Seker die mees frustrerende ervaring vir \u2018n politieke navorser is om te onthou dat \u2018n mens iewers iets gelees het, en dan verseg of mens daardie artikel of berig weer deur die elektroniese soekgereedskap opgespoor kan kry. \u2018n Mens word as\u2019t ware ontGoogled gelaat.<\/p>\n
Twee artikels wat ek nooit weer oor Media 24 se soekenjin kon kry nie, het toevallig beide gehandel oor misdade, soos moord, waaraan polisielede skuldig bevind is. Beide was skokkend. Die een oor die polisie in die Vrystaat was in Volksblad, en die een oor die polisie in die Wes-Kaap in Die Burger.<\/p>\n
Maar dit net ter agtergrond.<\/p>\n
Vandag is internasionale Mandeladgag, volgens die Mandelastigting om die oud-president se goedheid te herdenk en as voorbeeld aan die w\u00eareld voor te hou. Maar nie almal is dit eens hiermee nie, en was daar byvoorbeeld van Breyten Breytenbach heelwat kritiek op Mandela.<\/p>\n
So seker soos ek leef onthou ek dat ek eendag gelees het dat Breyten Breytenbach in die parlement se openbare galery gesit en na \u2018n toespraak van pres. Nelson Mandela geluister het. Met die uitstap, binne hoorafstand van \u2018n joernalis, maak hy die opmerking: \u201c…en almal weet hy lieg deur sy tande.\u201d<\/p>\n
En so is dit in ink verewig. Of is dit? Geoordeel aan die elektroniese soektogte wat dadels oplewer moes ek my dit verbeel het.<\/p>\n
Maar die soektog lewer t\u00f3g iets op, waaruit \u2018n mens duidelik onder die indruk kom dat Breytenbach minstens bereid was om onkrities oor Mandela te wees.<\/p>\n
In 2001 skryf \u2018n briefskrywer uit Parys in Die Burger oor \u2018n bespreking van \u2018n opvoering van Breyten se \u201cDie Toneelstuk.\u201d Die briefskrywer meld in hierdie brief van \u2018n \u201copenbare brief\u201d van Breytenbach waarin hy onderneem om die Mandela-regering met \u2018n kritiese oog dop te hou.<\/p>\n
Di\u00e9 brief of sy inhoud kry ek egter ook nie raakgesoek nie.<\/p>\n
In 2008 stuur Media 24 se destydse verteenwoordiger in die VSA egter \u2018n berig oor \u2018n ope brief van Breytenbach waar hy wel met die spreekwoordelike pantoffel onder Mandela en die regeringsopset hier inspring. (Brief hieronder).<\/p>\n
Die rede hoekom ek spesifiek na Breytenbach se kritiek op Mandela verwys, is omdat dit op die oog af so onwaarskynlik is. Breytenbach het immers self internasionaal die aandag getrek toe hy in die 70gerjare die land vermom en onder \u2018n vals naam ingekom het, om die ANC in onwettige dade by te staan. Hy is ook tronk toe gestuur.<\/p>\n
Onder sy skrywersvriende soos Jan Rabie was daar ontsteltenis. In sy boek, \u2018n Boek vir Onrus, verwoord Rabie sy verbystering, en die ontsteltenis van Breytenbach se ouers. Breytenbach was na\u00efef, was Rabie se gevolgtrekking.<\/p>\n
Iemand wat tronkstraf, en teoreties selfs die doodstraf uit na\u00efewiteit sou trotseer om daarna in die w\u00eareldmening stroomop te wees om die ikoon so te roskam?<\/p>\n
Miskien is daar antwoorde in \u2018n gedig, belydenis<\/em><\/strong>, wat die Vrye Afrikaan in 2006 gepubliseer het.<\/p>\n Hoewel ek al self hier en daar \u2018n gediggie gepubliseer gekry het, is die digkuns die \u00e9\u00e9n genre waarvoor ek my self nooit sal uitgee nie. Nie dat ek moeite het om te rym nie, maar ander se gedigte is vir my Grieks, of dalk eerder Sankrit. Ek verstaan daar net mooi niks van nie. Juis daarom is my afleidings oor Breytenbach se gedig hieronder waarskynlik nie geldig nie. Maar vir my, op die oppervlak, lyk dit na \u2018n man wat redelik ontnugter is omdat hy baie opgeoffer het, in Parys in \u2018n dakkamer met rotte en motte moes woon, terwyl hy hom oor die onregte tuis uitgelaat het, maar uiteindelik het hy nie erkenning gekry nie (was dit net selfbevlekkende romantisisme).<\/p>\n Twee jaar later is die titel van Breytenbach se ope brief aan Mandela: \u201cMandela\u2019s smile: Notes on South Africa\u2019s failed revolution.\u201d<\/p>\n Hier skop ek as die politieke navorser weer in \u2013 \u2018n beroep wat nie die luukse van euforie of subjektiwiteit behoort te ken nie. Omdat die media so fokus op die gerapporteerde deugde van Mandela, net \u2018n kort teensy:<\/p>\n Uit die Christen-demokratise geledere sal daar stellig kritiek kom oor die Mandelastigting se stelling oor Mandela se goedheid omdat die Bybel leer dat die mens feilbaar, en selfs sleg is.<\/p>\n In die werklike w\u00eareld, buite-om die euforie, is Mandela nie \u201cvir bokker*l\u201d tronk toe soos \u2018n inbeller op \u2018n radioprogram dit gestel het nie. Trouens, tydens die verhoor was daar onder sy ondersteuners ernstige kommer dat hy die doodstraf opgel\u00ea kon word. Hy was op sy dag \u2018n ingeskrewe lid van die SAKP, en destyds (en steeds) was die kommuniste geen model-demokrate nie.<\/p>\n Hy het ook langer in die tronk gebly omdat hy self verkies het om nie in die aanloop tot die nuwe bedeling geweld af te sweer nie. Die kerkstraatbomontploffing, landmyne op plaaspaaie waar minstens een baba aan flarde geruk is, die aanval op Magoo\u2019s is maar enkele getuienisse van hoe noodsaaklik die afsweer van geweld as simboliese gebaar was.<\/p>\n Die onderwysstelsel misluk nog en steek sleg af by di\u00e9 van Zimbabwe nadat Mandela die stelsel ge-Bengu het.<\/p>\n Wanneer die moedelose publiek oor onbekwame ministers by Mandela gaan kla het, het sy kantoor daardie klagtes sonder enige ander aksie gewoon na die einste ministeries terugverwys.<\/p>\n Die grondslag vir die \u201cfailed revolution\u201d is so deeglik in Mandela se bewindsjare veranker.<\/p>\n Meer op die staatkundige terrein \u2013 die omarming van muishondlande net terloops \u2013 was die raamwerk waarbinne die Kemptonparkse onderhandelings plaasgevind het. NP-onderhandelaars het agterna telkemale verweer dat hulle nie eens kon probeer om volkeregtelik minderheidsregte, soortgelyk as dit wat in Belgi\u00eb, Spanje, Indi\u00eb en elders geld, te beding nie \u201comdat die ANC nooit sou instem nie.\u201d<\/p>\n Indien di\u00e9 opvatting foutief deur die betrokke onderhandelaars oorgedra is, was daar ook nie \u2018n stroom protes uit die Mandela-kamp nie.<\/p>\n Trouens, met die goedkeuring van die finale grondwet, was die ANC onverbiddelik dat \u2018n bepaling in die oorgangsgrondwet moet wegval, naamlik dat die regte wat \u2018n amptelike taal by die inwerkingstelling geniet het, nie verminder mag word nie.<\/p>\n Al verstaan ek van die digkuns niks, al volg ek nie aldag Breytenbach se politieke logika nie, kry hy in my boekie so agt uit tien as digter wat as die nasie se gewete optree, ongeag wie aan die stuur van sake staan. Hy sou tien uit tien gekry het as hy bereid sou wees om die proses volkome deur te trek \u2013 en as volksdigter ook sy pen in die bloed van plaasmoorde te doop.<\/p>\n <\/strong><\/strong><\/p>\n belydenis <\/strong><\/strong><\/p>\n <\/strong><\/strong> ek het nog nooit \u2019n vliegtuig geloods<\/p>\n al vlieg ek gereeld die w\u00eareld vol,<\/p>\n ek het wel vir die skuifstonde van \u2019n wolk<\/p>\n in die buik van \u2019n skip oor die ewenaar gedobber<\/p>\n maar was nooit die matroos<\/p>\n wat teen takelwerk uitklouter<\/p>\n om die son aan te sien vir \u2019n vasteland nie<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Sophia Loren het eens \u2019n bak dampende pasta<\/p>\n vir my gekook<\/p>\n met olie soos deursigtige semen besprinkel<\/p>\n en haar borste was bleek soos swanger ooie sonder wol<\/p>\n maar ek het nie met haar gevry nie<\/p>\n \u00a0<\/p>\n ek het nooit voor die volk gestaan<\/p>\n om die koers deur die woestyn aan te dui<\/p>\n met \u2019n staf wat bewe van woede en wraak nie<\/p>\n al het ek ook waarskuwings onder my tong gestotter<\/p>\n totdat my kiesvleise flenters was van bitter woorde kou<\/p>\n \u00a0<\/p>\n ek het nooit \u2019n huis-op-die-see met tien slaapkamers<\/p>\n en \u2019n swembad vir naakte gaste besit nie<\/p>\n maar wel \u2019n dakkamer in Parys met muise en motte<\/p>\n en die neersif van jare se fyn swart besoedeling<\/p>\n \u00a0<\/p>\n ek het hoog en laag probeer preek<\/p>\n teen armoede en onreg<\/p>\n maar op die ou einde was ook dit<\/p>\n slegs selfbevlekkende romantisme<\/p>\n en niemand wou aanvaar ek is \u2019n Afrikaan nie<\/p>\n \u00a0<\/p>\n die olifant vir wie ek in die sirkus gewuif het<\/p>\n het my tien jaar later nie meer herken nie<\/p>\n \u00a0<\/p>\n alhoewel \u2019n man die vrou se buik in kan gaan<\/p>\n om daar te snoetel en snotter soos \u2019n vark in \u2019n trog<\/p>\n sal hy nooit die vrou se verstand kan penetreer nie<\/p>\n en buitenste duisternis sal hom verblind<\/p>\n \u00a0<\/p>\n ek het God nooit geken<\/p>\n die hemelse vaandels nie sien wapper op die wind<\/p>\n nog enige van sy of haar klone<\/p>\n al het ek op my tone op die tafel mog kyk<\/p>\n na die dolosse en die repe vlees van kadawers<\/p>\n \u00a0<\/p>\n my verstand het versand in begrippe van orde<\/p>\n en niks het uiteindelik sin gemaak<\/p>\n en daar was geen verskil tussen bo en onder nie<\/p>\n en die bl\u00earende skaap buite het vir f***l gevrek<\/p>\n \u00a0<\/p>\n ek was \u2019n soepel singende stryder<\/p>\n om die horison binne te haal:<\/p>\n in die spie\u00ebl staan en buikpronk \u2019n lelike mens nou<\/p>\n \u00a0<\/p>\n ek het gedog ek sou die jeugdiges se hart<\/p>\n met sang en vervoering om kon praat<\/p>\n maar my enkele lesers is ou wrakke<\/p>\n wat met week en stywe oog<\/p>\n die losgetorringde voering van my betoog<\/p>\n my toga van klagte<\/p>\n tussen vers en kapittel kwytraak<\/p>\n \u00a0<\/p>\n ek het probeer<\/p>\n ek het hard probeer<\/p>\n om \u2019n groot gedig te skryf<\/p>\n en soms darem dit <\/em><\/em> opgebring<\/p>\n wat in die plek daarvan kon staan<\/p>\n \u00a0<\/p>\n o liewe roubetonende biegleser:<\/p>\n die reisiger van my aard en kondisie<\/p>\n het baie maniere om k*k aan te jaag<\/p>\n maar die grootste str*ntspul van alles<\/p>\n is om op pad huis toe te sterwe<\/p>\n \u00a0<\/p>\n <\/strong><\/strong><\/p>\n Breyten kasty SA as land van wanhoop in ope brief aan Mandela 2001 \u2013 Resensie: Die Toneelstuk: Belofte om die Mandela-regering met \u2018n kritiese oog dop te hou.<\/p>\n Breyten Breytenbach <\/strong><\/strong><\/h4>\n
<\/strong> Charles Smith
Washington
Die Afrikaanse digter en skrywer Breyten Breytenbach val oudpres. Nelson Mandela kwaai aan in \u2019n Amerikaanse tydskrif oor die geweld, magsvergrype en korrupsie wat Suid-Afrika verwoes.
In \u2019n ope brief in die Amerikaanse tydskrif Harper\u2019s Magazine skryf hy aan Mandela dat hy hom \u201cdie aaklige ding moet meedeel: As \u2019n jong Suid-Afrikaner by my wil weet of hy of sy die land moet verlaat of nie, sal my bitter raad wees dat hulle moet weggaan.\u201d
In die artikel onder die opskrif \u201cMandela\u2019s smile: Notes on South Africa\u2019s failed revolution\u201d noem Breytenbach ontstellende voorvalle van geweld wat daagliks plaasvind en hom ook al geraak het.
Sy oudste broer se seun is buite \u2019n restaurant gesteek en die meslem het sy long deurboor. Die polisie het nooit opgedaag nie. Hy is gered omdat sy metgesel haar vriend in Australi\u00eb met haar selfoon gebel het en hy \u2019n verpleegster wat hy in Johannesburg ken, kon bel.
Die vrou was op haar eerste besoek aan Suid-Afrika, maar het die volgende dag vertrek en \u201cgesweer om nooit weer terug te keer nie\u201d.
\u2019n Ouma van \u2019n nabye vriend \u2013 so oud soos Mandela \u2013 het haar aanvallers gesmeek om nie verkrag te word nie en die nefie van \u2019n mede-skrywer is in sy eie huis vermoor.
Hy verwys na speletjies soos \u201chit me, hit me\u201d en \u201crape me, rape me\u201d wat in Suid-Afrikaanse skole gespeel word wat volgens die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie wys op \u201cdie omvang en vlak waartoe die verdierliking van die jeug strek en hoe endemies seksuele geweld in Suid-Afrika geword het\u201d.
Jong mans se ergste vrees in Suid-Afrika is om vir \u2019n verkeersoortreding opgesluit te word in \u2019n polisiesel en in die nag verkrag te word deur MIV-positiewe aangehoudenes; o\u00eb word uit lyke gepluk vir moetie en dooies word opgegrawe vir hul kiste.
Die hartseerste geval is ses jong, bruin plaaskinders van tussen 9 en 15 jaar wat kaalvoet en \u201cmaer soos bidsprinkane\u201d aan mekaar vasklou waar hulle in die hof verskyn omdat hulle \u2019n 11-jarige meisie oor \u2019n bottel goedkoop wyn met klippe doodgegooi het.
Of, in \u2019n ander berig, omdat sy dalk vigs het.
Breytenbach wil van Mandela, wat hy soos sy eie pa beskou, weet: \u201cHet u, het ons, ernstig gepoog om \u2019n demokratiese bestel in Suid-Afrika teweeg te bring met sy wigte en teenwigte en rekenpligtigheid? Of was dit om iemand terug te kry vir die koloniale sondes?
\u201cHoe lank kan ons voortgaan op die skisofreniese mespunt tussen die diskoers van gelykheid en geregtigheid en die praktyk van plundering en arbitr\u00eare mag? Hoe lank nog kan die dubbelpratery volgehou word vir die volk en vir die buitew\u00eareld? Hoekom het die menselewe geen waarde nie? Is dit tradisioneel?\u201d
Breytenbach vra Mandela of hy weet dat \u201cnasionale bevryding\u201d deur vernedering en misbruik (soos in Algeri\u00eb, Angola, Guinee-Bissau) die droom verwoes van \u2019n moderne Afrika wat stam uit die Afrika-wortels en -realiteite.<\/p>\n