … Editing [John] Keats was ‘currying dead dog’” (2793). “If he was a severe critic of others, he was a still sterner judge of himself” (3058). Froude het ‘n biografie oor Carlyle geskryf, waarin nie net sy voortreflikhede nie, maar ook sy tekortkominge aangetoon word. “The public had got on a false scent, and gossip had found a congenial theme. Carlyle was in truth one of the noblest men that ever lived. His faults were all on the surface” (3006). “That a great man often has many small faults is a truism which does not need perpetual insistence” (3032). “But the trivial mind grasps at trivialities, and will not be satisfied without them” (3084). “Froude still thought him the greatest man of his age” (2891). Ná Carlyle se dood het sy niggie, Mary Carlyle, groot probleme vir Froude veroorsaak, bv met aansprake op kopiereg van en outeursvergoeding vir Carlyle se werk. Ek gaan nie in besonderhede daaroor skryf nie. Wat van belang is, is dat Carlyle se naaste familielede, sy oorlewende broer en oorlewende suster, vir Froude gesteun het met uitsprake soos: “[Carlyle] always spoke of you as his best and truest friend” (2979).

    “[Froude] loved travel, and as soon as he had shaken off the burden of Carlyle he took a voyage round the world, described, not always with topical accuracy, in Oceana (1886 – 3374). “A tour through the Colonies for the purpose of conversing with their most influential statesmen had long been one of his cherished plans … on the 6th of December, 1884, he left Tilbury Docks, with his son Ashley” (3391). “Before the end of the year Froude was at Cape Town, renewing his acquaintance with familiar scenes … Sir Hercules Robinson was Governor and High Commissioner, a man after Froude’s heart, ‘too upright to belong to any party,’ and thoroughly appreciative of all that was best in the Boers” (3400).

    Hierdie besoek aan Suid-Afrika was baie kort. Daarna is Froude na Australië, waar daar sprake van federasievorming was, wat eers in 1901 werklikheid geword het. In Nieu-Seeland het hy George Grey (1812-1898, goewerneur van die Kaapkolonie 1854-1861) besoek, wat as Nieu-Seelandse eerste minister (1877-1879) nie danig suksesvol was nie. Froude se gevolgtrekking was: “The Colonies would be true to the mother country if the mother country were true to them” (3409). Via Amerika het hy in 1885 na Engeland teruggekeer.

    “Before 1886 was out he had started on a voyage to the West Indies” (3409), weer met die idee dat hierdie Britse eilande in ‘n federasie saamgesnoer kon word. Hy het egter spoedig tot die gevolgtrekking gekom: “Imperial Federation is far away” (3486). “Except Australia, which is homogeneous, like the Dominion of Canada, the British Empire is no nearer Federation, and Ireland is no nearer Home rule, than they were then” (3495). Van sommige luidrugtige Britse politici sê Froude: “They are generous with what costs them nothing – Irish land, religious liberty, emancipation of niggers – sacrificing the dependencies to tickle the vanity of an English mob and catch the praises of the newspapers” (3436). Froude was krities oor die verswelgende swart meerderhede op die eilande. “In these islands there is only sadness. In New Zealand there was hope and life” (3460). Sy reisindrukke het hy gepubliseer in sy boek, The English in the West Indies (1888). Hy het gedink daardie eilande behoort despoties deur die Britte regeer te word. “The negroes were a difficulty. They were not really fit for self-government, as the statemen of the American Union [USA] had found. Personal freedom, the inalienable right of all men and all women, is a very different thing from the possession of a vote” (3503). “[His book] provoked numerous criticisms, though not of the sort which interfere with success. In everything Froude wrote … allowance has to be made for the personal equation” (3468).

    Paul verskaf die volgende samevatting van Froude se idees: “He held the Reformation to be the greatest and most beneficent change in modern history. He believed the English race to be the finest in the world. He disbelieved in equality, and in Parliamentary government. Essentially an aristocrat in the proper sense of the term, he cherished the doctrine of submission to a few fit persons, qualified for authority by training and experience” (4015). “Froude detested and despised the cosmopolitan philosophy which regards patriotic sentiment as a relic of barbarism” (4040).

    In ‘n volgende rubriek sal ek Julia Markus se Froude-biografie bespreek en daarna Froude se reisboek oor Suid-Afrika, asook die een oor die Wes-Indiese eilande.

  • Karel Combrinck: Die skande van witwees

    Karel Combrinck: Die skande van witwees

    Ons betreur op ‘n daaglikse basis die groot verraad van 1990. Of liewer, dié van ons wat nog kan treur, betreur dit . “Ag, hoe verlate sit die stad wat vol mense was! Sy het soos ‘n weduwee geword, sy wat magtig was onder die nasies; die vorstin onder die provinsies wat onderdanig geword het.”

    Maar wat ons miskien mag vergeet, is dat die Westerse beskawing as geheel hom in dié betreurenswaardige posisie bevind. Wat kan dit beter illustreer as die onlangse wêreldwye spektakel rondom die “rassemoord” op die swart Amerikaner George Floyd.

    ‘n Dag na die dood van George Floyd, aan die hand van ‘n Amerikaanse polisieman, is die hele Westerse wêreld in rou gedompel, kompleet met massabetogings, mediahisterie en opruiende politieke opportunisme.

    Die dood van George Floyd was dus nou ‘n “rassemoord “. Al wat van die voorval ‘n rassevoorval gemaak het, is die feit dat die polisieman wit was en die slagoffer swart. Daar was na ons wete geen ander aanduidings as dít van ‘n rassemotivering nie. Die regsondersoek mag miskien anders bevind, maar die regsondersoek het nog nie plaasgevind nie en die wêreld se media en politieke elite kon nie wag vir ‘n regsondersoek nie om te besluit dat dit wel ‘n “rassevoorval” was.

    Wat beteken dít alles? Waarom gryp die wêreld se media- en politieke elite so ‘n voorval aan om te bewys hoe brutaal die witmens is en hoe onskuldig die swarte? Waarom moet hulle van ‘n voorval soos hierdie nou juis ‘n voorbeeld van anti-swart rassistiese geweldpleging maak ?

    In ‘n onderhoud met die Franse dagblad Le Figaro sien die filosoof, Alain Finkelkraut, die gebeure wat op die dood van George Floyd gevolg het, as die ontplooiing van ‘n nuwe vorm van anti-rassisme wat minder gemoeid is met die waardigheid van alle mense as om die aard van die Westerse bestel soos ons dit geken het, te “dekonstrueer”, d.w.s. te ondermyn. Hy gaan voort om te sê dat die skande van blank te wees die skuldgevoel van die Westerse elite vervang het. M.a.w. vanaf die stadium waarop die witman skuldig gevoel het oor al die onregte wat hy die swartman aangedoen het, het ons nou beland in die situasie waar die witman skaam is omdat hy wit is. Hoe lank nog voor hy gaan skaam voel omdat hy lewe?

    Die skande van witwees, ‘n illustrasie wat in die New York Times verskyn het

    “Die skande van wit te wees.” Sê dit nie alles nie? Vat dit nie in ‘n neutedop saam die houding van die hordes anti-Afrikaanse Afrikanerintellektuele wat daagliks die ruimte van die linkse media gebruik om Afrikaners en die witman af te takel nie? Hulle het skaam geword om te lewe en kan nie verdra dat ander mense nog wil lewe nie!

    ‘n Geringe minderheid Westerse intellektuele begin daarop wys dat anti-rassisme vandag inderdaad ‘n vorm van rassisme geword het. Leef ons in Suid-Afrika nie daagliks saam met hierdie verskynsel nie? Word “regstelling” op grond van ras nie daagliks aangewend om swartes bo wittes te bevoordeel nie? Die Grondwet belet diskriminasie op grond van ras behalwe waar die regime vir politieke gewin dit as regmatig en regverdig beskou.

    Kom ons dink maar ‘n oomblik na oor die slagspreuke rondom “diskriminasie”. Die woord diskriminasie word in aanhalingstekens geplaas omdat dit vandag ‘n spesiale betekenis verkry het wat met die oorspronklike betekenis min te make het, trouens ‘n teenoorgestelde betekenis het. In die meeste Westerse lande is dit verbode om diskriminasie op grond van ras te beoefen in die werkplek, sport, vermaaklikheid, ens. Dit beteken elke werkgewer moet byvoorbeeld bewys lewer dat hy nie wittes bevoordeel teenoor swartes nie en daar is inspekteurs wat op sakeondernemings spioeneer ten einde te verseker dat swartes wel aangestel word. Dit beteken dus dat ‘n werkgewer, om die beskuldiging van “diskriminasie” vry te spring, noodgedwonge swartes in diens moet neem, al is hulle nie vir ‘n bepaalde posisie gekwalifiseer nie en ‘n wit aansoeker wat wel gekwalifiseer is, moet weier. Dit wys duidelik hoe sg. “anti-rassisme” inderdaad rassisme word. Anders gestel, jy mag nie diskrimineer nie, behalwe waar dit tot voordeel van swartes is. Onnodig om te sê, sal geen inspekteur ooit spioeneer op ‘n onderneming wat wittes wegwys ten gunste van swartes nie.

    Hieruit is dit duidelik dat die situasie onhoudbaar geword het. Die een of ander mag sal moet opstaan wat gaan halt roep, of die Westerse beskawing is tot ondergang gedoem. En dit lyk asof die Westerse beskawing in elk geval daarmee genoeë neem.

  • Suidpunt: Waarom Twitter ‘n volslae mislukking is

    Suidpunt: Waarom Twitter ‘n volslae mislukking is

    Hierdie week het my adresboekie en die berigte wat op my Twitter-tuisblad verskyn sommer baie minder en ligter geword.

    Selfs my beginblad op Firefox het ek verander vanaf Ecosia.org na my e-posadres. Alles te danke aan Twitter.

    Ek het aanvanklik by Twitter aangesluit omrede ek die Pous volg, nie omdat ek Rooms-Katoliek is nie, maar omdat sy vertalers sy twiets in Duits, Latyn, Frans, Spaans, Italiaans, Pools, Portugees, Arabies en Engels plaas. As jy slim genoeg is, maak jy gewoon jou woordverwerkerprogram oop en plak die twiets naas mekaar. Ek is eintlik net daar vir die Duits, die Latyn en die Frans. So leer jy tale binne ‘n japtrap.

    Ek het ook aangesluit omdat ek ‘n skrywersvriend se vordering volg. ‘n Ekstra hartjie hier en ‘n hartjie daar, glo ek, sal hom verder bemoedig.

    En later sluit mens ook by ander organisasies en persone aan wat moontlik vir jou interessant is.

    Maar my twee maande op Twitter was eenvoudig twee maande te lank.

    Het ek maar vroeër Urban Dictionary geraadpleeg!

    Twitter word so gedefinieer:

    The new replacement for the walls of a public toilet. A place to write one’s thoughts, often while sitting on a toilet, hoping the public will read them.

    En hier is my besware:

    Daar’s waarskynlik meer robotte as mense

    Toe dr. Dan Roodt aangesluit het op 27 Februarie 2009, was sy identiteitsnommer 22 146 210. As ek reg is, neem ek aan hy is die twee-en-twintig-miljoen-eenhonderd-ses-en-veertigduisend-tweehonderd-en-tiende persoon wat ‘n blad geskep het. Dit kan jy gaan soek by http://www.twitterjoindate.com/ . Nou goed. Kom ons probeer Suidpunt, die nimlike ekke op 7 April 2020. My gebruikersidentiteitnommer is 1 247 390 073 139 625 984. Of, as die getal te swaar is om uit te spreek: ek is nommer eentriljoen-tweehonderd-sewe-en-veertig-biljard-driehonderd-en-negentig-biljoen-drie-en-sewentig-miljard-honderd-nege-en-dertig-miljoen-seshonderd-vyf-en-twintigduisend-negehonderd-vier-en-tagtig.

    Daar is seker nou al meer as 8 miljard mense ter wêreld, waarvan die oorwig nie internet het nie, laat staan nog by Twitter sou aansluit. Selfs as ons nog organisasies en besighede insluit en aanvaar dat ‘n enkele persoon, vir sy eie gerief, tot 5 rekeninge kan hê… haal dit steeds nie daardie hoë kerf nie. Dit is juis hoekom besighede aangeraai word om nie te veel ag te slaan op die hutsmerk of watter ander statistiek hulle ook al kry nie. Maar Radio Sonder Grense wil nie hoor nie. Maar, soos die toenmalige koningin Beatrix al gesê het: De leugen regeert.

    As #menaretrash op die regterbalk verskyn, moet dit seker die absolute waarheid wees.

    Die rede vir robotte is die gevolg daarvan as jy die wêreld vir elke gebruiker oopmaak. By Facebook is daar baie geslote groepe en individue aan wie jy eers ‘n vriendskapsversoek moet uitstuur. Dit is ‘n stuitmeganisme wat ‘n robotskepper twee keer sal laat nadink.

    Die hutsmerk/hekkie/dingetjie het geen effek nie

    Nou het elke muis (en robot) ‘n megafoon gekry om deel van ‘n blitsskare (flashmob) te word. As genoeg mense dieselfde bewoording gebruik, in hul viering as ‘n kollektivistiese trop skape, sal dit hopelik aandag trek. Ook maar net vir 24 uur. En dan? Wat dan? Net nog ‘n growwe denkfout is gemaak: Argumentum ad populum, oftewel “as almal sê dis so, dan is dit so”.

    Ek stel werklik nie belang wat die Suid-Afrikaanse gepeupel en masjinerie se gesanik nou weer is nie, so hier’s ‘n wenk: stel voortaan jou “Trends” op Luxemburg. Jou bloeddruk sak sommer dadelik terug met 70 mmHg.

    Twitter is die broeiplek van “imagined communities”

    Die blankes oorsee het skynbaar nou almal ontpop in volkekundiges. Ene met doktorsgrade wat hulle summa cum laude geslaag het. Skynbaar praat hulle almal nou vlot Xhosa, is met vlieënde vaandels deur die inisiasieskool, het almal die besnydenis met witbesmeerde gesig ondergaan en verstaan die hele psige van elke swart etnisiteit op aarde nou op hul vingerpunte. Magtig, hulle weet selfs meer wat in ‘n stat in die DRK aangaan as die inwoners self wat op die oomblik in ‘n dodelike stryd met ‘n loslopende luiperd gewikkel is! Skynbaar bestaan hul hele Xhosa-woordeskat ook egter, ongeag daardie hele stel woordeboeke in die dorpsbiblioteek, slegs uit een toeristiese modewoord (waarvan die begrip vir hul maar onduidelik is): ubuntu. Bowendien gee die lot hulle oornag uit as hierdie eersteklas politieke ontleders wat sommer almal in Minneapolis bly en presies weet wat daar aangaan. Nee kyk, hulle ken die behoeftes en begeertes van die swartes nou sommer meer as die swartes self!

    Sulke blanke arrogansie het ek lanklaas beleef.

    Maar terug by Twitter.

    Gewoonlik word “imagined communities” in ‘n liberale of ‘n marxistiese sin gebruik, soos Leon Lemmer al uitgewys het:

    Die frase in die boektitel, ‘imagined communities’, impliseer nie dat nasies fiktief is nie. Dit verwys bloot na die feit dat daar so baie individue in ‘n nasie is dat ‘n lid slegs ‘n beperkte getal van hulle persoonlik kan ken en hy van die res min, indien enigiets, weet. Indirekte inligting en verbeelding is nodig om ‘n voorstelling van ‘n nasie in sy geheel te maak. […] Die boek Imagined communities is volgens Anderson ‘n poging om die Eurosentriese benadering tot nasionalisme teen te spreek.

    Die begrip pas my egter uitstekend! Dis die beste bedinksel wat die akademie nog kon opgelewer het! Ons moet dit propageer! Want dit sny inderdaad twee kante toe!

    Dan Roodt het al hoeveel onderhoude met mense gevoer, sommer op straatvlak, soos byvoorbeeld om uit te wys dat hoeveel individue wat hulself as swart eien, nie weet wat die ou Suid-Afrikaanse vlag simboliseer nie. Die hele idee wat die ANC byvoorbeeld voorgehou het van die ou landvlag wat almal so seermaak as simbool, gaan net nie op nie. Dit sê mos selfs die ANC, met sy swart leierskap, leef in hul eie “imagined community” of, sal ek sê, “twitter community”?

    Soos die mitiese figure uit die Bestiarium van die Middeleeue (byvoorbeeld swartluiperds met perdepote), skilder die grootbek Europeër en Amerikaner met sy foontjie ook sy absolute waanbeelde van swartes. Soos hul voorouers, het die Europeërs en Amerikaners “ook maar net gehoor”, maar nooit self ‘n doodgewone dag deurgebring met doodgewone mense nie.

    En jou Suid-Afrikaners? Veral die Engelssprekendes van Johannesburg? Wel, dis daai selfde tipe wat skree “Black Lives Matter!” en selfs hul hele profiel en banier veredel met die gebalde swart vuis (nie veel anders as hul voorouers met die black sash nie, raai), maar geen boemelaar, hul eie swartes, huisvesting sal gee agter hul knus driemeterhoë heining nie (tensy hy die bottelier is wat inwoon) of beslis nie in die laeinkomstebehuisingskemahuisies tussen die swartes gaan bly soos ‘n Duitse sendeling van ouds nie. Ek neem aan dis dieselfde tipe wat nie swart kindertjies sal aanneem nie en Swart Ekonomiese Bemagtiging, selfs die mees onlangse afgewaterde tipe van die Demokratiese Alliansie sedert 2018 e.v., met ewe veel mag en mening sal teenstaan. Haibô, wie bullshit jy nou eintlik? Jy kan mos nie uit twee monde praat nie, kan jy?

    Nodeloos om te sê het ek diesulke name uit my witbladsye en telefoonboekietjie geskrap. Vir my eie veiligheid, natuurlik. Dis my volste reg op vrye assosiasie. Want as hul só skynheilig voor swartes kan swymel om hul afsetgebied te vergroot met ‘n bietjie beeldpoets en spog onder die ander blankes met hul ‘wokeness’, hul ‘maatskaplike verantwoordelikheid’ (waarom anders? dis mos ‘n prestasie, “ek is mos beter as jy!”, soos ‘n bokkop teen die muur, ‘n Safari-trofee, o, vaderland, KOLONIALE DENKE!!!), ek sê jou, ek wag al lankal vir daardie lang vlekvrye staalmes in die rug. Dink net hoeveel tyd en geld ek nou gaan spaar! Nee. Die lotjie het nou hul ware kleure begin wys!

    Ja-nee, ek moet erken ek het hulle geswartlys op my .docx-boikotlys (dit trek seker nou al by 19 blaaie), want ek heul nie met huigelaars nie. Nee, op Twitter sal ek hulle nooit in der ewigheid versper om my bladsy te besigtig nie, want hoe sal ‘n toedeurkerk ‘n ongelowige kan bekeer? Wie weet, dalk kom die liewe mens nog tot sy sinne!

    Is Europa en die VSA (en Suid-Afrika) nie maar net besig om ‘n “imagined community” te skep van swartwees nie? Om hierdie ras, wat te voet Afrika deurkruis het en malaria, leeus en buffels en wat nog als onder die Afrikason met UV-vlakke van 9 sonder enige Westerse medisyne kon verduur het, nou te kom staan en oppiep? Ek as Afrikaner sou dit nie waag met die Zoeloekoning nie! Watse verkleinering is dit? Watse vernedering is dit? Watse onsin is dit? Waar is die respek? Het die wêreld dan mál geword?!

    Dink jouself in, my liewe Afrikaner. Hoe sal jy daarvan hou om elke dag te hoor: “Ons moet die Afrikaner meer spreekbeurt gee.” Ongehoord. “Die Afrikaner se stem word nie gehoor nie.” Dit begin klaar krap. “Die wêreld het toegekyk, en weggekyk…” OK. Dis genoeg! Bring my Mauser! Want as daar een ding is wat ek haat, is dit paternalisme en maternalisme van uitlanders wat van my of my kultuur nie van hul gat af weet nie!

    Ek het dit al voorheen gesê, en ek gaan dit weer sê:

    Die hele idee van die ‘Afrikanistiek’ (waaronder “African literature” ressorteer), as oorkoepelende vakgebied, is sélf hoogs verouderde imperialistiese en koloniale denke en kategorisering. Waarvan [die dosent] die leerstoel, onwetend, knus beklee en hierdie imperialisme vanaf haar akademiese troon met septer en ryksappel en ander kroonsierade dus voortsit.

    […]

    Die Anglistiek en Frankistiek en Germanistiek en Danistiek en Neerlandistiek en Frisistiek en Fennistiek en Italianistiek en Hispanistiek en Slowakistiek en Slowenistiek en Roemenistiek en Lituanistiek en Lusitanistiek en Russistiek… dink jy vir een oomblik jy gaan al hierdie volke en nasies onder “Europese Letterkunde” of “Europaeistiek” in ‘n voorgraadse driejaarkursus kan indruk? Natuurlik kan dit nie! Die letterkunde bars geheel en al reeds uit sy nate! Die lewensuitkyke van die kulture verskil dag by nag, net soos die omgewing en omstandighede. Nou hoe de donder wil jy alle Afrikavolke op één vasteland, met hoeveel klimate, hoeveel gelowe, hoeveel kultuurverskille, hoeveel tale (glo tussen 1 500 en 2 000), uit verskillende tydperke ressorteer (ja, ook die Oudegiptenare) onder één enkele vakgebied? Dit is mos malligheid! Dit is mos hoogs veralgemenend, en veralgemening weet ons is net ‘n haarbreedte weg van stereotipering: alle swartes en almal van Afrika dink tog maar net dieselfde. Of is die vakgebied so klein omdat daar eenvoudig net geen belangstelling is nie? Indirek erken jy ook dus dit is wél ‘n klomp “blitskursusse” wat onder een dak saamgesnoer is? Waar is jou Zoeloe Letterkunde as afsonderlike en hoogs gespesialiseerde vakgebied was sterk op sy eie bene staan? Jou Xhosa? Jou Noord-Sotho? Jou Tswana? En waar is jou Amharistiek?

    Maar kom ons droom voort. Ek is seker ook een of ander ryk sjeik het sy goue toilet verkoop (no shit) vir die saak? Ek is seker die hele Afrika-Unie het op Afrikadag ‘n paar los mieliepitte saamgestamp vir hul broeders in die Eerstewêreldland van die Verenigde State van Amerika wat so erg moet ly? Die land van kapitalistiese onderdrukking (snaaks dat niemand terug na Afrika verlang nie?). Almal in solidariteit vir die saak. Non?

    Die ANC-regering, kaalgat en platsak en leeggesteel en gedompel in rommelstatus soos hy is, het maar ‘n flouerige gebaar, ‘n aanduiding, vanuit sy lendelam staatshospitaalbed gemaak vir hul broeders in Amerika. Suid-Afrikaners is gewoon mooi gevra om Vrydag swart te dra as simbool (en ‘n paar blankes sou ook, ‘nie veel anders as hul voorouers met die black sash nie, raai’).

    Asof ‘n simbool nou ‘n aardskudding gaan veroorsaak? Die sluise van die hemel gaan oopmaak?

    Aai, die gebrek aan logika.

    So herhaal die selfde ou storie met dieselfde ou sous hom oor en oor.

    Twittergebruikers het die geheue van ‘n toktokkie

    Nee, ek bedoel nie soseer jou eie gekrabbel of ou onderwerp wat jy tot vervelens toe uit die put van vergetelheid ophaal nie (soms is dit liewer beter om die put met die blêrende kalf te demp). Maar dit kan nogal baie nuttig wees: as jy agterkom jy raak by tye neerslagtig en jy trek ‘n grafiek van die datums, kan jy die toestand so gou moontlik voorsien soos die stand van die maan, of selfs maandstonde. Eintlik sou ‘n dagboek met ‘n slotjie en sleuteltjie ewe goed kon werk, maar jy het nou maar eenmaal die swak om jou gevoelens wêreldkundig te maak. Dis jou saak, nie myne nie.

    Maar had jy ‘n geheue, sou iets aan jou knaag. Iets wat uit jou kop probeer wurm.

    Dalk was dit Disney se Zootropolis wat handel oor ‘roofdiere’ en ‘mak soogdiere’ wat deur ‘n skaap, Miss Bellwether, teen mekaar opgesweep word terwyl sy as burgemeesteres ageer (en die leeu, Mayor Lionheart, in die tronk sit). Stadig begin die ratjies draai.

    Jy sou, soos enige rasegte INTJ wat geseënd is met ‘Ursache und Wirkung’ en liniêre denke wat saam met die plasenta, bloed, en gebulk van die moeder by geboorte uitgedruk word (asook die hoogmoed), ‘n patroon opmerk. Veral onder die media. Ons noem dit komkommertyd. Volgens die WAT:

    2 a (joernalistiek) Tyd van die jaar, soos in die somervakansie, waarin daar normaalweg min van belang gebeur, dit stil, dood (vgl. DOOD III 3 c) is op handels- en politieke gebied en nuus vir koerante skaars is; pampoentyd.

    Trouens, ons kry dit reeds aan die Franse hof. Soos ek uit die Franse Wikipedia op die Afrikaanse Wikipedia vertaal het. Ek gaan nou die belangrikste dele vir jou uitlig.

     

    Die Gedierte van Gévaudan het tussen 30 Junie 1764 en 19 Junie 1767 ‘n gebied in Frankryk met ‘n reeks aanvalle op mense geteister. Tussen 88 tot 124 mense het in sy kloue beland en gesterf.

    […]

    Die nuus oor hierdie “Gedierte van Gévaudan” versprei soos ‘n veldbrand, tot die punt waar vele van die koninklike troepe opgeroep is om te gaan ingryp. Allerlei gerugte doen die ronde. Die een handel oor die aard van hierdie “gedierte”: was dit ‘n wolf, ‘n vreemde diersoort uit die buiteland of selfs ‘n weerwolf? Die ander oor die rede vir hierdie slagting: is dit straf van God, of is hierdie dier doelbewus dresseer om te moor? Daar was op daardie tydstip sowat 20 000 wolwe dwarsoor die hele Frankryk. Skynbaar het honderde soortgelyke aanvalle dwarsdeur die geskiedenis van Frankryk ongesiens verbygegaan, want geen haan het ooit daarna gekraai nie. Maar wat hierdie voorvalle nou so uitsonderlik maak is die besondere geleë tyd. Na afloop van die Sewejarige Oorlog was opspraakwekkende nuus maar aan die skraal kant. Nou was hierdie nuwe gebeurtenis water op die pers se meulens. Veral die plaaslike Courrier d’Avignon, daarna La Gazette de France en uiteindelik die internasionale koerante het hieruit munt geslaan. Binne enkele maande word honderde artikels geplaas wat die hele aangeleentheid in ‘n egte strokiesprentreeks laat ontaard.

    Wha-ha! Weer uitgevang!

    Après la guerre, c’était l’hystérie!  En hoe is daar nie jag gemaak op al wat wolf is nie? Mon pauvre loup.

    Komies en indrukwekkend. Die wolwestorie het byna 3 jaar aangehou. Die nuus van COVID-19 skaars ‘n maand of twee. En wat ‘n meevallertjie kry die media toe nie? Soos ‘n rype appel in sy skoot!

    Maar moenie kom kommer nie, liewe leser. Oor ‘n maand of wat is George Floyd ook, saam met sy liggaam, ‘n vae figment, met sy, soos die BBC-tannie hom toegedig het, ‘legacy’. Net nog ‘n statistiek. Soos met elke betoging wat in Suid-Afrika nog gewoed het. En elke kosvragmotor wat omgekeer en geplunder is. Probeer my, of eerder, die geskiedenis verkeerd bewys, ag toe?

    Maar kom kyk na die Post van 7 November 1964, bl. 10. Die woorde van Martin Luther King aan die woord:

    In a period of turbulence, mistakes, which under other circumstances might have been contained, are frequently made worse by unexpected developments. This occurred when some elements who had never been a part of the civil-rights movement erupted in violence in the subways and on the streets in New York and other cities. The headlines of a sensation-seeking press enlarged essentially small events to the level of catastrophes.

    These exaggerations obscured the fact that crime lives in the heart of all large cities. The irritating deeds of certain irresponsible civil-rights forces, and the senseless violence in which the perpetrators were Negro, merged in the minds of many people. For a large section of the population, Negroes became a menace. The physical safety of people who must use the streets and subways is closer to them than the abstract questions of justice for a minority, however appalling its grievances. Civil-rights leaders cannot control crime. They can control the demonstrations they initiate, however.

    They have a responsibility to maintain discipline and guidance so that no one is able to confuse constructive protest with criminal acts, which all condemn. The ghetto has hidden many things from whites, and not the least of these is the rampant racketeering that has a sanctuary in the slums and corrupts the ghetto’s already miserable life. The mayors of troubled cities who look only into Negro excesses for the causes of unrest would do well to look critically into their own law-enforcement agencies.

    In 1963, at the time of the Washington march, the whole nation talked of Negro freedom and the Negro began to believe in its reality. Then shattered dreams and the persistence of grinding poverty drove a small but desperate group of Negroes into the swamp of senseless violence. Riots solved nothing, but they stunned the nation. One of the questions they evoked was doubt about the Negro’s attachment to the doctrine of nonviolence. Ironically, many important civic leaders began to lecture Negroes to adhere to nonviolence. It is important to recall that Negroes created the theory of nonviolence as it applies to American conditions. For years they fought within their own ranks to achieve its acceptance. They had to overcome the accusation that nonviolence counselled love for murderers. Only after dozens of Birminghams, large and small, was it acknowledged that it took more courage to employ nonviolent direct action than impetuous force.

    Yet a distorted understanding of nonviolence began to emerge among white leaders. They failed to perceive that nonviolence can exist only in a context of justice. When the white power structure calls upon the Negro to reject violence but does not impose upon itself the task of creating necessary social change, it is in fact asking for submission to injustice. Nothing in the theory of nonviolence counsels this suicidal course. The simple fact is that there cannot be nonviolence and tranquillity without significant reforms of the evils that endangered the peace in the first place.

    It is the effort of the power structure to benefit from nonviolence without yielding meaningful change that is responsible for the rise of elements who would discredit it. Is the dilemma impossible of resolution? The best course for the Negro happens to be the best course for whites as well and for the nation as a whole.

    Nou toe nou, die dialektiek van geweld. Beteken dit die Afrikaner (‘n minderheidsgroep in Suid-Afrika) kan nou links en regs geboue opblaas soos hy lus kry omdat hy veronreg voel? Maar nee, daarvoor het hy reeds te veel belasting betaal en om die ekonomie te laat skade ly, skaad hy net homself en sy medelandsburgers. Maar weer, dit was moontlik ‘n tydperk in Amerika toe Amerikaners, net soos in Suid-Afrika, min inkomstebelasting betaal het. Dit was immers nog lank voor die maatskaplike toelaes deur die regering uitgedeel is, soos in Europa begin is. En tog, as ons mekaar se huise afbrand… sit ons albei sonder dak.

    King kom met ‘n ander voorstel, naamlik werkskepping, wat absoluut niks dui op Swart Ekonomiese Bemagtiging nie.

    There must be a grand alliance of Negro and white. This alliance must consist of the vast majorities of each group. It must have the objective of eradicating social evils which oppress both white and Negro. The unemployment which afflicts one third of Negro youth also affects over 12½  percent of white youth. It is not only more moral for both races to work together but more logical. One argument against a grand alliance holds that the shortage of jobs creates a natural climate of competition which tends to divide, not unify. If those who need jobs regard them as bones thrown to hungry animals, a destructive competition would seem inevitable. However, Negroes certainly do not want nor could they find the path to freedom by taking jobs from the white man. Instead, they want the white man to collaborate with them in making new jobs. This is the key point. Our economy, our resources are well able to provide full employment. It has also been argued that while alliances for economic advancement can be achieved, several “subjective questions” such as housing and schools will be more stubborn. But these questions are based upon a myth, not reality. Just as Negroes would be foolish to seek to overcome 90 percent of the population by organizing their 10 percent in hostile combat, whites would be equally foolish to think that the Negroes’ 10 percent is capable of crowding the schools and neighborhoods of 90 percent.

    The majority of Negroes want an alliance with white Americans to tackle the social injustices that afflict both of them.

    If a few Negro extremists and white extremists manage to divide their people, the tragic result will be the ascendancy of extreme reaction which exploits all people. For some Americans deluded by myths, the candidacy of a Goldwater seemed a solution for their ills. Essentially he identified big government, radicalism and bureaucracy as the cause of all evils. Civil-rights legislation, in his view, is not a social necessity- it is merely oppressive big government. He ignored the towering presence of discrimination and segregation, but vividly exaggerated crime in the streets. The poverty of the Negroes, he implied, is due to want of ambition and industry. The picture that emerged to delight the racist was that of undeserving, shiftless, criminally dangerous radicals who have manipulated government for their selfish ends, but whose grievances are largely fanciful, and will wither away if left to the states.

    King was nooit ‘n Republikein of ‘n Demokraat nie, hoewel daar gedeeltes wat ek hierbo lees [as mens die kultuurbotsings van integrasie nou oor die hoof sien] in vandag se terme duidelik nader staan aan die party van Donald Trump. En dit skryf hy in ‘n tydskrif, The Saturday Evening Post wat, te oordeel aan die advertensies met hoofsaaklik blankes in, miskien as “blankgerig” beskou kon word?

    Terwyl ons nou by hierdie onderwerp is. Die ironie van die saak is juis dat die internet elkeen ‘n platform gun, ‘n seepkissie, ‘n podium waarop elkeen sy longe kan uitskree, wat destyds nie daar was nie. Ek is reg, ja? Ook jy, liewe leser, kan briewe aan PRAAG skryf en jou sê sê.

    Nou, waarom op dees aarde moes Paw Patrol, ‘n kinderprogram (die word ‘Kanada’ lui ‘n klokkie), op Twitter sê:

    https://twitter.com/pawpatrol/status/1267808607694917633

    Is dit ‘n siek grap? As die hoofstroommedia, Kanada en Hollywood ‘n skuldgevoel het omdat hulle nie genoeg diverse groepe op hul puntekaart op meganiese wyse verteenwoordig nie, dan is dit hulle probleem, nie myne nie. Jy kon lankal soos Drum, You, Huisgenoot en Kuier asook die ander Caxton-blaaie vervolmaak het in hul onderskeie teikengroepe en alles bied wat daardie groepe wil hê (want jy het verskillende belangegroepe, duh!). Ek gaan nie die berge inhol agter ‘n storie aan nie, want dit is nie my werk nie. Dis joune as joernalis. As jy met geweld jou skuldgevoel op my wil kom afdwing, gaan ek met ewe veel geweld die rooi knoppie druk en my geldkraantjie toedraai om jou bek finaal stil te maak. Die wêreld sal my later ewig dankbaar wees omdat ek hom van jou gesanik verlos het.

    Met ander woorde, mense, dis 57 jaar sedert Martin Luther King en niks het verander nie. Die massahisterie van Twitter gaan weereens weinig of op niks uitloop. Die geraas sal oorwaai. Sit gerus agteroor en skink vir jou solank ‘n glasie gemmer en hoor die voëltjies tjirp. Die mossies, bedoel ek nou. Luister hoe die gras groei…. Salig, is dit nie?

    Twitter bied geen plek vir debatvoering nie

    Trevin Wax skryf reeds in 2014:

    In recent months, we’ve seen the rise of “the Twitter Battles” around hot-button issues like Hobby Lobby, gay marriage, religious freedom, evangelical orthodoxy, etc. They tend to develop this way:

    ·         A well-known person with a large following from a particular tribe says something shocking or inflammatory, intended to provoke a response from his or her ideological opponents.

    ·         Or the battle begins when one well-known person engages another well-known person on a hot-button issue where emotions run high.

    ·         The two ideological opponents banter back and forth a few times, reducing the complexity of their views into 140-character soundbites.

    ·         The followers from both tribes act like fans in the stands, cheering on their hero either by praising them or by bashing their opponents.

    ·         Everyone gets properly outraged and the conversation ends wearily.

    I know what a Twitter battle is because I’ve engaged in them a time or two. After the last one, I came to the realization that these online interactions are virtually useless in creating and sustaining real and meaningful conversations about highly-charged issues.

    Twitter is a place for conversation, but once we go into battle mode, I think the legitimate conversation is already over. Twitter battles are like putting on a spectacle for the perverse pleasure (or dismay) of the Twitter audience. Has anyone watching one of these debacles ever said,

    “You know what? You convinced me! I’m wrong and you’re right.” No one. Ever.

    […]

    Chat and instant messaging can be an efficient form of communication within an organization, but Twitter is like a public chat with cheerleaders on both sides expanding the conversation until the balloon becomes full of hot air. The continually buzzing phone is a magnet that draws us into a vortex of increasingly hostile rhetoric until the true lines of division are hidden behind masks of outrage.

    Twitter is a platform I enjoy and benefit from. But Twitter battles are another thing altogether. They simply serve to reinforce the worst stereotypes about us and our ideological opponents. That’s why we should yearn for thoughtful interaction with each other’s points of view, not immediate and incendiary reactions (and all sides of a debate can be guilty of this!).

    Twitter may be the place where good interaction begins, but our time would be better served if we continued important conversations elsewhere.

    So Twitter is eintlik net daar om ‘n klip in die bos te gooi? En wag vir die vyftig helhonde wat op jou losgelaat gaan word.

    Ek stem ook nie saam dat “klets” doeltreffend is nie. Veral nie wat tyd betref nie. Terwyl ek eendag aan my skrywersvriend ‘n brief skryf, het ek bereken 12½ minute klets gaan jou veel minder inligting bied (veral met die lang wag vir die persoon om terug te skryf) as ‘n goed beredeneerde kant en klaar opstel wat ook 12½ minute lank is, dit wil sê 2 500 woorde.

    Twiets verskaf net min genoeg inligting vir ‘n reaksie. En ‘n teenreaksie. En nog ‘n reaksie, ens. ens. ens. Soveel kosbare tyd wat verlore gaan, dink jy nie so nie? Ek ruik ‘n samesweringsteorie om die Weste, nee, die hele wêreldrond, te vertraag.

    Selfs nadat die getal tot 250 lettertjies per twiet vergroot is, het dit steeds nog niks gebaat nie. Die misverstande en die aggressie het nie opgehou nie.

    As dienende eksemplaar, die uitsonderlike debat tussen Elon Musk (tegno-slimseun), Ivanka Trump (die presidentsdogter van Amerika) en Lilly Wachowski (die regisseur van die Oscar-wenner The Matrix en voorheen deel van die Gebroeders Wachowski, nou die Wachowski-susters):

    https://twitter.com/lilly_wachowski/status/1262104754496339968

    Verstommende intellek! Die toppunt van menslike vernuf! Dit het duisende jare se geswoeg en gesweet geduur om uit die diktatuur van die natuur te beweeg om hierdie punt van beskawing te bereik. Genoeg om Sofia, die godin van wysheid, se water te laat breek om partenogeneties haar eie replika in mensevorm voort te bring! Wat ‘n seën vir die mensdom!

    So ook die logika van die mense verstom my.

    Goed soos “ondersteun swart besighede!” ‘n Slagspreuk. Nie ‘n argument nie. ‘n Slagspreuk. Ons almal weet die aanvoorders bedoel dit nie regtig nie, want dit gaan teen die hele grein van sakesin in. ‘n Sakeman sal dit aflag. Wat ‘n sakeman in die eerste plek soek is nie ras nie, maar resultate. Wat die media dus eintlik mee te koop loop is: “swartes is so sleg dat ons blankes moet aanmoedig om by hulle te gaan koop”. Want ‘n goeie perd verkoop mos homself! Logies. En dit bly steeds jou volste reg om nie by ‘n plek te gaan koop nie. Of juis te gaan koop. Tydens die Spur-boikot, weens daardie rasseherrie, kon blankes steeds besluit het: “Gaaf. Nou sal die restaurant stiller wees, so, meer plek vir my.” Dis nou as jy kans sou sien om soveel vir ‘n wafel met bolletjie roomys te betaal as vir ‘n tweeliterhouer roomys in die supermark net langsaan.

    Maar terug by die slagspreuk.

    Ten eerste: hoe weet jy of ‘n besigheid aan ‘n swart man of vrou behoort as jy op die internet rondsoek? Algemene spreekwoord: “On the internet, nobody knows you’re a dog”.

    Ten tweede: Ek werk, soos die res van die mensdom, volgens ‘n aangepaste homo oeconomicus beginsel wat aanvoer “die beste produk teen die beste prys op die beskikbare tyd waarvan mens bewus is, met die minste probleme en met die meeste gerief teen die vinnigste tyd.” Ek het byvoorbeeld eers skaam-skaam aanlyn begin koop by ‘n verkoper, nadat ek die produk gegoogle het, maar later bou jy sakevertroue op en koop selfs meer van die verkoper. Van die verkoper se kant word afslag toegestaan, ens. ens. ens. Vind jy ‘n goedkoper prys elders steek jy eers bietjie voelers daar uit… Dis hoe die lewe werk. Vryheid van keuse, noem hulle dit.

    Nie eers die bekendes met ‘n aanhang gebruik Twitter baie nie

    Waarmee hou die skoonhede en aktrises Monica Bellucci en Milla Jovovich hulle besig? Op hul Twitterblad gaan daar werklik nie veel aan nie. Bellucci stuur hoofsaaklik eksklusiewe foto’s van haar mooie lyf (want dis wat modelle doen) en Jovovich is meer doenig op Instagram (ook nie so baie nie, want sy moet seker haar gesin(sfoto’s) beskerm).

    En, onder die meer regsgesindes, het ons die Fransman Jean Raspail wat, te midde van Steve Bannon se vermelding van sy boek, ook nie juis veel wêreldwye aandag getrek nie en dus ook nie veel doenig op Twitter is nie. Ek laat my nie vertel dis die Franse taal nie.

    Ek dink ‘n probleem is die boodskappe met die aapstert. As jy op Facebook op iemand se muur ‘n boodskap skryf, is dit, tensy jy dit anders wil hê, onmiddellik beskikbaar vir almal om te lees en op kommentaar te lewer. By Twitter moet die ontvanger eers jou boodskap hertwiet voordat ander dit te siene kan kry.

    As jy nou werklik nuuskierig is kan jy byvoorbeeld ou boodskappe tussen twee persone soek, wat ‘n voordeel is bo Facebook (dink ek): byvoorbeeld “(from:danroodt) (to:helenzille)” in die soekbalk. Maar jou gemiddelde Twittergebruiker is nie so intelligent nie.

    Twitter en tydmors is sinoniem

    Het Twitter al enige huis of kantoor gebou? Nee.

    Trek Twitter die onkruid in die tuin uit? Nee.

    Was Twitter die skottelgoed en wasgoed en motor? Nee.

    Skryf Twitter jou eksamen? Nee.

    Dra Twitter by tot jou pensioen? Nee.

    Kan ek Twitter op my CV aanbring? Nee.

    Kan ek Twitter-plasings op Wikipedia gebruik as bron? Nee.

    Kan ek Twitter-plasings in my akademiese werk gebruik as bron? Nee.

    Is ‘n monument al ooit daarmee gebou? Ook nie.

    Kan ek enige mens se hele Twitterblad gemaklik aflaai? Nee. Ek het al probeer. Dit werk nie.

    Kan ek vriendskappe daar bou? Nee, jy kan wel komplimente uitdeel aan vreemdes en potensiële bondgenote, maar dit kos véél, véél, véél meer as 500 twiets voordat iemand respek vir jou kry, watwou nog ‘n bloedeed sweer? Jy sal waarskynlik met ‘n lys kontakte sit wat eintlik maar aandag- en smartvrate is.

    Kan mens om taalhulp vra oor die sinonieme “ensis” en “gladius”; “capillus” en “coma” en “crinis”; “ater” en “niger”; “albus” en “candidus” en “niveus”; “at” en “sed”; “fluvius” en “amnis”? ‘n Besliste nee.

    Kan ek kritiese gesprekke voer in opstelvorm wat goed beredeneerd is? Nee.

    Kan ek soos op Amazon produkte resenseer wat ek daar gekoop het? Nee.

    Kan Twitter ‘n boek skryf of resenseer? Nee.

    Het Twitter presidente gesink? Nee. Maar mev. Zille het gekrul (dit was ‘n aangeleentheid binne die party self, wat absoluut niks met my of my beker rooibos te make het nie).

    Het Twitter ‘n invloed op verkiesings? In Suid-Afrika beslis nie, want daar is véél, véél, véél minder Suid-Afrikaners met ‘n Twitterrekening as ‘n Facebookrekening. Verder moes ek letterlik eers gaan soek vir ‘n persoon of organisasie voordat ek hom/haar kan volg of sy gesprekke deurlees. Jou gemiddelde Suid-Afrikaanse stemmer besit tien teen een nie eens ‘n yskas nie. Maar ten minste kry die joernaliste (wat in ‘n borrel van “imagined communities” leef) nou uiteindelik ‘n goedkoop sappige happie om oor te skryf. Die nuus kom nou sommer na hulle toe. “Dank die hemel, want ek is so nie lus om nou Hillbrow toe te ry nie.”

    Het Twitter sowaar enige nut onder die son? Die vet weet. Al waaraan ek kan dink is die plaasmoorde waarvan die Hollanders nou meer bewus word.

    Gevolgtrekking

    Oor die algemeen is Twitter nie eintlik uitgeknip vir intelligente mense nie, maar vir rustelose sensasiesoekers met identiteitsprobleme. Wat aanvanklik ‘n wonderlike webwerf kon wees om tred te hou met die allerjongste projekte ens. het heeltemal ontaard.

    En Twitter probeer tog so hard om jou op sy webwerf te hou, vir advertensiegeld. Geld is tog waaroor dit gaan, het jy nie geweet nie? Sy tegnologie wat jou belangstellings dophou is genoeg om enige mens ongemaklik te laat.

    Ek het reeds uitgeteken en gaan nou vir ‘n maand wag vir die hele bohaai om oor te waai.

     

  • Brief: ‘n Kort geskiedenis van Suid-Afrikaanse universiteite

    Brief: ‘n Kort geskiedenis van Suid-Afrikaanse universiteite

    Daar is baie goeie dinge uit die verlede wat sedert 1994 verswyg word; dinge waarvoor daar nie plek in die propaganda van die ANC-regime en sy meelopers is nie. Een daarvan is die Afrikaanse universiteite van weleer. Andersins is daar die kolossale bedrae wat die Nasionale Party- (NP-) regering, met Hendrik Verwoerd as inisieerder, in die oprigting en bedryf van universiteite vir swartes belê het.

    Vóór 1994 was daar vyf Afrikaanse universiteite: Stellenbosch, Pretoria, Oranje-Vrystaat (Bloemfontein), Potchefstroom en die Randse Afrikaanse Universiteit (Johannesburg). Hulle was aanvanklik blanke universiteite, maar het in die jare tagtig begin om nieblanke studente toe te laat; eers nagraads en daarna ook voorgraads.

    Vóór 1994 was daar vier Engelse universiteite: Kaapstad, Witwatersrand (Wits, Johannesburg), Natal (Durban en Pietermaritzburg) en Rhodes (Grahamstad). Hulle was aanvanklik hoofsaaklik blanke universiteite, maar het in beperkte mate nieblanke studente toegelaat om uitdrukking aan hulle afkeer van apartheid te gee. Natal het bv nieblankes as geneeshere opgelei en Rhodes het Chinese studente toegelaat.

    Die enigste ander residensiële universiteit vir blankes was dié van Port Elizabeth sedert die jare sestig, wat aanvanklik party vakke in Afrikaans en die ander vakke in Engels aangebied het.

    Die Universiteit van Suid-Afrika (Unisa, Pretoria) het in 1948 met die aanbieding van afstandsonderrig begin, aan blanke en nieblanke studente, plaaslik en in die buiteland. Afrikaans en Engels was die onderrigtale, maar die dosente en ander personeel was vóór 1994 oorwegend blank en Afrikaanssprekend. Unisa se roemryke akademiese en administratiewe verlede het dus in dieselfde jaar as die NP-regering ‘n aanvang geneem.

    Vóór 1960 was daar ‘n enkele residensiële Suid-Afrikaanse universiteit vir nieblankes, Fort Hare (in Alice, Oos-Kaap), gestig in 1916. Naas plaaslike swartes het heelwat swartes uit swart Afrika hier studeer. Die onderrigtaal was Engels.

    In 1959 het die NP-regering Fort Hare van ‘n Skotse kerkgenootskap oorgeneem. In 1960 het dit ‘n universiteit vir veral Xhosas geword. Terselfdertyd is begin met onderrig vir veral Sotho’s aan die Universiteit van die Noorde (Turfloop, tans Limpopo, by Pietersburg/Polokwane) en vir Zoeloes aan die Universiteit van Zoeloeland (KwaDlangezwa). Die onderrigtaal by al drie was en is Engels.

    In 1960 is ook met onderrig vir Indiërs/Asiate aan die Universiteit van Durban-Westville begin. Die onderrigtaal was Engels. Terselfdertyd is met onderrig vir bruin studente aan die Universiteit van Wes-Kaapland (Bellville-Suid) begin. Dit was amptelik ‘n tweetalige universiteit, maar in die praktyk is die onderrig meesal in Afrikaans aangebied. Vóór 1994 was die dosente en ander personeel oorwegend blank en Afrikaanssprekend.

    Die universiteite Fort Hare, Noorde, Zoeloeland, Durban-Westville en Wes-Kaapland was etniese universiteite wat uitdrukking aan Henrik Verwoerd en die NP se beleid van afsonderlike ontwikkeling gegee het. Al hierdie universiteite, met die uitsondering van Fort Hare (wat skouspelagtig uitgebrei is), is teen enorme koste uit die grond opgebou en daarna hoofsaaklik met geld uit die sakke van blanke belastingbetalers onderhou. Die nieblanke studente het in die meeste gevalle studiebeurse van die NP-regering ontvang. Die klas- en verblyfgeld was minimaal. Unisa het ook ruim studiegeleenthede van hoë akademiese gehalte aan blankes en nieblankes teen uiters billike studiegeld gebied. Dikwels word die weeklaag gehoor van iemand wat beweer dat hy nie die geleentheid vir universitêre studie gehad het nie. Dit is louter bog.

    Ná 1960 het universiteite vir ander swart tuislande gevolg: Transkei (Umtata) – met Fort Hare vir die Ciskei, Bophuthatswana (Mmabatho, Mafeking), Venda (Thohoyandou), Qwaqwa (Oos-Vrystaat). Die Mediese Universiteit van Suid-Afrika (Medunsa, Pretoria-Noord) is vir die opleiding van swart medici opgerig.

    Vir stedelike swartes het die Vista-universiteit tot stand gekom met takke in bv Pretoria, aan die Rand en in Port Elizabeth. Universiteite vir swartes het deurgaans Engels as onderrigtaal.

    Sedert 1994 het al die universiteite wat voorheen Afrikaans as onderrigtaal gehad het eentalig Engels geword. Die enigste twee wat in ‘n mate nog Afrikaans in onderrig gebruik, is die Potchefstroom-kampus van die Noordwes-Universiteit (wat ook die Mafikeng- en Vaaldriehoek/Vanderbijlpark-kampus omvat) en Stellenbosch. Willie Esterhuyse geniet die skandalige onderskeiding dat hy die sabotasie van Afrikaanse universiteite begin het met ‘n artikel getiteld, “Can South Africa afford five Afrikaans universities?” (The Times Higher Education Supplement, 24.02.1995). Die technikons in bv Kaapstad, Bellville-Suid, Bloemfontein, Durban, Roodepoort en Pretoria is deur die ANC-regime tot tegniese universiteite verhef en in sommige gevalle by universiteite geïnkorporeer.

    Die ANC-regime is knap met naamsveranderinge. Die universiteit in Port Elizabeth is na Nelson Mandela hernoem en dié in die Transkei na Walter Sisulu. Medunsa is ook na ‘n ANC-kornuit hernoem: Sefako Makgatho Health Sciences University. Die Randse Afrikaanse Universiteit het die Johannesburg University geword. Afrikaans het uit sowel die universiteit se naam as uit die klaskamers verdwyn.

    Twee nuwe universiteite is in die nuwe Suid-Afrika gestig. Volgens die ANC-regime moet iedere provinsie ‘n universiteit hê. In Kimberley in daar die Sol Plaatje-universiteit (vernoem na een van die stigters van die ANC) en in Nelspruit die Mpumalanga-universiteit (Mbombela). Albei universiteite is eentalig Engels, al is die inwoners van die Noord-Kaap oorwegend eerder Afrikaans- as Engelssprekend.

    Wat naas verengelsing kenmerkend van universiteite in die nuwe Suid-Afrika is, is (1) die verlaging van toelatingstandaarde vir studente, (2) die voorkeur vir nie-blanke, veral swart, studente by toelating, studiebeurstoekennings en koshuisplasings, (3) die voorkeur vir sowel nieblankes as vroue, veral swart, as dosente en ander personnel – by aanstelling en bevordering, (4) die verlaging van akademiese standaarde, (5) die agteruitgang van administratiewe doeltreffendheid, (6) die buitensporige koste van tersiêre onderrig – ‘n rektor kan meer as die staatspresident aan vergoeding ontvang, en (7) die skromelike afwesigheid van universitêre outonomie en akademiese vryheid.

    —Johannes Comestor

     

  • Leon Lemmer: Vryheid van uitdrukking, anders die tirannie van stilte

    Leon Lemmer: Vryheid van uitdrukking, anders die tirannie van stilte

    Flemming Rose (gebore in 1958) is ‘n Deense joernalis. Een van sy groot bates is dat hy op universiteit Russies bestudeer het en dit goed magtig is. Hy het met ‘n Russiese vrou getrou. Aanvanklik was hy die buitelandse korrespondent van die koerant, Berlingske Tidende, eers in Moskou (1980-1996) en daarna in Washington DC (1996-1999). Hierna was Rose die buitelandse korrespondent van die Deense koerant, Jyllands-Posten, in Moskou (1999-2004) en toe die redakteur vir kultuur (2004-2010) en later vir buitelandse sake (2010-2015) van dieselfde koerant in Kopenhagen. In 2017 het Rose ‘n senior genoot van die konserwatiewe Cato Institute in Washington DC geword.

    Mohammed-spotprente

    Op 30 September 2005 het Rose 12 spotprente van Mohammed en Moslems in Jyllands-Posten gepubliseer. Die aanleiding was dat die skrywer, Kåre Bluitgen (gebore in 1959 – hy het al Suid-Afrika besoek), nie ‘n illustreerder kon vind vir ‘n kinderboek wat hy oor Mohammed geskryf het nie. Die illustreerders was bang vir Moslem-weerwraak, want Mohammed mag ingevolge die Islam-geloof nie uitgebeeld word nie. Rose is sterk teen selfsensuur gekant en het gevolglik 40 spotprenttekenaars uitgenooi om tekeninge van Mohammed te maak en aan die koerant vir publikasie voor te lê. Dit blyk toe dat verskeie van hierdie tekenaars dit nie wou waag om deel te neem nie.

    Die spotprent wat die grootste verontwaardiging uitgelok het, was die een van Kurt Westergaard (gebore in 1935) wat Mohammed as ‘n Moslem-terroris met ‘n bom in sy tulband uitgebeeld het. Die heftige, insluitende gewelddadige, reaksie van Moslems het eers aan die begin van 2006 momentum gekry. Soos in die geval van Rose, verskyn Westergaard se naam op ‘n Moslem-moordlys. Hulle het doodsdreigemente ontvang. Hulle het wêreldbekend geword, maar teen ‘n duur prys. Daar was aanslae op Westergaard se lewe. Hy geniet sedertdien voltydse polisiebeskerming.

    Tydens die Moslem-reaksie is meer as 250 mense gedood, kerke en Deense ambassades aangeval en boikotte van Deense produkte gepropageer. As ‘n demonstrasie van persvryheid is die spotprente deur ander publikasies hergepubliseer. In 2015 het hierdie gebeure deels tot die Charlie Hebdo-slagting aanleiding gegee (Praag 30.05.2020). In 2015 het Jyllands-Posten dit egter nie gewaag om die gewraakte spotprente weer te publiseer nie. Veiligheidsoorwegings is as rede aangevoer. Dit val saam met Rose se verskuiwing van kultuur na buitelandse sake by hierdie koerant. Dit is duidelik dat die koerant se redakteur besluit het dat hulle genoeg vanweë Rose se aktiwiteite gely het. Dit verduidelik ook waarom Rose later na Amerika verhuis het.

    Die Amerikaanse Grondwet, wat in 1789 in werking getree het, se eerste wysiging is in 1791 aanvaar en lui soos volg: “Congress shall make no law respecting an establishment of religion, or prohibiting the free exercise thereof; or abridging the freedom of speech, or of the press; or the right of the people peaceably to assemble, and to petition the Government to a redress of grievances.” Hierdie bepaling het heel moontlik as rigsnoer vir Suid-Afrika se 1996-Grondwet gedien, maar baie van die inwoners weet nie hoe om vreedsaam te betoog nie en griewe word dikwels, selfs by voorkeur, gewelddadig gelug. Rose beskou Amerika as die toonaangewende land wat vryheid van uitdrukking betref, maar dit is eienaardig dat juis Amerikaanse koerante en tydskrifte hulle van die herpublikasie van die Deense spotprente weerhou het.

    In Denemarke word die veiligheidsituasie negatief deur die groot aantal Moslem-inkommers beïnvloed. Die veranderde gesindheid by Jyllands-Posten toon dat dreigemente van geweld en werklike geweldpleging vir Moslems die resultate lewer wat hulle begeer – net soos die terrorisme van die ANC die begeerde resultaat opgelewer het, naamlik om politieke beheer oor Suid-Afrika te verkry. Die Moslems, soos die ANC-kornuite, het hulle as meesters van intimidasie bewys, pleks van tot positiewe prestasie in staat te wees. Die koelbloedige sluipmoord op die Nederlandse rolprentvervaardiger, Theo van Gogh (1957-2004), deur ‘n Marokkaanse Moslem, oefen sedertdien veral in Europa groot invloed uit.

    Onderliggend is daar natuurlik die euwel van politieke korrektheid; dat niks negatiefs oor nieblankes gesê of selfs gedink mag word nie, al stuit die gedrag van inkommers tradisionele Europeërs daagliks voor die bors. Rose redeneer dat Moslems dieselfde as ingesete inwoners behandel moet word. Met die Christelike religie en Christene word dikwels die spot gedryf, gevolglik moet Moslems aanvaar dat in Europa ook met hulle en Islam die spot gedryf mag word, anders maak Moslems daarop aanspraak dat daar ten gunste van hulle en hulle godsdiens gediskrimineer moet word. Dit is Rose se eerstehandse ervaring van toestande in Rusland wat hom aanspoor om teen selfsensuur en staatsensuur te velde te trek. Hy wil die vrye uitwisseling van inligting, bv idees, bevorder.

    Rose erken dat die spotprente aanstoot kon gee, maar as net wat nie-aanstootlik is gepubliseer mag word, sou baie minder inligting in die openbare domein beland. In die pers is daar daagliks berigte wat vir my afstootlik is, bv as selfdegeslag- en rasgemengde huwelike verheerlik word, of terroriste hemelhoog geprys word. Maar ek moet volwasse genoeg (probeer) wees om te aanvaar dat daar verskil van mening oor baie sake is en dat ek nie verantwoordelikheid of skuld vir ander mense se dwaasheid hoef te aanvaar nie.

    Dit lyk asof vryheid van uitdrukking wêreldwyd ingekort word; asof die linkse, liberale, polities byderwetse narratief toenemend feitlik die enigste een is wat versprei word. Gelukkig is daar die internet wat deesdae met bv sy sosiale media alternatiewe standpunte versprei. In hierdie opsig vervul Praag ‘n onontbeerlike rol. Sonder Praag sou daar byna geen ander stemme as dié van Naspers/Media24/MultiChoice en die SABC in Afrikaans beskikbaar gewees het nie.

    Rose het aanvanklik die frase “freedom of speech” gebruik, maar in die letterlike sin is dit te beperkend omdat die aanleiding vir sy kruistog spotprente was. Later het hy soms eerder die omvattender frase “freedom of expression” gebruik. In laaste instansie het uitdrukking sy grondslag in wat gedink word. Sedert 1994 ervaar ons plaaslik dat die ANC-regime, met sy marxistiese sug na gesentraliseerde beheer, graag ons (veral Afrikaners) se denke wil beheer. Ons mag eintlik nie dink swartes is onbekwame regeerders nie. Ons mag eintlik nie dink dat swartes anders (sê maar bv minder kundig, kreatief of vindingryk) as blankes dink nie, ens.

    Verder poog die ANC-regime om beheer uit te oefen oor die woorde wat ons gebruik om uitdrukking aan ons gedagtes te gee. Sommige geykte, hoogs doelmatige woorde is verbode verklaar. Suid-Afrika is dalk die enigste land waarin die gebruik van ‘n enkele woord (ses letters) jou jare se tronkstraf op die hals kan haal. Desnieteenstaande word terselfdertyd beweer dat ons groot era van vryheid in 1994 aangebreek het. As jy te vryelik uitdrukking gee aan gedagtes wat nie polities byderwets genoeg is nie, kan dit van owerheidsweë as haatspraak geëtiketteer word. Dan kan die onverkwiklike Menseregtekommissie jou lastig val, op allerhande maniere probeer afdreig en selfs sorgdra dat jy bv beboet en heropgevoed word. Dit grens aan Stalinisme.

    Rose het sy geskrifte oor veral selfsensuur in ‘n boek saamgevat: The tyranny of silence (Washington: Cato Institute, 2014, 240p; Amazon Kindle $9,19). Op die omslag is die newetitel: “How one cartoon ignited a global debate on the future of free speech.” Die spotprent waarna in die newetitel verwys word, is dié van Kurt Westergaard. In die teks blyk die moeite wat Rose gedoen het om sy idees uit te dra; veral in Europa, maar ook in Amerika. Hy het onderhoude met talle deskundiges in verskeie lande gevoer. Ek het gewonder in hoeverre Jyllands-Posten sy reis- en verblyfkoste gedra het. Maar die uiteinde van die saak was dat die redakteur sy steun aan Rose se veldtog onttrek en hy as joernalis bedank het.

    Uitdrukkingsvryheid

    Flemming Rose het ‘n duidelike uiteensetting gegee van die kern van sy idees in ‘n lesing wat hy op 19 Januarie 2017 gelewer het: Attacks on freedom of speech in today’s world (Guatemala: Universidad Francisco Marroquín, 2017, 23p; Amazon Kindle $1,14). Hy is uiters pessimisties oor die vooruitsigte van uitdrukkingsvryheid. Hy verwys na die talle lande wat wetgewing teen sogenaamde haatspraak aangeneem het. “What is hate speech to one man may be poetry to another.” “Hate-speech laws quite often turn out to be a way of enforcing the social norms of one group, of what they believe is right and not right, on everybody else.” Dit is ongetwyfeld die geval in Suid-Afrika. Dit is eintlik net blankes wat, volgens die ANC se insig, hulle aan haatspraak skuldig kan maak. Byvoorbeeld, Julius Malema kom elke keer skotvry daarvan af as blankes dink dat hy hom doelbewus en uittartend aan haatspraak skuldig gemaak het.

    Flemming Rose toe hy in Suid-Afrika was en by die Universiteit van Kaapstad weggewys is

    Die internet is dié ideale instrument vir uitdrukkingsvryheid. In verskeie lande word daar egter gepoog om beheer uit te oefen oor die inligting wat oor die internet versprei word. “This should not surprise us. It’s been this way all the way throughout history every time we have seen a development of new communication technology, be it the printing press in the fifteenth century, the invention of the radio or television or the telefax.”

    “Fundamentally, you can divide the approach to free speech into two fundamental ways of understanding it, handling it, and approaching it. There is one way of looking at free speech that implies that freedom of expression is not any special right. It’s a right like many other rights and the right to freedom of expression has to be balanced against other rights. It means that freedom of expression is seen as an instrument to achieve some higher purpose. It’s not a value in and by itself. We can limit it – the government has the right to limit it according to this view – to serve the interests of democracy, the truth, social peace, equality, the fight against hate or racism, security, protection of the nation, and other things.” Dit is ongetwyfeld die standpunt van die ANC-regime.

    “The other way to look at it – as I do – is to see free speech as an individual right that has not been given to us by the state and therefore cannot be taken away from us by the state, even though many states do so. I think free speech is a right and a value in and by itself. The only country where this is expressed in the constitution is the First Amendment to the Constitution of the United States. In the United States you cannot balance freedom of expression against other rights.”

    “Freedom of expression is just not a political right. It is about who we are as human beings because what makes human beings different from other beings is that we have the capacity of language.” “If you infringe upon that right, that is really human and defining of the human, you are not only committing a political crime, you are also committing a crime against human nature.” Die ANC-regime en ander ANC-kamerade kom graag met die valse beskuldiging vorendag dat apartheid ‘n misdaad teen menslikheid was. In soverre ons uitdrukkingsvryheid sedert 1994 aan bande gelê word, is dit die ANC-regime wat ‘n misdaad teen die fundamentele aard van ons as mense pleeg.

    “So I think that freedom of expression is something very, very fundamental. And it’s based on an understanding of the individual as a morally autonomous human being that has the capacity to make up its mind about what to say and how to understand and react to what other people say and think. I believe that no politician, no individual, no group, no opinion should have the power to hide speech and opinions from us because they think that we can’t handle it and we are not able to choose for ourselves how to react. So in that sense I believe that freedom of expression is also about human dignity. We should treat one another as grown-ups, as independent autonomous individuals, not as children or immature creatures or robots. Our dignity is taken away if the state has the power to decide what we are allowed to hear and say. And I believe that it leads to an infantilization of our society and our lives and it undermines our opportunity to develop the moral autonomy that accompanies a free and responsible life.”

    Ek dink Rose is hier ooridealisties en dus onrealisties as hy die idee van die outonomie van individue na alle lande sou uitbrei. Hy dink ingevolge die opset in Europa. In Suid-Afrika sit ons met ‘n groot ongeletterde bevolking wat in baie gevalle glad nie in staat is om bv ingeligte besluite te neem nie omdat hulle nie oor die nodige inligting en soms selfs insig beskik nie. Hulle kan by voorkeur impulsief handel en hulle eerder deur emosie as rasionaliteit laat lei. In so ‘n opset is demokrasie gebaseer op algemene stemreg, met stemme van gelyke waarde in ‘n eenheidstaat, fataal, soos sedert 1994 maar alte duidelik blyk. Individuele vryheid kan nie heeltemal onbeperk wees nie. Byvoorbeeld, ‘n individu behoort nie sy vryheid op so ‘n manier uit te leef dat dit die vryheid van ander inkort nie. In die praktyk kan dit nodig wees om uitdrukkingsvryheid in enkele opsigte te beperk. Rose krabbel dus ietwat terug van sy verabsoluterings in die vorige paragraaf as hy vervolgens juis hiervoor voorsiening maak.

    “If you execute this principle, ‘if you accept my taboo, I’ll accept yours,’ in a consistent way, you will end, I believe, with a tyranny of silence, because there will not be anything that some people out there will not find offensive at some point, and then they can play the taboo or the insult card and ask you to shut up. So I think that is the wrong way. Even though it sounds nice, it will be a disaster. The other way to go is to ask ourselves what are the minimal limitations we need on speech in order to be able to live together in peace, without compromising fundamental liberties like freedom of religion and freedom of speech.” “I believe that we need some limitations but there are too many in most countries in the world.”

    Rose verklaar hom vervolgens ten gunste van drie beperkings op uitdrukkingsvryheid. “I believe that incitement to violence should be a criminal offense … I also believe that it’s okay to have libel laws … And, finally, I also think that we have a right to protect our privacy in the sense that the media and other people should not have a right to make public everything about our private lives without consequences.”

    Akademiese vryheid

    Tydens die Covid-19-pandemie het dit weer duidelik geblyk dat universitêre outonomie sedert 1994 eintlik nie meer in Suid-Afrika bestaan nie. Die minister van hoër onderwys reik eenvoudig instruksies aan al die universiteite uit en hulle kom dit soos gebruiklik gedwee na, sonder om te mor of te kla, want hulle weet dat die ANC-regime al openlik verklaar het dat die toekenning van staatsubsidies afhanklik van absolute gehoorsaam aan sodanige instruksies is. “On the level of the formal regulation of institutional autonomy, the ANC is seeking to achieve a far greater centralised control of the universities than any apartheid government dared to dream” (John Higgins, bron hier onder, p 60-61). “The ANC government seems bent on repeating the damage to academic freedom and university autonomy characteristic of much recent African experience” (68).

    Die ANC-regime verwag waaragtig van universiteite dat hulle “should demonstrate how they have met national policy goals and priorities” (72). Sulke buitensporige en onregverdigbare verwagtinge is nooit deur die NP-regering van universiteite gekoester nie. Maar daar is hoegenaamd geen verset teen die ANC-regime van die kant van die universiteite nie. Die bose ANC-regime kan dus ongesteurd voortgaan om die skroef al hoe stywer te draai. In hierdie klimaat van ANC-gedienstigheid is daar ook bitter min sprake van die uitlewing van akademiese vryheid.

    “The contradictions between academic freedom and political militantism … have been a fundamental cause for the loss of the best academic talent in most Third World countries” (130). Dit geld nie net die dosente nie. In die nuwe Suid-Afrika is dit veral akademies bekwame blanke kandidate wat nie eens toelating tot universitêre studie gegun word nie, omdat om politieke redes voorkeur aan akademies swakker swart kandidate gegee word. Dit word gedoen ten spyte van die bewese feit dat die sukseskoers van blanke studente baie beter as dié van swartes is.

    Rose se paaie het met dié van Suid-Afrika gekruis toe in 2015 besluit is om hom te vra om in 2016 ‘n lesing oor akademiese vryheid aan die Universiteit Kaapstad te lewer. Die rektor, Max Price, het egter ‘n stokkie daarvoor gesteek omdat hy bang was dat dit tot onrus op die kampus kon lei. Uit vrees vir geweldpleging is Rose se vryheid van spraak aan bande gelê. In die plek van Rose se boodskap is daar dus niks nie – die tirannie van stilte – terwyl geweld en dreigemente van geweld, die gunsteling stokperdjie van so baie Suid-Afrikaners, weer geseëvier het.

    John Higgins se boek, Academic freedom in a democratic South Africa: Essays and interviews on higher education and the humanities (Johannesburg: Wits University Press, 2013, 272p, R320), gee insig in die huidige toedrag van sake. Daar is nie ‘n Kindle-weergawe van die boek nie. Die teks is onder meer gebaseer op artikels wat voorheen gepubliseer is en is nie altyd sterk op akademiese vryheid gefokus nie. Higgins was toe ‘n kollega van JM Coetzee in die departement Engels aan die Universiteit Kaapstad. Coetzee het die voorwoord geskryf.

    Op die agterkant van die boek word die teks soos volg gekarakteriseer: “This book argues that the core content of academic freedom – the principle of supporting and extending open intellectual enquiry – is essential to realising the full public value of higher education, and emphasises the central role that the humanities, and the particular forms of argument and analysis they embody, bring to this task.” Die ironie is dat veral in Amerika die studie van die humaniora, maar ook die sosiale wetenskappe, deesdae mank gaan aan allerhande beperkinge. Daar word van dosente verwag om die studente vooraf te waarsku as hulle dalk iets gaan sê wat ontstellend mag wees terwyl die studente hulle ook kan terugtrek in veilige ruimtes waar hulle hulle dogmas ongehinderd kan koester, ens.

    Die afwysing van Rose as spreker in 2015 was nie ‘n nuwe verskynsel aan die Universiteit Kaapstad nie. Toe Stuart Saunders die rektor was, is die Ierse anti-apartheid aktivis, Conor Cruise O’Brien (1917-2008), in 1986 verbied om met die aanbieding van lesings voort te gaan omdat hy hom teen die internasionale akademiese boikot van Suid-Afrika uitgespreek en gevolglik protes op die kampus ontlok het (p 19). O’Brien se standpunt was: “Nobody who is a liberal could endorse an academic boycott” (26). In sy boek, On liberty (1859), kom John Stuart Mill (1806-1873) met die volgende belangrike stelling vorendag: “We can never be sure that the opinion we are endeavoring to stifle is a false opinion; and if we were sure, stifling it would be an evil still” (31). In die huidige era van fopinligting sal die laaste sinsnede seker minder entoesiasties as voorheen ondersteun word. Met verwysing na Ludwig Wittgenstein (1889-1951) se begrip van “family resemblance” in taal skryf Higgins tereg: “Concepts derive a great deal of their meaning from the circumstances in which they are used” (39).

    “The African National Congress (ANC) in power seemed to be reproducing the Afrikaner reduction of the universities to instruments of state policy in ways that meant the ‘English’ conception of academic freedom – struggled for during the apartheid years – was an inconvenient ideal” (45). Dit is duidelik dat Higgins polities erg linksgesind is. Die marxistiese Raymond Williams (1921-1988) was een van sy mentors (100). Maar Higgins het genoeg objektiwiteit om tot die gevolgtrekking te kom dat die era ná 1994 “to the detriment of academic freedom in both principle and practice” is (43). “For [Thomas Benjamin] Davie, academic freedom meant ‘our freedom from external interference in (a) who shall teach, (b) what we teach, (c) how we teach, and (d) whom we teach’” (56). In die praktyk word daar egter in talle opsigte inbreuk hierop gemaak. ‘n Ander definisie van akademiese vryheid is: “A scholar’s freedom to express ideas without risk of official interference or professional disadvantage.” In die praktyk kom ook hiervan dikwels min te tereg. Vóór 1994 kon jy jou aansien as akademikus aan Afrikaanse universiteite groot skade aandoen as jy jou teen apartheid sou uitspreek. Sedert 1994 kan ‘n dosent dit eintlik nie waag om teen die ANC-regime se beleid van gedwonge rasse-integrasie te wees nie. “It’s possible that nowhere is the gap between practice and ideal greater than in the case of academic freedom” (47).

    In die 1996-Grondwet, artikel 16(1), staan: “Everyone has the right to freedom of expression, which includes … (d) academic freedom and freedom of scientific reseach.” Dit is dooie letters by uitnemendheid. As ek by enige plaaslike universiteit aansoek sou doen om bv ‘n vergelykende studie van die intelligensie van blankes en swartes te onderneem, of om die voortreflikhede van apartheid of Afrikaners na te vors, sou dit ongetwyfeld sonder seremonie afgekeur word; maak nie saak hoe voortreflik my akademiese rekord en my metodologie is nie. Verlede jaar het die Universiteit Stellenbosch hom amptelik gedistansieer van navorsingsresultate wat negatief op bruin vroue gereflekteer het. Die polities korrekte dogma wat in die nuwe Suid-Afrika sonder meer aangehang word, is dat navorsingsresultate negatief oor blankes mag wees maar bewaar jou siel as nieblankes nie (uiters) voortreflik voorgestel word nie. As daar tekortkominge by nieblankes vasgestel is, sou dit seker noodsaaklik wees om blankes die skuld daarvoor te gee.

    Kontrasteer die toestand waarin die plaaslike universiteite verval het met wat Jacques Derrida (1930-2004) skryf: “The university demands and ought to be granted in principle, besides what is called academic freedom, an unconditional freedom to question and to assert, or even going still further, the right to say publicly all that is required by research, knowledge, and thought concerning the truth … The university professes the truth, and that is its profession. It declares and promises an unlimited commitment to the truth” en “The modern and European idea of the university presumes, in its principle, the unconditional right to truth; better still, the unconditional right to ask any question necessary on the subject of the history and value itself of truth, science or even humanity” (180).

    Aan die einde van die boek vra Higgings homself af “whether academic freedom is best understood as an individual right, or as an institutional practice” (255). Ek dink die twee gaan hand aan hand. Die institusionele kultuur van ‘n universiteit behoort sodanig te wees dat sowel universitêre outonomie as akademiese vryheid as onvervreembare regte gekoester en gepropageer word. By die regering behoort daar in hierdie opsigte geen twyfel gelaat te word oor wat ‘n universiteit voorstaan nie. Hierdie kern van sy institusionele kultuur behoort deur te werk na al die dosente en navorsers. Hulle behoort akademiese vryheid as rigtinggewend in hulle daaglikse arbeid te aanvaar en uit te leef. “In its core meaning, academic freedom refers to the right of qualified academics to challenge the paradigms of knowledge and understanding current in their field of specialisation … The PhD is intended – as it were – to enable you to perform knowledge rather than just to repeat it; to be in a position to argue an expert opinion rather than just hold an opinion” (257).

    Die ANC-regime wil op sy gebruiklike rassistiese manier soveel moontlik swart studente aan die universiteite opdring. Die universiteite is dwaas genoeg om hiermee akkoord te gaan deur die toelatingstandaarde vir swart studente te verlaag en gevolglik (waarskynlik) ook die akademiese gehalte van die onderrig wat aangebied word en die kwaliteit van die kwalifikasies wat verwerf word. Wat van deurslaggewende belang in enige onderrigsituasie is, is die vermoë om in die betrokke onderrigtaal te lees en te skryf. Die ANC-regime dring Engels as die uitverkore onderrigtaal aan al die universiteite op, in die waan dat swart studente Engels in afdoende mate magtig is.

    “The general ability to read and write is the sine qua non of any form of education … It should not be forgotten that the invention of writing – the currency of literacy – deserves credit as one of the primary technological inventions of the human species, perhaps surpassing in its far-reaching effects that of any other single invention. Writing, in cultural historian Jack Goody’s [1919-2015] words, is the ‘technology of the intellect’ par excellance” (85).

    Higgins raak ‘n waarheid oor die nuwe Suid-Afrika kwyt wanneer hy sê: “There seems to be a genuine blindness to the power of literacy, and even to the economic power of literacy … The current neo-liberal attack on the humanities seems to be a profoundly anti-democratic move in the sense that it’s denying people the empowerment associated with the broader aspects of literacy, or what I call critical literacy” (203). Hier verwys hy na wat “the power of critical consciousness” genoem kan word (221). “If you are not training people to think for themselves, then you’re not training people to be part of a participatory democracy” (206).

  • Joseph Secrève: Je suis Afrikaner

    Joseph Secrève: Je suis Afrikaner

    In verband met ’n intense studie wat ek gedoen het die laaste paar jaar was ek effens weggewees van rubrieke skryf, maar noudat die situasie wêreldwyd uiters sorgwekkend afteken, dink ek dit is belangrik om die publiek van ’n paar pertinente gedagtes op die hoogte te stel.

    Toe die Paryse gemorsblad Charlie Hebdo enkele jare gelede slagoffer geword het van ‘n djihadiese aanslag met noodlottige afloop, het stemme en spandoeke regoor die wêreld Je suis Charlie uitgeblaker. Almal het in solidariteit met die slagoffers gestaan, net om enkele maande later te verneem hoe die Bataclan-nagklub aldaar ‘n heelwat groter moordaanslag beleef.

    Net soos almal in solidariteit met hierdie spotblad saamgestaan het, sien ons nou hoe die hele Westerse wêreld dieselfde ellende trotseer as wat die Afrikaner mutatis mutandis ondergaan het tydens die Groot Verraad van 1990. Mandela is vrygelaat, wat sommige Suid-Afrikaners met hoop gevul het en ander somber gestem het.

    Vandag, ses-en-twintig jaar na die magsoorname, is die gruwel in Suid-Afrika so erg dat al sou ‘n mens spreekwoordelikerwys terug in die tyd kon reis en ons grootouers videobeelde van vandag vertoon, sou dit na alle waarskynlikheid met ongeloof begroet word. Dink maar aan die duisende gestroopte plase, infrastruktuur in verval, geraamtes van woonstelle in Hillbrow en Berea, kamikazivlieëniers gemaskeer as taxibestuurders, ensovoorts. Selfs Desmond Tutu het die huidige situasie al bekla as “erger as apartheid” maar die bende Kruiperkaners soos Max du Preez en vennote staar hulself blind teen die klere van die keiser en kan eenvoudig nie ophou met anti-Afrikanerpropaganda voer nie.

    Kortweg, ons leef in ‘n era van volslae verstandsverbystering!

    Die tyd is nou in feite reg dat die hele wêreld se Westerse volke in die skoene van die Afrikaners staan. En net soos met die Afrikaner sien ons ‘n mengsel van skok en ongeloof enersyds, en andersyds ‘n histrioniese smeekbede om vergifnis aan die donker-getinte medemens.

    Ondertussen is daar al genoeg mense, wittes en swartes in die Verenigde State wat omgekom het as gevolg van hierdie aanhitsery en professionele oproerkraaiers wat betaal word om vernieling en aanranding te veroorsaak. Soos u in die hiperskakel kan sien, het selfs die ekstreemlinkse Christenhaters The Young Turks hierdie nuusbrokkie uitgelek.

    Die vraag is: Hoekom nou? Wat sit hieragter?

    Eers het die wêreld vir twee maande binnegesit vanweë Bill Gates se bedrogepidemie, wat die wêreldekonomie ‘n knou toegedien het wat nog jare sal vat om te herstel. Dit is aanneemlik dat die frustrasie wat hieruit ontstaan het die gemoedere laat oplaai het, en soos ‘n stoomketel druk afblaas, word enige geweldsinsident tans gebruik as gasheer om hierdie frustrasie ‘n gesig te gee. Daarteenoor staan dat die werkloosheid dalk wat mense genoop het om George Soros se tjek te aanvaar in ruil vir amok saai, soos ons in die boonste skakel kan sien.

    Ek dink egter nie dat dit die werklike rede is nie, aangesien mense tot sulke drastiese optredes oorgaan vanweë ‘n bepaalde kernoortuiging en nie sommer vir ‘n paar dollars nie, maar mense verskil nou eenmaal.

    Daar is ook ‘n ander moontlike rede, naamlik dat niemand minder nie as Barack Obama hieragter sit. Die ondersoeksjoernalis Paul Sperry het hierdie gebeurtenis ondersoek dat Obama se stigting besig is om duisende jong linkses met Saul Alinsky-agtige taktieke op te lei, en hulle is nou besig om hul slag te slaan. Die (alternatiewe) perse begin nou steeds harder te roep oor “Obamagate” naamlik dat Obama op Trump se telefoonoproepe bespioneer het toe hy nog president was, en dit blyk nou dat hy aktiewe pogings onderneem het om Trump se presidentskap te verhinder. Dit is niks minder as ‘n staatsgreep nie.

    Dit gebeur min of meer op die vooraand van die voorbereidings van die nuwe presidentsverkiesings, en soos ons nou al goed weet, is die linkse elite doodsbang dat Trump nog ‘n keer president gaan word. Hulle het al hul boesemvriende Jeffrey Epstein, Harvey Weinstein en ander sedemisdadigers verloor as gevolg van Trump se klandestiene ingrepe om hierdie figure te arresteer, en hulle reageer angstig op wie volgende sal val.

    ‘n Hele ander verklaring vir hierdie geweld kan in die sterre gevind word. Dit klink natuurlik soos bog, maar daar is ‘n rede hoekom ek dink dit in oënskou geneem moet word. Blykbaar is daar een of ander astrologiese ontwikkeling wat maak dat die wêreld die komende paar maande ontwrig gaan word. Dit sou piek on Oktober en daarna weer geleidelik afneem. Wat hierdie verklaring ‘n bietjie meer rugbaarheid gee is dat die wêreld se rykstes glo hierdie dinge. Soos die bankier J.P. Morgan destyds gesê het: “Miljoenêrs glo nie in sterrewiggelary nie. Miljardêrs wel!” As sulke ryk en invloedryke mense sulke goed glo, word dit meestal ‘n waarheid. Onthou die woorde van die sosioloog W.I. Thomas: “If people perceive situations as real, they will become real in their consequences.”

    Of daar werklik iets bonatuurliks hieragter sit of nie, is irrelevant. Hulle gaan sorg dat dit waar word. En soos gewoonlik is hul gunsteling taktiek juis om tweedrag te saai deur mense teen mekaar aan te hits en uit te speel. Per definisie beteken dit dat die feitlike gebeure nie saak maak nie. Die lont in die kruidvat – die dood van die swart valsgeldbetaler George Floyd – word aangevoer as oorsaak, maar is in werklikheid ‘n verskoning om hierdie skielike drif om te verniel te regverdig.

    In elk geval ervaar die wêreld so min of meer dieselfde ellende wat vir die Afrikaner nou al gemeenplaas geword het. Wat kan ‘n mens daaraan doen, is natuurlik die volgende vraag. Die lot van die Afrikaner is bykans vergeet in die wêreld, aangesien mense elders nou te besig is om hul eie vure te blus.

    In elk geval weet almal nou wat dit is om ‘n Afrikaner te wees.

    Ek wonder hoe lank dit nog die Europeër of Amerikaner gaan vat om Van Wyk Louw se beginsel van voortbestaan in geregtigheid te ontdek?

     

  • Leon Lemmer: Waarom terroriste nie vereer moet word nie

    Leon Lemmer: Waarom terroriste nie vereer moet word nie

    Terrorisme is ‘n gewilde hedendaagse manier waarop aktiviste, bv ANC-kamerade, op ‘n onbeskaafde manier hulle politieke ideale probeer verwesenlik. Die ideologiese gom wat sodanige groep bymekaar hou, kan marxisme wees, soos by die ANC, of dit kan religie wees, soos by Moslem-terroriste. Wat eienaardig is, is dat sulke terroriste in die geledere van linkse aktiviste hoë morele status geniet en vereer word asof hulle buitengewoon gepresteer het. Ek skryf vandag oor ‘n enkele terreuraanval, uitgevoer deur twee terroriste en die hemelskreiende skadelike gevolge wat dit vir een van die slagoffers gehad het.

    Charlie Hebdo

    Charlie Hebdo (Charlie Weekliks) is ‘n satiriese tydskrif wat in Parys, Frankryk, gepubliseer word (1970-1981 en 1992 tot hede). Dit is linksgesind en na bewering anti-rassisties. Die Rassemblement National (voorheen Front National), ‘n regse politieke party, is dikwels in sy visier. Die tydskrif is periodiek in hofsake betrokke, bv weens beweerde haatspraak teen Moslems. Sy verweer berus gewoonlik op die reg op vryheid van uitdrukking. In 2006 het Charlie Hebdo bv die Moslem- en Mohammed-spotprente, wat internasionaal soveel opslae gemaak het toe Jyllands-Posten, ‘n Deense koerant, hulle gepubliseer het, oorgeneem en hulle met ‘n aantal eie spotprente aangevul.

    In 2011 het Moslem-aktiviste die Charlie Hebdo-kantore met brandstigting vernietig deur ‘n petrolbom daarin te gooi. Op 7 Januarie 2015 het Moslem-terroriste, twee broers van Algerynse herkoms, Said Kouachi (1980-2015) en Chérif Kouachi (1982-2015), ‘n byeenkoms van Charlie Hebdo-redaksielede binnegedring, 12 van hulle doodgeskiet en 11 gewond. Hierdie gebeure het tot groot verontwaardiging en protesoptogte gelei; nie net in Frankryk nie, maar ook in talle ander lande. “Je suis Charlie” (Ek is Charlie) het oornag internasionaal ‘n slagspreuk ter ondersteuning van vryheid van uitdrukking geword. Regses, soos Marine le Pen in Frankryk en Geert Wilders in Nederland, het hulle hiermee vereenselwig, maar Charlie Hebdo het steun uit regse geledere verwerp.

    Die twee aanvallers was opgeleide terroriste met Al Kaïda-bande, wat glo ter verdediging van Mohammed opgetree het. Dit herinner aan die ANC wat sy geweldpleging en terrorisme vergoeilik het deur dit voor te stel as ‘n reaksie op die beweerde sistemiese geweld van apartheid. In werklikheid was baie van daardie geweld en terrorisme teen die Inkatha-Vryheidsparty (IVP) gemik ten einde te verseker dat die ANC die politieke mag in die 1994-verkiesing bekom. Die Kouachi-broers is twee dae ná die Charlie Hebdo-aanval deur die polisie naby die Charles de Gaulle-lughawe doodgeskiet toe hulle inhegtenisname wou ontvlug.

    Philippe Lançon

    Een van die oorlewendes van die 2015-aanval is die joernalis, Philippe Lançon (gebore in 1963). Van hom is die volgende boek oor die gebeure gepubliseer: Disturbance: Surviving Charlie Hebdo (New York: Europa Editions, 2019, 405p; Amazon Kindle $12,64). Die oorspronklike teks het in 2018 in Frans onder die titel, Le lambeau (The shreds/Die flenters), verskyn. Le lambeau is ook die benaming vir die chirurgiese operasie (“flap over wound”) wat op Lançon uitgevoer is. Die hooftitel van die vertaling verwys na die groot probleme wat sy beserings vir die hospitaalpersoneel, veral vir sy chirurg, Chloé, veroorsaak het. Sy het dit as ‘n steurnis (“disburbance”) ervaar as ‘n veloorplanting telkens oorgedoen en ‘n gat in sy ken meermale hertoegestop moes word. “My failure to heal annoyed her” (Kindle 5836). Op die voorkant van die boek is daar ‘n reproduksie van ‘n kunswerk, Plastic red (1964), deur Alberto Burri (1915-1995). Dit is nie net die rooi kleur van die illustrasie wat gepas is nie, maar ook die groot swart gat en die kleiner gat daarnaas, wat die beserings simboliseer wat Lançon in die aanval opgedoen het.

    Lançon is ‘n joernalis wat as korrespondent tyd in Kuba en Suid-Amerika, asook in die Midde-Ooste en Asië, deurgebring het. Hy het met ‘n Kubaanse vrou getrou en praat Spaans vlot, maar hulle het 8 jaar voor die terreuraanval geskei. In 2015 het hy Gabriela as sy spesiale vriendin gehad, ‘n Chileense vrou wat in New York City woon en besig was om te skei. Sy is ‘n beroepsdanser en -afrigter. Lançon woon in ‘n woonstel in Parys en is “a culture critic for [the newspaper] Libération and a columnist for Charlie Hebdo” (424). Hy skryf: “Charlie was a skull-and-bones flag flying over the … years of postwar prosperity” (605).

    Iets wat ‘n opvallende rol in die gebeure gespeel het, is die verskyning van Michel Houellebecq se roman, Soumission (Submission – Praag 20.10.2019), wat juis presies op die dag van die aanval vrygestel is (252). Lançon het egter reeds die vorige naweek ‘n resensie daaroor in Libération gepubliseer. Dit is moontlik dat voorpublikasie-publisiteit vir die boek die aanval deur Moslem-ekstremiste ontlok het. Lançon se ma “at first …thought I was the only victim, and that I had been shot because of the article on Michel Houellebecq” (1106). Houellebecq se boektitel verwys na die onderdanigheid aan Allah wat van iedere Moslem verwag word, asook dat Moslems ongelowiges, dus die aanhangers van ander gelowe, tot Islam moet bekeer, aan Allah onderdanig moet maak. Houellebecq veronderstel ‘n Islamitiese staatkundige – en dus ook sodanige religieuse – bewind teen 2022 in Frankryk. Hy bekommer hom daaroor dat die vinnig toenemende getal Moslems in Frankryk die tradisionele Franse kultuur al hoe meer ondergrawe.

    Op die oggend van die aanval was die Charlie Hebdo-redaksie besig met ‘n byeenkoms. “We were there to have fun, to yell at each other, to refuse to take an appalling world seriously” (518). Daar is onder meer oor Soumission gepraat (528). “What Houellebecq was attacking almost systematically was in fact everything for which Charlie had fought during the 1970s: a libertarian, permissive, egalitarian, feminist, anti-racist society … He had been able to give form to contemporary panics” (770). Lançon vertel van wat verskeie van sy kollegas voor die aanval tydens daardie byeenkoms gesê of gedoen het.

    Eers in hoofstuk 4 word die aanval beskryf. Daar was twee terroriste met klapmusse aan wat ingestorm en begin skiet het. Hulle het “Allah akbar” (God is groot) geskreeu (906). Lançon het geduik om plat op die grond te kom maar is tydens sy val deur drie koeëls getref. “The whole attack had lasted only a little more than two minutes” (927). “It was armed men, it was their bullets; it was what we hadn’t imagined, even though we were professionals in aggessive imagination, because this was simply not imaginable, not really” (950). Lançon het aanvanklik stil gelê asof hy dood is, want die aanvallers was nog besig om tussen die liggame rond te beweeg om seker te probeer maak dat almal dood is. Daarna het hy versigtig probeer kyk wat aangaan. “The rubble consisted neither of dust nor ashes, nor glass, nor plaster. It consisted of silence and blood” (961).

    “The attack put lives at the heart of my own life at the very time when most of them disappeared from it” (1173). “It is the future that it destoys, the only future” (1395). Lançon sou ‘n week later, op 14 Januarie 2015, na New York City gereis het om klas aan Princeton University te gee. Die vliegkaartjie was reeds gekoop, maar hiervan sou niks kom nie. “I didn’t know how to write anything about what was happening to me. I would have to do that simply to relearn how to live” (1612). Vandaar hierdie boek. ‘n Lang verblyf in hospitale was sy voorland. Hy het gedink aan wat in Dante se Inferno staan: “Abandon all hope, you who enter here” (2418). Hy het as’t ware die doodsvallei betree, “the Kingdom of the Shades” (3767).

    Lançon het in ‘n plas bloed gelê maar het geen pyn gevoel nie. Later het dit geblyk dat naas beserings aan albei hande en ‘n lang sny in sy regterarm, van die elmboog tot by sy pols, sy onderkaak weggeskiet is. “Where my chin and the right half of my lower lip should have been, there was not exactly a hole, but a crater of torn, hanging flesh” (1073). Dertien van sy tande het los in sy mond rondgemaal (2727). “I ran my tongue around my mouth and felt fragments of teeth floating everywhere” (1005). “I finally felt, understood, that something irreversible had taken place” (983). “I felt for the first time a thorough sadness … I closed my eyes one last time, as if to erase what had taken place, as if, by not seeing, all that might not have been experienced … The person I was becoming wanted to weep, but the one who wasn’t quite dead prevented him from doing so” (1005).

    “If the killers were possessed, my dead companions were dispossessed. Dispossessed of their art and their violent insouciance, dispossessed of all life … We had been the victims of the most efficient censors” (1027). Lançon het nooit sy bewussyn verloor nie. ‘n Kollega wat nie die vergadering bygewoon het nie, het eerste ná die skietery opgedaag en Lançon se ma in kennis gestel. ‘n Joernalis van oorkant die straat was ook gou op die toneel. Nege maande ná die aanval het skuldgevoelens hom gedryf om aan Lançon te skryf en te bieg dat hy versuim het om hom te help: “I chose instead to help others, those who were less messed up” (1196). Lançon het geantwoord: “I sincerely think you mustn’t feel yourself to be either weak or cowardly … I can’t hold anything against you” (1219).

    Nadat die polisie en ander veiligheids- en reddingspersoneel opgedaag het, is Lançon in ‘n stoel na ‘n ambulans gedra. Een van hulle “looked at me, and almost shouted: ‘That’s a war wound!’” (1312). Toe hy op ‘n draagbaar in ‘n hospitaalkamer in La Pitié-Salpêtrière aankom, het hy begin huil, maar hy is spoedig onder verdowing geplaas. Toe hy wakker word, was sy jonger broer, Arnaud, by sy bed. “This mission was to make him for several months my twin and my practical, administrative, social, and private chief of staff” (1373). “The nurse came in to check my condition and that of the drips. She gave us a small whiteboard and a blue felt-tip pen so that we could communicate” (1406). Hy kon skryf met “the three unbandaged fingers of my left hand” (1474). “For three months, in periods during which I had to be silent so that my lower lip and the area around it would have a chance to heal, my fingers constantly went back and forth over this whiteboard” (2103).

    “Arnaud had arrived wondering what he would have to cope with … He found a face that was two-thirds intact. The third part, below, was covered with bandages. One could only imagine the absence of the lip and the teeth, and the hole. The operation had lasted between six and eight hours. The orthopedists waited until the stomatologists finished their work before patching up my hands and right forearm. My surgeon, Chloé, was eating lunch with a friend when she was called. ‘And do you know what we were talking about?’ she asked me two years later. ‘About Houellebecq! My friend had brought a copy of Soumission with her, and gave it to me’” (1417).

    Lançon beskryf sy aanvanklike toestand soos volg: “I didn’t see well. I couldn’t open my mouth. I had drips and drains in my arms, a drain in my neck, an enormous, complex bandage on the lower third of my face, an uncomfortable stomach tube in my nose – you have to eat to live … My hands were bandaged, I could hardly touch anything. I could neither eat, nor drink, nor smile” (1668). Daarna volg “two months of being fed exclusively through a tube” (5118). “I was forbidden to speak, because of the unfenestrated tracheotomy tube that had been inserted in my neck” (1690). Naas sy broer het sy bejaarde ouers hom dikwels besoek. Sy vorige vrou, Marilyn, het hom drie keer besoek; ook sy vriendin, Gabriela, wat uit New York City gekom het. ” Libération had spontaneously paid for her trip” (1995).

    Omdat daar vir sy veiligheid gevrees is, het vier polisiemanne hom dag en nag opgepas; twee voor sy kamerdeur en twee by die hyser (1781). “They were there to remind me that the killers were never far away” (2430). Die polisiemanne, soos die hospitaalpersoneel, het uit ‘n verskeidenheid rasse en etnisiteite bestaan, insluitende Arabiere, dus Moslems, en swartes. “A cleaner came in with her mob, her pail, and that marvelous, silent African silence that, in this nervous ward, calmed me” (5084). “The African cleaning lady who smelled good and laughed loudly came in. She pushed her broom around and sang” (6075). Oor ‘n verpleegster skryf hy: “Ornella, a young woman of African origin who seemed to deposit her carefree, gracious smile on my wounds, was on duty” (5744).

    Charlie Hebdo het oornag wêreldbekend geword en Lançon het heldeverering te beurt geval. Die Franse president, François Hollande, het ‘n 40 minute lange besoek aan hom in die hospitaal gebring (3214, 3259). In die hospitaal “I was afforded special treatment” (2206). Soos Lançon se chirurg dit gestel het: “You’re coming out of a national event that has upset everyone’s life” (5040). “I am well aware that I have received preferential treatment and beautiful rooms” (5018).”I was now, for an indeterminate time, probably quite brief, a symbol. I received an enormous amount of mail. I read it only little by little, at random, sometimes one or two months later. Time no longer mattered, and I seldom answered: I didn’t have the energy for that” (2727). Om hom te kalmeer, het hy na Bach se musiek geluister en Kafka se boeke gelees ter “ironic submission to anxiety” (3460); ook Proust (3522).

    “For some time, I’d no longer felt suited to a trade [journalism] that was panic-stricken,rightening, and required conforming to a world that was going much too fast and too savagely for me. Current events had become a hall of mirrors, filled with overheated lamps that no longer illuminated anything, and around which fluttered clouds of increasingly stupid, moralizing, self-advertising, nervous mosquitos” (2284). Mettertyd het hy, terwyl hy nog in die hospitaal was, soms bydraes vir publikasie in Charlie Hebdo en Libération geskryf op ‘n rekenaar wat sy broer gebring het. In sy skryfwerk kon hy hom nie losmaak van die toestand waarin hy verkeer nie. “It’s difficult not to take seriously your emotion and sensations when what you’ve become is reduced to them” (2565). Hy noem sy hospitaalskryfwerk gisting (“fermentation”): “I was actually speaking more to the dead than to the living, because in those days I felt closer to the dead” (2577). “I could no longer describe what I was seeing or reading without overtly connecting it with my experience. The latter became the filter, the vesicle through which everything circulated. Anything that did not effect it no longer concerned me” (5779).

    Die grootste operasie was om been te onttrek en in te plant waar sy onderkaak was. ‘n Deel van die kuitbeen (“fibula”) is uit sy regterbeen verwyder en vel uit sy regterdy is daar oorgeplant (3137). Silikon is voor die operasie in sy nek ingespuit om die nekvel te vergroot (“my neck had doubled in volume” – 2875) sodat van daardie vel op sy gesig oorgeplant kon word; ook vel van sy regterkuit sodat hy ‘n mate van hare as baard buite sy onderkaak kon hê om die letsels te bedek (2863). “The operation lasts around twelve hours. It requires two surgical teams: one works on the leg, the other on the face” (3137). Hy moes hierna met oefening leer om nie kruppel te loop nie.

    Teen Augustus 2017 het hy 17 operasies ondergaan (2374), “to give me back, gradually, a mouth, a chin, and a jaw” (3008). Teen April was dit steeds dat “the secondary grafts were failing one after the other and … I was constantly drooling from my lower lip” (3041). Hy het homself as ‘n “mummified Droopy” beskryf (3922). “The patient has to be patient” (4221). Later: “The patient remains with his twisted face, his scars, his handicap more or less reduced” (2774). Dit was veral ‘n geval van “a face under construction” (2485). “Life was punctuated by the discipline that reconstruction demands” (2763).

    Ná 4½ maande in La Salpêtrière (2217) is hy na ‘n militêre hospitaal, Les Invalides, oorgeplaas, tot 17 Oktober 2015 (1679) toe hy ontslaan en sy polisiebeskerming teruggetrek is (6424). In laasgenoemde hospitaal is hy blootgestel aan terapie, oefeninge en ander rehabilitasie-aktiwiteite. Hy het vir 2½ jaar voortgegaan met terapie by dieselfde instruktrise (6412). Soms moes hy teruggaan na sy vorige hospitaal omdat sy lip gesplit en sy ken deur ‘n gat (“orostome”) gelek het en van die veloorplantings weer gedoen moes word. Later was daar selfs ‘n gat in sy regterwang (6313).

    In Les Invalides is hy om veiligheidsredes onder die naam Monsieur Tarbes as pasiënt geregistreer (5234). “I was somebody, will be another” (6357). “Monsieur Tarbes was neither Philippe Lançon nor a pseudonym of Philippe Lançon. He was a heteronym … Monsieur Tarbes did not speak and act entirely like Philippe Lançon. He was less loquacious, slower, more distant, more attentive, more benevolent, too; probably much older, but of an age relieved of an excess of presence … He was thin, wore a big hat, could not smile, gobbled down his milky, mashed meals, never in the presence of others, to spare them the sight, plop, plop, plop, of his spills” (5257). “I drooled when I talked, when I slept, when I ate” (5325). Hy het deurgaans goeie betrekkinge met die hospitaalpersoneel probeer handhaaf. “That was the alchemy of a long-stay hospitalization” (5404).

    Ná twee jaar: “I would gladly have given up writing the slightest article to be able to bite into a piece of fruit or a sandwich without pain and without spilling it all over, to drink a glass of wine without putting my tongue in it as if I were half dog, to be able to feel entirely the lips that I was kissing” (2785). In die laaste hoofstuk staan: “I could neither kiss nor smile” (6118). Ná sy ontslag uit die hospitaal is hy in die herfs terug na sy woonstel (6493). “There were still and constantly first times, for anything and everything. Some of them disturned me a lot” (6504). Mettertyd is begin om die tande te vervang wat hy verloor het. “When I complained about my absence or excess of nerve sensitivity, depending on the place, around the lip and the chin,” het hy as antwoord gekry: “That’s normal, you’re disabled!” (6493).

    Lançon se politiek is in ooreenstemming met dié van Charlie Hebdo. Van die Front National sê hy: “Supporting that party could already be seen as the sign of a stupid form of despair” (127). Oor die 2011-brandstigting by Charlie Hebdo skryf hy: “We were overwhelmed by a violence that we did not fully understand, and that society, on the whole – except the far right, whose reasons and goals we could not share – refused to acknowledge” (747). ‘n Mens kan die vraag stel of sy gesindheid nie dalk ‘n voorbeeld is van wat hy “automatic morality” noem nie (447). Hy is darem nie heeltemal sonder bedenkinge oor sy mede-linkses nie: “I felt … what a gift the far left had for scorn, fury, bad faith, a lack of nuances, and degrading invective. In this regard, at least, it was in no way inferior to the far right” (758).

    Oor sy jeug skryf hy: “In my family, we were on the right” (605). Van sy ouers sê hy: “Their politics were right-wing, middle class” (2034). “There was a lot of talk about racism … I was on the left, I imagine, without knowing and without worrying about it. Like many children of the white middle class, I lived in a world without Arabs, without blacks” (617). Oor ‘n foto wat Francis Wolff van ‘n jazzgroep geneem het, skryf Lançon: “All the musicians are handsome, all are absolutely classy and chic. Almost all of them are black … They are the sensible forms of distinction and dignity” (6290).

    Wat is Lançon geestelik sedert die aanval? Hoe het daardie terreurdaad sy denke en gesindheid beïnvloed? “The circumstances were so new that they required a man who was, if not new, at least transformed morally, as he had been transformed physically” (1440). “How does one move from being a survivor to being a living being?” (3569). “The necessity of accepting everything [etc] … were going to lead me to make immutable the only thing that could, and had to be, immutable: my character” (1450). “I no longer have either nostalgia or regrets, the event took everything from me” (675). “Everything ordinary disappeared” (861).

    Lançon was die slagoffer van “an ignorant, stupid, and bloody fanaticism” (3237). Sy reaksie hierop was: “I felt no anger toward the killers and I … did not connect them with Muslims. My ‘politically correct’ – or, one might say, ‘evangelical’ – period had begun. From the vantage point of my little hospital Golgotha I didn’t want to think ill of anyone, and since then I’ve always missed, even at the price of a certain silliness, that state of complete, inmost suspension of hostilities” (3248). Hiervolgens lyk dit asof hy wel later, ten minste in privaatheid, bedenkinge oor sy aanvanklike openbare toegeeflikheid/vergewensgesindheid gehad het. Maar hy skryf ook: “To tell the truth, I didn’t give a damn about the Kouachi brothers, just as I didn’t care about the arguments that condemned them or that, on the pretext of sociology or thought, were already trying to understand them” (3449). “We sow psychology where we understand nothing” (3943). “I find anti-Muslim rhetoric just as intolerable as pro-Muslim rhetoric” (3637).

    “I tend to think that present-day society is a poison that makes people crazy, and I have no doubt regarding the mental disasters that its constant, contradictory injunctions provoke. But I can’t do social psychology with the assassins who come out of it … I still think the first principle of civilization is: ‘Thou shalt not kill.’ Nothing excuses the transgression whose result I saw and suffered. I harbor no anger against the K brothers, I know they are products of this world, but I simply can’t explain them” (3580). Maar behoort omstandighede hierdie terrorists van (alle) eie verantwoordelikheid en dus blaam te onthef? “The nerve that connected me with judgment seemed to have been cut” (4763).

    Bo alles het hy rus en vrede begeer. Lançon kon die gebeure nie deurgrond nie. “There was something abject about thought when it believed that it could give immediate meaning to the event to which it was subjected. It was the fly pretending to be an eagle” (4471). Hierdie skeptisisme kom van die gelouterde joernalis, Lançon, wat ‘n groot waarheid kwytgeraak het toe hy geskryf het: “No one thinks himself cleverer than a journalist” (6085). Dink maar aan bv Max du Preez.

    Teen die einde van die laaste hoofstuk verwys Lançon na woorde wat Houellebecq uit Matteus aangehaal het: “Men of violence take it by force” (6481). Dit is iets waarmee ons plaaslik goed bekend is. As beskawing, soos Lançon hier bo sê, in die eerste plek berus op die beginsel dat mense nie doodgemaak mag word nie, is terroriste ongetwyfeld uitermate onbeskaaf. ‘n Frankryk en elders in die Weste word geweld en terrorisme oor die algemeen sonder voorbehoud verwerp. In Suid-Afrika het ons die teenoorgestelde situasie: Terroriste word op die hande gedra, op allerhande maniere vereer en selfs by voorkeur in topposte aangestel. “Memory is selective, the more what weighs on it is violent, the more selective it is” (1219).

  • Suidpunt: Tot lof van ons rokers

    Suidpunt: Tot lof van ons rokers

    Van ‘sjiek’ tot ‘kommin’ binne slegs minder as drie dekades. Eeue se kultivering en kweek, binne dertig jaar ongedaan gemaak. Boekdele is geskryf en uitgegee oor die nut en verbou van tabak binne Suid-Afrika en Rhodesië; vandag bloot handleidings toe onder die as. Ons voorvaders moes om voorskotte bedel vir ‘n bietjie twak (maar Ouma het ook self darem lekker gestook). Van ons grootste genieë het hul wonderskone woorde met kankerstokkie in die hand neergepen. As jy onkundig was, kon jy gaan pyp opsteek by die wyses. Party siele het gebewe soos ‘n koggelmander wat pypolie ingekry het. Ander moes gaan pyp uitslaan. Selfs Jan van Hunks het die duiwel laat omkap in die rookwedstryd. En glo my, daardie oom kon die pyp rook. Soos ‘n skoorsteen. Selfs tannie Emsie Schoeman se Goeie Maniere en Etiket bevat ‘n afdeling hoe jy daardie sigaar tussen jou duim en wysvinger by jou oor moet rol om daardie krakerigheidjie te hoor – te veel is te droog; geen krakerigheid is te vogtig. Dis die kuns.

    En nou?

    Jy bars in ‘n hoesbui uit as die Amerikaanse Popular Mechanics maar twéé sigaretadvertensies bevat. Nee, Suid-Afrikaanse tydskrifte mag lankal nie meer adverteer nie. Die Durban July ook nie. Die vinger van die staat is alomteenwoordig: die winkelsentrum jaag rokers weg. Die eens statige sekretaressie moet soos ‘n dronk hoer haar bene om ‘n lamppaal gaan vleg om ‘n skyf in te kry. Koop jy die produk, hy vloek jou uit! Die dominee en voorsitters put genot daaruit om die preek en vergaderings nou 4 uur langer te maak net om jou rooklus te tart! Op skool is die sinkhok vir die rokende seuns op die plaasskool van tydens die Britse koloniale era lankal afgebreek: nee, onderwysers moet maar liefs buite die skool gaan rook. Brandstigter, anargis, kindermoordenaar – dit is nou jy daai!

    Hoe rook dit vir jou?

    Ek skryf as iemand wat in ‘n huis grootgeword het met twee strawwe rokers. Ek moet my ouers dankbaar wees vir die twee pakkies (soms meer) Satin Leaf Ultra Mild per dag wat met die blou dampe my ‘n passiewe roker gemaak het. Die waarskuwings op die pakkies  was die eerste woorde wat ek sommer saam met die Kinderbybel leer lees het. En haai, ek kon, want dit was nog in Afrikaans! Volgens die statistiek en waarskuwings in die hoofstroommedia behoort ek nie eers my eie naam te kan skryf nie. Nou hoe onnosel moes ons voorsate darem nie gewees het nie?

    Ek het hoegenaamd nie sleg op skool gevaar nie, inteendeel, ek was permanent onder die top tien. Maar ek is my ouers dankbaar. Diep dankbaar. Het hulle my nie so bestook nie, dan sou geen onderwyser met so ‘n geniale duiwel soos ek kon huishou nie! Gedenk maar wat Langenhoven oorgekom het, soos Kannemeyer ons vertel in Langenhoven: ‘n Lewe (1996):

    Daar bestaan ‘n algemene wanopvatting dat Langenhoven dikwels van sy werke voltooi het terwyl hy sterk onder die invloed van alkohol was. Gedeeltelik het hy self aanleiding tot die storie gegee.

    […]

    By geleentheid het ‘n aantal Oudtshoornse vroue wat met die kerk te make gehad het, met hom oor sy drankgebruik gaan gesels. Hy het geduldig, sonder om iets te sê, na hulle geluister. Toe hulle klaar was, het hy, terwyl hy na die boekrak agter hom beduie, geantwoord: ‘Dames, in my dronkenskap het ek die boeke geskrywe wat julle hier sien. Wat het julle in jul nugterheid gedoen?’

    Presies, ja. Wat doen die staat in sy nugterheid?!

    In hierdie rubriek het ek, as nieroker, my laaste bietjie breinselle bymekaargeskraap om apologeties teenoor ons arme rokers op te tree in hierdie tyd van beproewing (dit is, as jy nog nie na selfverboude papegaaislaai oorgeslaan het nie).

    Ons moet strewe na neutraliteit. Hoor die anderkant aan!

    1. Rokers is die maklikste mense onder die son. Verjaarsdae is so eenvoudig. Veral nou nog met Pa. As jy nie weet wat om vir hom te kry nie, is hy maar te diep dankbaar vir die karton sigarette of aansteker wat hy in elk geval uit sy eie sak moes koop. Nee, hy sal dit nie gaan inruil nie. Beslis nie. Want dit is nie soos ‘n hamer wat hy reeds het nie. Dis ook nie soos rekenaartoerusting wat verouder nie. Ook nie soos soetgoed wat nie juis na sy smaak is nie. Ook nie soos lugtyd waarop die prys gedruk staan nie. Ook nie soos koffie wat reeds op die inkopielysie staan nie. Ook nie soos ‘n boek wat hy nooit sal lees nie (hy is ook nie van die leestipe nie). Ook nie soos ‘n hemp wat in die kas sal vergeel van nooit dra nie. Rookgoed is eie goed.
    1. My moeder het in 2003 opgehou rook. Met behulp van Nicorette (wat sy tot vandag nog kou), ‘n vuil asbak (wat haar longe sou versinnebeeld), ‘n skuldgevoel dat sy van haar kinders geld roof, en haar geloof. Sy het vir die Here gevra om haar so ‘n renons te gee in rook dat sy nooit ooit weer haar mond aan ‘n sigaret sal sit nie. Haar gebed is verhoor. Té goed. Nou gaan sy byna dood van elke buurman se kaggelrook! Die wintermaande bid jy om van die kollektiewe rookskuld wat die hele dorp en groeiende informele nedersetting dra, net om die somermaande gouer om te bid van die veldbrande en stof. En sommer die herfs ook as naskrif, want dan begin die boere weer die graanlande skoonbrand. Muskiete het skynbaar ook ‘n liefde vir nikotienvrye bloed begin ontwikkel, want Moeder kan nie onthou van soveel muskietbyte in haar ganse lewe soos nou nie. Maar mens kan mos nou nie op jou woord teruggaan nie!
    1. Ek kan nie glo iemand verf hul kamermure wit nie. Dis so koud. So doods. So, asof mens die laaste bietjie lewe van mense wat was, doodverf. In hospitale bly daar nie eens ‘n nat kol agter nie. Daar mag geen spoor van jou bestaan agtergelaat word nie. Jy was nooit daar nie. Jy bestaan nie. Hierdie steriele bestaan maak my bang, want het die Middeleeue nie darem meer as ‘n handvol palimpseste agtergelaat nie? Waarvoor was ons dan hier?

    Maar met genoeg rokers in die huis kry jy sommer gou-gou ‘n gesonder mensliker kleurtjie terug, sonder om ‘n binnehuisversierder in te roep. Wit word mettertyd room. As jy die saak wil bespoedig, moet jy net meer gereeld kerriegeregte ook maak. En tjips bak. Sien, die mure kan praat! Die vertel ‘n storie! As die verf goed genoeg is om ‘n eeu te hou, sal jy kort voor lank ‘n nog huisliker bruine café soos in Holland kan besoek. Swart gerook deur kom-en-gaan geslagte mense wat hul koffietjies in samesyn geniet het. Hulle laat almal ietsie agter. Jaar in en jaar uit. Dis nou tradisie! Wat ‘n argeologiese vonds!

    1. Ek mis die dae toe restaurante rooksones gehad het. Dit was nog voor die werklike drakoniese wette deurgevoer is. Ek onthou in die Spur op Hermanus destyds (vroeë 2000’s) was daar ‘n rooksone waar ek by my ouers gesit het, agter ‘n halftoe skuifdeur. In die Wimpy op ons dorp ook. Anderkant die glasdeur het die eetplek gewoel, geraas en gewemel van kindertjies wat skrillend rondhol, messe en vurke wat raakkap en skraap en monde wat nom-nom-nom. Maar by ons, asook ‘n ander gesin by hulle tafel in die vertrek, was dit rustig en stil. En. So. Eksklusief. Dit kon geen Master Card koop nie. Ek sal dit nooit vergeet nie. Dit was absoluut fantasties. Die stilte, of nee, miskien was daar tog ‘n bietjie musiek. Die feit bly staan: jy kon jouself daadwerklik hóór dink.
    1. So kinders wat rook is ‘n skande? Dis nie wat ons wetenskapsjuffrou die dag gedink het toe haar eie aansteker opraak nie. Die bunsenbrander moes aangesteek word vir ‘n proef, die les moet voortgaan. Sommer op die ingewing van die oomblik, om tyd te spaar, vra sy: “Het iemand van julle ‘n lighter?” ‘Ja, Juffrou’, kom die een rooikopdogter aangedraf. Almal kyk op (want dis duidelik hoekom), maar die juffrou laat met ‘n onderdrukte glimlag die saak verbygaan. Die les kon ongesteurd voortgaan.
    1. Die hele rookkultuur het ontsettend baie nut vir die motoriste beteken. In die ou motors kry jy nog plastiek- of chroom-asbakke langs die agterdeure wat sommer as ‘n gerieflike vullisblikkie ook dien vir lekkergoedpapiertjies of sneesdoekies en so. Jy het dit in die Mercedes so gekry, jy het dit ook so in die nederige Volkswagen Golf gekry. Die gloeiwarm sigaretaansteker kon in ‘n tyd van nood ook nuttig aangewend word [as kind het ek nie eens geweet hoe dit werk nie], en agter daardie sigaretaansteker was die veilige aansluiting vir die elektriese pompe en selfoonlaaiers. Vandag het jy satellietnavigasie, plek vir tydskrifte, plek vir jou selfoon, plek vir jou bierblik (oop, waarskynlik), plek vir jou sonbril, armstut, reling om jou baadjie langs die venster te hang, ‘n leeslampie, selfs sitplekverwarmers en klimaatbeheer om die hitte van onder te waardeer… maar geen asbakke meer! Nou kyk, my moeder kan sê mansmense is so onprakties, hulle kan nie eens wasgoeddrade op ‘n bouplan inteken nie – maar noudat vroumense karre begin ontwerp: wat ‘n ramp! Wat ‘n sanitêre probleem! Waarom moet ek nou met die verdomde papiertjies in die hand sit tot en met die volgende drom? Dis nie Europa hier nie! Te veel moeite, ons gooi dit sommer by die venster uit en skep werk vir ons medemens. Gee die troostelose, eindeloos-eentonige Karoolandskap bietjie meer kleur.
    1. Uit ‘n volstruispoot kon jy ‘n eksotiese asbak laat regop staan wat jou gaste in vervoering sou hê. Asbakke het mens in die mooiste kleure gekry. Party was van swart glas wat volgens streng geometriese vorm uitgekerf is, trots met die Mercedes-Benz-wapen op. Ander, soos dié van Firestone, het ‘n allemintige rubberband (tyre) om die glas gehad: haal jy die glas uit, kan jy kontantnote binne-in die band wegbêre. Sommige was van beskeie erdewerk of goedkoop plastiek. En dié van koper sal mens liewer in jou sitkamer wil uitstal, eerder as gebruik. Op skool het van die kinders asbakke uit koeldrankblikkies gemaak, met die randte wat so omkrul. Elke vakansieoord of pretpark het sy eie logo op asbakke gedruk (as reklame). Jy kon selfs ‘n asbak as sentimentele aandenking koop, van ‘n groot internasionale gebeurtenis, soos mens met sierlepels sou maak. Waarvoor gebruik mens vandag asbakke? Wel, jy kan blomsaad daarin droog; jy kan blomblare soos potpourri daarin droog; jy kan lekkergoed daarop uitstal; jy kan jou bottel yskoue water daarop neerplak sodat jou embuiatafel nie watermerke kry nie (ek het nog nooit ‘n liefde vir doilies en matjies gehad nie)… dus, eintlik meer as wat jy met jou ouma se kosbare pierings sou aanvang. Ek dink ook maar net aan al die werksgeleenthede wat die vervaardiging van asbakke kon skep. Bowenal kan asbakke as kollektebordjies dien: ek is seker die munte sal met teerheid hanteer word.
    1. Rokers is lewensredders! In the South African Book of the Road van die AA (1988, p. 96), staan daar: “Treating tick bites: Apply the glowing end of a cigarette, or a burning match, to the tick’s body; this will make it fall off. Do not try and pull the tick out as it may leave its head behind, causing infection.”
    1. Ekobewustes is tog so besorg oor die natuur. Chemiese middele, soos insek- en plaagdoders, is gif vir ons toekoms. ‘Organiese tuinbou’ is mos nou die volhoubare manier om ons nageslag ‘n gesonde aarde na te laat. Is ek reg? Nou… waarom sien ek fyn tabakstof so min op die supermark se rakke?
    1. Die brandalarms en brandblusstelsels is juis in ‘n tydperk in gebruik geneem toe daar so baie rokers in die gebou was tussen papierwerk. Ironies, nè. Noudat die rokers uit die geboue verban word, met al hierdie stelsels wat daar voorheen nie was nie, is daar egter steeds elektriese en elektroniese toebehore wat ‘n brandgevaar is. Ek is geneig om te dink dit was die rokers wat die brandblustegnologie na vore geskuif het, deurgedruk het, deurgevoer het, en die tegnologie juis daarom sy tyd vooruit was. En dis nou die dank wat hulle daarvoor kry?
    1. Niks irriteer mens meer as daardie vetterige taai handjies wat so aan alles moet klou en vuilvat nie. Nee, ek bedoel volwassenes s’n. Jou sierkussinkies, die tafelrand, die portrette, die orrel, die glase, die meubels, die gordyne… alles loop deur. Hande wat werk soos suiers! Nee, wat. Gee daai pote werk om te doen! “Hier, hou my sigaret vas.”
    1. Dis eintlik snaaks dat die volgende verhandeling nog nie aan die universiteitskomitee voorgelê is nie: “Sal ‘n vrou wat rook haar kinders minder lipstiffieblertse (en ‘n knou vir hul selfbeeld) gee as ‘n nieroker?”
    1. Met ontydige kragonderbrekings sal jy gou genoeg weet waar jy met iemand staan. ‘n Helder ligbaken waarteen niemand sal vasloop nie.
    1. Is ‘n roker ‘n ‘rebel’, of bloot ‘n ‘onafhanklike denker’? Dis bloot ‘n semantiese spel, liewe leser.
    1. Rokers is uitgeknip vir die diplomasie. So, daar hang nou die reuk van die dood in die sitkamer. Almal ruik dit. Dit ruik die ene verpulpte bene en hondekos. Ja-nee. Dis Wagter se winderigheid. En die kamertjie is klein. Die “brandskoon linne”-reuksproei is dolleeg. Wat nou? As jy iemand soos die koningin van Denemarke langs jou op die bank het, vrees nie. Die ou vrou het ‘n plan. Sy haal sonder ‘n woord uit haar handsak die vuurhoutjie, steek haar sigaret baie tydsaam aan en woeps!, verbloem is die stank met ‘n aangenamer swawelreuk. Niemand in die verleentheid gestel nie, nie eens die hond nie.
    1. Twee vreemdes deel ‘n oomblik op die balkon. Hoe begin die man ‘n gesprek met die aanvallige jong dametjie? Nee, hy gesels nie oor die bibberweer nie – dalk is sy ‘n ysprinses wat mal is oor die koue. En wat daarvan as die lugdruk 1 023 hektopascal is en die humiditeit op 82,9% staan? Hy kan nie nou al haar klere en mooi hare waardeer nie, dis gans te vroeg. Nee. Hy tuur eers die verte in, blaas bietjie stoom af, skraap al sy moed bymekaar en vra heel terloops: “Rook u, dame?” En dan kom daardie smeltblik (eintlik daardie aanbod in sy hand!) wat die jonge dame net nie sal kan weerstaan nie. Hoeveel verhoudings het nie so begin by hierdie aanknopingspunt nie?
    2. Om te sê rook maak jou dom, misgis jy jou. Dit maak van jou ‘n uitstekende rekenmeester, met ‘n lopende balansstaat hierbo in jou kop. Piet van Worcester skuld jou nog ‘n sigaret wat hy by jou kom bedel het, Fransien van Kaapstad so twee, Jan van George so vyf, Klaas van Oudtshoorn so nege; jou eie dorp is jou een-en-dertig sigarette verskuldig. En, nou ja, ‘n ander man wie se naam jy wonderbaarlik vergeet het skuld jý ‘n karton vol. Vir ons nierokers is dit ‘n haas onbekende wêreld, ‘n informele mikro-ekonomie in die kleine, maar eintlik werk dit soos ‘n bank wat ter goede trou werk. As jy nie skuld het wat jy afbetaal nie, is jou kredietwaardigheid nul. Mense is so by mekaar in die skuld met sigarette dat hulle nie sonder mekaar kan klaarkom nie!

    Wie’t gesê rook kan nie help om ‘n nasie te verenig nie?

    1. Laastens. Niemand kan meer sê jy het nie jou lewe vir jou land opgeoffer nie. Jy het hope belasting betaal, jou liggaam verniel, jou siel verpand aan die grootste wettige dwelmkartel sodat klein Sipho’tjie kan brood en melk koop met die staatstoelae. Die een se dood is weliswaar die ander se brood. Maar “baie dankie”, kry die arme rokers nooit nie.
  • Sydney Gregan: Wat beteken die nuwe ‘normaal’?

    Sydney Gregan: Wat beteken die nuwe ‘normaal’?

    Meeste, indien nie almal van ons nie, kan nie wag dat alles weer na “normaal” terugkeer nie. Daardie dag wat ons weer met ons lewens kan voortgaan soos wat ons dit goeddink. Wat ons weer kan kerk toe gaan op Sondae, ons beroepe onbelemmerd kan beoefen, ons kinders weer kan skoolgaan soos voorheen, ons aan sport kan deelneem en na ons gunstelingsport op televisie kan kyk. Ons sien reikhalsend uit dat alles sal terugkeer na “normaal”.

    Steeds verbysterd oor wat met ons gebeur het en te midde van ‘n oorvloed van leuens wat aan ons opgedis is en steeds word, glo ons steeds daar sal ‘n dag kom waarop alles weer soos voorheen sal wees. Maar nou hoor ons dat ons in “fases” regeer sal word en dat “ongehoorsaamheid” kan beteken dat jy en jou stad of dorp weer maklik na ‘n “erger” fase verplaas kan word. Ons is dus wat ons bewegingsvryheid betref, volkome afhanklik van ‘n regering wat in 26 jaar alles waarop hulle hulle hande gelê het, vernietig het. Hulle sal bepaal hoe ons vryheid gaan lyk. Wat “normaal” is aan ‘n toestand wat deur die grille en giere van ‘n onbevoegde en idiotiese regering bepaal word, is vir my moeilik om in te sien. Dit word boonop gedoen terwyl niemand kan aandui wanneer ons van “die virus” ontslae gaan wees nie. Intussen moet ons blykbaar op die bona fides van ‘n regering staatmaak wat juis nie vertrou kan word oor enige saak nie.

    Ek is van mening dat hierdie regime (so genoem weens hulle onwettigheid) soveel genot uit hierdie tirannieke maatreëls put dat hulle kwalik daarvan sal wil afstand doen. Wat is dan lekkerder vir ‘n magsugtige regime as om, sonder debat, en onder die vaandel van “the virus kills”, regulasie na regulasie uit te vaardig? Boonop, met ‘n winter op hande, onbeholpe toetsing, areas wat onbeheerbaar is vanweë die opeenhoping van mense in dikwels haglike toestande, en ‘n inenting wat as redding beskou word, maar wat klaarblyklik eers oor 12 tot 18 maande beskikbaar gaan wees, kan daar nie sprake wees van normaliteit wat gaan terugkeer in die maande wat voorlê nie.

    Mense besef nog nie dat hulle met die aanvanklike grendeltydperk (lockdown) toestemming gegee het vir ‘n toestand wat nie sonder grootskaalse verset reggestel sal kan word nie. En boonop is niks van dít wat onderneem is deur die regime bereik met die aanvanklike drie weke en enige tydperk daarna nie. Paniek en vrees het goeie gesonde verstand en logika eenvoudig verdring en sou ons byvoorbeeld na fase 3 beweeg en daar is ‘n toename in besmettings (veral by skole), verwag ek dat ‘n verskrikte publiek (sonder veel teenstand) eenvoudig soos skape weer na fase 4 en selfs 5 gelei sal word. As hulle maar net kan rook en drink by die huis… Dat hulle en hulle kinders se immuniteit juis verswak het terwyl hulle in hulle huise weggekruip het, het by meeste verbygegaan. Dat mens eenvoudig die gevare van die lewe moet trotseer terwyl jy elke veiligheidsmaatreël tref wat getref kan word, maar die plig en die verantwoordelikheid het om te werk, het eweneens by meeste verbygegaan. Nee, nou is ons uitgelewer aan die genade van ‘n magshonger elite en het ons die wil om ons eie toekoms te bepaal, klaarblyklik verloor.

    Wat ingesien moet word, is dat hierdie “pandemie” beplan is. Daar is ‘n oorwig van getuienis tot dien effekte. Bill Gates, die WHO en Big Pharma het, in samewerking met ander rolspelers ‘n troefkaart gespeel wat hulle dalk self nie kon indink so suksesvol sou wees nie. Nie net enkele state nie, maar die ganse wêreld het geval vir die leuen dat ons te doene het met die dodelikste virus wat die heelal nog getref het en dat dit die drakoniese maatreëls regverdig wat nou lukraak aan elkeen opgelê word. Nou word ons tot in die fynste besonderhede gemonitor met “toeps” en selfone en ‘n polisiestaat waar krygswet geld en van menseregte dadels gekom het.

    Ten spyte van oorvloedige bewyse dat die virus in ‘n laboratorium geskep is (dus doelbewus), en dat die “pandemie” in besonderhede deur Bill Gates, die WHO en die John Hopkins-universiteit beplan is (Event 101), word sulke feite as “komplotteorieë” – die argument om alle argumente mee te beeïndig – afgemaak. Die elite het hiermee groter beheer oor ons lewens gekry en alle ekonomiese mededinging uitgeskakel. Deur boonop inligting oor die virus en die klaarblyklike infeksiekoers te beheer, sal gesorg word dat bevolkings nie uit die inperkings wat orals ingestel is, kan ontsnap nie.

    Globaliste het reeds verklaar dat ons nie na “normaal” sal terugkeer nie. Intussen “juig” ons oor elke nietige verslapping van die drakoniese maatreëls, so asof dit enigsins bevryding bring. Praat van ‘n “tropmentaliteit”!

    Industrie na industrie is besig om onder te gaan. Lugrederye, die toerismebedryf met al sy vertakkinge, die drankbedryf, tabakmaatskappye, noem maar op. In ‘n kwessie van drie maande is die wêreld se ekonomie op sy knieë gedwing. En elke nuwe dag gaan die situasie vererger. So sal net die grootste maatskappye oorleef en sal alle mededinging uitgeskakel word vir die groot monopolieë.

    RW Johnson, die links-liberale politieke kenner en skrywer van verskeie boeke oor die katastrofiese nuwe Suid-Afrika skryf in Rapport van 24 Mei 2020 dat die ANC eenvoudig die res van die wêreld slaafs nagevolg het met die instel van inperkings terwyl die land nie die fiskale ruimte, openbare gesondheidstelsel en die hulpbronne het om dit te implementeer nie. So het die inperking net die infeksie vertraag en voorspel dit maande van verdere inperking. Cyril die Groot Verlosser word boonop deur elke breinlose Suid-Afrikaner geprys vir die waansin wat ons nou beleef. Johnson voorspel dat die inperking in duie sal stort. Indien dit sal gebeur, sal meeste van ons juig, maar ek is nie so seker dat die ANC van sy beheer sal wil afstand doen, selfs al gaan dit hoe sleg nie. Ons toestand lyk dus veel slegter as meeste ander state in die wêreld.

    Volgens ‘n studie wat gedoen is en waar besighede gevra is oor die effek van die inperking, het net 6,7% aangedui dat hulle meer as drie maande se sluiting sou kon oorleef. Intussen word ons werkloosheidsyfer groter by die dag en word selfs voorspel dat 50% van alle Suid-Afrikaners werkloos gaan wees na hierdie waansin. Feit is ons loop ‘n tragedie tegemoet wat, indien ons dit nie self tot stillstand ruk nie, ons ekonomies gaan vernietig.

    Daar is dus, of ons dit wil hoor of nie, net twee opsies vir ons oor: Onderwerping of verset. Verset is ‘n gelaaide woord en wanneer so ‘n keuse gemaak word moet dit met uiterste versigtigheid en oorleg benader word. Om te praat teen hierdie waansin is die begin van verset. Om te betoog teen hierdie kakistokrasie is die volgende stap. So sal verset ook in “fases” gedoen moet word. En ja, verset sal te alle tye vreedsaam moet wees.

    Ons kan eenvoudig nie toelaat dat ons bestaansmiddele voor ons neuse weggevat word deur ‘n vyandige regime wat ‘n veer voel vir ons nie. En wanneer ons besef dat hierdie regime niks vir ons voel nie, en boonop net die agenda van die superryk elite uitvoer, sal ons ook besef dat hulle geensins bekommerd is oor ons gesondheid nie, maar dat dit alles gaan oor beheer. So word ons dan nou beheer deur ‘n inperking wat ook ons reg op lewe, reg op vryheid, reg op ‘n bestaan en talle ander regte eenvoudig vertrap het. Die geelwortel van ‘n  inenting wat kwansuis ons redding gaan wees moet aangesien word vir wat dit is – ‘n metode tot verdere beheer en die uitrek van ons verslawing en vernietiging in die proses. Ons sit dus en wag vir ‘n vyandige regime en ‘n Sataniese orde om ons te red. Ons sal wag en wag tot die perde horings kry…

    Moet nie u hoop op ‘n “heropening” van die ekonomie vestig nie. Ook nie op makliker fases (soos fase 3) nie. Dit gaan nie hou nie. Dit is ook nie bedoel om te hou nie. Sou die eerste klomp skoolkinders die virus onder lede kry sal die juigkommando van die regime (news24.com en andere) sorg dat paniek en vrees weer alle rasionele denke verdring.

    Nee, die nuwe normaal gaan ‘n lewe wees waar ons in fases van inperking hanteer gaan word. Soos diere. En as ons nie tot ons sinne kom en in verset teen hierdie waansin kom nie, sal ons dit verdien. En boonop te dankbaar wees oor elke verslapping wat ons meesters afkondig.

    Ek is nie bereid om in so ‘n land te bly en te leef nie. Is u?

     

  • Leon Lemmer: Philippa Garson oor die bedekte 1990/94-oorlog

    Leon Lemmer: Philippa Garson oor die bedekte 1990/94-oorlog

    Die volgende boek deur Philippa Garson (gebore in 1965) is op 30 Maart gepubliseer: Undeniable: Memoir of a covert war (Auckland Park: Jacana, 2020, 336p, R209 (loot); Amazon Kindle $14,89). Die teks handel veral oor die drie partye wat in 1990/94 in ‘n bedekte oorlog gewikkel was: die ANC, Inkatha en die sogenaamde Derde Mag. Dit was uiteraard veral die rol van die Derde Mag (by uitstek blankes) wat glo gekamoefleer is en aan die kaak gestel moes word: “These guys were no doubt highly skilled in the messy art of covert warfare. They’d been perfecting it over the years in Namibia, Zimbabwe, Angola and Mozambique. And the military’s Special Forces, as well as their police special unit, Koevoet, had become adept at ‘turning’ liberation fighters from these countries and ours into killing machines for their own ends” (Kindle 890). Op grond van eerstehandse waarneming slaag die outeur uitmuntend daarin om die absolute valsheid van die gewilde stelling, “ons vreedsame oorgang na demokrasie,” bloot te lê. Hierdie inligting word vervleg met outobiografiese besonderhede. Daar is baie dialoog in die teks. Dit is sekerlik nie waarheidsgetrou nie maar agterna gekonstrueer om ‘n bepaalde beeld te skep of standpunt oor te dra.

    Garson het die grade BA en Honneurs-BA in staatsleer (“political science”) aan die Universiteit van die Witwatersraad (Wits) verwerf en in 1989 as joernalis in diens van die Weekly Mail (tans die Mail & Guardian) getree. Die koerant was ‘n poging om die linkse Rand Daily Mail te laat herleef (295). Garson se pa, van Skotse afkoms, was ‘n dosent in geskiedenis en later ‘n dekaan aan Wits (330). Haar ma is van huis uit Afrikaans maar het verkies om eerder Engelssprekend te wees. Sy was ‘n Wits-bibliotekaresse. “With my mother’s cultured English and embrace of all things British, her Dutch/Afrikaans origins came as a surprise to many” (522). “As a child, my mother had read through the entire Encyclopedia Britannica from A to Z” [!] (2154). Op die internet word Engels as die outeur se enigste taal aangedui. Wanneer sy as joernalis onderhoude gevoer het, het sy blykbaar nie Afrikaans gepraat nie en van Afrikaanssprekendes verwag om Engels te praat (2899). Garson is die jongste van vier susters wat in ‘n polities verligte huis grootgeword het. Daar is by hulle die neiging om nie net pro-swart nie maar ook pro-ANC te wees, gekombineer met ‘n voorliefde om eerder oorsee te verkas. Die een suster het in Spanje gewoon (3020) en ‘n ander een in Australië (3852).

    As student aan Wits het Garson aan linkse protesaksies deelgeneem en in ‘n kommune gewoon. Sy beskryf haarself as “cocky” (1597) en “a privileged white ‘party girl’ from a liberal-leaning household” (59). Dwarsdeur die boek beklemtoon sy haar boheemse leefwyse en die hedonistiese manier waarop sy haar naweke in kroeë en jazzklubs met sigarette, drank, dwelms en dans deurgebring het: “a decadent escape from it all” (319). Sy het met ‘n aktivistiese bruin man uit die Kaap, Clyde genoem, deurmekaar geraak. Hy is ‘n donkerkleurige bruin mens met “curly hair” (1447). “Clyde was committed to ‘the struggle’ and regarded himself as black” (1447; ook 579). “He, like me, had been steeped in Marxist politics on campus, where we’d all regarded the coporate gaints as ‘the enemy’: they’d grown fat off the abundant cheap labour of black people” (1734). Clyde het aan die Universiteit Kaapstad studeer en daarna met ‘n beurs van Anglo American in Mississippi as ‘n chemiese ingenieur gekwalifiseer (330, 1734). Omdat hy, soos Garson, marxisties was, was hy glad nie lojaal teenoor sy werkgewer, die Anglo American Corporation, ingestel nie omdat dit ‘n blanke kapitalistiese onderneming is.

    Garson en Clyde het in ‘n skakelhuis in Yeoville, ‘n rasgemengde woonbuurt, ingetrek. Garson het haar oor Tebogo, ‘n straatkind van omtrent 13 jaar oud, met wie sy as joernalis ‘n onderhoud gevoer het, ontferm. Hy is net die eerste dag in die huis toegelaat. Daarna kon hy op die stoep slaap. “That corner is starting to stink” (408). “I started to resent his presense – or, rather, the smelly reminder of his presence. A rank odour emanated from his little corner and some days the breeze carried it right into our bedroom” (419). Die verligte paartjie het hoe langer, hoe minder van Tebogo se teenwoordigheid gehou. Clyde was van die begin af daarteen gekant (408): “It’s your white guilt talking!” het hy aan Garson gesê (454). Later het hulle ‘n huis in Bezuidenhout-vallei gehuur en op hierdie manier van Tebogo ontslae geraak. “I could no longer stand the sight of him” (2785). Hulle het ‘n huishulp, Violet, gehad “who ploughed through our mess every Thursday” (3359). “Clyde had come home early one afternoon to find Violet basking in the bath instead, reading a magazine. She was so efficient that neither of us minded: we both laughed at the story” (3371).

    Dit was Garson se gewoonte om Sondae na haar ouerhuis te gaan. Haar ma se Afrikanerouers – “the stigma from our colonising forefathers never faded” (522) – was ondersteuners van die Nasionale Party (568). Hulle het party Sondae van Pretoria gekom om saam middagete te geniet. Hulle het ‘n swart huishoudster, Christine, gehad en hulle dogter het ook een gehad, Deborah. Albei was Tswanas en glo uitstekende kokke. Deborah het op die tradisionele manier in ‘n kamer in die agterplaas gewoon. Garson gebruik haar oupa en ouma as spreekbuise vir verkramptheid. Hulle was nie gediend met Clyde nie (568), al het hulle en Clyde Afrikaans met mekaar gepraat. Garson se oupa het aan haar gesê: “He wants to better his social class. Being with you will elevate his social standing” (579). Clyde “knew better than any of us that many coloureds preferred to align themselves with whites in a country where your skin tone determined your rung on the social ladder” (1434). Garson se ouers het skynbaar geen beswaar teen haar saamblyery met Clyde gehad nie. Soos verwag kon word, word regsgesindes deurgaans uiters negatief voorgestel. “There were plenty of rightwingers, inside and outside the security forces, who saw the elimination of blacks as a just course” (688). “The right wing was slaying black people in random attacks” (1979); “the kind of people who shot blacks for fun” (4125). Rassisme word beskryf as “you were hated for your black skin” (1032), die geykte valsheid dat velpigmentasie die (enigste) verskil tussen mense is terwyl dit in werklikheid kultuur/lewenswyse is wat die kloof daarstel, soos Garson later sou agterkom.

    Ná 1990 het Garson en Clyde op ‘n keer na ‘n ontspanningsoord in Noord-Natal gegaan, maar die eienaar wou die rasgemengde paartjie nie inlaat nie. Garson se siening van Afrikaners spreek boekdele: “Not that we wanted entry to this creepy place any more. No doubt it was packed with racist Boers playing cards over their brandy and Cokes, their wifes smoking and gossiping in curlers and crimplene housecoats. Yes, I was a snob and a bigot too, writing off everything about them, not just their politics. But I didn’t care … What kind of bizarre white-supremacist gathering might be taking place in there?” (2048). Kontrasteer dit met haar benadering tot nieblankes, veral swartes. Die feit dat sy deel van ‘n “unlikely-looking pair” (939) is, het haar van tyd tot tyd tog gehinder. “Right now I longed to be there, back with my own, my friends, my family, the people I’d grown up with. I didn’t want to be part of an odd, misfit couple – one white, one coloured” (2084). Dan kom ‘n polities korrekte gedagte by haar op: “We were the future” (2095). Clyde word beskryf as “the clever, wounded bird” (2259); ‘n frase wat ek liewer onvertaald laat. Maar sy erken hy is “aggressive and unpredictable” (2270). Hulle albei kan erg beskonke raak.

    By die Weekly Mail was Anton Harber die redakteur en Mondli Makhanya een van Garson se kollegas in die “politically correct newsroom” (664). Makhanya is ‘n Zoeloe afkomstig uit Natal maar ‘n ANC-kameraad wat teen Inkatha geveg het (133). Mettertyd het hy die redakteur van die Sunday Times en daarna van City Press geword (5127). Die Weekly Mail is deels uit Swede gefinansier (2774). Elders word na “some earnest Scandinavian funders” verwys (3725). Garson en Makhanya is by geleentheid na Swede gestuur om die donateurs aan te moedig om voort te gaan met hulle befondsing (3060). Daarna: “We joined forces with the British Guardian newspaper, which now had controlling shares in our paper, and the Weekly Mail & Guardian was born” (4473).

    Sy beskryf die Weekly Mail soos volg: “Our newspaper had some cachet in struggle circles for relentlessly hounding the apartheid government for its lies and abuses and for exposing the gory goings-on in the townships where young activists were being shot dead in daily pitched battles with the police. We practiced advocacy journalism in the sense that we knew whose side we were not on. But the Weekly Mail was also a platform for opinionated, liberal whites preaching solutions” (191; ook 711). Kortom, die koerant was pro-ANC (377) en het veral daarin belanggestel om die blanke regering so sleg moontlik voor te stel, bv die polisie (bv 214, 3326) en ambulanse (bv 1118, 2875) daag glo alewig laat op as dit swartes is wat hulle hulp nodig het. “We were a ‘lefty’ newspaper buzzing with self-righteousness” (699). Elders word daar na “the bolshie [Bolshevic/Communist] Weekly Mail” verwys (3737).

    Reeds vóór 1990 was daar in Natal ‘n stryd tussen die ANC- en die Inkatha-Zoeloes. Dit het vererger toe Inkatha in Julie 1990 ‘n politieke party geword het (1877). Die onrus het toe na die Rand uitgebrei. “Over one ten-day period, more than 500 people had died. The kill rate was the highest in a century of South African history, higher even than in Beirut or Belfast over the same period” (272). “At least 3 460 South Africans had died in the township violence in one year, compared to 2 847 in Northern Ireland since the conflict broke out there in 1969” (2026). Dit was hoofsaaklik swart op swart misdaad en geweld. “Since Mandela’s release more than two years earlier, thousands of people had died in so-called black-on-black violence and the ANC was struggling to contain its followers” (3416). “Many of the facts were incontrovertible, like the numbers of massacres and the numbers of the dead: 49 massacres and 1 250 people dead on the Reef and in southern Transvaal in the previous two years, since the violence first broke out. Other aspects, like who the killers were, and why they were doing it, were up for debate. As were the many eyewitness accounts of the presence of whites in the attacks, of which there were many” (3512) – “yet there had not been one conviction” (3523). Teen 1994: “[The] four-year war had … cost more than 4 000 lives … The ANC had gained control of most of the urban areas” (3831). In 1990/94 was daar “the murder of 420 Inkatha leaders and thousands of its supporters” (5081), waarvoor die ANC verantwoordelikheid behoort te aanvaar. Die totale dodetal in die 1990/94-oorlog word deesdae op minstens 14 000 gestel (kyk hier onder).

    Ná die Boipatong-slagting op 17 Junie 1992, waarin Inkatha vir die ANC ‘n loesing gegee het (daar was 45 dooies), het die ANC geweier om met die grondwetlike onderhandelinge voort te gaan. Veertien voorwaardes vir die hervatting van die onderhandelinge is deur die ANC gestel (3427). “The ANC was embarking on a widespread stayaway and mass action to pressure the government into meeting its demands … Ever since Boipatong, the international pressure had been mounting on the government to take steps to stop the violence and rein in its security forces” (3534). Soos gebruiklik het ANC-kornuite beweer dat hulle gesien het dat blankes Inkatha in die Boipatong-aanval ondersteun het. Desmond Tutu was spoedig op die toneel en het dit soos gewoonlik teen die blankes gehad. Hy het homself afgevra “why the people of Boipatong, who were ‘not sophisticated people’, would fabricate what they’d seen?” (3404). Nelson Mandela het op ‘n soortgelyke sluwe manier gereageer: “We can no longer explain to our people why we are talking to a regime that continues to murder our people” (3438). FW de Klerk het nie net aan baie van die ANC se eise toegegee nie, maar sy rug ook al hoe meer op Inkatha gekeer. “Ever since Boipatong, De Klerk had been focused on getting the ANC back to negotiations, pushing Inkatha aside … Doubtless it had nothing to do with the deaths but with the fact that the ANC had been able to cast the government as a pariah again in the eyes of the world that had, with economic sactions, forced them into negotiations in the first place” (3591).

    Soos by Boipatong was Mandela en Tutu spoedig op die toneel van die Bisho-slagting (op 7 September 1992). Die ANC het gepoog om Oupa Gqozo, die staatshoof van die Ciskei, te ontsetel, maar Ciskei-troepe het 28 ANC-kamerade doodgeskiet. Oor Mandela skryf Garson: “He was the star of the show, as always” (3814). Tutu “led the crowd in prayer. It was then that his greatness shone on the heads of his subjects like a healing star” (3814).

    Omdat dit sedert 1994 grootliks verswyg word, word daar nie algemeen besef watter groot afmetings halssnoermoorde, die ANC/UDF se gunsteling onbeskaafdheid teenoor polities dislojales, aangeneem het nie. “According to police figures, eight hundred people were burned to death from September 1984 tot December 1986” (1831), dus voordat die ANC ontban is. Twee geestelikes/teoloë, wat hulle as vredemakers en versoeners voordoen, Desmond Tutu en Allan Boesak, was toe die leiers van die UDF. In 1990/94 het ANC-kamerade hulle geensins beter gedra nie. “Alfred Nzo, then the ANC secretary-general, described necklacing as a legitimate way for the people to ‘eliminate the enemy element’” (1831). Nzo is in 1994 as die ANC-minister van buitelandse sake in Mandela se kabinet aangestel.

    Die terrorisme van die ANC word deesdae by voorkeur voorgestel as ‘n regverdigbare reaksie op die “sistemiese geweld” van die “apartheidregering”. Insgelyks skryf Garson die onbeskaafde gewelddadigheid van die ANC in 1990/94 toe aan die polisie: “The people’s courts were a response to the lack of policing and the abysmal relations between the police and township residents” (2109). Eintlik geld dit hoofsaaklik ANC-inwoners omdat die ANC hulle gebreinspoel en geïntimideer het om nie die gesag van die blanke regering te aanvaar nie. “My friends couldn’t really fathom my preoccupation with the third force” (2282). Die Derde Mag se preokkupasie was glo “to derail negotiations.” Sy het ook vas geglo “the Nats will never give up power” (2294). “They are using Inkatha to do their dirty work” (2306). “We were a gutsy newspaper desperate to expose the murderous men behind the third force” (3489), dus blankes en nie die swart geweldenaars nie.

    Die kernrede vir die bedekte 1990/94-oorlog was die magshonger, gewelddadige, terroristiese ANC, wat ten alle koste politieke beheer oor die land wou oorneem. Daarom moes die ANC sy vernaamste opponent, Inkatha, ten minste neutraliseer, as hy hom nie kon uitwis nie. “ANC intolerance [and] their failure to suspend the armed struggle” (1601) was bose werklikhede. Mandela “walked not on water” (2026). “Mandela … wasn’t a saint … The ANC now had its eye on the prize, control of the country, and nothing – not even this violence – could sway it from its course” (901). “Perhaps it was true that the ANC simply couldn’t tolerate competition in any form. Was the notion of a third force just an excuse for an outbreak of bloody rivalry between two political groups whose leaders were unable or unwilling to bring them under control?” (1186). “Maybe the National Party was correct and the violence was nothing other than tribalism between two ethnic groups vying for supremacy. The ANC preached non-racialism, as well as non-tribalism in defiance of the apartheid policies that had sought to divide and rule. But it was common knowledge that tribalism existed too in the ANC” (2400).

    Met kenmerkende valsheid het die ANC voorgegee dat hy nie aanvallend optree nie maar verdedigend. “Self-defence units (SDUs) [were] to be set up to protect township residents” (1979). Die slinkse Mandela “accused Inkatha of wanting to ‘rise to power on the corpses of dead people.’ He blamed the government and security forces for sponsering violence against the ANC, warning that it would spread to white areas unless it was stopped. Now the ANC was threatening to arm its own self-defence units. By the looks of things, they were already doing so” (2470). Later: “Of growing concern were the increasingly lawless ANC-aligned self-defence units … Returning MK cadres were manning the SDUs … An MK-controlled SDU [had] seemingly endless access to AK-47s and other heavy weapons … Heavily armed MK soldiers, who’d returned from exile with no jobs or positions in the ANC, were now running amok in the name of self-defence … The ANC was absolving itself of responsibility, saying that the SDUs were outside the ranks of the ANC’s military wing” (3105). “A fight was brewing between returning MK cadres who’d taken command of some of the SDUs, on the one side, and local ANC activists in the unions and street committees, on the other” (3116).

    Die Weekly Mail se werwingsbeleid vir joernaliste was onbesproke polities korrek. Daar was agt beginners wat as joernaliste opgelei moes word. “All four men were black, two of us women were white, one was coloured, and Cassandra was Indian. We were the rainbow nation … But the harmonious alignment of our hues was, like the rainbow itself, an illusion” (1241). Die gedrag van die joernaliste was nie altyd polities korrek nie. Toe vier joernaliste ‘n saak ondersoek en in twee huise oornag het, was die verdeling twee blankes in die een huis en twee swartes in die ander een (856).

    Daar is die hoogste lof vir ANC-kamerade, maak nie saak hoe immoreel hulle is nie. Winnie Mandela word as die “doyenne of the people” beskryf (180) en selfs as ‘n Evita Peron (191). Brenda Fassie is glo “the African queen” (1956). Daar word verwys na “the noble” Desmond Tutu (1151). Steve Biko word bestempel as “the black consciousness hero” (1218). Nelson Mandela word deur Garson “our hero” en “our leader” genoem (2002). Garson was opgewonde (“excited” – 2181) toe sy ‘n onderhoud kon voer met Chris Hani, die hoof van MK, die ANC se terroristiese vleuel, en die SAKP, “the second most popular leader after Mandela” (2191). “I’d admired this uncompromising ANC leader from a distance for a long time” (3792). Oor hierdie onderhoud skryf sy: “Instantly I felt as though I was in the presence of a great man, a man like Mandela, and that his innate humanity would steer the interview” (3910). “I’d had the privilege of meeting an exceptional person” (3933). “I was … inspired by his presence” (3967) – “Hani, my hero” (4325).

    Wat opval, is hoe naïef Garson en die koerant was. Sy erken self: “Perhaps I was gullible” (1096). Hulle was oorgretig om gerugte te glo wat in hulle politieke kraam pas. “We’d traversed the hot, hilly terrain in the northern Transvaal in search of a police farm with a crocodile-infested dam in which activists from the area swore they’d been dumped after being beaten … Finally we’d turned back, hot, sweaty and empty-handed” (785). In die stryd tussen die ANC en Inkatha was die koerant feitlik deurgaans aangewese op gerugte wat deur ANC-kamerade versprei is. “We at the Weekly Mail had been covering this war in a one-sided way” (1073). “Of course we should have been covering both sides of this war, but that wasn’t going to happen” (3043). Hulle was deel van die “alternative press” (1085). Dit was standaardpraktyk by ANC-kornuite om hoog en laag te sweer dat daar blankes, veral lede van die veiligheidsmagte (polisie en weermag), aan die kant van Inkatha betrokke was.

    Iets wat Garson oor en oor beklemtoon, is die oorvloed van wapens en ammunisie wat tot al drie partye se beskikking was (1619, 1854, 2191, 2975, 3207, 3841, 3875, 4022). Dit was ‘n deurslaggewende faktor in die volgehoue bloedige stryd. Hiervoor kan FW de Klerk in groot mate verantwoordelik gehou word omdat hy die veiligheidsmaatreëls wat deur sy voorgangers, John Vorster en PW Botha, ingestel is, geminag en in baie gevalle verwaarloos of selfs afgeskaf het. Garson het hard probeer om polisiemanne te betrap wat wapens aan Inkatha-ondersteuners verskaf, maar kon nie daarin slaag nie. “There were no guns in sight” (1925). Desnieteenstaande gaan sy voort: “Some of these cops were undoubtedly aiding Inkatha, supplying them with weapons, that much was clear” (1925). Vervolgens erken sy egter: “There was no evidence at all. I had nothing but my own conviction” (1937).

    “It seemed as if there was no justice and that there never would be while the Nats were still in power” (2143). Garson het gehoop dat die ondersoeke van regter Richard Goldstone die “trigger-happy cops” aan bande sou lê (2120). Aanvanklik kon Goldstone geen getuienis van derdemag-bedrywighede vind nie (3094, 4431). Ná die Boipatong-slagting het Goldstone die hulp van ‘n Britse deskundige, P Waddington, ingeroep, maar hy kon ook geen teken van polisie-inmenging vasstel nie. “Waddington … criticised the ANC for telling its supporters not to co-operate with the … investigation” (3545). “The Goldstone Commission … did in fact uncover – or stumble upon – clear proof of the third force. Although Justice Richard Goldstone was initially undecided on the issue, his reports became stronger and stronger as the evidence came in” (5010). Dit is ook my indruk: Namate die ANC al hoe meer in beheer van die land gekom en die NP-regering se houvas verswak het, het Goldstone sy deuntjie al hoe meer ten gunste van die ANC laat hoor.

    Te midde van die chaos, dood en verwoesting van 1990/94 kom Garson in ‘n oomblik van helder denke met ‘n belangrike vraag vorendag: “If the ANC ever came to power, how could they ever restore normality?” (2354). Dit is die gewelddadige voorbeeld wat die ANC/UDF/SAKP gestel het en die sukses wat hulle daarmee behaal het, wat meebring dat Suid-Afrika steeds een van die misdadigste en gewelddadigste lande in die wêreld is. Hierdie abnormaliteit is die kenmerkende nalatenskap van die ANC en sy vennote se terrorisme.

    Toe sy 25 jaar oud was, het Garson swanger geword. Sy vra die retoriese vraag: “How the hell had this happened?” (2412). “Clyde was delighted … Our child would be of mixed race, unclassifiable in apartheid terminology” (2424). Twak. Ingevolge apartheid sou die baba as kleurling geklassifiseer word. Sy het ‘n aborsie ondergaan, al was dit in daardie stadium nog onwettig. Dit het haar skuldig laat voel en depressief gelaat (2447). Daarna was sy weer swanger en hulle wou die baba behou, maar die baba het buite die baarmoeder ontwikkel en is hierdie keer wettig geaborteer.

    Garson en Clyde het vakansie op ‘n eiland, Inhaca, by Maputo in Mosambiek gaan hou. “Being on holiday with Clyde forced me to see how little we really had in common” (2639). “I wanted to walk along the beach, but Clyde was content to hang out at the local bar” (2650). Later: “Clyde and I seemed to be drifting ever further away from each other” (3138). “His endless hours of playing pool in those Hillbrow bars [had] long [been] a source of tension between us” (3253). Die paartjie se volgende vakansie was op Lamu-eiland, Kenia. “Now that we no longer had a common enemy [apartheid, white rule] to unite against, the distance between us grew. We had always scoffed at racial and cultural difference as just another ploy by the apartheid government to divide us. But the truth was that, culturally speaking, the two of us, a white girl from Johannesburg’s northern suburbs and a coloured boy from the Cape, were miles apart. And yoked together on this island, away from everything and everyone we knew, we were further away from each other than ever” (4279).

    Terwyl hulle in Kenia was, is vasgestel dat sy weer swanger is. By die koerant sou sy voortaan met opvoedkundige berigte handel (4387, 4473) en dus nie meer die spanning verduur van besoeke aan onrusgebiede nie. Hulle het saam ‘n huis gekoop (4125). Hulle kind, ‘n dogtertjie, Alice, is gebore met “skin the colour of milky coffee” (4570). “To celebrate, we even brought up the subject of marriage one weekend. But the conversation stuttered to a halt and we never spoke about it again” (4593). Kort voor sy dood het Garson se verkrampte oupa skynbaar vreugde uit die aanskoue van sy eerste agterkleinkind geput (4603).

    Dat nie net Garson in linkse geledere gereken is nie maar ook Clyde, blyk uit die volgende: “Clyde had taken up a fairly senior job at the Independent Electoral Commission” (4606) – blykbaar tydelik daarheen gesekondeer deur Anglo American. Hierna het die dag van ons “eerste demokratiese algemene verkiesing” op 27 April 1994 aangebreek. “It felt truly joyful to mark our crosses for the ANC” (4753). Teen die einde van Julie 1994 het Garson as voltydse joernalis uitgetree. Sy het besluit om eerder vryskutwerk te doen (4786).

    Clyde is na Saldanhabaai verplaas. Hulle het in ‘n huis in Blue Water Bay gewoon – “owned by Anglo American and inhabited by Stepford-wife types. We had nothing to say to each other” (4825). Garson en Clyde was die enigste rasgemengde paartjie wat tussen blankes gewoon het. Garson noem Saldanhabaai ‘n “verkrampte fishing town” (4848). “The stresses of Clyde’s new job and the brutal cultural shock of conservative, unforgiving Saldanha Bay only turned him further inward” (4871). Een nag het Clyde nie by die huis opgedaag nie. “I found myself wishing death on the man with whom I had spent the last seven years” (4905). Kort daarna het sy en hulle kind, terwyl Clyde by sy werk was, na haar suster aan die Rand ontvlug. Later: “Clyde became a wealthy businessman in the new South Africa and is a doting father to his daughter Alice” (5127).

    In die boek word geen verdere biografiese besonderhede verstrek nie, behalwe wat in die bedankings staan: “Thanks to … my husband Charles, and my three daughters, Alice, Leah and Ella” (37). ‘n Mens kan seker aanneem dat sy, nadat sy haar jeugdige voortvarendheid en opportunisme ontgroei het, met iemand getrou het wat kultureel nie so uitermate van haar verskil soos Clyde nie. Maar die kersie op die koek is die openingsin van die voorwoord: “In 2008 I moved with my family to New York to try out a new life” (48). Dit is kenmerkend van baie oorverligtes: Hulle het spreekwoordelik hemel en aarde versit om van die blanke bewind en apartheid ontslae te raak, maar moenie van hulle verwag om in die land aan te bly onder die ANC-regime nie. Goldstone het ook uit Suid-Afrika verkas. In ‘n televisie-onderhoud het hy die skuld daarvoor vir sy kinders en kleinkinders, wat hulle oorsee gevestig het, gegee.

    Oor die kernonderwerp van die boek skryf Garson in die nawoord dat 14 000 of meer mense in 1990/94 in die onrus gesterf het. “The sanitised political narrative that prevails today is of a ‘peaceful transition’ to democracy. It’s as if this bloody chapter of the early 1990s has been erased from collective memory” (4966). “International audiences, too, recall rosy images of the Mandela miracle but seem blissfully unaware of the anarchic, three-way war, the orgy of violence, that preceded elections … There is this strange blanket of silence and denial, underneath which lies a tangle of contradictory truths that defy being stitched into a single narrative. For its part, the ANC government has avoided digging too deeply into what happened. In mid-2019, a court found that political interference by the ANC had stopped the National Prosecuting Authority from dealing with 300 cases of deaths from violence that the Truth and Reconciliation Commission [TRC] had put forward for further investigation” (4977).

    “The ANC did not want to make itself vulnerable to potential prosecutions … But some mutter darkly about deals that were struck between the ANC and the apartheid-era security forces to prevent the unmasking of high-ranking ANC officials who were apartheid spies, to stop more information about the ANC camp atrocities from leaking out, and to maintain the corrupt networks and secret slush funds that flourished during the era of covert activity, and continue to flourish, involving players from both sides. A lack of truth and justice around the terrible crimes perpetrated during this period has contributed to a culture of impunity that persists today” (4988).

    “To what extent did the violence help or hinder [the ANC’s] hand at the negotiations? … The ANC never really ‘suspended’ its armed struggle … When ANC-supporting communities came under attack, there was no shortage of deadly weapons … Yet the ANC accepted little responsibility for the violence of the transitional era. Perhaps a cloak of shame around its own complicity contributes to the climate of denial and suppression of truth that has prevailed within the ANC ever since 1994” (4999). “Although the TRC shed much light on apartheid atrocities before 1990, the same could not be said for the 1990-94 period when, according to the TRC, ‘the nature and pattern of political conflict … changed considerably, particularly in its apparent anonymity’” (5045). “Justice had failed most of the victims of the war, no matter whose side they were on” (5081).

  • PRAAG-YouTube groei snel

    PRAAG-YouTube groei snel

    Hoewel PRAAG reeds elf jaar lank oor ‘n YouTube-kanaal beskik, is dit in die verlede slegs sporadies benut. Einde Maart het ons egter die besluit geneem om meer gereeld YouTubevideo’s met nuus en kommentaar te plaas, wat tot ‘n toename in intekenare of volgers op dié kanaal gelei het. Vanaf Maart tot op datum het die intekenare op die kanaal met die URL youtube.com/praagtv meer as verdubbel tot die huidige 5 650.

    “Ons is optimisties dat ons binne die volgende maand of twee die 10 000-kerf kan haal,” sê dr. Dan Roodt, direkteur van PRAAG. “Mense se gewoontes op die internet het verander en sosiale media, waaronder video’s, speel ‘n al groter rol. Ons voorsien meer wisselwerking tussen die PRAAG-webblad en die YouTubekanaal, asook Facebook en Twitter. Die PRAAG-Facebookblad staan op 11 000 en ons Twitterrekening op iets meer as 7000 volgers. Dit gee vir ons allerlei moontlikhede om artikels, video’s kommentare, Facebookplasings, twiets, ens. heen en weer tussen kanale te kommunikeer.”

    Sommige video’s op die kanaal het meer as 10 000 kyke behaal, slegs enkele dae nadat hulle opgelaai is. ‘n Video met die titel, Die ANC gaan val: Wat kom daarna? deur Gustav Venter, het tot dusver 45 000 kyke behaal en is spontaan wyd en syd op sosiale media gedeel.

    “Gegewe ons mandaat as taalstryders en om die Afrikaanse kultuur in die breë te bevorder, word spesifieke afdelings of snitlyste van die YouTubekanaal aan vermaak en letterkunde gewy,” sê Dan Roodt. ‘n Literatuurkafee met indringende besprekings oor die Afrikaanse letterkunde, boeke en idees, sal gereeld virtueel plaasvind en opgelaai word.

    Klik op die prent om na die Literatuurkafeesnitlys op YouTube te gaan.

    “Veral tydens die huidige grendeltyd is Afrikaners op soek na vermaak en afleiding, asook inspirasie, op die internet en ons wil graag daarin voorsien,” meen Roodt. “Op die Literatuurkafee en elders op die YouTubekanaal kan ons ook van die geskrewe inhoud op die PRAAG-webblad bespreek, soos byvoorbeeld Leon Lemmer se omvangryke artikels. Dit lei dan tot kruisbestuiwing tussen die geskrewe en die oudiovisuele media en boonop bereik ons meer as een tipe gebruiker, sowel lesers as videokykers.”

    Twee boekvoorlesings word tans op die kanaal aangebied: Bodem deur Gustav Venter, asook ‘n klassieke speurverhaal in vertaling, Moord in die pastorie deur Agatha Christie.

    Al die inhoud op die PRAAG-YouTubekanaal is tans gratis. Klik gerus op die intekenblokkie op https://www.youtube.com/praagtv!

  • #Kerkstraatbom ontplof vandag 37 jaar gelede

    #Kerkstraatbom ontplof vandag 37 jaar gelede

    Vandag is dit presies 37 jaar gelede dat die Kerkstraatbom ontplof het. Hier volg ‘n uittreksel uit Trou tot die dood toe – die Suid-Afrikaanse polisiemag deur  die voormalige kommissaris van polisie, Johan van der Merwe. Die boek van 440 bladsye verskyn het in Junie 2010 by Uitgewery Praag verskyn.

    EEN van die skokkendste terreurvoorvalle in die geskiedenis van Suid-Afrika het op 20 Mei 1983 plaasgevind. ʼn Motor met ʼn kragtige lading springstof het omstreeks vieruur die middag voor die Nedbankpleingebou in Kerkstraat, Pretoria, ontplof. (Die gebou het in Engels as die Nedbank Square Maritime House bekend gestaan.) Altesame 19 mense is dood, onder wie 12 burgerlikes en 7 Weermaglede. Altesame 219 mense is erg beseer of vermink, onder wie 217 burgerlikes en 2 Weermaglede.

    Die hoofkwartier van die Suid-Afrikaanse Lugmag was op die eerste, tweede en derde verdiepings van die gebou. Die res van die dertien verdiepings is deur burgerlikes gebruik. Op die grondverdieping was ʼn kafee en ander sake-ondernemings.

    Kol. Basie Smit (later generaal) en maj. Suiker Britz (later generaal) van die speurafdeling was in daardie stadium in Klub 34, nie ver van die ramptoneel af nie. Hulle het hulle na die toneel gehaas en was die eerste polisielede op die toneel. ʼn Afskuwelike gesig van dood en verwoesting het hulle begroet. Oral het lyke, erg beseerde of verminkte mense, ledemate, stukke verskroeide vlees, beendere en bebloede en verskeurde klere rondgelê. Voor die gebou was die wrak van ʼn motor met menslike oorblyfsels, vermoedelik die oorsprong van die ontploffing.

    Lede van die taakmag en teeninsurgensie-eenheid onder bevel van genl. Bert Wandrag en die onlusbestrydingseenheid onder maj. Loots het die gebied dadelik afgekamp sodat moontlike bewysstukke nie versteur word nie.

    Kundiges op verskillende terreine het dadelik aan die werk gespring: die Forensiese Wetenskaplaboratorium onder genl. Lothar Neethling het noukeurige opnames gedoen, die ingenieursafdeling van die Kwartiermeester het die motorwrakstukke ondersoek en plofstofkundiges het die toneel gefynkam om vas te stel watter en hoeveel springstof gebruik is.

    Alles is met video- en ander kameras op film vasgelê.

    Die Forensiese Wetenskaplaboratorium het later deur bloed- en weefseltoetse bepaal watter ledemate aan wie behoort en só kon die identiteit van die 19 oorledenes bepaal word.

    By sy aankoms op die toneel het maj. Britz ʼn lyk oorkant die pad regoor die motorwrak sien lê. Die man het vir hom bekend gelyk, maar hy kon nie onthou waar hy sy gesig al gesien het nie. Nadat hy op die ramptoneel gehelp het, het hy by sy huis lêers en foto’s van mense wat hy gearresteer het, nagegaan. Hy het op die foto van Ezekiel Maseko afgekom, wat hy jare tevore weens huisbraak, diefstal en gewapende roof aangekeer het. Maseko is aan al die aanklagte skuldig bevind en tot gevangenisstraf gevonnis. Dit was inderdaad hy wat oorkant die motorwrak gelê het.

    Die volgende dag is ʼn ondersoekspan uit die veiligheidstak, speurtak, moord-en-roofeenheid en die Forensiese Wetenskaplaboratorium saamgestel. Kapt. Frik Nel en lt. Hennie Britz van die veiligheidstak was deel van die ondersoekspan.

    Inligting wat die verskillende eenhede ingewin het, is daagliks saamgevoeg om ʼn geheelbeeld van die voorval te kry. Kapt. Nel het deur ʼn informant vasgestel dat Maseko en Freddie Shongwe by die ontploffing betrokke was. Dit het die inligting van maj. Suiker Britz bevestig en hulle is na Maseko se huis in Mamelodi-Oos, waar hulle sy ma aangetref het. Volgens haar het Maseko haar vroeg die vorige dag gebel en gesê hy is per motor van Swaziland op pad na hul huis. Hy en ʼn ander man het later met ʼn Colt Galant by die huis aangekom. Hulle het toe die enjinnommer van die motor met ʼn hoekslyper weggeskuur. Sy het die hoekslyper en die ystervysels aan hulle gewys. Lt. Hennie Britz het op die hoekslyper beslag gelê en dit as bewysstuk ingelewer. Maseko se ma het ook ʼn metaaltrommeltjie met R3 000 in kontant wat Maseko van Swaziland saamgebring het, aan hulle gegee.

    Lede van die Forensiese Wetenskaplaboratorium het later die monsters van die ystervysels ontleed en vasgestel dat dit wel van die wrak kom wat die lading springstof bevat het.

    Kapt. Nel en lt. Hennie Britz het vervolgens by Shongwe se ma navraag gedoen. Sy het oorblyfsels van haar seun se klere herken en só bevestig dat dit inderdaad Shongwe se verminkte lyk in die wrak van die Colt Galant was. Nes Maseko was Shongwe ʼn geharde misdadiger. Die wit Colt Galant waarin die bom ontplof het, is ongeveer ʼn jaar voor die voorval aan die Oos-Rand gesteel.

    Daar is vasgestel dat Maseko en Shongwe met Maseko se Kombi na die middestad gery en toe met die Colt Galant na die Nedbankpleingebou gery het. ʼn Soektog na die Kombi is dadelik op tou gesit, want as dit deel van die ontploffingsplan was, moes dit naby die toneel van ontploffing geparkeer gewees het. Twee lede van die veiligheidstak het toe wel die Kombi naby die ramptoneel opgespoor, op die sypaadjie by ʼn parkeerterrein op die hoek van Schubart- en Vermeulenstraat.

    In die Kombi was ʼn draagbare radio wat in ʼn sender omgeskep is, asook springstof. Die sender het ʼn skakelaar gehad om die afstandbeheermeganisme te aktiveer. Oorblyfsels van die ontvangstoestel is in die wrak van die Colt Galant aangetref. Dit het ʼn ook skakelaar gehad om die afstandbeheermeganisme te aktiveer.

    Daar word vermoed dat Shongwe die Colt Galant met die bom en ontvangstoestel in Kerkstraat voor die Nedbankpleingebou geparkeer het. Hy het daar bly sit terwyl Maseko die afstandbeheermeganisme van die sender in die Kombi gaan aktiveer het. Maseko het teruggekeer en aan die oorkant van die pad aan Shongwe die teken gegee dat dit gedoen is. Shongwe het die ontvangstoestel geaktiveer en die bom het onmiddellik ontplof. Blykbaar moes die ontvangstoestel in die Colt Galant eers geaktiveer gewees het en die sender in die Kombi later op die tyd waarop ooreengekom is.

    Uit: Trou tot die dood toe – die Suid-Afrikaanse polisiemag deur Johan van der Merwe. ISBN 978-1-920128-08-1. Verskyningsdatum: 18 Junie 2010. Prys: R280. (Bestel by inlig@praag.org)

    т 25Александр Фильчаков прокурор