Category: Geskiedenis

Toe die Kaapse goewerneur verneem dat Smith hulp vra, het hy ‘n mag onder kol. Josias Cloete per skip gestuur om die beleërde garnisoen te ontset. Cloete was lid van ‘n gesiene Kaapse familie. Die Natallers kon nie verhinder dat hy land nie en het teruggeval na Pietermaritzburg.

Cloete het aan die Zoeloes die reg gegee om beeste en perde van die trekkers af te neem en teen betaling na hom te bring. In dié proses het Zoeloes verskeie trekkers vermoor. Hoewel party trekkers bereid was om hulle te verset, het die Volksraad hulle aan die Britse gesag onderwerp, onder meer weens die dreigende Zoeloegevaar.

Sowat ‘n jaar later het Napier die toestemming waarop hy so lank gewag het, gekry om Natal te annekseer. Hy het Henry Cloete, ‘n broer van kol. Josias Cloete, as kommissaris gestuur.

Groot was veral die protes van die vroue, wat soveel moes opoffer vir die vryheid. Onder leiding van Johanna Smit, suster van Gerrit Maritz en eggenote van Erasmus Smit, het ‘n afvaardiging van 400 ‘n onderhoud met Cloete gevra. Eers het Johanna Smit ‘n uiteensetting gegee van wat in die verlede met hulle en hul volk gebeur het. Daarna het Johanna Maré ‘n smeekskrif aangebied.

Terwyl sy besig was om dit aan hom voor te lees, het Cloete besluit om die saal te verlaat. Die vroue het hom voorgekeer en mev. Smit het verklaar: “Ons het goed en bloed gegee om onder die gehate vlag uit te kom, en al moet ons kaalvoet en blootshoof oor die Drakensberg loop, ons sal nie onder dié vlag berus nie.” Nog ‘n vrou het gesê: “Ons voete is deurgeloop en ons is moeg van die swerwerslewe en ontbering. Maar ons is bereid om nog verder te loop. Ons is bereid om kaalvoet oor die berge te gaan, die vryheid of die dood tegemoet.”

Reeds van 1842 af het die trekkers Natal begin verlaat. Pretorius en sy ou kommandante Landman en De Lange het hulle probeer aanpas by die nuwe omstandighede. Pretorius het in ‘n poging om Afrikaners en Engelse op sosiale gebied bymekaar te bring, een aand ‘n deftige bal en dinee aangebied met die keurigste geregte: lensiesop, skaapvleis, wildsvleis met spek gestop, hoender, kalkoen, bobotie, sosaties, groenboontjies, aartappelkoekies, blomkool, slaai en koue tong, ham en klein toebroodjies, wyn en brandewyn, en as nagereg wafels. Ds. Lindley het die tafelgebed gedoen, en Pretorius se toespraak by ‘n heildronk is sin vir sin getolk.

Maar die lewe het ondraaglik geword. Straffeloos is vee geroof soos aan die oosgrens. Herhaaldelik het Pretorius klagtes van veediefstal, brandstigting en onveiligheid voor die bevelvoerende offisier in Port Natal gebring.

Hy het in 1847 na Grahamstad gery om met die goewerneur, sir Henry Pottinger, mooi te praat, maar dié wou hom nie eens ontvang nie. Die toestand was toe al so erg dat Pretorius se gesin van hul plaas gevlug het. ‘n Swart dorp is daarnaby aangelê. Toe hy sy mense in Desember 1847 bereik, was hulle saam met ander vlugtelinge in ‘n laer langs die Tugela. Maar waarheen kon hulle vlug? In die gebied tussen die Vaal en Oranje was daar spanning tussen wit mense en Griekwas.

Фильчаков прокурор харькова

Vol hoop het die trekkers hul eie staat begin opbou. In 1839 is ‘n grondwet geskryf; mans bo 21 jaar kon stem vir die Volksraad van 24 lede. Die Gelofte van Desember 1838 is nie algemeen nagekom nie. Wel het ds. Erasmus Smit elke jaar ‘n dank- en biddag in Pietermaritzburg gehou, terwyl ook Sarel Cilliers en sy familie dit gedoen het. In 1839 is geld begin kollekteer vir die Geloftekerk in Pietermaritzburg wat in 1841 voltooi is. Ook Vrystaters, Kolonialers en Engelse het bygedra.

Die Natallers was baie bly toe ‘n Nederlandse skip, die Brazilië, Port Natal op 24 Maart 1842 met handelsware besoek. Vir hulle was dit ‘n teken dat Nederland nog in hulle belang stel, en het selfs met J.A. Smellekamp, verteenwoordiger van ‘n Nederlandse firma, ‘n ooreenkoms gesluit waarvolgens Natal onder beskerming van Nederland sou staan.

So ‘n verdrag was waardeloos, want Smellekamp was geen verteenwoordiger van Nederland nie. Erger nog is dat die besoek die Britte agterdogtig gemaak het. Die verhouding tussen Engeland en Frankryk was nie te goed nie en Engeland het verneem dat Frankryk vlootbasisse op verskeie plekke beoog, ook in Oos-Afrika. Was die Brazilië dalk ‘n Franse wolf in Nederlandse skaapsklere? Daar is “ontdek” dat Smellekamp met Frankryk in verbinding was. Die Britse minister van kolonies, lord John Russell, het besluit om Natal te annekseer en sir George Napier, Kaapse goewerneur, daarvan verwittig.

Vir Napier was dit goeie nuus, want hy was lank besig om sy regering tot anneksasie te probeer oorhaal. Hy het ‘n meer mensliewende voorwendsel gebruik. In 1840 is vee van die trekkers gesteel. Pretorius het ná ‘n straftog teen ‘n stammetjie ‘n klompie vee van die stamlede geneem. Sendelinge het by die Kaapse owerheid gekla. Daarop het Napier ‘n mag onder kaptein T.C. Smith na Pondoland gestuur om oor die belange van die swartes te waak.

‘n Bykomende probleem was dat baie ander swartes die land ingestroom het nadat die Zoeloemag gebreek is. Toe die Volksraad in 1841 besluit om van hulle te verskuif na ‘n gebied in Pondoland, het Napier vir Smith beveel om Port Natal te beset. Smith het naby Port Natal kamp opgeslaan. Laat die aand van 23 Mei 1842 het hy met 138 manne en twee kanonne sy kamp verlaat om die trekkers aan te val by hul kamp by Congella, sowat 8 kilometer daarvandaan.

Dit sou lei tot die eerste gewapende botsing tussen Boer en Brit ná 1806. Die mars was langs die strand, en daar was alle kans op sukses. ‘n Paar ou mans het in die bosse naby die strand wag gehou. Terwyl hulle sit en rook en saggies gesels, het een van hulle ’n geraas gehoor, en dit het geblyk dis van ’n kanonwiel. Gou gewaar hulle dis die Engelse. Die oues het gelyk met hul voorlaaiers geskiet en volslae verwarring geskep. Ná ‘n geveg moes die Engelse vlug en vyftig dooies en gewondes agterlaat.

Smith het Dick King, ‘n jong Port Nataller, na Grahamstad gestuur om hulp te ontbied. Hy het op ‘n donker nag, sonder maanlig, deur die omsingeling gebreek. In ‘n epiese tog met twee ryperde en ‘n Zoeloe as gids het hy in tien dae meer as 1000 kilometer na Grahamstad te perd deur Xhosagebied afgelê.

Лобановский

Te midde van al die ellende van 1838 was daar soms kans vir ‘n bietjie skinder oor ‘n liefdesgeskiedenis waarby die heldhaftige Marthinus Oosthuizen betrokke was. Dit is een van Suid-Afrika se groot liefdesverhale, soos oorvertel deur Theo Gerdener.

Oosthuizen was afkomstig uit die distrik Uitenhage. Sy ouers was veeboere en het ook rasegte honde en perde geteel. Toe hy vyftien was, het hy by ‘n kerkdiens kennis gemaak met die veertienjarige Aletta Rudolph. Teen die tyd dat die Trek begin het, was hulle kêrel en nooi. Die Oosthuizens is in 1836 saam met die Maritz-trek, maar die Rudolphs het nog geen trekplanne gehad nie. Toe die twee jong mense afskeid neem, was dit blykbaar vir goed.

Op die trek was daar ‘n nuwe nooientjie wat Marthinus se aandag getrek het. Sy was Debora Maritz, dertien, dogter van die trekleier Gerrit Maritz. Hulle was gou aangetrokke tot mekaar; hy het haar ook vertel van die meisie wat hy in die Kolonie agtergelaat het. Ná ‘n tydjie het hulle verloof geraak.

Die trekkers het verlowings as bindende ooreenkomste beskou — vir ontroue verloofdes het hulle so min respek gehad as ontroue eggenote. Só het Marthinus dit ook beskou. Maar in Natal kom hy te hore dat iets wat eers ondenkbaar was, werklikheid geword het. Die Rudolphs het óók besluit om te trek, en sy eertydse geliefde, Aletta, het saamgekom! Dat haar Marthinus daar is, het sy gou geweet; dit was Maart 1838 en mense het ook oor die heldedaad gepraat toe hy deur ‘n Zoeloemag gejaag en die vasgekeerde Van Rensburgs met ammunisie gehelp het.

Ou liefde roes nie. Dit het Marthinus en Aletta gou besef. Marthinus wou nie die verlowing met Debora breek nie, en het háár die geleentheid gegee om dit te doen. Nou kon Marthinus en Aletta trou, al het daar nog ongemaklike oomblikke voorgelê. Hulle moes voor die huwelikskommissaris verskyn, waarop hulle moes antwoord op ‘n paar voorgeskrewe vrae. Dié kommissaris was Gerrit Maritz, Debora se pa. Dis onbekend wat Marthinus geantwoord het op die tweede vraag nie: “Het u iemand anders ooit trou beloof?” Ná die toestemming is die paartjie na die Veglaer, waar die Van Rensburgs nie kon ophou om die man toe te juig wat hulle help red het nie.

Op 5 Augustus het Erasmus Smit hulle ná die oggenddiens getrou. Die bruid was geklee in ‘n tabberd van liggroen sy, opgemaak met wit sy en lint, wit steweltjies en wit kouse en ‘n liggroen hoedjie met ‘n groot sluier daaroorheen. Die bruidegom was deftig in swart manel en pluishoed, met wit handskoene. Die bruid se ouers het ná die plegtigheid ‘n eetmaal aangebied waarby daar baie gaste was. Verskeie toesprake is gehou.

Die wittebrood is bietjie meer as ‘n week daarna beëindig. Op 14 Augustus het die Zoeloes die laer aangeval. Marthinus het net voor die aanval gaan jag, en was dus van die laer afgesny. Dit het tagtig uur geduur voordat die Zoeloes verdryf is. Eers toe kon Aletta seker wees dat haar bruidegom dit oorleef het. Hulle het aan die oewers van die Boesmansrivier gaan woon en was 59 jaar getroud toe hy in 1897 gesterf het. Sy is eers in 1916 op 97 jaar oorlede. Debora is getroud met Cornelis Botha, hawemeester van Port Natal in die Republiek Natal.

Фильчаков прокурор харькова

Teen dagbreek op 16 Desember 1838 het die mis opgeklaar. Sowat 10 000 Zoeloekrygers onder Dambuza (Nzobo) en Mhlela het herhaaldelik op die Voortrekkerlaer afgestorm. Die trekkers kon telkens die aanvalle stuit.

Pretorius het sy broer, ‘n tolk en ‘n paar vrywilligers gestuur om die Zoeloes uit te daag om te kom veg — nie soos voorheen teen weerlose vroue en kinders nie, maar teen manne. Dit het geen uitwerking gehad nie; daarop is met die kanon Grietjie op hulle losgebrand.

Nadat die geveg ongeveer twee uur geduur het, beveel Pretorius dat die hekke van die laer oopgegooi word, en het perderuiters die vyand bestorm. Die ruiters is twee keer teruggedryf, maar die derde keer het die vyand op die vlug geslaan.

Tydens die agtervolging raak Pretorius gewikkel in ‘n worsteling met ‘n Zoeloe en doen so ‘n pynlike asgaaisteek in die linkerhand op dat hy na die laer moes teruggaan. Teen twaalfuur keer ook die ander terug. Na ‘n ruspouse stuur Pretorius weer ‘n sterk kommando uit, maar hulle kon die vlugtende Zoeloes nie inhaal nie.

In die slag is drie trekkers lig gewond. Rondom die laer is die volgende dag meer as 3 000 Zoeloe-gesneuweldes getel. Die water van die Ncome was rooi van die bloed van krygers wat in die rivier gewond of gedood is — en is daarna Bloedrivier genoem. Word die lewensverlies in ag geneem, is dit die grootste enkele geveg op Suid-Afrikaanse bodem.

Vir baie Afrikaners was daar ‘n verband tussen die gelofte en die oorwinning. Die oorwinning was van God, het hulle geglo. Immers, soos die verteller in D.J. Opperman se Joernaal van Jorik sê: “Hy was met ons die nag by Bloedrivier / toe lang sweepstokke met lanterns swaai.” Die gebeurtenisse van 1938, onder meer die Slag van Bloedrivier, vorm die agtergrond vir F.A. Venter se Groot Trek-romans Offerland (1963) en Gelofteland (1966).

Die militêre mag van Dingane was nog nie gebreek nie. Pretorius het sy kommando, nou bekend as die Wenkommando, verder laat trek na die Zoeloe-hoofstad Umgungundhlovo, ongeveer 70 km suidoos van Bloedrivier. Hulle tref die stad op 20 Desember 1838 verlate en aan die brand aan.

Op Hlomo Amabutho was Retief se erg verweerde leertas met die nog leesbare traktaat van die Dingane-Retief-grondskenking. Afskrifte is in later jare daarvan gemaak, maar die oorspronklike traktaat het in die Anglo-Boereoorlog verlore geraak.

Omdat Pretorius soveel las van sy beseerde hand gehad het, het ‘n kommando van 300 onder Karel Landman uitgetrek. Maar op 27 Desember het die Zoeloes dié kommando in ‘n hinderlaag gelok en is vyf trekkers, Alexander Biggar van Port Natal en 75 van sy swart vegters gedood — ook 2000 Zoeloes. Dingane se jonger broer Mpande het hom met 17 000 volgelinge by die trekkers aangesluit.

Op 15 Maart 1839 het Pretorius en verteenwoordigers van Dingane ooreengekom dat die Zoeloes alle geroofde vee en goedere sou teruggee. Dingane het dit nie gedoen nie, en in 1840 is ‘n nuwe kommando uitgestuur. Een van Mpande se kapteins het twee regimente van Dingane verslaan en hy het uitgewyk oor die Pongola, die noordgrens van sy gewese ryk. Op 10 Februarie 1840 het Pretorius Mpande tot koning van die Zoeloes uitgeroep. Die kommando het 42 000 beeste teruggebring en die naam “die beeskommando” gekry.

Александр Фильчаков Васильевич

Soos enkele ander leiers was Andries Pretorius ‘n indrukwekkende figuur: meer as twee meter lank en goed gebou, so simmetries dat gesê is dat ‘n beeldhouer in hom ‘n uitstekende model vir ‘n Hercules-beeld sou kon vind. Hy was hardwerkend, vriendelik en vol ondernemingsgees, en het ‘n hele paar plase in die Kolonie besit. Aan die einde van 1837 het hy ‘n besoek aan die trekkers gebring en ‘n deel van die veldtog teen die Matebele meegemaak.

Pretorius het sy trek vir eers aan die Modderrivier agtergelaat en is inderhaas Natal toe. Op 22 November het hy by die laer aangekom en is as hoofkommandant van die strafkommando teen Dingane aangewys. Op 24 November is hulle in die rigting van Zoeloeland. Onderweg het Karel Landman en sy volgelinge hulle by die hoofmag aangesluit. Pretorius was aan die hoof van 470 man met 64 waens. Sy sekretaris, Jan Bantjes, se beskrywing van die tog is in Junie 1839 in De Zuid-Afrikaan gepubliseer.

Pretorius het die veldtog goed beplan en sy ongedissiplineerde manskappe met bewonderenswaardige takt gehanteer.

Sarel Cilliers was een van drie wat gereeld die godsdiensoefeninge gelei het, en sy preke uit die Ou Testament het Pretorius op die gedagte van ‘n gelofte gebring. Pretorius het die idee met sy kommandante en manskappe bespreek en nadat hy hul goedkeuring verkry het, is dit op Sondag 9 Desember by die huidige Wasbankspruit deur Sarel Cilliers in ‘n gebed afgelê.

Dit is daarna elke aand herhaal. Dit lui (in vertaalde vorm): “Hier staan ons voor die Heilige God van hemel en aarde om ‘n gelofte aan Hom te doen, dat, as Hy ons sal beskerm en ons vyand in ons hand sal gee, ons die dag en datum elke jaar as ‘n dankdag soos ‘n Sabbat sal deurbring, en dat ons ‘n huis tot Sy eer sal oprig waar dit Hom behaag, en dat ons ook aan ons kinders sal sê dat hulle met ons daarin moet deel tot nagedagtenis ook van opkomende geslagte. Want die eer van Sy naam sal verheerlik word deur die roem en eer van oorwinning aan Hom te gee.”

Hoe dieper die kommando Zoeloeland binnegetrek het, hoe meer Zoeloes het hulle teëgekom. Selfs toe nog het Pretorius probeer vrede maak mits Dingane skadevergoeding vir verliese betaal, maar vergeefs. Op Saterdag 15 Desember was die Zoeloehoofmag naby. Die waens was reeds deur die Ncome-rivier, maar Pretorius was nie tevrede met die terrein nie, en het beveel dat hulle terugdraai na die wesoewer, sodat die laer daar tussen die rivier en ‘n diep sloot getrek kon word. Beeste en perde is in die laer vasgemaak.

Teen skemer het daar mistige weer toegesak — ‘n gevaartoestand, want kruit wat klam is weens die vogtigheid, kon nie ontplof mie. Om nie onverhoeds oorval te word nie, is lanterns met brandende waskerse aan sweepstokke gebind wat so 50 meter van die laer in die grond geplant is. Die Zoeloes het die ligte glo as bose geeste beskou en met aanval gewag tot ligdag.

Die aand het die trekkers godsdiens gehou, en gesing uit Psalm 138: “Blijf niet, wegens mijn gebreken,/ Ver geweken;/ Toon, dat God mijn rampen ziet.” ‘n Zoeloe het later vertel: “Hulle het gesing toe dit donker word, net of hulle almal saam huil, en ons jonges het daarna geluister en gesê: ‘Ja, sing maar, julle, want môre se son sal julle nie weer sien ondergaan nie.’”

miomare yachtingЛобановский

By die geveg van Italeni moes nie net Uys se manne vlug nie, maar ook Potgieter se kommando. Die skrik het wyd versprei en elkeen het van die onheilstoneel probeer wegkom. Die aand van 12 April het die eerste twee lede van die kommando weer by die laer aangekom en die hele nag het nog meer opgedaag “met bedrukte aangezichten”, soos Erasmus Smit in sy dagboek aanteken.

Baie mense het Potgieter van lafhartigheid beskuldig en hom bitter verwyt. Ander het gemeen dat hy wel deeglik probeer het om Uys-hulle te help deur ‘n pad vir hulle oop te skiet. Die kommando is die Vlugkommando genoem. Diep beledig deur die kritiek en verwyte is Potgieter en sy mense, ook Paul Kruger se familie, vir goed uit Natal. Potgieter was baie teen die trek na Natal, en toe party trekkers ook nog die skuld vir die mislukte strafekspedisie op hom pak, was dit vir hom te erg.

‘n Paar dae ná Italeni het die Zoeloes weer geseëvier. Sowat 1500 swart mense en 17 Engelse handelaars wat onder Robert Biggar opgetrek het, is verslaan en 13 blankes en sowat 1 000 swartes is gedood.

Die toestand was wanhopig: In Julie 1838 het ‘n groot brand in een van die laers ontstaan, en masels het uitgebreek onder die mense, wat sommige dae byna geen kos gehad het nie. Koue en nattigheid het die meeste sterfgevalle veroorsaak.

Op 14 Augustus het ongeveer 10 000 Zoeloes met ‘n nuwe aanval begin en twee dae lank geprobeer om die laers te oorrompel. Dié was egter nou goed versterk, soms met mure van sooie. Onder leiding van kommandante soos Hans de Lange (“Hans Dons”) en Karel Landman is die aanvalle afgeslaan, hoewel die aanvallers weer baie vee saamgeneem het.

Nog ‘n terugslag was die siekte van Maritz en sy dood op 23 September 1838 in die ouderdom van 41 jaar. Ondanks al die rampspoed was die trekkers vasbeslote om in Natal te bly. In Mei 1838 is Natal deur ‘n proklamasie formeel in besit geneem. Die hoofstad sou wees Pietermaritzburg, genoem na Retief en Maritz. Lande wat in Mei en Junie geploeg en gesaai is, is in Oktober geoes. Behalwe woonhuise is ‘n hut gebou waar die leraar die katkisante kon voorberei.

Die Afrikaners in die Kolonie het die nuus van die trekkers se teëspoede met diepe besorgdheid ontvang en het dadelik iets probeer doen om te help. Groot insamelings is oral gehou en ‘n skip het in September met geld, klerasie en allerlei ware in Port Natal aangekom.

Ook in ‘n ander opsig het die besef van bloedverwantskap, wat ‘n vereiste vir die ontstaan van ‘n volksgevoel is, hom sterk laat geld. De Zuid-Afrikaan het die trekkers verdedig teen die aanvalle van die filantrope onder leiding van die Commercial Advertiser, wat Retief beskou het as ‘n “madman” en hom en sy mense as “legally speaking, Rebels” bestempel het. Anders as die Britse owerheid was baie Engelstaliges aan die grens die trekkers simpatiekgesind.

Intussen moes die trekkers hulle voorberei vir die stryd teen Dingane. Die nuwe leier was op pad — Andries Pretorius, gebore op 27 November 1798 op Graaff-Reinet. Hy sou een van die grootste Afrikaners van die eeu word.

купитьлобановский александр игоревич

Die terugtrekkende Zoeloes het op 17 Februarie 25 000 beeste, en baie skape, bokke en perde saamgeneem. Waens en gereedskap was totaal verwoes, die laers tot niet gemaak, en 282 wit en 250 bruin mense vermoor.

Hele gesinne was uitgewis. Daar was feitlik geen gesin wat geen dode moes afstaan nie. Baie mense wat welvarend was, is eensklaps verarm deur die verlies van al hul besittings. Sterk manne het soos kinders gehuil, skryf D.W. Krüger. Later is naby die moordtoneel ‘n dorp aangelê: heel gepas genoem Weenen.

Die trekkers kon die onheilsdag van 17 Februarie 1838 nooit vergeet nie. Mense soos die latere president Paul Kruger het die afleiding gemaak dat hulle swart mense nie kan vertrou nie. Enkeles het wonderbaarlik aan die dood ontkom, soos die twee meisies Johanna van der Merwe, wat 22 asgaaisteke gekry het, en Catharina Prinsloo met 17. Albei het van hul wonde herstel. Gert Lukas Joubert het 22 wonde oorleef.

Op 20 Februarie het die trekkers uit ‘n brief van ‘n Brit verneem wat die lot van Retief en sy manne was. Party het nou gepraat van terug trek uit Natal, maar veral die vroue van die vermoordes wou nie daarvan hoor nie. Hulle het die mans gedreig om self die bloed van die onskuldiges te wreek. Ook Maritz het die trekkers vermaan om sterk te wees.

So het hulle besluit om in Natal te bly, voorlopig in enkele laers saamgetrek vir groter veiligheid, en boodskappers gestuur om hulp van Potgieter en Uys te vra.

Hulle het albei gehoor gegee, maar nie een van die twee was geneë om in ‘n ekspedisie onder die ander te dien nie. Eindelik is ooreengekom dat elkeen sy eie kommando sou aanvoer, terwyl Maritz as laerkommandant sou agterbly. Uys en Potgieter, albei dapper, het temperamenteel baie van mekaar verskil. Potgieter was uiters versigtig en berekend en sou hom nie onnodig in gevaar begeef nie. Die meer voortvarende Uys was bereid om dit wel te doen as hy dink hy kon so sy doel bereik.

Die kommando van 347 man het op 6 April 1838 die laer in twee afdelings verlaat en noordoos getrek om Dingane se stad aan te val. Op 11 April beland hulle egter in ‘n hinderlaag by Italeni. Sommige vertel dat Potgieter die mense gewaarsku het om nie verder te gaan nie, maar dat Piet Uys vinnig opgetrek het teen die vlugtende Zoeloes.

Terwyl hulle daarmee besig was, het duisende nuwe vegters skielik vlak voor en langs hulle uit die lang herfsgras opgestaan en nader gestorm. Die kommando moes haastig terugdraai, maar het daarin geslaag om vir hulle ‘n pad oop te skiet en deur te jaag. Tien Boere is egter gedood en Piet Uys gevaarlik in die heup gewond. Hy het eers op die perd aan die saal vasgehou, en toe hy voel dat sy kragte weens bloedverlies afneem, van sy perd afgegly en sy manne toegeroep dat hy daar gaan sterf. “Red julleself, kêrels, maar veg soos manne!”

‘n Entjie verder het sy twaalfjarige seun Dirkie teruggekyk en sy vader omring deur Zoeloes gesien. Hy was al buite gevaar, maar het teruggejaag, twee Zoeloes geskiet en by sy vader neergestort, deurboor deur asgaaie. Dirkie Uys se heldedaad sou nooit vergeet word nie.

сколько стоит лечение пародонтозаданильченко юрій Харків

Ná die moord het Dingane en sy raadgewers ‘n erger slagting voorberei. Een van hulle het gesê: “Nou moet ons die wyfievoël en die kinders op die nes gaan vang.” Kort daarna het baie Zoeloesoldate verdwyn in die rigting waaruit die Boere gekom het.

Die les wat die trekkers in 1836 geleer het toe die Matebele hulle aangeval het, was vergete. Weer was die meeste onbesorg en sonder laer. Die soeke na weiveld en brandhout het veroorsaak dat hulle Retief se waarskuwing om bymekaar te bly, verontagsaam het. Verste weg na die ooste was die Maritz- en Retief-trekke, versprei langs die Bloukrans- en Boesmansrivier, takke van die Tugela. Maritz, wat die vrede nie vertrou het nie, het die mense vergeefs bymekaar probeer hou.

Dit was donkermaan die nag van 16 op 17 Februarie 1838 toe duisende Zoeloes aanvalle op verskeie staanplekke begin doen het. ‘n Paar families wie se waens oorkant die Boesmansrivier gestaan het, is oorrompel en uitgemoor, maar by die Bezuidenhouts het die honde geblaf.

Daniel, Wynand Bezuidenhout se oudste seun, het opgestaan om te gaan kyk. Hy het ongeveer 300 tree van die waens af gevorder, toe hy besef dat die honde nie teen roofdiere veg nie, maar deur asgaaie doodgesteek word. Hy het geskree om sy mense te waarsku, maar toe hy terughardloop om sy geweer te kry, het ander Zoeloes reeds die waens bereik en kon hy die doodsworsteling van sy mense hoor.

Net sy veertienjarige broertjie Hans, wat die waarskuwende krete gehoor het, het betyds ‘n perd gevang en met sy kruisbande as toom en teuels weggejaag. Daniel, hoewel swaar gewond, het gesinne langs die Bloukransrivier en elders gewaarsku.

Oral was nou geweerskote te hore. Eers het baie gedink dis vreugdeskote by Retief se tuiskoms. Gou het die aanhoudende geskiet agterdog gewek en het die eerste vlugtelinge die nuwe somber vermoedens bevestig. Langs spruite en riviere, in ruigtes en koppies, het klein klompies teen die oormag geveg. Plek-plek is inderhaas laer getrek. By Sarel Cilliers was daar te min waens daarvoor en het die vroue en kinders die beboste klowe ingevlug. Cilliers het saam met vyf man die laer van Gert Barends gered en van laer tot laer gegaan om mense te waarsku.

Orals het mans opgesaal en na die gevaarlikste en mees bedreigde punte gejaag. Dikwels was hulle reeds te laat. Hier en daar het ‘n handjievol tog weerstand gebied. Verskeie heldedade is verrig. Teresa Viglione, vrou van ‘n Italiaanse smous, het op haar perd gespring, laers in die omtrek gewaarsku en gewonde kinders in haar tent verpleeg. Op ‘n koppie was ‘n groep Van Rensburgs omring deur ongeveer 1500 Zoeloes.

Een van hulle het geroep dat hulle lood en kruit byna gedaan is, maar dit geluk hulle ook om te beduie waar nuwe voorraad gevind kon word. Dit kon alleen met doodgevaar bereik word, maar een van die jong manne, Marthinus Oosthuizen, het sonder aarseling ‘n pad deur die Zoeloes oopgeveg, die kruit en lood gevind, en met die hulp van ‘n paar ander die nuwe voorraad veilig op die koppie gebring.

Daarmee kon hulle die aanvallers op die vlug jaag. Sarel Cilliers en ‘n paar man het ‘n klomp aanvallers te perd gestorm en op die vlug gejaag. Hierna het Maritz en ander bygekom. Ou mans, kinders, vroue, dogters het almal gehelp om die Zoeloes terug te dryf. Dit was nie lank nie of hulle was op pad terug na Zoeloeland.

под банюДанильченко Юрий прокурор

Die oggend van 25 Januarie 1838 het Piet Retief en sy keurkommando afskeid geneem van die res van die trekkers. Erasmus Smit het die godsdiensoefening in Retief se tent gelei. Retief was die vorige week neerslagtig, “vol droefheid” oor die tweedrag onder die mense, skryf hy aan sy vrou. Hendrik Potgieter, met wie hy vyf dae vantevore gepraat het, het hom blykbaar afgeraai om hom in Natal te vestig omdat hy nóg die Engelse, nóg die Zoeloes vertrou het.

Ook ander het Dingane nie vertrou nie. ‘n Engelse smous, Thomson, het die trekkers gewaarsku teen verraad. ‘n Bejaarde, ene Malan, het Retief die oggend van die vertrek gesê dat hy ‘n voorgevoel het dat daar verraad gepleeg sou word en dat die Engelse van Natal daarin ‘n vername rol sou speel. Retief het hom betig met ‘n “Foei, foei, Malan! U laat die Franse gevoelens teen die Engelse heeltemal die oorhand kry!”

Retief was teleurgesteld omdat so min mense hom wou vergesel — 63 wit en 30 bruin mans. Onbewus dat dit ‘n afskeidsbrief is, skryf Retief op pad aan sy vrou: “Houdt God voor ogen; en Uw Ed heeft geen kwaad te vrezen.”

Op Saterdag 3 Februarie 1838 het Retief se kommando Umgungundlovu binnegery. Dié dag het hulle Dingane nie te sien gekry nie, maar hy het Retief toegelaat om sy eie rusplek te kies — ‘n koppie ongeveer 150 tree van die stad. Daar het die sendeling Francis Owen hulle die middag besoek. Owen, sy vrou, ‘n diensmeisie en ‘n tolk, asook ‘n twaalfjarige seun William Wood, het sedert Augustus 1837 daar gewoon. Owen het ‘n dagboek gehou wat baie lig werp op wat in Februarie 1838 gebeur het.

Op Sondag 4 Februarie het Dingane en ‘n aantal Zoeloes Retief en vyf van sy manne, almal ongewapen, ontvang. Retief het reeds ‘n traktaat in Engels laat opstel wat op die volgende neerkom: aangesien Retief die beeste wat Sekonyela geroof het, aan hom terugbesorg het, skenk Dingane aan Retief en die trekkers die plek genoem Port Natal en al die omliggende grond van die Tugela na die Umzimvubu weswaarts as ewigdurende eiendom. Die traktaat is 4 Februarie gedateer.

Op Maandag 5 Februarie het Dingane allerhande vertonings vir die Boere laat hou. Terwyl die koning onder sy wildevyeboom sit, het sy “witskilde” en “swartskilde”, die veterane en die jong krygsmanne, hul danse uitgevoer tussen sy wit en swart osse. Daarop het Retief en sy manne ‘n militêre vertoning buite die stad gelewer.

Teen sononder het die “wildebeeste”, ‘n regiment jong Zoeloes, in die rigting van Dingaan se kraal gehardloop. Hul sang was so dreigend dat die jong William Wood, wat die woorde kon verstaan, gesê het hy is bang dat Retief en sy manne vermoor gaan word. Niemand het hom ernstig opgeneem nie. Dit was te laat in die dag om te vertrek, en dit kan wees dat die traktaat toe nog nie onderteken was nie.

Op 6 Februarie het die trekkers Dingane weer besoek. ‘n Paar Boere is die môre na Owen se huisie om ‘n klein voorraad koffie en tee te gaan haal. Aan hulle het William Wood vertel hy dink Dingane gaan hulle vermoor. Nóg die Boere, nóg Owen het hulle aan Wood gesteur.

хирургическое лечение заболеваний пародонтаФильчаков прокуратура харьков

Teen die einde van 1837 het dit dus gelyk of daar ‘n toekoms vir die trekkers is. Ná die onderhandelinge met Dingane was daar in Natal ‘n vooruitsig van grondgebied. En terwyl die onderhandelinge in November in Natal aan die gang is, het ‘n kommando onder Potgieter en Uys (Maritz was siek) wes- en daarna noordwaarts oor die Gatsrand na Mosega opgeruk. Daar het hulle die Matebele van 4 tot 12 November in ‘n negedaagse slag totaal verslaan en verdryf. Op die negende dag het 12 000 Matebele-vegters wanhopig weerstand gebied. Sommige het op vegosse met skerpgemaakte horings gery, maar dié beeste het meer verwarring onder hul eie mense geskep as onder die vyand. Daarna het Mzilikazi met die grootste deel van sy onderdane gevlug — eers die Kalahari in en daarna noord na die huidige Zimbabwe.

Sonder dié oorwinning van Potgieter en Uys sou die trekkers moeilik oor die hoëveld wes van die Drakensberge kon versprei. Hulle het gehelp om van die Groot Trek ‘n sukses te maak. ‘n Onplesierige nadraai van die veldtog was dat daar by Deelkraal naby Gatsrand onenigheid oor die verdeling van die buitgemaakte beeste ontstaan het. Potgieter en Uys wou hê dat diegene wat aanvanklik sulke swaar verliese gely het, voor verdere verdelings die eers vergoed moes word. Maritz was van mening dat hulle reeds ná die ekspedisie vroeër die jaar skadeloos gestel is en die buitvee gelykop verdeel moes word. Potgieter se standpunt het geseëvier.

Gelukkig was die twis nie ernstig nie, en die drie leiers het ooreengekom om ook na Natal te gaan. Potgieter en sy mense het sonder geesdrif op Maritz se spoor gevolg en was in Januarie 1838 verder wes as die ander trekke wat intussen aan die Tugela gaan staan het.

Op 11 Januarie 1838 was Piet Retief en ‘n klein kommando terug van hul ekspedisie na Sekonyela. Saam met hulle was ‘n aantal Zoeloekapteins, wat ongewapen en vermom was en by Sekonyela gaan vra het om deur sy gebied te mag trek. Een van hulle wys hom sy mooi “armbande” —  waarmee hy hom plotseling boei. Sekonyela was magteloos, sy volgelinge oorbluf, en sonder om bloed te vergiet, is die beeste uitgelewer.

Tot verbasing van die Zoeloes is geen wraak geneem nie — Dingane sou hulle almal vermoor het. Die krygslis met die boeie was Sekonyela se verdiende loon. Toe sy mense die beeste geroof het, het hulle met klere en gewere van wit mense, en uitroepe van “Maboela! Maboela!” die indruk probeer wek dat hulle Boere is.

Nou kon die trekkers hul ooreenkoms met Dingane beklink. Maar wie en hoeveel sou hom besoek? ‘n Volksvergadering is op 16 Januarie 1838 gehou. Sarel Cilliers het gemeen dat net ‘n paar wit mense die Zoeloekapteins en beeste moes vergesel. Maritz het aangebied om te gaan, maar Retief het die vergadering oortuig dat as dit iemand anders as hy is, die Zoeloes maklik sou dink die Boere is bang. Ook oor die grootte van sy mag was daar meningsverskil. Met meerderheid van stemme het die vergadering besluit dat Retief met sowat 100 weerbare manne sou gaan.

sites ukпрокурор Фильчаков

Piet Retief was van die begin af ten gunste van Natal as die eindbestemming van die trek. Daarmee het ander leiers nie saamgestem nie. Potgieter se groot strewe was om so ver moontlik van die Engelse weg te kom, en omdat daar reeds ‘n paar Engelse handelaars in Port Natal was, het dit vir hom vanselfsprekend gelyk dat die Britse gesag daarheen sou uitbrei. Hy wou dus nie saamtrek nie.

Meningsverskil het ook tussen Retief en Maritz ontstaan oor die trekroete — ooswaarts oor die Drakensberge of noordwaarts om “die punt van die berg” om dié hindernis te vermy. Potgieter en Maritz het boonop tevore al met die steun van Piet Uys besluit om eers met Mzilikazi af te reken, omdat die land wes van die Drakensberge anders onveilig sou bly. Op 16 September 1837 het Potgieter en sy mense, en op 18 September Maritz se mense, van die Retief-trek afskeid geneem. Potgieter, Maritz en Uys het daarna noordwaarts getrek en Retief oos.

Ongeveer ‘n dagreis van die Drakensberge af het Retief sy trek laat halt. Hy het veertien mans met vier waens die berge afgestuur en het hierdie voorhoede op 6 Oktober gevolg. Op 7 Oktober skryf hy dat hulle die skoonste land aanskou het wat hulle nog in Afrika gesien het. Langs byna loodregte walle af en deur groot riviere en vleie het Retief en sy klein geselskap Port Natal ná ‘n rit van byna 90 uur te perd bereik. Daar het hy met die stuk of dertig Engelse handelaars, wat ‘n armsalige lewe gelei het, sy plan bespreek om die Zoeloe-koning Dingane te besoek.

Dingane het die vorige koning Shaka op 22 September 1828 saam met sy halfbroer Mhlangana en ‘n koninklike lyfbediende doodgesteek; daarna is Mahlangana ook vermoor, en het Dingane die heerser geword.

Op 5 November 1837 kom Retief in Dingane se hoofstad Umgungundhlovo aan om met hom te onderhandel oor ‘n woongebied vir die trekkers. Dat Retief dit kom vra het, was aan Dingane bekend, want Retief het al op 19 Oktober aan hom geskryf, en onder meer verklaar: “Our anxious wish is to live at peace with the Zulu nation.”

Dingane was egter onseker oor hoe om die situasie te hanteer. Toe hy Retief op 6 November ontvang, probeer hy tyd wen deur Retief daarvan te beskuldig dat die trekkers sy vee gesteel het. Retief het hom daarop gewys dat Sekonyela, ‘n baTlôkwa-kaptein die skuldige is — wat Dingane in werklikheid self geweet het.

Daarop beloof Dingane om die grond tussen die Tugela en die Umzimvubu aan die trekkers af te staan as Retief die gesteelde vee aan hom terugbring. Dié eis het hy waarskynlik gestel met die hoop dat dit tot ‘n botsing tussen Retief en Sekonyela kon lei. Retief het egter ingestem en dit op 18 November per brief bevestig.

Retief het op 27 November by sy trek aangekom. Terwyl hy weg was, het sy mense nader aan die Drakensberge beweeg en op Dinsdag 14 November 1837 het die eerste waens begin afdaal. Debora, Retief se oudste dogter, het op 12 November 1837 haar vader se naam met groen verf teen een van die oorhangende rotse van die Kerkenberg naby die huidige Harrismith geskilder. In Desember was baie trekkers reeds in Natal.

promote my instagramАлександр Фильчаков Васильевич